A-9 C Participatie.pdf
Tekst van het document
Bijlage bij Statenbrief
Datum
versie: definitief
Zaaknummer
12 januari 2021
2020-018299 Blad
1 van 9
Onderwerp
Bijlage C1: Resultaten participatie Kijk op Scherpenzeel Portefeuillehouder
Jan Markink
Resultaten participatie Kijk op Scherpenzeel
16 december 2020
Datum
12 januari 2021 Zaaknummer
2020-018299 Blad
2 van 9
1
Resultaten Kijk op Scherpenzeel
In het participatietraject Kijk op Scherpenzeel hebben we iedereen uitgenodigd mee te denken over de drie varianten voor de toekomst van Scherpenzeel: 1. Scherpenzeel blijft zelfstandig 2. Scherpenzeel gaat een duurzame samenwerking aan met Barneveld 3. Scherpenzeel en Barneveld fuseren per 1-1-2023. In totaal namen 41 unieke personen deel aan keukentafelgesprekken en bijeenkomsten, reageerden 96 mensen op de stellingen, kwamen er circa 40 reacties op de website en zijn bijna 70 reacties geplaatst onder facebook-posts. Vervolgens heeft Kieskompas (in samenwerking met de Vrije Universiteit) in opdracht van de provincie onder inwoners van Scherpenzeel en Barneveld een onderzoek uitgevoerd. Met dat onderzoek zijn de uitkomsten van het participatietraject over het variantenonderzoek naar de bestuurlijke toekomst van beide gemeenten getoetst. Aan het onderzoek is door bijna 800 inwoners van Scherpenzeel en Barneveld meegedaan. In dit participatieverslag beschrijven wij op hoofdlijnen de resultaten van het participatietraject met inbegrip van de resultaten van het onderzoek van Kieskompas. In bijlage 1 zijn de inhoudelijke reacties samengevat en gerubriceerd. Bijlage 2 bevat de verslagen van alle bijeenkomsten en gesprekken en andere reacties die binnenkwamen. In bijlage 3 staan alle reacties op de stellingen.
Voor een totaaloverzicht van alle participatie- en communicatieactiviteiten wordt verwezen naar bijlage 4. In bijlage 5 is het onderzoeksrapport van Kieskompas opgenomen. N.B. De in dit verslag beschreven hoofdlijnen zijn meningen die door deelnemers in keukentafelgesprekken en bijeenkomsten, in reacties op stellingen en op de website en via andere kanalen naar voren zijn gebracht. Daarbij wordt ook aangetekend dat het hier alleen om de inhoudelijke inbreng gaat, de representativiteit is getoetst in het onderzoek dat door Kieskompas is uitgevoerd. 2
Thema Gemeente
Persoonlijk contact wordt gezien als een voordeel van een kleine gemeente. Meer expertise als een voordeel van grote gemeenten. Een combinatie van beide pluspunten wordt als ideaal aangemerkt. Een aantal deelnemers vindt expertise belangrijker dan persoonlijk contact. De noodzaak van verbetering van de expertise in Scherpenzeel wordt onderschreven. Over de oplossing daarvoor wordt verschillend gedacht. Datzelfde geldt voor de kwetsbaarheid van de ambtelijke organisatie. Gezegd wordt dat lange tijd sprake was van onderbezetting van de
Datum
12 januari 2021 Zaaknummer
2020-018299 Blad
3 van 9
gemeentelijke organisatie van Scherpenzeel, maar dat met de huidige uitbreiding van het aantal medewerkers o.a. de werkdruk afneemt en het ziekteverzuim gedaald is. Zowel een grote als een kleine gemeente kunnen snel werken in de ogen van de deelnemers. Een aantal mensen benoemt dat het risico van bureaucratie bij grote gemeenten groter is. En dat medewerkers van een kleine gemeente zich meer verantwoordelijk zouden voelen. Een aantal deelnemers geeft aan dat het beter is als het gemeentebestuur op afstand staat om belangenverstrengeling te voorkomen. Ook een brede basis voor besluitvorming vindt men daarin van belang. En de politieke vijver moet groot genoeg zijn om er goede raadsleden en bestuurders uit te vissen. Naar de mening van een aantal deelnemers is de bouw van 1.000 woningen een prima oplossing om de uitbreiding van het ambtenarenapparaat te financieren, anderen vinden dit juist een incidentele en onhoudbare oplossing. Bovendien past dit niet in de toekomstvisie 2030 die in 2018 is vastgesteld. Enerzijds wordt aangegeven dat in Scherpenzeel niet integraal en alleen naar de korte termijn wordt gekeken. Anderzijds geven mensen aan de het bestuur van Scherpenzeel alles prima voor elkaar heeft. Tot slot is aangegeven dat in een grotere gemeente meer (afwegings)ruimte is voor de (regionale) opgaven. 3
Thema Identiteit en zeggenschap
Grote gemene deler bij dit onderwerp is de opvatting dat mensen de identiteit van een dorp maken. Scherpenzeel is een klein dorp waarin men veel voor elkaar over heeft. Er wordt onderling voor elkaar gezorgd en er is samenhang. Scherpenzeel bestaat uit veel hardwerkende mensen, kleine bedrijfjes, lokale industrie en landbouw en veeteelt. Zelfstandigheid zit al 800 jaar in het DNA van Scherpenzeel en ook de politieke situatie hoort bij het dorp. De vele cafés zijn van oudsher ook onderdeel van die identiteit. Een aantal deelnemers zegt dat ‘de’ identiteit van Scherpenzeel niet bestaat en dat er meerdere identiteiten en bloedgroepen zijn. In ieder geval wordt het belangrijk gevonden dat de ziel van Scherpenzeel overeind blijft. In een deel van de reacties wordt gesteld dat de identiteit niet afhankelijk is van het gemeentebestuur en de locatie van het gemeentehuis, anderen vinden dat de identiteit mede wordt bepaald door zelfstandigheid en weer anderen denken dat de identiteit krachtiger wordt bij een herindeling. Een aantal deelnemers is bang dat Scherpenzeel haar karakter verliest als er veel mensen van buitenaf komen wonen door de bouw van veel nieuwe woningen. Deelnemers vinden de kernen in Barneveld erg sterk: dorpen zoals Kootwijkerbroek, Voorthuizen, Ederveen, Lunteren floreren in hun ogen juist door hun eigenheid en identiteit. Een goed middel daarin
Datum
12 januari 2021 Zaaknummer
2020-018299 Blad
4 van 9
vormen dorpsraden in de kernen. Anderen zien juist problemen om de identiteit te behouden bij een fusie en vrezen dat zij de invloed daarop kwijt raken. Voor een aantal mensen is de vraag of de identiteit van Scherpenzeel past bij die van Barneveld. Woudenberg en Renswoude worden als alternatieven genoemd. 4
Thema Voorzieningen en vitaal dorp
Dit thema roept de meeste reacties op en iedereen is het erover eens: de Breehoek, de bibliotheek en het zwembad zijn de belangrijkste voorzieningen in Scherpenzeel en moeten worden behouden. Daarnaast zijn de sportverenigingen en de scouting erg belangrijk. Zorgen zijn er over de plannen om te bezuinigen op de bibliotheek en er een afhaalpunt van te maken: de bibliotheek heeft ook een maatschappelijke functie. Ook zijn er zorgen over andere bezuinigingen. Inwoners vinden het belangrijk dat de huidige activiteiten in de Breehoek blijven bestaan. Het beeld is dat hard gewerkt wordt om de Breehoek financieel gezond te exploiteren. Medegebruik door commerciële partijen kan daar een bijdrage aan leveren, dat zal nog belangrijker worden als de gemeente niet naar de Breehoek komt. Door anderen worden daar vraagtekens bij gezet: de Breehoek moet niet verworden tot een bedrijfsverzamelgebouw. Naar de mening van de deelnemers is de rol van vrijwilligers bij de instandhouding van de voorzieningen groot. Over het zwembad wordt gezegd dat het niet meer zou bestaan als er geen vrijwilligers waren. Er zijn twijfels of die vrijwilligers blijven als Scherpenzeel niet meer zelfstandig is. Anderen denken dat dat helemaal niet uitmaakt, als er maar binding met de gemeenschap is.
