B-1.7 Besluit B&W over Plan van Aanpak Brede SPUK-regeling d.d. 3-10-23

Organisatieonderdeel: Samenleving Behandelaar: R. van den Top Telefoonnummer: +31611792726 Ter kennisname naar de raad Nummer beleidsproduct: 123

Onderwerp:

Voorstelnr. 3012 Barneveld, 21 september 2023 Portefeuillehouder: J. de Heer-Verheij Op overzicht Bestaand beleid (website)

Plan van aanpak Brede SPUK-Regeling voor sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis

Gevraagde beslissing: 1. In te stemmen met het plan van aanpak voor de Brede SPUK-Regeling voor sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis en dit plan in te dienen bij de VNG en de VSG. 2. Wethouders de Heer-Verheij en Pluimers-Foeken te mandateren het plan van aanpak voor de Brede SPUK-Regeling namens het college te ondertekenen. 3. Kennis te nemen van het participatieverslag behorende bij het plan van aanpak voor de Brede SPUKRegeling. 4. In te stemmen met de indicatieve begroting behorende bij het plan van aanpak voor de Brede SPUKRegeling. 5. Dit voorstel ter kennisname aan de raad te sturen.

1. Inleiding Een aantal rijksuitkeringen voor het stimuleren van gezondheid, sport en bewegen, cultuurparticipatie en het versterken van de sociale basis is per 2023 gebundeld in één specifieke uitkering (SPUK). Deze regeling werd op 8 februari jongstleden gepubliceerd. Om aanspraak te kunnen maken op de beschikbare middelen, moeten gemeenten voor 30 september 2023 een plan van aanpak indienen. De Brede SPUK-Regeling De Brede SPUK-Regeling bestaat uit 15 onderdelen. Dit zijn deels reeds langer lopende programma’s en regelingen, waaronder Kansrijke Start en de Brede Regeling Combinatiefuncties, en deels nieuwe onderdelen die vanuit het regeerakkoord structureel worden ingezet, zoals valpreventie. Daarnaast bevat de regeling thema’s die (vooralsnog) tot en met 2025 van een extra impuls worden voorzien, zoals de aanpak van overgewicht, gezonde leefomgeving en mentale gezondheid. De Brede SPUK-regeling bestaat uit 15 onderdelen: Hoofdthema sport, bewegen en cultuur 1. Lokale uitvoering Sport- en Beweegakkoord 2. Brede Regeling Combinatiefunctionarissen (BRC) Hoofdthema gezondheid en sociale basis 3. Terugdringen gezondheidsachterstanden 4. Kansrijke Start 5. Mentale Gezondheid 6. Aanpak overgewicht en obesitas 7. Valpreventie 8. Leefomgeving 9. Opgroeien in een Kansrijke Omgeving en Vroegsignalering Alcoholproblematiek 10. Versterken sociale basis 11. Mantelzorg 12.

Eén tegen Eenzaamheid 13. Welzijn op Recept Hoofdthema ondersteunende onderdelen 14. Versterking kennis- en adviesfunctie GGD 15. Coördinatie-kosten regionale aanpak preventie Aan elk van de 15 onderdelen uit de regeling zijn voor elke gemeente beschikbare bedragen gekoppeld (bijlage 5.2 uit de regeling). De regeling bevat tevens bestedingsvoorwaarden waaraan gemeenten moeten

-2voldoen. Om aanspraak te kunnen maken op de middelen uit de Brede SPUK-Regeling moet de gemeente bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Vereniging Sport en Gemeenten (VSG) een plan van aanpak indienen, ondertekend door de verantwoordelijke wethouders. Zij geven vervolgens advies over dit plan. Bij een positief advies, kan de gemeente de Brede SPUK-middelen aanvragen. Plan van aanpak gemeente Barneveld De middelen uit de regeling stellen de gemeente Barneveld in staat om het bestaande beleid rondom sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis te continueren, uit te breiden en te versterken. Daarom heeft de gemeente een plan van aanpak opgesteld om in te dienen bij de VNG en de VSG (bijlage 1). De gemeente begint niet bij nul. Met dit plan van aanpak wordt voortgebouwd op het bestaande lokale beleid. De basis hiervan ligt in het beleidsplan Sociaal Domein ‘Mensen voorop’. Tevens sluit het plan van aanpak aan bij actuele lokale ontwikkelingen, waaronder de ontwikkeling van het programma Bestaanszekerheid, de Integrale Cultuurvisie, Opgroeien in een Kansrijke Omgeving en de Omgevingsvisie.

Naast het bestaande en te ontwikkelen lokale beleid, is er een nauwe relatie tussen de doelen uit dit plan van aanpak en de (regionale) ontwikkelingen die volgen op het Integraal Zorgakkoord (IZA) de Hervormingsagenda Jeugd en het landelijk opgestelde Woon Zorg-programma (WOZO). Het plan van aanpak maakt het mogelijk de verbinding te maken tussen deze regionale en landelijke ontwikkelingen en de lokale implementatie. Een voorbeeld hiervan zijn vijf ketenaanpakken die via het IZA landelijk en regionaal worden ontwikkeld en via de Brede SPUK-Regeling lokaal worden geïmplementeerd. Als onderdeel van het plan van aanpak, is een overzicht opgesteld van doelen en inspanningen (bijlage 1B). Aanvullend hierop is een indicatieve begroting opgesteld (bijlage 3). Deze bevat een eerste indicatie van de bedragen die per inspanning worden bekostigd vanuit de Brede SPUK-Regeling. Het plan van aanpak vormt het startpunt voor de uitvoering van de Brede SPUK-Regeling in de gemeente Barneveld. Gedurende de looptijd van de regeling wordt het plan verder uitgewerkt en worden beoogde resultaten en de indicatieve begroting aangescherpt en waar nodig bijgesteld.

2. Beoogd effect a) Meetbaar effect In het plan van aanpak (bijlage 1C) is per onderdeel van de regeling weergegeven met behulp van welke indicatoren de voortgang wordt gemeten. b) Maatschappelijk effect Het beoogde maatschappelijke effect is een gezonde generatie in 2040. Hieraan gekoppeld zijn de volgende doelstellingen: • Terugdringen van gezondheidsachterstanden. • Een gezonde en fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. • Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis. • Een gezonde leefstijl. • Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid. • Vitaal ouder worden. • Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie infrastructuur. • Inclusie en diversiteit in de sport vergroten. • Sociaal veilige sport creëren. • Vitale sportaanbieders: vergroten van de kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid van het sportaanbod. • Vaardig in bewegen: een leven lang sporten en bewegen voor ieder kind en iedere jongere. • Ruimte voor sport en bewegen: een toekomstbestendige sportinfrastructruur. • Maatschappelijke waarde van topsport optimaliseren*.

* De inzet voor dit doel is beperkt tot het beantwoorden van vragen rondom onderwerpen die bij deze doelstelling horen, vanuit de

Brede Regeling Combinatiefuncties.

• • •

-3Meer kinderen, jongeren en volwassenen die sporten, bewegen en meedoen aan cultuur (ook kwetsbare groepen en mensen die achterblijven in sport-, beweeg- en cultuurdeelname). Sterke aanbieders in sport, bewegen en cultuur waarbij kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid geregeld is. Een sterke verbinding tussen sport, bewegen en cultuur met andere domeinen en programma’s (onderwijs, gezondheid, zorg, welzijn en sociale zaken/armoede & schulden).

