B-1.13b Rapport visitatiecommissie VNG financiële beheersbaarheid Sociaal Domein + bestuurlijke reactie d.d. 16-11-21.pdf

Het mag best zo zijn dat redeneerlijnen achteraf niet blijken te kloppen. Door ze echter te expliciteren, wordt het wel mogelijk om ze ook te toetsen en kun je ze naderhand ook bijsturen. Het sturingsaspect van grip is met het juiste inzicht vervolgens niet meer dan draaien aan de knoppen die gegeven zijn. Deze knoppen zitten verwerkt in de organisatie van het sociaal domein (bijvoorbeeld de organisatie van de toegang), de gekozen bekostigingssystematiek en de contracten met zorgaanbieders. Uiteraard hangt de mate van sturing af van de mate waarin de sturingsmogelijkheden ook geborgd zijn in

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

19

uitvoeringsrichtlijnen, afspraken en opgenomen contractuele verplichtingen. Er is echter meer mogelijk door naast de formele sturingsmogelijkheden ook de informele sturingsmogelijkheden te benutten. Die zitten vaak in het regelmatig, in onderling vertrouwen voeren van gesprekken en het creëren van een gezamenlijk eigenaarschap. Dit kost wel tijd en vaak ook het nodige geduld. Onderling begrip ontstaat namelijk niet zomaar. Desalniettemin heeft deze vorm van sturing altijd wel de voorkeur boven de formele sturingsmogelijkheden. Het sociaal domein is namelijk een complex ecosysteem dat zich nooit helemaal laat vangen in afspraken, contracten of procedures en in een dergelijk ecosysteem heb je meer aan een partner dan aan een opdrachtnemer. In onderstaand figuur is de vertaling van de visie naar operationele indicatoren en de beleidstheorie schematisch weergegeven. Beleid (gemeenten)

Throughput (zorg leveren)

ten Me

Sturen

Meten

Sturen

Meten

Sturen

Input (middelen, mankracht)

Output (aantal geholpen cliënten) Causale relatie

Uitvoering (zorgaanbieders)

20

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

n

Indicatoren ure

Indicatoren

St

Indicatoren

ten

Doelen

Me

Randvoorwaarden

ren

Uitgangspunten

Outcome (directe effect)

Stu

Meten

Beleid (gemeenten)

Impact (indirecte effect)

Bijlage II – Gegevensrapportage Barneveld 1 Gegevensrapportage voorafgaand aan visitatie gemeente Barneveld Om een beeld te scheppen van hoe de gemeente Barneveld er uit ziet in cijfers, is op verzoek van gemeente Barneveld deze gegevensrapportage opgesteld. Die ligt hier voor u. Het is een globaal en algemeen beeld van Barneveld, haar sociaal domein. Daarbij wordt aangetekend dat een beeld in cijfers nooit een volledig beeld geeft. Alle hierin gebruikte cijfers zijn verkregen uit openbare bronnen. De organisaties die deze openbare bronnen beheren (voornamelijk het Centraal Bureau voor de Statistiek, het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en VNG Realisatie) doen hun best om te zorgen dat hun cijfers zo veel als mogelijk juist zijn. Hierbij zijn ze afhankelijk van de organisaties die hen informatie aanleveren (voornamelijk de gemeente zelf en diens verbonden partijen). Om die reden kunnen deze organisaties niet garanderen dat de informatie precies klopt. De VNG is zich daarvan bewust. Wij gebruiken daarom de cijfers in deze gegevensrapportage niet om definitieve conclusies te trekken over de gemeente Barneveld of de mate van grip, tenzij de cijfers in deze rapportage worden gecorroboreerd op basis van andere informatie. De cijfers worden daarom ook niet achteraf gewijzigd als blijkt dat ze niet kloppen.

De cijfers in dit stuk zijn ontleend aan CBS Statline, de gemeentelijke monitor sociaal domein en Informatie voor Derden (IV3), tenzij anders vermeld. Dit zijn de volgende cijfers: • Algemene kengetallen over Barneveld en haar sociaal domein (afhankelijk van eventuele opvallendheden in het algemene beeld bevat dit hoofdstuk meer of minder cijfers); • Gebruik jeugdhulp; • Jeugdhulpgebruik per verwijzer; • Wmo-gebruik per arrangement (ondersteuning thuis, hulp bij huishouden, verblijf en opvang, hulpmiddelen); • Gebruik voorzieningen participatiewet; • Uitgaven sociaal domein, inclusief opvallende afwijkingen ten opzichte van de begroting. Waar mogelijk is geprobeerd deze cijfers uit Barneveld zoveel mogelijk door de tijd heen te presenteren en te vergelijken met gelijksoortige gemeenten, waarbij vaak gekozen is voor een vergelijking met gemeenten van vergelijkbare grootte (tussen de 50.000 en 100.000 inwoners), gemeenten met een vergelijkbare stedelijkheid (weinig stedelijk) en gemeenten in heel Nederland. Wanneer wordt gesproken van de controlegroepen, gaat het om deze drie groepen, tenzij anders aangegeven.