Zorgen zijn er ook over de vergrijzing van de vrijwilligers in Scherpenzeel en het gebrek aan aanwas van jonge mensen in het vrijwilligerswerk. Een aantal deelnemers vindt dat het voor de voorzieningen niet uitmaakt hoe de bestuurlijke toekomst van Scherpenzeel eruitziet. Ook de kernen van Barneveld kennen vergelijkbare voorzieningen. De benodigde financiën zijn naar hun mening beter gewaarborgd bij een fusie dan bij zelfstandigheid. Iemand geeft aan dat bij zelfstandigheid Scherpenzeel keuzes kan maken die in een grote gemeente met meerdere kernen niet mogelijk zijn: wat een gemeente aan de ene kern geeft moet ook aan de andere kernen worden gegeven. Volgens een deelnemer vecht alleen een zelfstandige gemeente voor zijn eigen bedrijven, ondernemers en het behoud van jonge mensen in de gemeente. Tot slot vindt een aantal deelnemers de bouw van veel woningen niet goed: dan verdwijnt het groene karakter van het dorp en ook de mogelijkheid om te wandelen. Bovendien is dit in strijd met de door de gemeente aangenomen Toekomstvisie, waarbij juist het groene karakter van het dorp als groot pluspunt wordt gezien.
Datum
12 januari 2021 Zaaknummer
2020-018299 Blad
5 van 9
5
Thema Financiën
Volgens een aantal deelnemers kan Scherpenzeel nog best een paar jaar vooruit maar gaat de gemeente daarna failliet. Nu al worden voorzieningen ‘afgebroken’ om de begroting rond te krijgen. Zij verwachten dat binnen twee jaar een tekort zal ontstaan van 1.7 miljoen en dat dit zal verder zal oplopen. Zij vinden het zorgwekkend dat de compensatie voor het tekort wordt gehaald uit reserves. De extra inkomsten door woningbouw en nieuwe huishoudens genereren, zullen het tekort in financiën op de langere termijn niet dekken. Andere deelnemers zijn ervan overtuigd dat de gemeente de financiën prima op orde heeft en financieel gezond is. De zelfstandigheid mag extra geld kosten, ook voor de burgers. Zeker als daarmee ook het voorzieningenniveau op peil blijft. De verhoging van de OZB heeft naar hun mening de goedkeuring van de inwoners van Scherpenzeel om zelfstandig te blijven. Daarbij wordt ook opgemerkt dat de belastingen in Barneveld ook omhoog gaan en de gemeente financiële problemen heeft. Als financieel risico op dit moment wordt de coronacrisis genoemd. Onvoorspelbaar is wat dat met de gemeentefinanciën doet, maar dat geldt voor alle gemeenten. Daarnaast zijn er volgens deelnemers al enige financiële tegenvallers te voorzien bijv. de verbouwing van de Breehoek en de korting op de rijksbijdrage.
Deelnemers menen dat Scherpenzeel nu nog een goede onderhandelingspositie heeft om een fusie aan te gaan, maar dat dit niet meer zo is als de gemeente straks failliet is. Het geld kan ergens anders ingestoken worden dan in extra ambtenaren wanneer er wordt gefuseerd met een sterkere partner. Deelnemers zijn het er niet over eens of een grote gemeente nu juist meer gaat kosten voor inwoners, of juist minder. 6
Thema Samenwerken
Voor alle gemeenten geldt de noodzaak voor samenwerking, zeker in de regio. Deelnemers menen dat grotere gemeenten meer invloed hebben in de regio. Daarnaast hebben kleine gemeenten moeite om ‘overal’ bij te zijn en moeten keuzes gemaakt worden. Zij vragen zich af wat kleine gemeenten te bieden hebben in samenwerkingsverband. De vrees wordt geuit dat een kleine gemeente samenwerking nodig om te kunnen overleven, terwijl de grote gemeente eisen kan stellen. Samenwerking met andere gemeenten maakt dat je zelfstandig kunt blijven, wordt gezegd. Geadviseerd wordt te kijken met wie Scherpenzeel voor welk onderdeel de samenwerking kan aangaan. Voor een aantal deelnemers ligt het voor de hand die samenwerking te zoeken met kleinere gemeenten. Iemand merkt op dat een kleine gemeente met samenwerking de basis op orde kan houden, terwijl een grotere gemeente extra stappen kan zetten door samen te werken, bijvoorbeeld op het gebied van sociale woningbouw, wooncomplexen voor ouderen of andere voorzieningen.
Datum
12 januari 2021 Zaaknummer
2020-018299 Blad
6 van 9
7
Thema economie
Er was weinig belangstelling voor het thema economie. Geconstateerd is dat het ondernemerschap zowel binnen Scherpenzeel als Barneveld erg groot is.. Ook is opgemerkt dat de ondernemers van Scherpenzeel profijt kunnen hebben van een herindeling met Barneveld. Voorzieningen zijn volgens een deelnemer gekoppeld aan de economie van een dorp. Als de bedrijvigheid in een dorp door centralisatie verdwijnt, blijft er een seniorendorp over en dat moet niet gebeuren Tot slot heeft de ondernemerskring Barneveld gezegd: “We hebben een prachtige ondernemerskring, waarin alle ondernemersverenigingen van de gemeente Barneveld vertegenwoordigd zijn. Vanzelfsprekend zouden we het zeer waarderen als ook de ondernemersvereniging van Scherpenzeel hierbij aansluit.” 8
Thema Sociaal domein
Voor het sociaal domein hanteert Scherpenzeel een ander model dan Barneveld. Er wordt al langere tijd samengewerkt, maar er volgens de deelnemers groeien Barneveld en Scherpenzeel steeds meer uit elkaar. Deelnemers menen dat de gemeente Barneveld veel meer in preventie investeert en dat Scherpenzeel hierin achter blijft. In Barneveld is een goede schaalgrootte om de jeugdzorg meer lokaal te kunnen organiseren, het zou mooi zijn als Scherpenzeel zich hierbij kan voegen. Sommige organisaties in Scherpenzeel vallen langzaam om door het ontbreken van nieuwe aanwas in vrijwilligers die vanwege de vergrijzing wel nodig is. Wanneer vrijwilligersbeleid effectief uitgevoerd wordt, zullen vrijwilligers makkelijker gevonden worden. Een duidelijke visie van de gemeente hierop ontbreekt volgens de deelnemers. De drang om het zelf te doen is erg groot in Scherpenzeel. Hierbij wordt onvoldoende gekeken naar wat het beste is voor de cliënt/inwoner. De inwoners van Scherpenzeel komen niet te kort, maar er zijn meer mogelijkheden om ze te ondersteunen met welzijnswerk. Omdat Barneveld groter is dan Scherpenzeel zijn er relatief meer inwoners die zorg nodig hebben. In Scherpenzeel zijn er veel vrijwilligersorganisaties, veel wordt binnen de eigen kring opgevangen. De kracht van de kerkgenootschappen moet niet onderschat worden.
In Scherpenzeel wordt weinig gebruik gemaakt van jeugdhulpverlening, maar dit is geen indicatie dat er niks aan de hand is. Deelnemers zeggen dat medewerkers van de gemeente Scherpenzeel grote portefeuilles hebben met veel verschillende onderwerpen en die daardoor kennis moeten hebben van veel zaken hetgeen niet
Datum
12 januari 2021 Zaaknummer
2020-018299 Blad
7 van 9
altijd haalbaar is. Dat geldt ook voor het gemeentebestuur. De mensen zijn wel enthousiast en goed bereikbaar. De samenwerking met Barneveld wordt als goed ervaren. De vertegenwoordigers van het sociaal domein denken veel baat hebben bij een vorm van samenwerking tussen beide gemeenten. Er moet gestreefd worden naar een effectieve omvang, en niet alleen maar groter. De verwachting is dat met de huidige subsidies van beide gemeenten veel bereikt kan worden. 9
Signalen onvrijheid
Tijdens de keukentafelgesprekken en themabijeenkomsten heeft de provincie signalen ontvangen van mensen die zich in het debat over de bestuurlijke toekomst van Scherpenzeel niet vrij hebben gevoeld om hun mening te geven. Enkele deelnemers geven aan een grote sociale druk te ervaren in het dorp om je actief tegen herindeling uit te spreken. Volgens hen wordt op intimiderende wijze campagne gevoerd voor Scherpenzeel zelfstandig, waardoor andersdenkenden niet van zich laten horen. Deelnemers spreken over sterke machtspolitiek in Scherpenzeel, waarbij geen tegenspraak wordt geduld. De peiling door de gemeente is volgens enkele deelnemers vergezeld gegaan van een indringende, bijna populistische campagne. 10
Aanbevelingen vervolgproces
De volgende aanbevelingen zijn gedaan voor het vervolg van het proces: Laat zien wat u als provincie bezighoudt en waar uw zorgen liggen, deel uw kennis met heldere en aansprekende informatie. Naar mijn idee kunt u de argumenten van het Scherpenzeels college eenvoudig en gegrond weerleggen en tegenspreken. En doe dat vooral op een betrokken wijze. Niet direct vanuit “de hoogte” of vanuit de hiërarchie. Een deelnemer mist de nieuwsgierigheid naar alternatieven, ook bij de provincie. Ook zijn er zorgen over de snelheid waarmee dit allemaal gebeurt. Zorgvuldigheid kost tijd. Het idee is geopperd om huis-aan-huis informatie over de drie varianten te verspreiden op het moment dat het onderzoek klaar is. En maak duidelijk dat er bij herindeling duurzame afspraken gemaakt kunnen worden over de toekomst van de voorzieningen. Zowel de provinciale- als de gemeentelijke website zijn niet goed leesbaar. Een deelnemer daagt de provincie uit om een fusie voor te bereiden van Ede, Barneveld, Wageningen en Nijkerk. Advies: ga vooral door in gesprek, open en blijf uitleggen. 11
Kieskompas
Het onderzoek van Kieskompas heeft in kaart gebracht wat inwoners van Barneveld en Scherpenzeel belangrijk vinden in hun dorp en wat ze van hun gemeente verwachten. Het is dus geen peiling over zelfstandigheid, samenwerking of herindeling.