3. Argumenten 1a. Het plan van aanpak sluit aan bij het gemeentelijke beleid. Met dit plan van aanpak wordt voorgebouwd op een stevige basis van sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis in de gemeente Barneveld. De basis hiervoor ligt in het beleidsplan Sociaal Domein ‘Mensen voorop’. Ook sluit het onder andere aan bij het Gezonde Leefstijlakkoord en het Sport- en Beweegakkoord II (dat gelijktijdig met dit collegevoorstel wordt aangeboden aan het college via voorstelnummer 3018). Tevens beschrijft het plan hoe wordt aangesloten bij actuele ontwikkelingen waaronder de Omgevingsvisie, het programma Bestaanszekerheid en de Integrale Cultuurvisie. 1b. Het plan van aanpak geeft invulling aan alle 15 onderdelen uit de Brede SPUK-Regeling, waardoor de gemeente aanspraak kan maken op alle beschikbare middelen. Om aanspraak te kunnen maken op alle beschikbare budgetten uit de regeling voor de gemeente Barneveld, dient de gemeente op alle 15 onderdelen in te zetten. Het inzetten op minder onderdelen uit de regeling, zou betekenen dat de gemeente een lager bedrag ontvangt. 1c. Het plan van aanpak draagt op een integrale wijze bij aan het realiseren van de doelen zoals gesteld in de Brede SPUK-Regeling. Het plan van aanpak richt zich op ‘een gezonde generatie in 2040’ als stip op de horizon en de doelen zoals gesteld in de Brede SPUK-Regeling.

Het plan van aanpak bevat hiervoor een integrale werkwijze. Veel inspanningen dragen dan ook bij aan meerdere doelen uit de regeling. In bijlage 1B van het plan van aanpak is weergegeven welke inspanningen de gemeente Barneveld inzet en hoe deze gekoppeld zijn aan de verschillende onderdelen en doelstellingen. 1d. Met het plan van aanpak komen middelen beschikbaar om invulling te geven aan de motie Eén tegen eenzaamheid (motie 1180), die op 9 november 2022 werd aangenomen door de gemeenteraad. Het plan van aanpak voorziet in de kosten voor aansluiting van de gemeente bij het landelijk programma Eén tegen eenzaamheid. Bij de uitvoering van het plan van aanpak wordt met lokale partners een coalitie gesloten en worden lokale speerpunten bepaald voor de aanpak van eenzaamheid binnen de gemeente. 1e. Met het plan van aanpak wordt de verbinding gelegd met actuele regionale en landelijke ontwikkelingen. Er zijn meerdere actuele landelijke en regionale ontwikkelingen die nauw aansluiten bij de doelen uit dit plan van aanpak. Voorbeelden zijn het Integraal Zorgakkoord (IZA) de Hervormingsagenda Jeugd en het landelijke programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO). Bij de totstandkoming van dit plan van aanpak is hier waar mogelijk al rekening mee gehouden. Maar ook bij de uitvoering van dit plan van aanpak is nauwe afstemming en samenhang van belang.

Het plan van aanpak vormt dan ook het startpunt voor de uitvoering van de Brede SPUK-Regeling in de gemeente Barneveld. Gedurende de looptijd van de regeling wordt het plan verder uitgewerkt en worden beoogde resultaten aangescherpt en waar nodig bijgesteld. 2a. Het plan van aanpak moet ondertekend worden door de verantwoordelijk wethouders. In de gemeente Barneveld betreft dit wethouder de Heer-Verheij (voor de onderdelen gezondheidsbevordering en sociale basis) en wethouder Pluimers-Foeken (voor de onderdelen cultuur, sport en bewegen). Met de ondertekening van dit plan geven zij tevens toestemming voor het gebruik van de informatie uit het plan van aanpak voor de evaluatie van de landelijke samenwerkingsafspraken en de monitoring en doorontwikkeling van landelijk beleid. 3a. Bij het opstellen van het plan van aanpak is het participatiebeleid van de gemeente Barneveld gevolgd. Via dit collegevoorstel neemt het college hier kennis van. Het participatieverslag uit bijlage 2 beschrijft op welke wijze er omgegaan is met de gegeven adviezen.

-44a. De indicatieve begroting sluit aan bij de beschikbare budgetten en de bestedingsvoorwaarden die zijn opgenomen in de Brede SPUK-Regeling. In de Brede SPUK-Regeling zijn voor elke gemeente per onderdeel beschikbare bedragen opgenomen. Hierop zijn voorwaarden van toepassing. De belangrijkste voorwaarden zijn dat maximaal 15% van een bedrag dat beschikbaar is voor een bepaald onderdeel, mag worden besteed aan één van de andere onderdelen, mits dit binnen hetzelfde hoofdthema valt. Een andere voorwaarde is dat er in 2023 eenmalig een deel van het budget, maximaal 20%, mag worden doorgeschoven naar 2024. Daarnaast zijn er voor de verschillende onderdelen specifieke bestedingsvoorwaarden. Het plan van aanpak voldoet aan al deze eisen.

4. Kanttekeningen •

•

De Brede SPUK-Regeling moet via de SISa systematiek verantwoord worden, waarbij per onderdeel verantwoording moet worden afgelegd. Een deel van de activiteiten die wordt uitgevoerd binnen de Brede SPUK-Regeling in 2023, maakt onderdeel uit van reguliere subsidies aan lokale partners. Omdat de Brede SPUK-Regeling pas in de loop van 2023 werd gepubliceerd, konden we met deze partners niet vooraf afspraken maken over de verantwoording van dit deel van de subsidie. We hebben deze partners een aanvullend verzoek gedaan om dit deel van het subsidiebedrag specifieker te verantwoorden. Een verandering in de gezondheid van onze inwoners binnen de looptijd van dit plan is niet aannemelijk. Desondanks wordt dit wel gemonitord. Zo kunnen de ontwikkelingen worden gevolgd en zo nodig tijdig worden bijgestuurd. Wat wel te verwachten is met dit plan van aanpak is dat de integrale samenwerking verder wordt aangejaagd. Daarnaast zijn meetbare resultaten te verwachten op de inspanningen die worden gepleegd. Deze resultaten monitoren we periodiek, zodat we onze aanpak kunnen verfijnen en bijsturen.

6. Financiën Via de Brede SPUK-Regeling is voor elk van de 15 onderdelen een bedrag beschikbaar voor de gemeente Barneveld. Een deel van deze onderdelen is structureel en andere onderdelen van de regeling lopen vooralsnog eind 2025 af. Daarom is het beschikbare totaalbedrag in 2026 lager. Bijlage 3 bevat een overzicht van de beschikbare bedragen voor de gemeente Barneveld per onderdeel. Deze bijlage omvat tevens een overzicht van de indicatieve kosten die vanuit de Brede SPUK-Regeling worden gedekt. Hierbij is een overzicht weergegeven van de verschillende inspanningen die worden gepleegd in het kader van dit plan van aanpak. Dit overzicht is integraal opgesteld. Dat betekent dat één inspanning kan bijdragen aan meerdere onderdelen van de Regeling. Daarmee kan één inspanning ook worden bekostigd vanuit verschillende onderdelen. De begroting is een indicatie. Tijdens de implementatie van dit plan van aanpak kan het zijn dat we inspanningen en/of de daaraan gekoppelde indicatieve begroting bijstellen. Hierbij worden de financiële voorwaarden uit de regeling in acht genomen. De regeling wordt budgetneutraal uitgevoerd. De baten en de lasten zijn gelijk.