2 Opvallendheden in deze rapportage Hieronder worden kort de belangrijkste bevindingen in deze rapportage weergegeven. • Het aantal jeugdhulptrajecten met verblijf is relatief hoog in gemeente Barneveld. • Het aandeel verwijzingen van de gemeente is relatief hoog in de gemeente Barneveld. • Het aantal wmo-voorzieningen in 2019 is in Barneveld relatief laag. • De uitgave voor categorie maatwerkdienstverlening 18- is relatief hoog vergelijking met de controlegroepen.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

21

•

Kengetallen Barneveld en haar sociaal domein • Inwoners: Barneveld heeft op 1 januari 2019 57.036 inwoners. • Geografisch en kernen: Barneveld heeft een oppervlakte van 176,7 km². De gemeente bestaat uit tien kernen. • Stedelijkheid: Barneveld heeft in 2017 een omgevingsadressendichtheid van 859 waardoor het in de controlegroep ‘weinig stedelijk’ valt. Ter vergelijking: het Nederlands gemiddelde is 2.010. • Leeftijdsopbouw: zie gestapelde staafdiagram hieronder.

• • • •

•

•

22

Ontgroening en vergrijzing: er is van 2017 tot en met 2019 sprake van vergrijzing in gemeente Barneveld. Jongeren tot 18 jaar: Barneveld telt op 1 januari 2019 14.961 inwoners die jonger dan 18 jaar oud zijn. Werkzame beroepsbevolking: Barneveld heeft in 2019 727 werkenden per 1.000 inwoners tussen de 15 en de 65 jaar; dat is boven de aantallen in de controlegroepen (waar het tussen de 682 en 690 ligt). Lage inkomens en kinderen in armoede: 5,2 procent van de huishoudens in Barneveld had in 2015 een laag inkomen, waarvan 1,6 procentpunt langdurig laag. Landelijk was dit gemiddeld 8,2 respectievelijk 3,1 procent, en in de mediane gemeente was dit 5,5 procent respectievelijk 1,8 procent. Mediaan gestandaardiseerd inkomen: Barneveld had op 1 januari 2018 een mediaan gestandaardiseerd inkomen per particulier huishouden van 28.200 euro per jaar. In heel Nederland was dit 26.900 euro per jaar, in gemeenten met 50.000 tot en met 100.000 inwoners was dit 27.000 euro per jaar. Gestapelde voorzieningen sociaal domein: te zien in de staafdiagram hier direct onder. De Y-assen van de staafdiagrammen geven weer hoeveel huishoudens per 1.000 huishoudens een bepaalde hoeveelheid of combinatie van voorzieningen heeft.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3 • •

Jeugdhulp Jeugdhulptrajecten zonder verblijf: Barneveld ziet vanaf 2015 het aantal jeugdhulptrajecten zonder verblijf stijgen waarna het daalt eind 2019. Dit is dezelfde verandering als bij de controlegroepen. Jeugdhulptrajecten met verblijf: Barneveld ziet in 2016 en stijging van de jeugdzorgtrajecten met verblijf waarna het in 2019 daalt tegen de trend van de controlegroepen in. Zie onderstaande grafiek.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

23

•

•

24

Jeugdhulptrajecten per verwijzer: uitgesplitst naar verwijzer heeft Barneveld in 2019 een relatief hoog aandeel jeugdhulptrajecten met de gemeente als verwijzer, en eveneens een hoog aandeel van hulptrajecten met de huisarts als verwijzer. Zie de onderstaande drie taartdiagrammen; naast de taartpunten staan de percentages van het aantal jeugdhulptrajecten dat door de corresponderende verwijzer is gestart. Duur jeugdhulptrajecten: Het aantal jeugdhulptrajecten dat langer duurde dan een jaar zijn in zowel de regio en de gemeente Barneveld sterk gestegen tussen 2015 en 2019. In 2015 was het percentage

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

•

trajecten wat langer duurde dan een jaar, 13 procent. In 2019 was het 53 procent. In de regio was deze verandering 16 procent naar 40 procent. Herhaald beroep: 25,7 procent van de gestarte trajecten was in 2019 in Barneveld een herhaald beroep, dat was iets lager dan de 27,2 procent herhaald beroep in de jeugdregio en 28,5 procent landelijk.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

25

4 •

• •

26

Wmo Gebruik Wmo-voorzieningen: het gebruik per 1000 inwoners alle drie de wmo-voorzieningen is in 2019 relatief erg laag.