Datum
12 januari 2021 Zaaknummer
2020-018299 Blad
8 van 9
De basis van de vragenlijst is gevormd door de informatie die is verzameld tijdens de keukentafelgesprekken, themabijeenkomsten, stellingen die online zijn voorgelegd en reacties op sociale media. Aanvullend zijn vragen gesteld die nodig zijn voor het generaliseren van de uitkomsten van de respondenten naar alle inwoners van beide gemeenten, en om meer inzicht te krijgen in de motivatie achter bepaalde meningen. De analyses zijn gemaakt op basis van 794 respondenten, waarvan 337 Scherpenzelers en 457 Barnevelders. Respondenten uit andere gemeenten zijn niet meegenomen in de resultaten. De resultaten van dit onderzoek zijn gewogen naar geslacht, leeftijd en stemgedrag tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in 2018 om de data (ten aanzien van deze variabelen en binnen de gebruikte categorieën) representatief voor Scherpenzeel en Barneveld te maken. In de rapportage (zie bijlage 5) worden alle posities op de stellingen weergegeven en besproken. Samengevat blijkt het volgende: 1. Het beeld uit het participatietraject van de provincie wordt grotendeels bevestigd: uitspraken van inwoners tijdens de keukentafelgesprekken of themabijeenkomsten en reacties op de eerdere stellingen blijken ook in dit grootschaliger en representatiever onderzoek belangrijke geschilpunten.
Andere inwoners van Scherpenzeel en Barneveld kunnen zich dus vinden in de thema’s en problematieken die naar voor werden gebracht door deelnemers aan het eerdere participatietraject van de provincie. 2. Scherpenzelers en Barnevelders verschillen weinig in hun prioriteiten. Voorzieningen, gemeentelijke dienstverlening en inspraak van burgers zijn in beide gemeenten de belangrijkste thema’s; belangrijker dan een sterke identiteit en lage belastingen. Wel onderscheiden Scherpenzelers zich van Barnevelders bij stellingen over de toekomst van hun gemeente. De Barnevelders zitten regelmatig op één lijn – er zijn duidelijke meerderheden en geven gematigder antwoorden. De meningen van Scherpenzelers zijn meer verdeeld en meer uitgesproken. Bij veel stellingen zijn de Scherpenzelers met ongeveer evenveel voor- als tegenstanders. Verder nemen ze vaker dan Barnevelders een extremere antwoordpositie in (helemaal eens of helemaal oneens). Als het gaat over de toekomst van hun gemeente, is er in Scherpenzeel sprake van een sterke polarisatie. 3. Het onderzoek bevestigt dat er onder Scherpenzelers meer angst leeft over wat de toekomst voor hun gemeente gaat brengen dan onder de Barnevelders. Dat zal niemand verbazen, maar als je een slag dieper kijkt, is er wel een opvallend verschil.
Onder de inwoners van Scherpenzeel is een duidelijke link waarneembaar tussen het vertrouwen in het bestuur enerzijds en hoe een inwoner staat tegenover de toekomst van de gemeente. Deze link is niet aan de orde bij inwoners van Barneveld; daar speelt vertrouwen geen belangrijke rol in welke mening men heeft. In Scherpenzeel is er een negatief verband tussen vertrouwen in het gemeentelijk bestuur enerzijds en provinciaal bestuur anderzijds. Dit betekent dat wie meer vertrouwen heeft in de ene bestuurslaag, minder vertrouwen heeft in de andere en vice versa. Scherpenzelers die veel vertrouwen hebben in het provinciaal bestuur zien veel vaker voordelen in een eventuele
Datum
12 januari 2021 Zaaknummer
2020-018299 Blad
9 van 9
samenvoeging met een andere gemeente, en veel minder nadelen in het blijven van een zelfstandige gemeente. Scherpenzelers die daarentegen veel vertrouwen hebben in het gemeentelijk bestuur—en dus gemiddeld genomen minder in het provinciaal bestuur—zijn nadrukkelijker bang voor mogelijk negatieve gevolgen van een samenvoeging. BIJLAGEN 1. 2. 3. 4. 5.
Samenvatting inhoudelijke reacties (gerangschikt op thema) Bundel opbrengst participatie (gerangschikt op type gesprek, website, facebook) Resultaat stellingen op KijkopScherpenzeel.nl (gerangschikt op stelling) Rapportage communicatie en participatie (details ingezette communicatie) Rapportage Kieskompas
Inhoudelijke reacties participatie op een rij
Bijlage 1 26 november 2020
Inhoudsopgave 1
Inleiding .......................................................................................................................................... 3
2
Thema Gemeente .......................................................................................................................... 4
3
Thema Identiteit en zeggenschap .................................................................................................. 7
4
Thema Voorzieningen en vitaal dorp ............................................................................................. 9
5
Thema Financiën ......................................................................................................................... 12
6
Thema Scherpenzeel in de regio ................................................................................................. 15
7
Thema Economie ......................................................................................................................... 17
8
Thema Sociaal domein ................................................................................................................ 18
9
Aanbevelingen vervolgproces ...................................................................................................... 19
2
1 Inleiding In het participatietraject Kijk op Scherpenzeel hebben we mensen uitgenodigd mee te denken over de drie varianten voor de toekomst van Scherpenzeel: 1. Scherpenzeel blijft zelfstandig 2. Scherpenzeel gaat een duurzame samenwerking aan met Barneveld 3. Scherpenzeel en Barneveld fuseren per 1-1-2023. In de periode van 6 oktober t/m 19 november konden mensen hun ideeën en meningen ventileren op verschillende manieren - Op de algemene pagina’s van kijkopscherpenzeel.nl - Op Stellingen op kijkopscherpenzeel.nl - In keukentafelgesprekken - Tijdens thema- en stakeholdersbijeenkomsten - Op social media - Per e-mail Dat heeft geleid tot een breed scala aan reacties. In dit document zijn die reacties per thema samengevat en gerubriceerd. Hiervoor is geput uit de bundel met alle reacties. In het overzicht zijn alleen inhoudelijke reacties opgenomen: reacties die van belang zijn voor het inhoudelijk verrijken van de verschillende varianten en daarmee ook het brondocument. Meningen over de gewenste toekomst van Scherpenzeel zijn hier niet opgenomen. Ook zijn dubbelingen in inhoudelijke reacties niet opgenomen als ze uit eenzelfde activiteit komen, bijvoorbeeld uit de themagesprekken. Dubbelingen tussen bijvoorbeeld de uitkomsten van de themagesprekken en keukentafelgesprekken komen wel voor.
Het kan daarom voorkomen dat bepaalde onderwerpen anders zijn omschreven dan indieners hebben verwoord, maar wel met dezelfde strekking. De thema’s in dit document zijn gebaseerd op de vijf themabijeenkomsten en twee stakeholdersbijeenkomsten (Breehoek en sociaal domein). De opbrengst van de bijeenkomst over de Breehoek is opgenomen bij het thema Voorzieningen en vitaal dorp. De bijeenkomst economie heeft niet plaatsgevonden vanwege gebrek aan belangstelling. Wel is een aantal reacties via andere kanalen op het thema economie binnengekomen. Tot slot is een aantal aanbevelingen voor het vervolgproces opgenomen.