De lasten van de regeling zijn in te delen in drie categorieën: • Continueren voormalige rijksuitkeringen: dit betreft de vervanging van voormalige rijksuitkeringen die nu in de brede SPUK-Regeling zijn ondergebracht (Sport- en Beweegakkoord II, Kansrijke Start, Brede Regeling Combinatiefuncties, Gezonde Leefstijlakkoord). • Continueren bestaand beleid: het is toegestaan bestaande activiteiten te dekken vanuit de Brede SPUKRegeling. De reden hiervoor is dat gemeenten veelal beleid hebben op onderdelen van de regeling. Gemeenten wordt geadviseerd 2023 vooral te gebruiken voor de continuering van bestaand beleid, omdat het opstarten van nieuwe initiatieven tijd kost en anders de regeling niet volledig benut kan worden. • Versterken en uitbreiden van beleid en de coördinatie van de regeling. Onderstaande tabel geeft een indicatie weer van de onderverdeling in de kosten voor elk van deze drie categorieën. Jaar 2023

Baten €955.000,-

Lasten €955.000,- €375.000,- continueren voormalige rijksuitkeringen via Brede SPUKRegeling - €190.000,- continueren bestaande beleid

2024

€946.000,-

2025

€946.000,-

2026

€750.000,-

-5- €390.000,- versterken, uitbreiden en coördinatie €946.000,- €375.000,- continueren voormalige rijksuitkeringen via Brede SPUKRegeling - €30.000,- continueren bestaande beleid - €541.000,- versterken, uitbreiden en coördinatie €946.000,- €375.000,- continueren voormalige rijksuitkeringen via Brede SPUKRegeling - €30.000,- continueren bestaande beleid - €541.000,- versterken, uitbreiden en coördinatie €750.000,- €375.000,- continueren voormalige rijksuitkeringen via Brede SPUKRegeling - €30.000,- continueren bestaande beleid - €345.000,- versterken, uitbreiden en coördinatie

6. Participatie en communicatie a) Participatie Bij de totstandkoming van het plan van aanpak is het participatiebeleid van de gemeente Barneveld gevolgd. Het voorstel scoort 3 (scorecijfer) op de participatieladder. Daarbij hoort participatietrede 3 ‘meewerken’. Bijlage 2 bevat het participatieverslag van dit traject. Als onderdeel van het participatietraject zijn aanbevelingen gevraagd aan professionals (in de vorm van lokale maatschappelijke partners en de GGD) en inwoners (via de Adviesraad Sociaal Domein) in werksessies en door middel van schriftelijke reacties. De aanbevelingen die zijn gedaan en passen binnen het voorstel zijn overgenomen. Andere aanbevelingen, die buiten de scope van dit voorstel vallen, worden afgewogen in het kader van ander beleid, bijvoorbeeld binnen de Omgevingsvisie en het programma bestaanszekerheid.

b) Communicatie De Brede SPUK-Regeling bestaat uit tal van onderdelen en inspanningen. Vanuit deze onderdelen en inspanningen vindt waar nodig communicatie plaats. Bijvoorbeeld vanuit Kansrijke Start, Het Gezonde Leefstijlakkoord of het Sport- en Beweegakkoord II.

7. Uitvoering In bijlage 1 is het plan van aanpak voor de Brede SPUK-Regeling weergegeven. Dit plan bevat tevens een overzicht van de doelen, inspanningen en beoogde resultaten. De lokale stuurgroep bewaakt de voortgang en koers van dit plan van aanpak. Deze stuurgroep bestaat uit de twee portefeuillehouders die verantwoordelijk zijn voor de verschillende onderdelen uit de Brede SPUKRegeling, de ambtelijk opdrachtgever (concerndirecteur Samenleving) en de ambtelijk projectleider. In 2024 vindt, conform de landelijke richtlijnen, een midterm evaluatie plaats. Deze evaluatie wordt, inclusief een overzicht van eventuele bijstellingen ten opzichte van het plan van aanpak, aangeboden aan het college.

8. Bijlagen 1. Plan van aanpak Brede SPUK-Regeling voor sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis. a. Analyse bestaand beleid b. Doelen-inspanningen netwerk c. Indicatoren doelstellingen Brede SPUK-Regeling 2. Participatieverslag Brede SPUK-Regeling voor sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis. 3. Indicatieve begroting Brede SPUK-Regeling voor sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis.

Plan van aanpak Gemeente Barneveld Brede SPUK-Regeling Sport, Bewegen, Cultuurparticipatie, Gezondheidsbevordering en de Sociale basis

Naam gemeente: Namen verantwoordelijk wethouders: Datum van insturen:

Gemeente Barneveld Jolanda de Heer- Verheij, Mijntje Pluimers- Foeken 28 september 2023

Contactpersoon voor aanvullende informatie Naam: Rinelle van den Top E-mailadres: r.vandentop@barneveld.nl Telefoonnummer: 06-11792726

Plan van aanpak Regeling specifieke uitkering sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis

Inhoud Inleiding ...................................................................................................................................................3 1. Waar staat de gemeente? (huidige situatie)........................................................................................4 1.1 Sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis in cijfers ........4 1.2 Gezondheidsverschillen in de gemeente Barneveld .....................................................................6 1.3 Opgaven gemeente Barneveld......................................................................................................7 1.4 Lokale akkoorden ..........................................................................................................................8 2. Als door de gemeente voor een of meer onderdelen geen aanvraag is ingediend, geef dan hier aan wat de reden daarvoor is .......................................................................................................................10 3.

Beschrijf voor de hoofdthema’s Sport, bewegen en cultuur en Gezondheid en sociale basis: .........11 3.1 Sport, bewegen, cultuur, gezondheid en de sociale basis in het gemeentelijk beleid.................11 3.2 Doelen, inspanningen, planning en fasering per onderdeel van de Brede SPUK-Regeling........12 3.3 Doelgroepen en participatie.........................................................................................................14 3.4 Verkleinen van gezondheidsverschillen en een wijkgerichte aanpak..........................................14 3.5 Brede Regeling Combinatiefuncties ............................................................................................15 3.6 Integrale samenwerking ..............................................................................................................16 4.Ondersteunende onderdelen: Versterking kennis- en adviesfunctie GGD en Coördinatiekosten regionale aanpak preventie ...................................................................................................................18 5.

Hoe wordt de voortgang bewaakt?....................................................................................................19 5.1 Effecten vragen een lange adem.................................................................................................19 5.2 Beoogde resultaten .....................................................................................................................19 5.3 Midterm evaluatie ........................................................................................................................19 6. Beschrijf op welke wijze samenhang en synergie wordt nagestreefd tussen uitvoering op de verschillende hoofdthema’s en onderdelen ...........................................................................................20 7. Verbinding onderdelen Brede SPUK en doelen GALA en Sportakkoord II .......................................21 8. Toestemming gebruik informatie .......................................................................................................22 9. Ondertekening ...................................................................................................................................23 10.

Bijlagen............................................................................................................................................24 Bijlage A: Analyse bestaand beleid .......................................................................................................25 Bijlage B: Doelen- inspanningen netwerk..............................................................................................26 Bijlage C: Indicatoren doelstellingen Brede SPUK-Regeling.................................................................27

2

Plan van aanpak Regeling specifieke uitkering sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis

Inleiding Een gezonde generatie in de gemeente Barneveld in 2040. Dat is de stip op de horizon voor dit plan van aanpak voor de Brede SPUK-Regeling voor sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis. Gelukkig gaat het goed met de gezondheid van veel mensen in de gemeente Barneveld. Inwoners hebben een hogere (gezonde) levensverwachting en voelen zich vaker dan gemiddeld gezond dan het landelijke gemiddelde. Maar om een gezonde generatie in 2040 te bereiken, moet er nog veel gebeuren. Zo zijn er bijvoorbeeld flinke gezondheidsverschillen tussen de verschillende wijken en buurten in de gemeente, worden er nog steeds kinderen in een zeer kwetsbare situatie geboren, doen inwoners relatief weinig aan sport, drinken jongeren veel en jong alcohol, voelt een grote groep inwoners zich eenzaam, neemt het aantal ouderen met een verhoogd valrisico toe en vraagt de participatie van inwoners met een laag inkomen aandacht. De gemeente begint niet bij nul. Al jarenlang zetten we ons in voor gezondere inwoners. Met dit plan van aanpak bouwen we voort op een stevige basis van sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis in de gemeente Barneveld. De basis hiervoor ligt in het beleidsplan Sociaal Domein ‘Mensen voorop’.