Ontwikkelingen gebruik Wmo: de cijfers over het gebruik van Wmo-voorzieningen zien een stijging tussen 2015 en 2019 die minder sterk is dan de stijging bij de controlegroepen. Mantelzorg: 14,6 procent van de volwassen inwoners van Barneveld geeft in 2016 aan mantelzorg te

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

•

5 • •

•

6

verlenen. Dit is hoger dan de 14,2 procent in heel Nederland en de 14,8 en 16,3 procent in de groepen ‘50.000 tot en met 100.000 inwoners’ en ‘weinig stedelijk’ respectievelijk. Beschermd wonen: Barneveld behoort tot de beschermd wonen-regio Ede. In deze regio maken 1,8 inwoners per 1000 inwoners gebruik van een beschermd wonen-voorziening. Dat is lager dan het landelijk gemiddelde van 2,0 inwoners per 1.000. Participatie Bijstand: Barneveld heeft 16,7 bijstandsontvangers per 1000 inwoners in 2019; dat is minder dan de controlegroepen qua stedelijkheid en minder dan vergelijkbare gemeente in omvang. Ontwikkeling hoeveelheid inwoners met bijstand: is te zien in de onderstaande grafiek.

Gebruik re-integratievoorzieningen: het aantal re-integratievoorzieningen was in Barneveld in 2019 lager dan de controlegroepen Nederland en aantal inwoners. En gelijk aan de controlegroep stedelijkheid.

Begroting & realisatie sociaal domein 2019

Zie onderstaande tabel voor de realisatie van Barneveld in 2019 op basis van IV3-cijfers. Afwijkende realisatie ten opzichte van de controlegroepen: • Er wordt door de gemeente Barneveld meer gerealiseerd in de categorie maatwerkdienstverlening 18-. • Er wordt door de gemeente Barneveld minder gerealiseerd dan alle controlegroepen in de categorieën inkomensregelingen, begeleide participatie en maatwerkdienstverlening 18+. Afwijkende realisatie ten opzichte van de begroting: • Er wordt door de gemeente Barneveld minder begroot dan de realisatie in de categorieën inkomensregelingen, maatwerk dienstverlening 18+ en 18-.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

27

Realisatie-(begroot) gemeente Barneveld - 2019

Gemeente Barneveld

Gemeentegrootte 50.000 tot 100.000 inwoners

Stedelijkheidsklasse weinig stedelijk

112

(112)

94

(96)

(0)

46

(46)

44

(46)

6.3 Inkomensregelingen

166 (175)

417

(431)

275

(287)

6.4 Begeleide participatie

66

(57)

137

(139)

143

(142)

6.5 Arbeidsparticipatie

23

(21)

47

(43)

28

(27)

6.6 Maatwerkvoorziening (WMO)

29

(29)

39

(35)

42

(37)

6.71 Maatwerkdienstverlening 18+

133 (117)

186

(169)

163

(151)

6.72 Maatwerkdienstverlening 18-

369 (329)

243

(201)

230

(185)

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams

0

6.81 Geescaleerde zorg 18+

0

(0)

98

(98)

13

(10)

6.82 Geescaleerde zorg 18-

0

(0)

47

(40)

32

(25)

896 (866)

1372

(1314)

1064

(1006)

Totaal

28

110 (138)

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Bijlage III – Rapportage Werkprogramma Jeugd 2019-2021

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

29

Bijlage IV – Gesprekspartners Gemeente Barneveld Hans van Daalen, wethouder André van de Burgwal, wethouder Jacco Dirksen, financieel adviseur Sociaal Domein Ali Essousi, beleidsregisseur Loes Mulder, afdelingshoofd Sociaal Domein

Samenstelling visitatiecommissie Barneveld Marjanne Sint, voorzitter commissie Aart Boele, lid commissie Dave Ensberg, lid commissie

Adviseurs van de commissie Evelien Fokkink, inhoudelijk/gemeentelijk expert Arjan Ogink, consultant KPMG Meike Troost, consultant KPMG Hanneke Mateman, Movisie Yannick Methorst, projectleider Visitatiecommissie Mieke Maas, toehoorder BZK Rineke Bos, toehoorder BZK

30

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Bijlage V – Bestuurlijke reactie gemeente Barneveld

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

31

32

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

33

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag +31 70 373 83 93 info@vng.nl september 2021

vng.nl