3
2 Thema Gemeente Uit de themabijeenkomsten • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
Persoonlijk contact met een ambtenaar is beter geregeld in een kleine gemeente. In grotere gemeentes kan sneller worden gereageerd vanwege de expertise die beschikbaar is. Het persoonlijk contact is in een grote gemeente minder snel aanwezig. Persoonlijk contact moet gecombineerd zijn met specialistische kennis, zodat een probleem of een vraag snel kan worden opgepakt. Zowel een grote, als een kleine gemeente kan snel werken. Het wordt als prettig ervaren als iemand dichtbij staat, maar ook wanneer snel en adequaat gehandeld kan worden. Het samenwerkingsverband voor bijvoorbeeld milieuzaken is een verbetering. Als zakelijke kwesties op groter schaalniveau gerealiseerd worden, ontstaan er geen persoonlijke banden. Het is belangrijk dat er deskundigheid aanwezig is binnen een college. Bij een kleine gemeente is de politieke vijver om uit te vissen te klein. het is belangrijker dat het gemeentebestuur over specialistische kennis beschikt, dan dat de inwoners de personen in het gemeentebestuur kennen. Er bestaat een grote afstand tussen het belang van de politiek en de belangen van de inwoners van Scherpenzeel. Na een fusie zal de belangenverstrengeling veel minder optreden: mensen met verstand van zaken en met goede onderbouwing en informatie nemen dan de beslissingen. De bestuurskracht wordt verbeterd wanneer er meer mensen zich bezighouden met de besluitvorming.
De toekomstvisie 2030 zou als inhoudelijke basis voor de toekomst van Scherpenzeel moeten dienen. Daar wordt nu van afgeweken. Het dorpenbeleid in Barneveld is ambtelijk centraal georganiseerd, er zijn dus geen gemeenteloketten in de dorpen, wel dorpsraden en de wethouders hebben taakvelden in hun portefeuille (en die bestrijken alle dorpen). Na het afketsen van de fusiebesprekingen 10 jaar geleden is er niet meer geïnvesteerd in de organisatie en niet meer geacteerd door de gemeente. Een wethouder (van Barneveld) in Zwartebroek (een van de kernen in de gemeente Barneveld) is gesprekspartner voor het dorp in de gemeente. Deze wethouder komt voor overleg met het dorp, zodat er een structuur is voor het dorp. Zwartebroek heeft een dorpsraad, een initiatief van de inwoners en Terschuur zelf. Er is bijvoorbeeld een dorpsplan opgesteld waarbij alle inwoners betrokken zijn geweest. Informatie over de gemeentelijke vergaderstukken en besluiten in Scherpenzeel is niet altijd goed te vinden
Uit de keukentafelgesprekken • Voor de komende 10 jaar is het het belangrijkste dat er voldoende expertise bij de ambtenaren. • 1.000 woningen bouwen is een tijdelijke, incidentele oplossing en de ambtenaren trekken het niet. • Er wordt nu een omgevingsvisie gemaakt die afwijkt van de toekomstvisie: de plannen voor de • • • • • • •
1.000 woningen en Zwarte Land 2 worden daar in opgenomen. Deelnemers vragen zich af of Scherpenzeel feitelijk nog wel zelfstandig is: veel taken zijn al uitbesteed en er zijn diverse samenwerkingsverbanden die zich aan de democratische controle onttrekken. De gemeente is te kleinschalig: alles duurt heel lang en er is te weinig capaciteit en kennis. Zelfstandigheid betekent wel iets: het stelt hoge eisen aan de medewerkers én politici en bestuurders: het vraagt taakvolwassenheid. Zelfstandigheid zorgt voor korte lijnen. In de begroting van 2021 heeft de gemeente veel geld vrij gemaakt voor versterking van de ambtelijke organisatie. Een fusie van Woudenberg, Scherpenzeel en Renswoude is geografisch logischer. Het gemeentebestuur van Scherpenzeel heeft alles prima voor elkaar: voorzieningen, woningbouw ligt op schema, er is voldoende werkgelegenheid en het sociaal domein is prima voor elkaar.
4
• • • •
• • • • • • • •
Er wordt niet integraal gekeken en het gaat over de korte termijn. Op de lange termijn wordt de infrastructuur rond Zwarte Land 2 onhoudbaar. Er komen bij de gemeente steeds nieuwe zaken naar boven en ze betrekt mensen nergens bij. Barneveld moet haar kennis die ze op allerlei gebied heeft, beschikbaar stellen voor Scherpenzeel. Bijvoorbeeld de ontwikkeling van woningbouw en bedrijventerreinen. BMC heeft een rapport uitgebracht dat laat zien dat Scherpenzeel op de goede weg is. Er was lange tijd sprake van onderbezetting in de gemeentelijke organisatie van Scherpenzeel, maar met de huidige uitbreiding van het aantal medewerkers neemt o.a. de werkdruk af en is er een lager ziekteverzuim. De doorontwikkeling van de Scherpenzeelse organisatie is een proces dat volop bezig is, maar op een aantal aspecten is al zichtbaar vooruitgang geboekt. Binnen de gemeente Scherpenzeel zijn de lijnen kort, er is sprake van hoge loyaliteit en veel inzet. Medewerkers blijken vaak bewust gekozen te hebben voor een kleine gemeente om breed bezig te kunnen zijn en ze zijn blij korte lijnen te hebben met zowel de inwoners als bestuurders. Voor de uitvoering van de Toekomstvisie 2030 moet er nog verdere focus worden aangebracht, voor een kleine gemeente is het lastig om alle ballen in de lucht te houden.
Een flexibele schil zoals die opgenomen is in de kadernota zorgt voor extra capaciteit waar dat nodig is. Er moet geprioriteerd worden en gekeken wat er zelf gedaan kan worden of waarin gezamenlijk op kan worden getrokken met andere gemeenten. In het brondocument kan explicieter opgenomen worden dat in elk toekomstig scenario de basis sowieso op orde moet zijn bij de gemeentelijke organisatie.
Opbrengst stelling “een kleine gemeente werkt sneller; een grote gemeente werkt beter” •
• • • • • • • • • • • • • • • •
• •
Een kleine gemeente staat dichter bij de burgers en weet beter wat er speelt. Een grote gemeente weet amper wat er in de gemeente gebeurt. Een grotere gemeente kan mogelijk het financieel wat beter doen. Hoewel daar de overhead ook groter is. Een kleine gemeente ontbreekt kennis en kwaliteit. Een grote gemeente heeft meer kennis en kwaliteit. De werking van een gemeente hangt af van de kennis en kunde van medewerkers, de grootte van de gemeente maakt niet uit. Alles kan beter en efficiënter, dat heeft niet met de omvang van een gemeente te maken maar met andere factoren zoals voldoende personeel, goede digitale omgeving en daadkracht van medewerkers. Een kleine gemeente werkt sneller, maar een grote gemeente werkt niet altijd beter. Een bureaucratisch systeem waar mensen volgens processen werken, werkt minder efficiënt. Kwaliteit van bestuur is van veel zaken afhankelijk maar als vijver groter is kun je ook gemiddeld genomen betere bestuurders aanstellen. Wat je als kleine gemeente kan moet je bij je zelf houden, grotere taken zoals WMO gezamenlijk met een grote gemeente. Als je in Scherpenzeel een vraag stelt bij de gemeente word je met enig geluk de volgende dag teruggebeld door een volslagen vreemde uit een andere gemeente, Veenendaal of Leusden die totaal geen kennis heeft van Scherpenzeel, je moet zelfs uitleggen waar je woont.
In een kleine gemeente voelen medewerkers zich meer verantwoordelijk. Bij een kleine gemeente blijven zaken liggen als iemand ziek is Bij een kleine gemeente is er te weinig controle doordat er weinig mensen zijn Een grote gemeente kost meer geld en is bureaucratischer. Instandhouding van voorzieningen gebeurt nu alleen door inhuur van externen in Scherpenzeel, bij dit college ontbreekt iedere kennis van zaken. Bij een grote gemeente heb je minder inspraak omdat je als burger ondersneeuwt. Als Scherpenzeel de 10e kern van het dorp Barneveld wordt, zal voor veel mensen de betrokkenheid bij die nieuwe gemeente afnemen. Doordat een kleine gemeente dezelfde taken heeft als een grote gemeente, maar het met minder personeelsbezetting moet doen, is er een grote achterstand in het werk.