Ook sluit het plan van aanpak aan bij onder andere het Sport- en Beweegakkoord II en het Gezonde Leefstijlakkoord. Daarnaast beschrijft het plan hoe wordt aangesloten bij actuele ontwikkelingen waaronder de Omgevingsvisie, het programma Bestaanszekerheid en de Integrale Cultuurvisie. Naast het bestaande gemeentelijke beleid, is er een nauwe relatie tussen de doelen uit dit plan van aanpak en de rol die de gemeente heeft in het Integraal Zorg Akkoord (IZA), het reeds opgestelde Regiobeeld en het nog op te stellen Regioplan. Ook is er een nauwe relatie met het Woon Zorgprogramma (WOZO) dat in 2022 werd vastgesteld. Daarnaast hebben het rijk, de VNG en betrokken partijen in de jeugdzorg en GGZ in 2023 de Hervormingsagenda Jeugd vastgesteld. Bij de totstandkoming van dit plan van aanpak is hier waar mogelijk al rekening mee gehouden. Een verandering in de gezondheid van onze inwoners binnen de looptijd van dit plan is niet aannemelijk. Desondanks monitoren we dit, waar mogelijk, wel. Zo kunnen we de ontwikkelingen volgen en zo nodig tijdig bijsturen. Wat we wel verwachten met dit plan van aanpak is dat we de integrale samenwerking verder aanjagen. Daarnaast verwachten we meetbare resultaten op de inspanningen die we plegen. Deze resultaten monitoren we periodiek, zodat we onze aanpak kunnen verfijnen en bijsturen.

Dit plan van aanpak vormt dan ook het startpunt voor de uitvoering van de Brede SPUK-Regeling in de gemeente Barneveld. Gedurende de looptijd van de regeling wordt het plan verder uitgewerkt en worden beoogde resultaten bijgesteld. Bij de totstandkoming van dit plan van aanpak zijn maatschappelijke organisaties, de Jongerenraad en de Adviesraad Sociaal Domein betrokken. Dit is wat binnen de gestelde termijn voor de ontwikkeling van het plan van aanpak haalbaar was. Bij de uitvoering van het plan van aanpak en de (door)ontwikkeling van beleid uit dit plan, betrekken we naast de bovengenoemde partijen ook inwoners via ons Participatiebeleid. Zo kunnen inwoners meedenken en meebeslissen.

3

Plan van aanpak Regeling specifieke uitkering sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis

1. Waar staat de gemeente? (huidige situatie) Beschrijf op hoofdlijnen de huidige situatie ten aanzien van sport, bewegen en cultuur en gezondheid en sociale basis. Doe dit aan de hand van relevante data en kennis over deze domeinen, zoals wijkprofielen, de gezondheidsmonitor, het regiobeeld etc. • Beschrijf ingeval van een reeds bestaand lokaal preventieakkoord of lokaal sportakkoord, met welke partijen en op welke wijze hieraan uitvoering is gegeven. • Geef een korte toelichting op de belangrijkste gezondheidsverschillen in de gemeente. Doe hetzelfde voor de verschillen in deelname aan sport, bewegen en cultuur. • Wat zijn de belangrijkste opgaven op het gebied van sport, bewegen en cultuur? • Wat zijn de belangrijkste opgaven op het gebied van gezondheid en sociale basis? 1.1 Sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis in cijfers Over het algemeen gaat het goed met de inwoners van de gemeente Barneveld. De meeste mensen (73%) voelen zich gezond (landelijk 70%)3. De gemiddelde levensverwachting bij geboorte is 82,1 jaar (landelijk 81,7 jaar) en de gemiddelde levensverwachting in goed ervaren gezondheid bedraagt 70,1 jaar (landelijk 66,9 jaar)1. Leefstijl Ongezond gedrag is verantwoordelijk voor ongeveer 20% van de ziektelast in Nederland2.

Door meer te bewegen, gezonder te eten, geen of minder alcohol te drinken en niet te roken kan veel ziekte worden voorkomen. Meer volwassenen in de gemeente Barneveld hebben overgewicht dan het landelijk gemiddelde (gemeente Barneveld 54%, landelijk 50%)3. Ook wordt er door volwassenen minder bewogen en gesport: 46% voldoet aan de beweegrichtlijn (landelijk 48%)3 en 47% sport wekelijks (landelijk 54%)3. Ook jongeren (13-16 jarigen) in de gemeente Barneveld bewegen minder dan het landelijk gemiddelde: 13% beweegt dagelijks minimaal 1 uur, ten opzichte van 16% landelijk4. Ook doen er minder jongeren wekelijks aan sport in georganiseerd verband (gemeente Barneveld 62%, landelijk 74%). 34% van de 4-12 jarigen beweegt dagelijks minimaal een uur (regionaal 31%)5. Volwassenen in de gemeente Barneveld voldoen vaker aan de norm van de Gezondheidsraad6 voor het drinken van alcohol dan het landelijk gemiddelde (resp. 47% en 43%)3. Onder jongeren wordt er juist meer gedronken dan het landelijk gemiddelde. 32% van de jongeren dronk de afgelopen vier weken alcohol, ten opzichte van 29% landelijk4. Het recente wiet/hasj gebruik onder jongeren in de gemeente Barneveld ligt lager dan het landelijk gemiddelde (resp. 2% en 4%)4. Iets minder jongeren in de gemeente Barneveld roken, in vergelijking met het landelijk gemiddelde (resp. 3% en 4% is wekelijks roker)4.

Onder volwassenen rookt 17% (landelijk 17%)3. Cultuurparticipatie Uit onderzoek blijkt dat 71% van de inwoners van de gemeente Barneveld actief deelneemt aan culturele activiteiten (bijvoorbeeld muziekles) en 79% passief (bijvoorbeeld een museumbezoek)7. Dit kan variëren van eenmaal per jaar een boek lezen, tot wekelijks deelnemen aan muziekles. In het kader van de Brede SPUK-Regeling, zijn vooral cijfers van actieve frequente cultuurdeelname van

1 VZ info (2020): op basis van Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 GGD'en, CBS en RIVM, CBS Doodsoorzakenstatistiek;

gegevens bewerkt door RIVM. 2 RIVM (2020): https://www.rivm.nl/gezonde-leefstijl 3 GGD Gelderland-Midden (2023): Gezondheidsmonitor Volwassenen 2022 4 GGD Gelderland-Midden (2021): Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 5 GGD Gelderland-Midden (2021): Kindmonitor 2021 6 Norm Gezondheidsraad: Drink geen alcohol of in ieder geval niet meer dan één glas per dag. 7 Het Pon | Telos (2022). Vrije tijd in de gemeente Barneveld. Een onderzoek naar cultuur en bewegen & Sport.

4

Plan van aanpak Regeling specifieke uitkering sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis

belang. Deze cijfers zijn lokaal niet beschikbaar. De Gelderse cultuurmonitor geeft hier meer inzicht in op provinciaal niveau. Hieruit blijkt dat onder inwoners van 16 jaar en ouder 11% regelmatig tijd besteedt aan het bespelen van een muziekinstrument. Voor toneel, musical of ballet is dit 8%. Ook besteedt 8% regelmatig tijd aan zingen, deelname aan een zangkoor of deelname aan een zanggroepje. De cultuurparticipatie in de provincie Gelderland ligt hiermee iets hoger dan het gemiddelde8. Mentale gezondheid Uit diverse onderzoeken blijkt dat de coronacrisis een grote invloed heeft gehad op de mentale gezondheid, vooral onder jongeren en jongvolwassenen. Dit geldt ook voor de gemeente Barneveld. Uit de recent gepubliceerde gezondheidsmonitor jongvolwassenen (16-25 jaar) blijkt dat 43% van de jongvolwassenen in de gemeente Barneveld psychische klachten heeft (regionaal 51%)9. 21% van de jongeren in de gemeente Barneveld heeft lichte of zorgelijke psychische klachten (landelijk 28%)4. 43% van de jongeren in de gemeente voelt zich (zeer) vaak gestrest4. Onder volwassenen in de gemeente heeft circa 7% een hoog risico op angst of depressie (landelijk 10%)3, hoewel het percentage wel gestegen is ten opzichte van 2020 (5%). Veerkracht Iedereen krijgt in het leven te maken met moeilijke gebeurtenissen.