5
• • •
Grotere gemeenten werken vaker met minder verdeeldheid qua onderwerpen. Er is meer tijd en focus voor één onderwerp. Bij een kleine gemeente moeten de wet en regelgeving op alle onderwerpen geïmplementeerd worden ook al zijn er maar weinig mensen die er gebruik van zullen maken. In een kleine gemeente wordt klantvriendelijker gewerkt, net wat meer maatwerk, minder een nummer.
Reacties website • • •
Het draait om de dienstverlening en die is in Scherpenzeel goed. Een bestuur moet open, eerlijk en objectief zijn. Vooral ook deskundig in deze tijd. Vooral de deskundigheid laat flink te wensen over en is als kleine gemeente niet ''bij te houden''. Juist het zijn in een kleine, zelfstandige gemeente waar je de bestuurders feitelijk dagelijks op straat en in de winkel tegen kan komen is hetgeen de inwoners voor gekozen hebben om naar Scherpenzeel te verhuizen of er te blijven wonen. Wat is daar nou mis mee, het gaat al bijna 800 jaar goed en we komen in Scherpenzeel niks te kort.
Reacties sociale media •
Scherpenzeel is al enkele eeuwen een krachtige en zelfstandige gemeente.
Overig •
•
Er is een paradox tussen de in 'Toekomstvisie 2030' vastgestelde kernwaarden van de Scherpenzeelse gemeenschap en de grootschalige uitbreidingen om de zelfstandigheid van Scherpenzeel in de toekomst te kunnen financieren. Daartoe moeten 1.000 woningen worden gebouwd en buitenproportionele industriële uitbreidingen worden gerealiseerd. Toekomstvisie 2030 kan dan wel in de prullenbak! We zouden immers een kleinschalig dorpje in het groen blijven! Voor een grotere gemeente is het gemakkelijker om een goede plaats voor windmolens te vinden. Barneveld gaat nu uit van een centrale plaats. Zodat kleinere plaatsen worden ontzien. Als door samenvoeging dat voor Scherpenzeel ook zou gelden lijkt me dat een belangrijke overweging.
6
3 Thema Identiteit en zeggenschap Uit de themabijeenkomsten • • • • • • •
Er is geen link tussen de identiteit van Scherpenzeel en de zelfstandigheid. De identiteit van Scherpenzeel is een combinatie van de inwoners en de verenigingen. Het volk van Scherpenzeel is actief, werkzaam en sportief. De inwoners zorgen zelf voor de identiteit van Scherpenzeel, niet het gemeentebestuur. Scherpenzeel verliest haar karakter als er veel mensen van buitenaf komen wonen door de bouw van veel nieuwe woningen. Scherpenzeel is een klein dorp waarin men veel voor elkaar over heeft. Er wordt onderling voor elkaar gezorgd en er is een samenhang. Zelfstandigheid zit in het DNA van Scherpenzeel: het dorp is al 800 jaar zelfstandig en heeft altijd goed gefunctioneerd.
Uit de keukentafelgesprekken • • • • • • • • • •
Identiteit blijft en wordt waarschijnlijk krachtiger bij een herindeling. Scherpenzeel bestaat uit veel hardwerkende mensen, kleine bedrijfjes, lokale industrie en landbouw en veeteelt. Dat gevoel heeft deelnemer ook bij Barneveld. Het beeld bestaat dat bij een fusie de identiteit van Scherpenzeel verloren gaat, maar dat hoeft niet. De kernen in Barneveld zijn erg sterk, dat kan voor Scherpenzeel ook zo blijven. Een goed middel daarvoor is dorpsraden in de kernen. De identiteit van Scherpenzeel bestaat niet of er bestaan er 10 verschillende. Elke kerk heeft een eigen ‘huiskamer’, eigen netwerken en gewoonten. De ziel van Scherpenzeel moet overeind blijven. Dat komt niet in gevaar door een herindeling. De huidige politieke situatie hoort bij de identiteit van Scherpenzeel, het is al jaren zo. De vele cafés en bedrijvigheid horen bij de identiteit van Scherpenzeel, ontstaan door de ligging langs de weg van Utrecht naar Amersfoort. Er blijven nog 100 jaar bloedgroepen, dus de gemeentevorm maakt niet uit. De identiteit en politieke samenstelling in Scherpenzeel en Barneveld is min of meer gelijkwaardig. Barneveld-dorp is groot en gemêleerd, maar Garderen en Voorthuizen en ook Kootwijkerbroek zijn wel te vergelijken met Scherpenzeel.
Opbrengst stelling “de identiteit van Scherpenzeel kan niet zonder zelfstandigheid” • De identiteit van Scherpenzeel is beter geborgd met zelfstandigheid. • Identiteit wordt wèl beïnvloed door de mate van zelfstandigheid. • De identiteit van een dorp is niet verbonden aan wel of niet zelfstandig. Wel is het bevorderlijk als • • • • • • • • • • •
een fusiepartner bij de identiteit van Scherpenzeel past en dat is Barneveld niet. Het zijn de mensen die de identiteit vormen, niet een naambordje. Barneveld kan nooit iets doen om die eigen identiteit te behouden of versterken. Hoe zou dat kunnen met meer dan 11 kernen? Dorpen zoals Kootwijkerbroek, Voorthuizen, Ederveen, Lunteren en ga zo nog maar even door floreren juist door hun eigenheid en identiteit. Scherpenzeel is een dorp waar mensen trots zijn op wat ze hebben. De identiteit van Scherpenzeel is een gevolg van een goed bestuur en fijne samenwerking met inwoners. Identiteit zie ik in omzien naar elkaar, kunst, cultuur, sport, ondernemen en zorgen. De identiteit van Scherpenzeel is beter geborgd bij een samengaan met Woudenberg. Provinciegrenzen mogen daarvoor been belemmering zijn. De identiteit van Scherpenzeel is al bijna 800 jaar haar zelfstandigheid. Een zelfstandig Scherpenzeel is cruciaal voor de identiteit van dit dorp. De dorpsgemeenschap blijft, ook als we onderdeel zouden zijn van een grotere gemeente. Wel kan het karakter van het dorp veranderen als het dorp teveel moet bijbouwen omdat de gemeente het geld nodig heeft.
7
• • • • • • • • • • •
De identiteit of het karakter van ons dorp is een combinatie van elementen als verenigingsleven, de omgeving, de bedrijvigheid/middenstand, de sociale cohesie enz. Het heeft niets te maken met de bestuursvorm of met waar het gemeentehuis staat. In Scherpenzeel is bijvoorbeeld sprake van veel meer flexibiliteit ten opzichte van niet-kerkelijken. In Barneveld is de zondag nog heilig. Laten we dat voorkomen en juist het progressieve dorp blijven dat we zijn. We kunnen een dorpsraad oprichten die onze belangen zal overbrengen naar de gemeenteraad. Voorbeelden van goed functioneren zijn er genoeg. De invulling van dit begrip is volstrekt tijd en plaats gebonden. De Scherpenzeelse identiteit zal ook zonder het besluit rondom onze zelfstandigheid veranderen. De identiteit maak je als burgers van een dorp met elkaar. Dat verandert niet als het gemeentehuis 10 km verderop komt te staan. De cohesie van kerken, bedrijven, restaurants en verenigingen behouden we als burgers zeker met elkaar. Als gemeente moet je een soort verbinding voelen met elkaar, het hoeft geen overdreven nationalistisch gebeuren te worden. Maar om een band te krijgen met een gemeente die pas 10km verderop echt begint en andere normen en waarden heeft is lastig! Ik denk dat de identiteit van Scherpenzeel juist sterker wordt als het een onderdeel is van de gemeente Barneveld. We zijn wel trots op onze zelfstandigheid.
Maar trots en emoties brengen niet altijd de meest zelfstandige keuzes met zich mee. Een gemeente op afstand en zonder historisch geweten kan er niet voor zorgen dat de identiteit van Scherpenzeel behouden blijft. En dat is wel wat wij willen! Identiteit bepaal ik zelf en heeft niets te maken met waar ik woon en hoe die plaats heet. Van Dale: 'eigen karakter van een persoon of groep'. Op het moment dat je de groep verandert, en zeker als je een groep van 10.000 samenvoegt bij 60.000 verandert dus je Identiteit. Gemeentelijk beleid heeft ook veel invloed op de identiteit en daarom zal dat gaan veranderen.
Reacties website • • •
• •
Er zijn wetenschappelijke studies die aantonen dat A herindeling niet tot een verbetering van bestuur leiden en B er geen kostenvoordeel uit voortvloeit. Als gemeenten samenwerken op ambtelijk niveau is dat natuurlijk prima. Maar de zeggenschap blijft dan bij de Scherpenzelers. Scherpenzeel is een hechte gemeenschap waar je vriendelijk wordt begroet als je op straat loopt. Gelovigen en anders/ongelovigen wonen vreedzaam naast elkaar. Een dorp waarin we elkaar kennen en elkaar verder helpen. Als Scherpenzeel te hard groeit (ik denk hierbij vooral aan 1000 woningen) verdwijnt dit dorpse karakter. Het Rapport Toekomstvisie 2030 leert dat de Scherpenzeelse bevolking de kernwaarden van Scherpenzeel omschrijft als: Landelijk, groen, kleinschalig en ondernemend. Het zijn deze kernwaarden die men wil behouden. In tegenstelling tot andere samenvoegingen is de cultuur van de twee dorpen veelal gelijk en ook de ervaring van Barneveld met dorpen is een voordeel.
Reacties sociale media •
De groei met 1.000 woningen is veel meer dan nodig is voor autonome groei. Dat heeft gevolgen voor kleinschaligheid en identiteit.
Overig •
De gemeente Barneveld kent in haar kernen zeer veel diversiteit. Barneveld en Kootwijkerbroek, met wellicht soms een wat meer reformatorische signatuur (hoewel dat zeer betrekkelijk is, want in het dagelijks leven speelt dit geen enkele rol) en Kootwijk, wat juist een prachtig kunstenaarsdorp is. Voorthuizen, met een zeer rijk verenigingsleven en de Glind, als Jeugddorp. Kortom; een veelzijdigheid, waar ook Scherpenzeel mijns inziens uitstekend in past.
8
4 Thema Voorzieningen en vitaal dorp Uit de themabijeenkomsten • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
• • • • • • •
• • •
De bibliotheek van Scherpenzeel functioneert goed en heeft landelijke bekendheid vanwege haar maatschappelijke functies, maar er liggen plannen om er een afhaalbibliotheek van te maken. De inwoners verwachten van de gemeente dat zij de bibliotheek ondersteunt zoals in het verleden ook is gebeurd. Als er 1.000 woningen zullen worden gerealiseerd, dan zullen meer voorzieningen als de bibliotheek nodig zijn, maar er is minder subsidie per hoofd van de bevolking nodig. Door de nieuwe bouwplannen verdwijnt het groen in Scherpenzeel. De gemeenschap voelt zich verantwoordelijk voor de voorzieningen of een vereniging, waardoor er veel vrijwilligers zijn. Het nadeel is van een kleine gemeente is dat er veel dezelfde personen een ‘vinger in de pap’ hebben, maar binnen Scherpenzeel wordt dit goed opgelost. Scherpenzeel heeft veel voorzieningen die alleen dankzij de vrijwilligers kunnen bestaan. Het gaat om het aantal vrijwilligers en niet om de grootte van de gemeente. Op de bibliotheek hoeft niet te worden bezuinigd wanneer de gemeentes fuseren. Het zwembad was al gesloten geweest zonder de inbreng van de vrijwilligers. De bibliotheek en het zwembad zijn de belangrijkste voorzieningen. Daarnaast zijn de sportverenigingen en de scouting erg belangrijk. De Breehoek moet een centrum voor ontmoeting blijven en een bredere maatschappelijke functie krijgen en worden geoptimaliseerd.
De basiszorg in Scherpenzeel is goed geregeld. Het is prettig dat er in Scherpenzeel lokaal gewinkeld kan worden. Er zijn twee voetbalverenigingen die beide behoorlijk worden gesubsidieerd. Veel inwoners wandelen graag door het groen en blijven hierdoor gezond en vitaal. Er wordt hard gewerkt om de Breehoek financieel gezond te exploiteren; dit is ingewikkeld maar noodzakelijk want het behouden van deze voorziening is erg belangrijk voor de inwoners van Scherpenzeel. We wonen in een taal-arm gebied, waar veel achterstanden zijn in met name het leesonderwijs. Om goed leesonderwijs aan de jeugd te kunnen geven is het neuzen tussen rijen boeken van essentieel belang. Daarnaast heeft onze bibliotheek een groot aantal verbindingsfactoren die van maatschappelijk belang zijn binnen ons dorp. De Breehoek biedt veel verschillende activiteiten, waar alle inwoners van Scherpenzeel gebruik van maken. De voorziening biedt op deze manier hetgeen waar de gemeenschap behoefte aan heeft. Er hangt wel een prijskaartje aan, maar het is belangrijk om dit goed af te wegen. Het exploitatietekort op de Breehoek ontstaat doordat er meer moet worden afgeschreven op het pand dan verwacht. De subsidie die wordt ontvangen, komt op een aparte rekening en wordt gebruikt om de voorziening zelf te verbeteren. Commercie kan gebruikt worden om de Breehoek verder te exploiteren.
Een gemeentelijke herindeling is niet relevant voor de Breehoek, wel of het gemeentebestuur de voorziening op peil wil houden. De Breehoek zorgt zelf voor structurele inkomsten van private partijen door bijvoorbeeld verhuur. Wat betreft de culturele activiteiten in De Breehoek loopt de verhuur goed, de sportieve activiteiten gaan minder goed, niet alleen door Corona, maar ook door verminderde belangstelling voor teamsport. De gemeente wil het gemeentehuis verplaatsen naar de Breehoek, wat de exploitatie zou kunnen verbeteren. Hiervoor moeten een aantal aanpassingen worden doorgevoerd, waar plannen voor klaar liggen en contracten met de gemeente zijn gesloten. Daarin staat dat de gemeente de verbouwingskosten betaalt. Er bestaat een goede samenwerking tussen de bibliotheek en de Breehoek. De bibliotheek biedt zowel op financieel als maatschappelijk gebied een goede basis. Waar de Breehoek graag wil veranderen lijkt de bibliotheek meer terughoudend. Bij een fusie moet er op zoek gegaan worden naar nieuwe huurders, maar die zijn er, dus dit levert naar verwachting geen problemen op. Wel is het de vraag of de verbouwingsinvestering dan gedragen zal worden door de nieuwe gemeente.
9
Uit de keukentafelgesprekken •
• • • • • • • • •
De voorzieningen zijn het belangrijkste: als deze gebaat zijn bij herindeling, prima. Als het zonder herindeling kan, is dat ook goed. Voorzieningen wordt breed omschreven: winkelaanbod, zonder betaald parkeren; groene karakter van het dorp; gezondheidszorg, welzijn, bibliotheek, sportvoorzieningen. Het Kulturhus, in alle veelzijdigheid, is een groot goed. De korte lijnen tussen inwoners en instellingen vinden ze erg prettig en goed. Het zwembad en de bibliotheek zijn de belangrijkste voorzieningen die ter discussie kunnen staan bij een herindeling. De bezuiniging op de bibliotheek is niet te rijmen met het bedrag van 60.000 euro dat nodig is voor onderzoek naar de verbouwing van de Breehoek. De Breehoek moet zijn huidige functies behouden, waaronder de huidige bibliotheek. Er is bij Barneveld expertise voor wat betreft dorpshuizen en een cultuurhuis. Ook is er veel expertise met betrekking tot wat een actuele bibliotheek kan zijn en hoe die financieel onderbouwd zou moeten zijn. Er is in Barneveld meer zekerheid dat voorzieningen in stand blijven dan in Scherpenzeel. Met de woningbouw draagt Scherpenzeel bij aan de woningnood, dit gebeurt met een breed en maatschappelijk verantwoord woningaanbod.
De uitvoering van voorzieningen moet naar gemeenten in verband met de efficiëntieverbetering door middel van kleinschaligheid en omdat die ‘dicht bij de inwoners staan’ en vervolgens wil de provincie een grotere gemeente: dat rijmt niet. Elke kern in Barneveld heeft ook eigen voorzieningen: bibliotheek, dorpshuis, bejaardenzorg, voetbalclub, kerk, enz. Uitbesteding van het beheer van het zwembad aan een commerciële partij zoals in Barneveld is niet goed.