Veerkracht gaat over hoe mensen omgaan met tegenslag en hoe snel zij na een moeilijke periode herstellen. In de gemeente Barneveld scoort 83% van de inwoners gemiddeld tot (zeer) hoog op veerkracht. 16% scoort (zeer) laag op veerkracht (landelijk 17%)3. 70% van de jongeren in de gemeente Barneveld herstelt snel na een moeilijke periode (landelijk 65%)4. 34% van de volwassenen en 32% van de ouderen heeft voldoende gezondheidsvaardigheden (regionaal 39%)10. Een vrij grote groep mensen heeft dus matige of onvoldoende vaardigheden die nodig zijn om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen en te gebruiken bij het maken van gezondheidsgerelateerde beslissingen. Fysieke leefomgeving Een groene, gezonde fysieke leefomgeving, die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en deelname aan cultuur, levert een belangrijke bijdrage aan de gezondheid. 90% van de volwassenen in de gemeente Barneveld is tevreden over de woonomgeving (regionaal 86%)3. 59% van de inwoners beoordeelt de woonomgeving als beweegvriendelijk, dit is ongeveer gelijk met het landelijk gemiddelde10. Veel inwoners zijn tevreden over het groen in de buurt. Dit percentage is tussen 2016 en 2020 gestegen van 79% naar 82% (regionaal 79%)10. Ook lucht en geluid heeft invloed op onze gezondheid. De luchtkwaliteit in de gemeente Barneveld is slechter dan het landelijk gemiddelde11.

Inwoners ervaren minder dan gemiddeld geluidsoverlast10. Sociale omgeving Mensen die zich verbonden voelen met anderen, elkaar ontmoeten en ondersteunen, voelen zich vaker gezond. Toch voelt niet iedereen zich onderdeel van de samenleving. 11% van de volwassenen voelt zich enigszins, matig of sterk sociaal uitgesloten (regionaal 17%). De sociale samenhang in de gemeente Barneveld is beter dan het landelijk gemiddelde12. Toch is er een grote groep mensen die zich eenzaam voelt. 42% van de volwassenen (49% landelijk) en 47% van de ouderen (landelijk 50%) in de gemeente voelt zich eenzaam3. 33% van de jongeren voelde zich in de afgelopen 12 maanden vaak of altijd eenzaam4.

8 Het PON & Telos, Pyrrhula Research Consultants en de Boekmanstichting (2022): Cultuurmonitor Gelderland 2022 9 GGD Gelderland-Midden (2023): Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022 10 GGD Gelderland-Midden (2021): Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2020. 11 Rijksoverheid (2020): Atlas Leefomgeving. 12 RIVM (2020): Leefbarometer 2020

5

Plan van aanpak Regeling specifieke uitkering sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis

Mantelzorg In de gemeente Barneveld vinden we omzien naar elkaar en het bieden van mantelzorg belangrijk. Niet voor niks staat mantelzorg genoemd in het Coalitieakkoord. Ongeveer 15% van de volwassen in de gemeente is mantelzorger (landelijk 13%)3. Hoewel mantelzorg van grote betekenis is, kan het ook (te) zwaar worden. 17% van de mantelzorgers in de gemeente is zwaar belast (landelijk 19%). 13% van de jongeren in de gemeente is jonge mantelzorger4. Kansrijke Start Veel kinderen in de gemeente hebben een kansrijke start. Toch zijn er ook kinderen die opgroeien in een omgeving met minder kansen. Zo komt 11% van de kinderen te vroeg of met een laag geboortegewicht ter wereld (landelijk 15%)13. Dit is een belangrijke indicator voor kwetsbaarheid. Ongeveer 2% van de kinderen in de gemeente wordt geboren in een gezin in een zeer kwetsbare situatie (landelijk 5%)14. Vallen Het aantal ouderen in Nederland neemt fors toe, dit geldt ook voor de gemeente Barneveld. Met het stijgen van de leeftijd, neemt ook het risico op vallen toe. De gevolgen van een val zijn soms groot, zowel voor persoonlijk leed als voor de maatschappelijke zorgkosten. Een valongeval heeft veel impact op de zelfredzaamheid van ouderen, het langer thuis kunnen wonen en de kwaliteit van leven. Naar schatting van VeiligheidNL heeft circa 38% van de 65-plussers in de gemeente Barneveld een verhoogd valrisico15.

18% van de 65-plussers in de gemeente is in de afgelopen drie maanden gevallen10. 1.2 Gezondheidsverschillen in de gemeente Barneveld De (sociaaleconomische) gezondheidsverschillen zijn ook in de gemeente Barneveld groot. Er zijn geen cijfers beschikbaar over de gezonde levensverwachting per buurt. Wel is een groot aantal belangrijke gezondheidsindicatoren uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2020 beschikbaar op wijk- en buurtniveau10. Hieruit blijkt dat het in de buitengebieden en de kleinere kernen beter gaat met de gezondheid dan in de kernen Voorthuizen en Barneveld. Wanneer er wordt ingezoomd op de gezondheid per buurt, blijkt dat het in een aantal wijken slechter is gesteld met de meeste gezondheidsindicatoren dan gemiddeld in de gemeente. Voorbeelden hiervan zijn de wijken Oldenbarneveld de Vogelbuurt, De Lors, Rootselaar-West, Haarkamp en de Prinsessenwijk. Het thema alcohol vormt hierop een uitzondering. In de kleinere kernen en het buitengebied wordt er gemiddeld genomen meer alcohol gedronken dan in de kernen Voorthuizen en Barneveld. Enkele voorbeelden van de verschillen in gezondheid tussen de verschillende buurten in de gemeente zijn: • 77% van de 18-65-jarigen van Oldenbarneveld heeft een (zeer) goed ervaren gezondheid, ten opzichte van 90% van de 18-65-jarigen in Kootwijkerbroek West10.

• In Oldenbarneveld heeft 22% van de 18-65 jarigen moeite met rondkomen, ten opzichte van 6% in Vliegersveld10. • 48% van de 18-65 jarigen in de Vogelbuurt en 51% van de 18-65 jarigen in Oldenbarneveld is eenzaam, ten opzichte van 36% in het buitengebied van Achterveld10. • In Harselaar-Oost, buitengebied Garderen, Terschuur, Oldenbarneveld, Haarkamp , Prinsessenwijk, Buitengebied Kootwijkerbroek, De Glind en Kootwijk voldoen de minste 18-65jarigen aan de beweegrichtlijn (variërend van 52-54%). In de Koot (60%), de Briellaerd (59%) en de Staatsliedenwijk, de Vaarst, Norshoten, de Zeeheldenwijk en Blankensgoed (58%) voldoen de meeste 18-65 jarigen aan de beweegrichtlijn10.

13 RIVM (2021): Monitor Kansrijke Start 14 RIVM (2020): Monitor Kansrijke Start 15 VeiligheidNL (2020): Inwoners 65 jaar en ouder met verhoogd valrisico per gemeente 2020-2035

6

Plan van aanpak Regeling specifieke uitkering sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis

•

Hoewel de sociale samenhang in de gemeente gemiddeld genomen goed is, zijn er ook buurten waar de sociale samenhang lager is dan gemiddeld in Nederland. Dit zijn de buurten Oldenbarneveld en de Lors16.

1.3 Opgaven gemeente Barneveld Het college van de gemeente Barneveld heeft vijf bestuurlijke opgaven vastgesteld van waaruit programmatisch (in ontwikkeling) wordt ingespeeld op maatschappelijke vraagstukken. De thema’s sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis komen voornamelijk terug in twee van deze opgaven: • Opgave 1: Passende ontwikkeling van Barneveld. o Programma prettig leven in vitale dorpen (voorgenomen programma). • Opgave 5: Iedereen doet mee. o Programma een leven lang leren en ontwikkelen (voorgenomen programma). o Programma bestaanszekerheid (in ontwikkeling). Binnen deze opgaven en programma’s geven we op het gebied van sport, bewegen, cultuurparticipatie gezondheidsbevordering en de sociale basis prioriteit aan: • Een Kansrijke Start. De eerste 1.000 dagen zijn het meest bepalend voor de gezondheid en de kansen die een kind later in het leven krijgt. In de gemeente Barneveld vinden we daarom dat elk kind een kansrijke start verdient. We richten ons daarbij op drie actielijnen: voor de zwangerschap, tijdens de zwangerschap en na de geboorte. In het bijzonder richten we ons hierbij op mensen in een kwetsbare positie. • Het verkleinen van gezondheidsverschillen. Via het programma bestaanszekerheid (in ontwikkeling) wordt de kansengelijkheid van inwoners bevorderd en worden gezondheidsvaardigheden versterkt.