Opbrengst stelling “in een kleine gemeente is het gemakkelijker om voorzieningen in stand te houden doordat er meer vrijwilligers zijn” • • • • • • • • • • • • • • • •
Maak duidelijk dat er bij herindeling duurzame afspraken gemaakt kunnen worden over de toekomst van de voorzieningen. De betrokkenheid bij het collectief is kleiner als het collectief groter is. In grotere gemeentes is de samenhang veel kleiner. Vrijwilligers zijn er altijd en overal. Inwoners van een kleine gemeente voelen zich meer betrokken want ze kennen bestuur en ambtenaren. Ze zijn makkelijker te mobiliseren. Het aantal vrijwilligers staat volledig los van de grootte van een gemeente. Als er binnen de eigen kern voldoende onderlinge samenhang blijft, zal het aantal vrijwilligers niet minder worden. Vrijwilliger ben je uit eigen overtuiging, onafhankelijk hoe groot een gemeente is. Scherpenzeel wil bv bezuinigen op de bibliotheek terwijl de bieb een samenbindende functie heeft mbt vrijwilligerswerk. Bv Seniorweb, taalonderwijs. In een grotere gemeente zijn er meer mogelijkheden om voorzieningen in de lucht te houden omdat de bekostiging over meer inwoners verdeeld kan worden. Mochten er meer vrijwilligers nodig zijn in Scherpenzeel dan denk ik dat die zich aanbieden wanneer dit aangegeven wordt. Scherpenzelers zorgen voor elkaar en als de nood aan de man is staan mensen op en helpen elkaar. Mensen uit een ander dorp gaan niet snel vrijwilliger spelen in Scherpenzeel en andersom ook niet. Dus lekker zelfstandig oplossen.
Nou voorzieningen hebben naast vrijwilligers geld nodig. Zowel in grote steden als in Scherpenzeel komt men vrijwilligers te kort. Ik denk dat de voorzieningen nog steeds in stand kunnen worden gehouden, er verhuizen niet ineens mensen door een fusering. De mensen blijven en willen zich blijven inzetten en de verbinding juist versterken. Er is evident een verband tussen lokale economie/bedrijvigheid, aantrekkingskracht op jonge en/of ondernemende mensen en het lokale voorzieningenniveau. Het aantal vrijwilligers is volstrekt irrelevant. Vrijwilligers hebben meer eer van hun inzet in een zelfstandig Scherpenzeel. De meeste vrijwilligers zijn ook in een kleine gemeente 65+.
10
• • • • • • • • • •
• • • •
Er is meer binding met dorpsgenoten en met die voorzieningen in een kleine gemeente, dat heeft meer te maken met de schaalgrootte van het dorp dan met de gemeente als zodanig. Voorzieningen in een kleine gemeente is minder werk dan in een grote gemeente. Onze voorzieningen kunnen we met vrijwilligers gewoon in stand houden ook na een eventuele fusie. De benodigde financiën zijn beter gewaarborgd bij een fusie dan bij zelfstandigheid. Voorzieningen in stand houden doe je niet alleen met vrijwilligers maar vaak ook met gemeentelijke subsidie. Het gemeentebestuur wil ruim 1000 woningen extra bouwen waarvan zeker de helft naar mensen van buiten de directe regio gaat. Het is maar zeer de vraag of zij zich betrokken gaan voelen bij onze voorzieningen. Er zullen meer vrijwilligers nodig zijn als onderdeel van een grote gemeente Barneveld, omdat er minder geld zal zijn voor Scherpenzeel als dorp. Een gemeente heeft minder geld beschikbaar voor de voorzieningen waardoor de voorzieningen onder druk komen te staan, en er wel vrijwilligers moeten zijn om rond te komen. Als Scherpenzeel niet meer zelfstandig zou zijn dan denk ik dat veel vrijwilligers er mee zullen stoppen. Vrijwilligerswerk heeft niets met de gemeente te maken. Vrijwilligerswerk doe je uit eigen wil en eigen belangen/passie.
Mogelijk is in een grote gemeente het gemakkelijker mensen te werven voor het eigen dorp dan in een kleine gemeente. Het wil niet zeggen dat wij door een al dan niet gedwongen samenvoeging geen vrijwilligers meer kunnen opbrengen. De stelling gaat ervan uit dat er in een kleinere gemeente meer vrijwilligers zijn. Dit kun je feitelijk onderzoeken. Bij zelfstandigheid kan Scherpenzeel keuzes maken die in een grote gemeente met meerdere kernen niet mogelijk zijn. Want daar geldt dat wat een gemeente aan de ene kern geeft ook aan de andere kernen moet worden gegeven. En daardoor is het dan vaak onhaalbaar. Als een eigen gemeenteraad er over gaat, kun je op dorpsniveau eigen keuzes maken die een grote gemeente niet zomaar voor één van haar dorpskernen kan maken
Reacties website • • • •
Deze inwoner woont in Scherpenzeel, een mooi dorp en fijne mensen. Veel vrijwilligers en mooie voorzieningen. De vraag is of dat als we bij Barneveld aansluiten verdwijnt, dat denk ik niet. Ik vind het belangrijk dat ik kan blijven tennissen en zwemmen. Ik maak gebruik van bibliotheek en zwembad. Het is evident dat er een verband bestaat tussen lokale economie, bedrijvigheid; de aantrekkingskracht op ondernemende of jonge mensen en het in stand houden van lokale voorzieningen. Alleen een zelfstandige gemeente vecht voor zijn eigen bedrijven, ondernemers en het behoud van jonge mensen in de gemeente. Dat is de zekerste weg tot het in stand houden en uitbreiden van de lokale voorzieningen, die momenteel al op een hoog niveau zijn in Scherpenzeel.
Reacties sociale media • •
Kinderen op een kleine school krijgen veel meer aandacht dan op een grote school. Er is ook meer sociale cohesie. Dat geldt ook voor een dorp in vergelijking tot een stad. Laten we klein blijven en voor elkaar zorgen. Op een grote school is veel meer specifieke aandacht door veel meer expertise.
Overig -
11
5 Thema Financiën Uit de themabijeenkomsten • • • • • • • • • • • •
Scherpenzeel kan nog best een paar jaar vooruit maar dan gaat de gemeente failliet. Nu al worden voorzieningen afgebroken om de begroting rond te krijgen. Scherpenzeel heeft nu nog een goede onderhandelingspositie voor een fusie, als de gemeente straks failliet is, niet meer. Veel geld wordt onnodig uitgegeven aan diverse experts om de fusie te belemmeren en grote projecten (Zwarte Land 2 en 1000 woningen) er versneld door te krijgen. Zelfstandigheid mag meer kosten, als het meerwaarde oplevert, dat is nu niet zo. Zelfstandigheid kost extra geld, terwijl de voorzieningen, zoals de bibliotheek en de Breehoek, teruglopen. De extra inkomsten door woningbouw en nieuwe huishoudens genereren, zullen het tekort in financiën niet dekken. Daarnaast zullen de voorzieningen niet uitgebreid kunnen worden, zonder extra geld. Binnen twee jaar zal een tekort ontstaan van 1.7 miljoen, en dit tekort zal naar verwachting verder oplopen. Het is zorgwekkend dat de compensatie voor het tekort wordt gehaald uit reserves. Wanneer en waarmee de reserves aangevuld zullen worden is onduidelijk. Er is veel onduidelijkheid rondom het budget van de gemeente Scherpenzeel. Door geld uit reserves mee te brengen bij een fusie kan de lokale structuur met voorzieningen in stand gehouden worden, of zelfs verbeterd worden.
Het geld kan ergens anders ingestoken worden dan in extra ambtenaren wanneer er wordt gefuseerd met een sterkere partner. Er komt meer bij kijken dan alleen het bouwen van de huizen, voorzieningen en wegen worden vergeten.