Naar verwachting wordt positieve gezondheid één van de thema's binnen dit programma. Daarnaast evalueren we eind 2023 onze huidige pilot ‘Buurgerichte aanpak Rootselaar-West’. Dit is een community-aanpak in één van de wijken in de gemeente waar het minder goed gaat met de gezondheid. Bij deze evaluatie bepalen we op welke wijze we een wijkgerichte aanpak integreren in ons beleid en uitvoering en of en hoe we deze aanpak uitbreiden naar andere wijken. Tot slot zal naar verwachting het verkleinen van gezondheidsverschillen via de gezonde leefomgeving onderdeel uitmaken van de Omgevingsvisie. • Een gezonde leefstijl. Hierbij ligt de prioriteit bij het voorkomen van alcohol- en middelengebruik bij jongeren. Daarom besloot de gemeenteraad in het voorjaar van 2023 dat de gemeente Barneveld meedoet met het programma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). • Mentale gezondheid. Hierbij richten we ons in het bijzonder op jongeren en jongvolwassenen. De OKO-aanpak is daarbij mede een instrument om de sociale en fysieke omgeving van jongeren gezonder te maken en daarmee een positieve invloed uit te oefenen op de mentale gezondheid. Voor de doelgroep jongvolwassenen is een dergelijke aanpak er nog niet. Het verbeteren van de mentale gezondheid van deze doelgroep zien we als een opgave voor de komende jaren. • Vitaal ouder worden.

Het aantal ouderen in de gemeente Barneveld zal de komende jaren fors stijgen. Het aandeel 65-plussers neemt naar verwachting toe van 16,8% in 2022 naar 20,3% in 2050. In absolute zin stijgt daarmee het aantal 65-plussers van circa 10.000 in 2022 naar ruim 18.000 in 205017. Dit brengt allerlei opgaven met zich mee rondom onder andere de beschikbaarheid van zorg, mantelzorg, vallen en eenzaamheid. • Het bevorderen van een gezonde leefomgeving. De gemeente werkt aan een Omgevingsvisie voor 2040. Daarin worden lange termijn ambities en opgaven bepaald voor de leefomgeving. Het, waar dit passend is, integreren van de thema’s sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis in deze Omgevingsvisie is hierbij een doelstelling. De doorvertaling van de Omgevingsvisie naar praktische richtlijnen en kaders voor sport, 16 RIVM (2020): Leefbarometer 2020. 17 CBS (2022): Bevolkingsstatistiek.

7

Plan van aanpak Regeling specifieke uitkering sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis

•

bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis in de openbare ruimte is daarbij een belangrijke vervolgstap die nog gezet moet worden. In de Omgevingsvisie worden ook ambities en doelen gesteld met betrekking tot gezondheidsbescherming: de druk van de fysieke leefomgeving op de gezondheid (zoals hitte, geluid, geur, luchtkwaliteit). De integrale verbinding tussen sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis. Net als in veel andere gemeenten, is de relatie tussen specifiek cultuurparticipatie en de doelen vanuit de Brede SPUK-regeling nog onvoldoende uitgewerkt. Mede hierom werkt de gemeente aan het opstellen van een Integrale Cultuurvisie. Deze is naar verwachting in 2024 gereed.

1.4 Lokale akkoorden In de gemeente Barneveld is de afgelopen jaren veel ingezet op sport, bewegen en een gezonde leefstijl. Daartoe is in 2020 een Sport- en Beweegakkoord afgesloten en in 2022 het Gezonde Leefstijlakkoord. Sport- en Beweegakkoord II In navolging op het landelijke Sportakkoord II is het Sport- en Beweegakkoord II in de gemeente Barneveld opgesteld. Dit is een herijking van het sinds 2020 bestaande Sport- en Beweegakkoord. De belangrijkste speerpunten van het Lokale Sport- en Beweegakkoord II zijn: • Vitale sportaanbieders; o De sportaanbieders (zowel verenigingen als commerciële aanbieders) in de gemeente bieden kwalitatief sterk, veilig en toegankelijk aanbod. Door het kwalitatief versterken van het technische kader, bestuurlijk kader en haar vrijwilligers ontwikkelen sportaanbieders zich sterk richting de toekomst. • Sociaal veilige sport; o Alle inwoners moeten met plezier kunnen sporten, bewegen en sport beleven in een omgeving waar iedereen zich veilig en op zijn gemak voelt. • Ruimte voor bewegen; o Alle inwoners kunnen sporten of bewegen bij een vereniging en/of in de openbare ruimte. Het moet voor inwoners inzichtelijk zijn waar voor hen mogelijkheden zijn.

o Een openbare ruimte die uitnodigt en aanmoedigt tot bewegen; • Vaardig in bewegen o Jeugd: Het doel is om te streven naar kansen voor alle kinderen om vaardig en veelzijdig te sporten en/of te bewegen, waarbij plezier en ontwikkeling centraal staan. Onder de juiste begeleiding. o Ouderen: Ouderen zijn zich bewust dat sport en bewegen bijdraagt aan de gezondheid richting de toekomst. Zij worden voldoende begeleid om veilig te bewegen. • Inclusie en diversiteit o Sport en bewegen moet financieel en sociaal voor iedereen toegankelijk zijn. Iedereen moet zich welkom voelen ongeacht afkomst, geaardheid, beperking of leeftijd. Gezonde Leefstijlakkoord Eind 2022 werd, in navolging op het Nationaal Preventieakkoord, het Gezonde Leefstijlakkoord Barneveld afgesloten. Meer dan 70 partners spraken hiermee af samen te werken aan de preventie van roken, alcohol en overgewicht. Onder hen zijn bijvoorbeeld scholen, kinderopvang, diëtisten, fysiotherapeuten, geboortezorg, jongerenwerk, CJG, maatschappelijk werk, GGD, sportorganisaties, cultuurorganisaties en het welzijnswerk. In het Gezonde Leefstijlakkoord Barneveld zijn, in lijn met de ambities van het Nationaal Preventieakkoord, de volgende ambities afgesproken: • Het percentage volwassenen met overgewicht is met een vierde afgenomen. • Het percentage jongeren tussen 12-18 jaar met overgewicht is met een derde afgenomen.

• In 2040 drinkt geen enkele jongere onder de 18 jaar alcohol. 8

Plan van aanpak Regeling specifieke uitkering sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis

• Het percentage volwassenen dat overmatig drinkt, is gehalveerd. Deze ambities blijven in de komende jaren onverminderd van kracht. De Brede SPUK-Regeling maakt het mogelijk om hier blijvend op in te zetten. Jaarlijks wordt er voor het Gezonde Leefstijlakkoord een activiteitenagenda met meetbare doelen opgesteld.

9

Plan van aanpak Regeling specifieke uitkering sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis

2. Als door de gemeente voor een of meer onderdelen geen aanvraag is ingediend, geef dan hier aan wat de reden daarvoor is

Niet van toepassing.

10

Plan van aanpak Regeling specifieke uitkering sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis

3. Beschrijf voor de hoofdthema’s Sport, bewegen en cultuur en Gezondheid en sociale basis: A. Wat wil de gemeente bereiken? (doelen en resultaten) • Licht kort toe welke doelen en resultaten worden nagestreefd. Besteed daarbij, voor zover relevant, aandacht aan de doelen en resultaten die in het Hoofdlijnen Sportakkoord II en in het Gezond en Actief Leven Akkoord en de bijbehorende addenda zijn opgenomen. • Licht toe op welke wijze preventie en positieve gezondheid nagestreefd worden en op welke wijze gezondheidsverschillen verkleind zullen worden. • Verwijs daarbij waar mogelijk naar bestaande lokale (regionale) akkoorden, nota’s, beleids- of uitvoeringsplannen. B. Wat gaat de gemeente daarvoor doen? (uitvoering en samenwerking) • Op welke doelgroep(en) wordt (specifiek) ingezet? Waarom? • Hoe zijn (worden) deze doelgroepen betrokken bij de planvorming? • Denk na over de schaalgrootte (wijk/kern, lokaal, regionaal). Zijn er wijken (kernen) aangewezen waar via deze regeling extra op wordt ingezet? Zo ja, welke wijken en waarom? Zo nee, waarom niet? • Welke activiteiten of interventies gaat de gemeente inzetten en waarom? • Hoe is globaal de fasering (wat vindt plaats in de jaren 2024, 2025 c.q. 2026)? • •

Beschrijf met welke partijen en op welke wijze wordt samengewerkt. Maak daarbij een onderscheid tussen lokale en regionale (c.q. provinciale) samenwerkingsverbanden. Benoem, indien passend, de reeds aanwezige netwerkstructuren zoals omschreven in het IZA. Tip: Breng de verschillende coördinatoren voor het Sportakkoord II, GALA, IZA en lokale preventieakkoorden en andere programma’s in verbinding met elkaar, bijvoorbeeld in een vast kernteam.

Doe dit specifiek voor de hoofdonderdelen: • Sport, bewegen en cultuur (doelen en resultaten, uitvoering en samenwerking) Licht hier ook de inzet van functionarissen vanuit het onderdeel Brede Regeling Combinatiefuncties toe. • Gezondheid en sociale basis (doelen en resultaten, uitvoering en samenwerking) 3.1 Sport, bewegen, cultuur, gezondheid en de sociale basis in het gemeentelijk beleid In 2018 werd door de gemeenteraad het beleidsplan Sociaal Domein 'Mensen voorop' voor onbepaalde tijd vastgesteld. Met dit integrale beleidsplan wordt gestreefd naar "een samenleving waarin iedere inwoner naar vermogen meedoet, waarin mensen zich met elkaar verbonden weten en samenredzaam zijn. En we zorgen voor een professioneel vangnet." Binnen de kaders van dit beleidsplan is in de afgelopen jaren een aantal akkoorden/pilots/programma's/regelingen/werkprogramma’s opgesteld die raken aan de doelen uit het Sport- en beweegakkoord II, het Gezond en Actief Leven akkoord en de bijbehorende addenda. Enkele voorbeelden van bestaand beleid zijn: • De Brede Regeling Combinatiefunctionarissen waar de gemeente al geruime tijd gebruik van maakt. Zie hiervoor ook 3.5 Brede Regeling Combinatiefuncties. • In 2020 werd het Sport- en Beweegakkoord gemeente Barneveld afgesloten. Dit akkoord is herijkt tot het Sport- en Beweegakkoord II gemeente Barneveld.

Met dit gezamenlijke akkoord (looptijd najaar 2023-2026) willen de gemeente en partners de ambitie nastreven om meer inwoners in de gemeente Barneveld een leven lang te laten genieten van sport en bewegen. Dit door middel van het versterken van de sportverenigingen en sportaanbieders en het stimuleren van sporten en bewegen in de openbare ruimte. 11

Plan van aanpak Regeling specifieke uitkering sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis

• •

•

•

In 2022 werd het Gezonde Leefstijlakkoord Barneveld afgesloten. Dit akkoord richt zich op het terugdringen van alcohol- en tabaksgebruik, het stimuleren van gezond eten en bewegen. In 2021 werd gestart met een pilot voor een buurtgerichte aanpak in de wijk Rootselaar-West. Eind 2023 loopt deze pilot af. De aanpak wordt geëvalueerd en eventueel uitgebreid naar andere wijken. Deze buurtgerichte aanpak vormt een basis voor de uitvoering van de Brede SPUKRegeling in de gemeente Barneveld gericht op het verkleinen van gezondheidsverschillen. In 2020 werd het Convenant Cultuureducatie 2020-2024 afgesloten, gericht op binnenschoolse cultuureducatie voor het basisonderwijs. Het doel hiervan is dat kinderen zich kunnen oriënteren op cultuur en zich daarmee creatief, sociaal en cognitief kunnen ontwikkelen. Het convenant zet hiernaast in op de deskundigheidsondersteuning van docenten en cultuurvisie-ontwikkeling voor scholen vanuit het landelijke programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK). Het convenant wordt in 2024 herijkt en waar mogelijk wordt daarbij de verbinding gelegd met de doelen uit de Brede SPUK-Regeling. Medio 2023 werd het beleidskader inclusie vastgesteld. De doelstelling van dit beleidskader is een samenleving waarin iedereen gelijkwaardig is, gerespecteerd wordt, volwaardig mee kan doen en niemand buitengesloten wordt.

Enkele voorbeelden van actuele ontwikkelingen binnen de gemeente, waarmee doelstellingen uit de Brede SPUK-Regeling worden gerealiseerd zijn: • Er wordt een programma rondom het thema bestaanszekerheid uitgewerkt. Naar verwachting maken positieve gezondheid en het verkleinen van gezondheidsverschillen hier integraal onderdeel van uit. • In 2023 en 2024 wordt een Integrale Cultuurvisie gemeente Barneveld uitgewerkt. De integrale cultuurvisie gaat een afwegingskader vormen voor de inzet van cultuur in de gemeente Barneveld. Het visietraject leidt tot een duidelijke integrale cultuurvisie waarmee vanuit de maatschappelijke waarde (sociaal economisch, historisch, ruimtelijk en artistiek) van cultuur samenhang, samenwerking en versterking wordt nagestreefd. Hierin wordt ook de verbinding met de doelen van de Brede SPUK-Regeling gelegd. • Naar verwachting wordt in 2024 de Omgevingsvisie gemeente Barneveld vastgesteld. Twee thema’s binnen deze visie zijn ‘Gezond en Toekomstbestending Barneveld’ en ‘Prettig wonen in vitale dorpen’. Hierbij maken gezondheid, sport, bewegen, cultuur en de sociale basis integraal onderdeel uit van de afwegingen die worden gemaakt. Bijlage A bevat een beknopt overzicht van de relatie van de Brede SPUK-onderdelen en -doelen met het bestaande of te ontwikkelen gemeentelijk beleid.

Voor de uitvoering van dit plan van aanpak hanteert de gemeente Barneveld een integrale werkwijze. De inspanningen dragen bij aan meerdere onderdelen van de Brede SPUK-Regeling. Daarnaast is de aanpak integraal omdat dit waar mogelijk wordt geïntegreerd in bestaand (of te ontwikkelen) gemeentelijk beleid. 3.2 Doelen, inspanningen, planning en fasering per onderdeel van de Brede SPUK-Regeling De basis van onze aanpak vormt het bestaande gemeentelijke beleid. Vanuit de Brede SPUKRegeling richten we ons hoofdzakelijk op het verbinden en versterken van bestaande initiatieven. Bijlage B bevat per onderdeel en doelstelling van de Brede SPUK-Regeling een overzicht van alle inspanningen die, in aanvulling op het bestaande beleid, worden uitgevoerd. Ook het argument om te kiezen voor deze inspanning, de beoogde resultaten, de beoogde doelgroep en de planning zijn in dit overzicht weergegeven. Samengevat betreft het de volgende inspanningen: • Ontwikkelen nieuwe activiteitenagenda Kansrijke Start (versterken lokale coalitie, inzet erkende interventies, doorontwikkeling lokale ketenaanpak). • (Uitbreiden van) aanbod voor algemeen toegankelijke dagactiviteiten voor kwetsbare ouderen. • Continueren en versterken mantelzorgondersteuning en -waardering (onder andere extra inzet op specifieke doelgroepen als mensen met een migratieachtergrond of werkende mantelzorgers). 12