Uit de keukentafelgesprekken • • • • •
• •
• • •
Zorgelijk is het dat Scherpenzeel extra woningen wil bouwen om meer ambtenaren te kunnen betalen. De belastingdruk zal toenemen bij zelfstandigheid. Er is geen gedragen beleidsplan met financiële onderbouwing dat ten grondslag ligt aan wat de Breehoek moet zijn voor de Scherpenzeelse gemeenschap. De gemeente Scherpenzeel kijkt alleen naar geld, maar er zijn ook anderen waarden. In financieel opzicht leunen de plannen van het college op het aanwenden van incidentele inkomsten voor 'vaste lasten' en het inzetten van een groot deel van de huidige reserves. Gezegd wordt dat dit over enkele jaren "wel weer wordt aangevuld", maar dat wordt nauwelijks onderbouwd. Het BMC-rapport suggereert dat er nog meer woningbouw nodig zal zijn, na de reeds bestaande plannen. De vraag is hoe realistisch dit is, want de bouwmogelijkheden in het dorp zijn niet groot meer. Er zijn al enige financiële tegenvallers te voorzien bijv. de verbouwing van de Breehoek, die waarschijnlijk meer gaat kosten dan het huidige gemeentehuis op gaat leveren, de korting op de rijksbijdrage, de extra kosten i.v.m. de coronapandemie, de extra kosten van de belastingaffaire, enz. De financiën van Scherpenzeel zijn op orde met een sluitende begroting De verhoging van de OZB in Scherpenzeel heeft de goedkeuring van de inwoners van Scherpenzeel om zelfstandig te blijven. In Barneveld worden o.a.
de rioolheffing, de afvalstoffenheffing en diverse leges aanzienlijk verhoogd en de kans is dat er nog op meerdere vlakken daar moet worden ingegrepen. Een financieel risico op dit moment is de coronacrisis. Onvoorspelbaar is wat dat met de gemeentefinanciën doet, maar dat geldt voor alle gemeenten.
Opbrengst stelling “zelfstandigheid is zo belangrijk dat dat extra geld van de inwoners mag kosten” •
Door schaalvergroting wordt het goedkoper.
12
• • • • • • • • • • • • • • • • •
• • • • • • • •
• •
Een grote gemeente betekent automatisch veel hogere kosten voor het gemeentelijk apparaat, de ambtenarij. De voordelen van zelfstandigheid zijn zo groot dat het mij best een paar tientjes per maand mag kosten. De OZB is al hoog genoeg, zelfstandigheid mag de inwoners geen extra geld kosten. Zelfstandigheid en lastenverzwaring mogen onder geen enkele voorwaarde leidend zijn, want waar ga je de grens leggen. Gezien de economische situatie kan extra lastenverhoging door de inwoners niet worden gedragen. Zelfstandigheid is geen doel op zich. Voorzieningen zijn belangrijk, en die mogen extra geld kosten als dat noodzakelijk is. Verhoging van de belasting om de zelfstandheid te bewaren is prima, je krijgt er voorzieningen voor terug Barneveld zal ook een keer de tering naar de nering moeten zetten. Een aanslag op de voorzieningen in Scherpenzeel is dan makkelijk nietwaar? Er zijn ook mensen die niet willen betalen voor zelfstandigheid. Er moet een duidelijk financieel plan liggen voor zelfstandigheid dat alle inwoners kunnen beamen. Als dat afwijkt van de realiteit moet men toezien op het verbeteren van die situatie. Op termijn denk ik dat we kopje onder gaan als we zelfstandig blijven. Kijk maar naar de begroting en het dalende vermorgen op lange termijn. Dan heb ik geen zin om in eerste instantie meer te betalen terwijl herindeling uiteindelijk onvermijdelijk is.
Zelfstandigheid mag geld kosten maar het moet wel te betalen zijn. Dan betaal ik liever extra als het Zwarte Land 2 niet gebouwd wordt. Er is geen enkel verband dat zelfstandigheid duurder is. Uitbreiding van ambtenaren is noodzakelijk en kost geld. De vraag is in hoeverre de gemeentelijke belastingen gelijk zullen blijven wanneer er wel een fusie plaatsvindt, gezien de schulden die Barneveld heeft. Als die zelfstandigheid betekent dat de dienstverlening aan de inwoners van een hoger niveau is dan in een grotere gemeente, als het voorzieningenniveau hoger is en blijft, en de belangen van het dorp ook op bovenmodaal niveau goed worden behartigd, dan mag dat - binnen bepaalde marges - wel wat meer kosten. Maar als er alleen extra betaald moet worden om een minimaal vereist aantal ambtenaren van te betalen, en er alsnog bezuinigd gaat worden op voorzieningen in de gemeente, dan is voor mij zelfstandigheid minder belangrijk dan de voorzieningen en dienstverlening. Als met belastingverhoging de gemeentelijke spullen op orde kunnen komen, ben ik bereid meer te investeren dan wanneer mijn belastinggeld verdeeld wordt en Barneveld door zijn grootte wellicht meer geld opstrijkt. Fuseren met de gemeente Barneveld gaat de inwoners van Scherpenzeel ook meer geld kosten. Als het in Renswoude kan, kan het ook in Scherpenzeel.
De belastingaffaire geeft nu al aan dat Scherpenzeel de bewoners opzadelt met extreem hoge kosten. Helaas hebben wij geen inzicht in wat de eventuele extra kosten of besparingen zijn bij zelfstandig, samenwerken of samenvoegen omdat deze raad het woord samen niet in de mond wil nemen. Ik ben voor zelfstandigheid en heb daar wel wat voor over maar wij zouden het dan ook kunnen dragen. Dit geldt vast niet voor iedereen. Zelfstandigheid is ondergeschikt aan een adequate en betaalbare ambtelijke organisatie en behoorlijk bestuur met aanzien in de regio. Door een fusie wordt het nooit goedkoper voor de inwoners. Voor Scherpenzeel geldt echter dat om zelfstandig te blijven er veel extra geld van de inwoners moet komen, boven op de autonome groei van de lasten voor de inwoners. Het alternatief is bezuinigen op voorzieningen en dat willen we als inwoners ook niet. Een democratisch gekozen gemeenteraad bepaalt welke keuzes gemaakt worden. Het mag extra geld kosten want daar staan extra voorzieningen tegenover en een betere kwaliteit van het gemeentebestuur.
13
•
Alle gemeenten, ook de grote gemeenten, hebben het (financieel) moeilijk om het toenemend aantal taken dat de Rijksoverheid naar gemeenten delegeert, te kunnen uitvoeren.
Reacties website • • • •
Zo de begroting van Barneveld is rond, misschien daar eerst eens orde op zaken stellen voordat ze Scherpenzeel mee de afgrond in trekken. Scherpenzeel is financieel gezond. Samenwerken op ambtelijke zaken, in Foodvalley of met Woudenberg en Renswoude. Er is geen enkel verband tussen lasten voor de inwoners en de grootte van een gemeente. Cijfermatig is zelfstandigheid op de lange termijn gewoonweg niet houdbaar.
Reacties sociale media • • •
Barneveld komt ook geld tekort dus maakt het niet goedkoper. Scherpenzeel moet heel veel groeien anders kan de gemeente de begroting niet rond krijgen. Scherpenzeel kan beter kijken naar Renswoude, daar is het financieel beter op orde dan in Barneveld.
Overig •
Samenvoeging van beide gemeenten zou op veel vlakken logisch en efficiënt zijn. Dit bewerkstelligt ook een kostenbesparing, wat voor de BV Nederland prima is, lijkt mij.
14
6 Thema Scherpenzeel in de regio Uit de themabijeenkomsten • • • • • • • • • • • • • •
Een groter schaalniveau kan zowel in samenwerkingsverband als in een grotere gemeente worden gerealiseerd. De naamsbekendheid van de regio Foodvalley werkt goed. Bij een grote gemeente ligt de blik meer intern, omdat een samenwerking met andere gemeenten niet nodig is Een kleine gemeente heeft meer samenwerking in de regio nodig Een kleine gemeente kan niet alle faciliteiten zelf bieden, terwijl een grotere gemeente dit wel kan. Voor een wethouder van een kleine gemeente is het soms lastig om bij alle regionale bijeenkomsten aanwezig te zijn en alle taken te voltooien. In een kleine gemeente als Scherpenzeel is er vaak te weinig ambtelijke ondersteuning om diezelfde reden. Als een kleinere gemeente in de regio al een groter onderwerp kan oppakken, kan het met andere onderwerpen minder doen. Een kleine gemeente zal meer de ontvangende partij zijn in samenwerking en minder kunnen bieden dan een grote gemeente. Kleine gemeenten dichter bij de mensen staan, waardoor de belangen van de inwoners beter naar voren gebracht kunnen worden. In grote gemeenten wordt hier vaak overheen gekeken. De omgevingsdienst is een organisatie die veel werk doet op de achtergrond, waardoor het een belangrijke organisatie is. De samenwerking tussen Scherpenzeel en Barneveld op het gebied van sociaal domein verliep ook altijd prima, zowel ambtelijk als bestuurlijk.