Plan van aanpak Regeling specifieke uitkering sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis

• • • • • • • •

• •

• • • • • • • • • • • •

Ontwikkelen en stimuleren van passend sport- en (creatief) beweegaanbod voor ouderen. Ontwikkelen van een lokale ketenaanpak valpreventie. Opzetten en uitvoering geven aan een lokale coalitie Eén tegen Eenzaamheid. Een integrale aanpak mentale gezondheid, met de focus op doelgroep 12-25 jaar. Continueren, versterken en verbreden van de aanpak Welzijn op Recept. Netwerkvorming en deskundigheidsbevordering rondom integrale samenwerking vanuit positieve gezondheid. Continueren en uitbreiden van mogelijkheden om sport- en cultuurdeelname van mensen met een kleine beurs te stimuleren. Gebiedsgerichte activiteiten/ontwikkelingen in de fysieke omgeving die bijdragen aan sport, bewegen, cultuur, gezondheidsbevordering, sociale basis, bij voorkeur via bestaande regelingen (zoals buurtbudget, maatschappelijk sport- en cultuurfonds). Stimuleren van cultuurparticipatie aanbod (community art/ sports). Inzet van interventies voor het versterken van gezondheidsvaardigheden bij mensen in een kwetsbare positie en/of mensen in wijken met gezondheidsachterstanden, als onderdeel van het programma bestaanszekerheid. Continueren, evalueren en doorontwikkelen van een wijkgerichte aanpak gericht op het versterken van positieve gezondheid in wijken/kernen waar het minder gaat. Continueren en uitvoeren van het Gezonde Leefstijlakkoord. Uitvoeren van het programma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving.

Doorontwikkeling van een lokale ketenaanpak tegen overgewicht bij kinderen. Ontwikkeling van een lokale ketenaanpak voor de Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI). Herijken en uitvoeren van het Sport- en Beweegakkoord II. Uitvoeren van de Brede Regeling Combinatiefuncties. Versterken van de kennis- en adviesfunctie van de GGD. Lokale inbedding van de regionale preventiestructuur, zoals deze vanuit het Regioplan van het IZA wordt uitgewerkt. Stimuleren van de verbinding tussen vraag en aanbod op het gebied sport, bewegen, cultuur, welzijn, gezondheidsbevordering en de sociale basis. Coördinatie van de integrale uitvoering van de Brede SPUK-Regeling. Beleidsontwikkeling voor een aantal onderdelen van de Regeling, waarvoor vanuit de huidige formatie geen capaciteit beschikbaar is om de doelen uit de Brede SPUK-Regeling te behalen: o Terugdringen gezondheidsachterstanden. o Mentale gezondheid. o Aanpak overgewicht en obesitas. o Leefomgeving. o Welzijn op recept. o Versterken sociale basis. o Eén tegen eenzaamheid. Hoewel er binnen de gemeente al veel wordt ingezet op het tegengaan van eenzaamheid, is er nog geen lokale coalitie Eén tegen Eenzaamheid. Als onderdeel van de inspanningen voor deze Brede SPUK-Regeling vormen gemeente Barneveld en partners een lokale coalitie.

Hiermee wordt tevens invulling gegeven aan een door de gemeenteraad aangenomen motie (motie 1180 Eén tegen eenzaamheid) o Coördinatiekosten regionale aanpak preventie. De uitkomsten van deze beleidsontwikkeling worden waar mogelijk geborgd binnen het bestaande beleid.

De inspanningen, die verder zijn uitgewerkt in bijlage B, vormen het startpunt voor de uitvoering van de Brede SPUK-Regeling in de gemeente Barneveld. Gedurende de looptijd van de regeling worden inspanningen verder ingevuld, uitgewerkt en worden beoogde resultaten nader bepaald.

13

Plan van aanpak Regeling specifieke uitkering sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis

Ketenaanpakken Voor de onderdelen Kansrijke start, valpreventie bij ouderen, de aanpak overgewicht kinderen, de gecombineerde leefstijlinterventie bij overgewicht en obesitas van volwassenen én Welzijn op Recept, zet de gemeente zich in voor een lokaal ingerichte ketenaanpak. Aan de basis van deze ketenaanpak staat de regionale samenwerking in het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA). De regionaal afgesproken ketenaanpakken, worden binnen de gemeente Barneveld lokaal geïmplementeerd. Fasering Een aantal inspanningen uit het plan van aanpak worden vanaf de start van de Brede SPUK-Regeling ingezet. Dit zijn voornamelijk inspanningen die een voortzetting, versterking of uitbreiding van het bestaande beleid zijn. Daarnaast ligt in de eerste twee jaar van de looptijd van de Brede SPUKRegeling de nadruk op beleidsontwikkeling voor een aantal onderdelen van de regeling en de totstandkoming van de verschillende ketenaanpakken. In de laatste twee jaar ligt het zwaartepunt meer bij de beleidsuitvoering. 3.3 Doelgroepen en participatie De inspanningen uit dit plan van aanpak richten zich op diverse doelgroepen in de gemeente Barneveld. In bijlage B is per inspanning weergegeven op welke doelgroep deze inspanning zich richt.

Bij de totstandkoming van dit plan van aanpak zijn inwoners op de volgende wijze betrokken: • De adviesraad Sociaal Domein en de Jongerenraad van de gemeente Barneveld zijn betrokken bij de totstandkoming van dit plan. De Adviesraad Sociaal Domein en de Jongerenraad hebben deelgenomen aan een bijeenkomst met maatschappelijke partners die voor de totstandkoming van dit plan van aanpak werd georganiseerd. Daarnaast heeft de Adviesraad Sociaal Domein haar advies uitgebracht over het concept plan van aanpak • Bij bestaand beleid zijn inwoners eerder al betrokken via het Participatiebeleid van de gemeente Barneveld. • Er is een bijeenkomst met ruim 20 maatschappelijke partners georganiseerd. Deze organisaties staan in hun werkpraktijk in nauw contact met inwoners en hebben daardoor een goed beeld van de lokale maatschappelijke ontwikkelingen. • In 2022 heeft een behoefteonderzoek onder inwoners naar sport, bewegen en cultuur plaatsgevonden in de gemeente Barneveld. De resultaten van dit onderzoek zijn meegenomen bij de totstandkoming van dit plan. Vanwege de korte aanvraagtermijn voor deze regeling was een bredere vorm van participatie bij de totstandkoming van dit plan van aanpak niet haalbaar.

Bij de (door)ontwikkeling van beleid, dat onderdeel is van de inspanningen die benoemd zijn in dit plan van aanpak, worden inwoners betrokken volgens de werkwijze uit het in 2022 vastgesteld Participatiebeleid van de gemeente Barneveld. Voorbeelden hiervan zijn: • Een omvangrijk participatietraject waarbij inwoners van de gemeente Barneveld worden betrokken bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie en de rol van sport, bewegen, cultuur, gezondheid en de sociale basis in de leefomgeving. • De totstandkoming van de Integrale Cultuurvisie waarbij een participatietraject met onder andere inwoners en maatschappelijke partners wordt gevolgd. • De ontwikkeling van een programma rondom het thema bestaanszekerheid, waarbij (ervaringsdeskundige) inwoners en maatschappelijke partners worden betrokken. 3.4 Verkleinen van gezondheidsverschillen en een wijkgerichte aanpak Gelukkig gaat het met veel inwoners in de gemeente Barneveld goed. Toch zijn er ook inwoners die te kampen hebben met kwetsbare omstandigheden die een risico vormen voor hun gezondheid (zie 1.2 Gezondheidsverschillen in de gemeente Barneveld). We richten ons in het bijzonder op deze doelgroep. Dit doen we op de volgende wijze: 14

Plan van aanpak Regeling specifieke uitkering sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis