Voorstel

Risico’s op overstromingen verk

Werken aan een waterrobuuste omgeving Barendrecht is gelegen op één van de dichtstbevolkte eilanden van Nederland, IJsselmonde. IJsselmonde ligt als eiland in de Rijn-Maasdelta, omgeven door rivieren en dicht bij de Noordzee. We krijgen te maken met een zeespiegelstijging en de (incidentele) extreme rivierafvoeren. Hierdoor kunnen er afvoerproblemen ontstaan, of zelfs wateroverlast. Grote delen van IJsselmonde liggen onder de zeespiegel. Dat maakt ons kwetsbaar. Met een waterrobuuste omgeving richten wij het watersysteem zo in dat we de gevolgen van de klimaatverandering kunnen opvangen. 1. 2. 3.

40

leinen

Grote delen van IJsselmonde liggen onder de zeespiegel. De primaire dijken en de waterkeringen beschermen ons tegen overstromingen vanuit de zee en de rivieren. Het waterschap is verantwoordelijk voor veilige en sterke waterkeringen. In de provinciale Omgevingsverordening zijn de regionale waterkeringen aangewezen en genormeerd. Er worden normen voor wateroverlast gesteld waar ons watersysteem aan moet voldoen.

3.

2,

Doel: het risico op overstromingen in IJsselmonde en Barendrecht zo goed mogelijk te verkleinen. Opgaven:

1,

Waterkeringen en dijken op orde Ruimtelijke inrichting waterrobuust In geval van rampen, weten inwoners wat ze moeten doen.

26/39

Waterkeringen op orde Waterschap Hollandse Delta toetst de primaire en regionale waterkeringen op basis van de nieuwe Waterveiligheidsnormen 2017. Eind 2023 moet de toetsing van de primaire keringen zijn afgerond. Het is bekend dat de Oostmolendijk Ridderkerk niet aan de nieuwe norm zal voldoen. Het is nog niet bekend welke maatregelen getroffen moeten worden. Deze dijk is echter van groot belang voor de bescherming van het eiland. Ook de secundaire keringen moeten voldoen aan normen zoals die door de provincie worden gesteld. Het gaat hier om de Noldijk, Ziedewijdsedijk, Achterzeedijk, Koedood en Middeldijk.

Zicht houden op de waterveiligheid De gevolgen van klimaatverandering voor de waterveiligheid vraagt voor de komende jaren nog veel aandacht. Nu de eerste verkenningen over klimaatadaptatie met het waterschap, de Veiligheidsregio Rotterdam Rijnmond, Rijkswaterstaat en de GGD hebben plaatsgevonden, is er een duidelijke behoefte bij de partijen om de resultaten van de stresstesten in lijn te brengen met EU Richtlijn Overstromingsrisico’s (provincie Zuid-Holland), de provinciale risicokaart en de actualisatie Regionaal Risicoprofiel (Veiligheidsregio Rotterdam).

41

Hoofdstuk 6 HANDELINGSPERSPECTIEVEN Aanpassen van de ruimtelijke

Waterveiligheid is een centraal onderdeel bij ruimtelijke ontwikkelingen

inrichting

Een waterrobuuste, ruimtelijke inrichting betekent dat er bij de inrichting van de openbare ruimte rekening wordt gehouden met de gevolgen van een overstroming. De originele functie van secundaire dijken blijft overeind en we zorgen ervoor dat kwetsbare functies niet gelijk last hebben van overstromingen. Zo beperken we de schade en de kans op slachtoffers. Doel: waterveiligheid is een centraal onderdeel bij ruimtelijke ontwikkelingen. Opgaven: Buitendijks wonen Bij wet is het zo geregeld dat schade veroorzaakt door hoogwater aan de buitendijkse panden, onder de verantwoordelijkheid valt van de eigenaar/gebruiker van een pand. Overheden - en dus ook het waterschap - hebben hier geen verantwoordelijkheid in. Uiteindelijk is het een risico voor de ontwikkelaar en de bewoner. Deze dienen zich daarvan bewust te zijn. De provincie heeft een afwegingskader hiervoor en zal goedkeuring moeten geven. Voor Barendrecht geldt dit voor een klein geied langs de Oude Maas.

Ruimte voor de dijken Om onze dijken veilig te houden is ruimte nodig, een dijk moet niet alleen hoger maar mogelijk ook breder kunnen worden. Bij gebiedsontwikkelingen is hierover afstemming nodig, zodat tijdig naar de meekoppelkansen gezocht kan worden. Vanuit het perspectief van waterveiligheid zijn ruimtelijke ontwikkelingen bij en op dijken doorgaans niet gewenst. Meerlaagse veiligheid Voor de ambities die voor de ruimtelijke inrichting van toepassing zijn, liggen er kansen door ze te integreren met de ambities op o.a. op het thema wateroverlast. De focus heeft in het verleden voornamelijk op de kwaliteit van de waterkeringen gelegen. Hierdoor zijn er in onze omgeving weinig plekken die vrij blijven bij overstromingen. Het verdient dan ook aanbeveling om maatregelen die de gevolgen van overstromingen beperken, in ruimtelijke ontwikkelingen mee te nemen. Met name kwetsbare objecten, zoals scholen of nutsvoorzieningen verdienen hierbij meer aandacht.

Een goede crisisbeh eersing De kwetsbaarheden die als gevolg van de klimaatverandering ontstaan, zullen niet altijd volledig kunnen worden opgelost. Er blijft altijd een restrisico op calamiteiten bestaan. Het is van groot belang dat het restrisico bekend en begrepen is bij overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en inwoners. De crisisbeheersing is een verantwoordelijkheid van gezamenlijke partijen, de gemeenten, het waterschap, de Veiligheidsregio Rotterdam Rijnmond, Rijkswaterstaat en de GGD. Voor inwoners en bedrijven is het van belang dat zij weten wat te doen in geval van een calamiteit. Doel: bewustwording en handelingsperspectief bij calamiteiten

42

Opgaven: Handelingsperspectief voor calamiteiten Bij een watercrisis staan bestuurders samen aan het roer. Veiligheidsregio’s hebben analyses gemaakt van de impact van een dijkdoorbraak. Hiervoor zijn handelingsperspectieven en strategieën opgesteld. Dit is de basis voor een gezamenlijk plan van alle overheden voor het beheersen van een crisis als gevolg van een overstroming. Alle partijen moeten weten wat er moet gebeuren bij evacuaties. Hier zijn afspraken over gemaakt en protocollen vastgelegd. Evacuatieroutes en -mogelijkheden moeten bekend zijn bij inwoners. Hulpdiensten weten welke routes begaanbaar blijven.

27/39

43

Hoofdstuk 6 HANDELINGSPERSPECTIEVEN lo Een natuurlijkere waterkring

Een natuurlijkere waterkringl

op

oop

Onze huidige waterkringloop is vaak kunstmatig door verstening en de huidige inrichting van waterafvoer. Vanwege het veranderende klimaat moeten we zorgen voor beperking van de wateroverlast bij extreme neerslag. Daarnaast moeten we zorgen dat er voldoende water beschikbaar is in perioden van langdurige droogte. Maatregelen die we van oudsher troffen, blijken niet altijd afdoende en vooral gericht op een teveel aan water, niet aan periodes van een tekort aan water.

Het regionale en stedelijk watersysteem vormt de basis voor een klimaatbestendige en waterrobuuste omgeving. In onze regio wordt het watersysteem gevormd door rivieren, oude kreken en hoofdwatergangen, sloten, singels, waterplassen en vijvers. Waarbij waterschap Hollandse Delta verantwoordelijk is voor het regionale en stedelijk watersysteem en de gemeente onderhoudsplichtig is voor het stedelijk watersysteem en sommige watergangen in de regio. De wateropgave beperkt zich dan ook niet tot het stedelijk gebied. In de meeste gevallen zal ook verder dan de gemeentegrenzen gekeken moeten worden. Het ontwikkelen en beheren van deze watersystemen is gericht op voldoende en schoon water. Hierbij het gaat om een samenhang tussen beide systemen.

Doel: Herstellen van de natuurlijke waterkringloop waar mogelijk. Opgaven: Leveren van maatwerk in ruimtelijke inrichting Onze watergangen zijn belangrijk voor biodiversiteit, recreatie en aantrekkelijkheid van het landschap. Water in de omgeving wordt daarom enorm gewaardeerd. De watergangen zijn ook voor doorstroming van groot belang. Door de veranderende omstandigheden, is beheersbaarheid een voorwaarde. Om alle ambities tot hun recht te laten komen, zullen keuzes gemaakt moeten worden. Wat vinden we belangrijk? Wat kan er in de uitvoering meegekoppeld worden? Dit vraagt om maatwerk per situatie, zonder de effecten op regionale schaal uit het oog te verliezen.

SPONSWERKING

Vasthouden

Bergen

Afvoeren

Vergroten sponswerking Wateroverlast beperken we door het water vast te houden, daarna te bergen en dan pas af te voeren. Door ervoor te zorgen dat de bergcapaciteit voor (nieuwe) extreme buien beschikbaar blijft, verminderen we de kans op wateroverlast. Door water te infiltreren, blijft het water beschikbaar in droge perioden. Ook het afkoppelen van hemelwater is een van de mogelijkheden om infiltratie te bevorderen. Bij grootschalige afkoppeling, is echter een masterplan gewenst. Dit om de effecten van afkoppeling goed in beeld te hebben. Het afgekoppelde water moet tenslotte opgevangen kunnen worden.

44

28/39

Klimaatbuffers De Zuidpolder heeft de functie van klimaatbuffer gekregen en anticipeert op toekomstige klimaatsverandering. Klimaatbuffers zijn aangelegd met als doel om water te bufferen voor tijden in droogte of om water op te vangen. Het heeft een sponswerking op regionale schaal. Bij peilstijgingen van het rivierwater kan het water worden gebufferd. De instelling van flexibel peil in de klimaatbuffer gaat uit van een hoog peil in de winter en laag peil in de zomer. Gezien de langdurige droogte lijkt het gewenst om juist in de winter een lager peil te hebben en in de zomer een hoger peil. De afgelopen jaren is de inlaat van water onvoldoende geweest. Het is zinvol om de werking van de klimaatbuffer te toetsen op de nieuwe inzichten. Dan kunnen we daar de juiste maatregelen aan koppelen. Bij dit onderzoek wordt ook gekeken of en zo ja, op welke wijze, er bijgedragen kan worden aan het beperken van de gevolgen van overstromingen. De Zuidpolder wordt verder ontwikkeld als onderdeel van de Klimaatbuffer IJsselmonde. Risico’s Land- en tuinbouw Het veranderende klimaat heeft ook effect op de (resterende) landbouw in ons gebied. Maatregelen kunnen nadelige gevolgen hebben voor de opbrengsten van de landbouw. Ook kan verzilting (door lagere rivierwaterstand t.o.v. zeespiegelstand) van de bodem een risico zijn voor gewassenteelt.

Schoon en voldoende water Het water moet kunnen blijven stromen, zelfs bij droogte. Zodat de kwaliteit van het water goed blijft. Door minder harde overgangen (geen beschoeiing) creëer je flauw talud dat ook meer water kan opvangen bij een hoosbui.

45

Hoofdstuk 6 HANDELINGSPERSPECTIEVEN ief Alle nieuwbouw klimaatadapt In Zuid-Holland ligt de enorme opgave voor het realiseren van 100.000 nieuwe woningen tot 2025. Deze woningen komen te liggen in bestaand stedelijk gebied of zullen verrijzen in totaal nieuwe ontwikkelingslocaties. Hier ligt de uitdaging om alle nieuwbouw niet alleen energieneutraal, maar ook klimaatproof te realiseren. Binnen Barendrecht zijn we concreet met deze opgave bezig met de realisatie van circa 2.300 - 3.500 woningen in de Stationstuinen.

Nieuwe ontwikkelingen worden klimaatadaptief gebouwd In 2018 is het Convenant Klimaatadaptief Bouwen in de provincie Zuid-Holland van start gegaan en zijn diverse partijen, zoals bouwbedrijven, gemeenten, de provincie, waterschappen, maatschappelijke organisaties, financiers en projectontwikkelaars aangesloten. Het doel is dat nieuwbouwlocaties klimaatadaptief worden gebouwd. Klimaatadaptief bouwen wordt zo de nieuwe norm. Gebouwen zijn zo voorbereid tegen de (extreme) gevolgen van klimaatverandering. Doel: vanaf 2022 worden alle bouwprojecten in Barendrecht klimaatadaptief gebouwd Opgaven: Klimaatadaptief bouwen als standaard Bij nieuwe ontwikkelingen wordt klimaatadaptief bouwen als integraal onderdeel meegenomen in de ontwikkelingen. We gaan rekening houden met de verschillende klimaatthema’s: overstromingen, wateroverlast, droogte, hitte, biodiversiteit en bodemdaling. Hiervoor formuleren we minimale eisen die we als hulpmiddel gebruiken om klimaatambities te concretiseren en gebiedsontwikkelingen te beoordelen. Binnen de ontwikkelingen van de Stationstuinen wordt rekening gehouden met de door het convenant opgestelde leidraad.

Borgen van klimaatadaptief bouwen Om te zorgen dat er echt klimaatadaptief wordt gebouwd, is het nodig om de resultaten te monitoren. Hiermee verwachten we resultaat te borgen in de bestaande werkprocessen. Uiteindelijk worden binnen alle projecten de gemaakte afspraken ook daadwerkelijk nagekomen. Doel: opzetten van een proces om klimaatadaptief bouwen te borgen. Opgaven: Onderzoeken hoe klimaatadaptief bouwen te borgen Alle overheden uit Zuid-Holland lopen tegen dezelfde uitdaging aan. Regionaal kijken we daarom gezamenlijk op welke wijze klimaatadaptief bouwen geborgd kan worden. Door de gezamenlijke aanpak kunnen we van elkaar leren en daarmee kennis delen met de stakeholders. Het waterschap kan een rol oppakken van faciliteren en kennisdelen.

INSPIREREN EN SAMEN OPPAKKEN Klimaatadaptief bouwen is een relatief nieuw fenomeen. Dat vraagt om agenderen en inspireren. Nieuwe initiatieven op gebied van klimaatadaptief bouwen landen niet vanzelf in de samenleving. Als overheden willen we een rol spelen om samen met partners, zoals woningcorporaties en projectontwikkelaars, dit thema onder de aandacht te brengen. Doel: Klimaatadaptief bouwen op een toegankelijke en aantrekkelijke wijze communiceren en delen met stakeholders

Koppelkansen pakken We gaan meekoppelen. Daar waar mogelijk gaan we klimaatadaptatie integreren bij bestaande projecten en gebouwen. Zowel in het proces, de doelen die we willen bereiken, als in de tijd en planning. Zoals bij herstructureringen van de wijk.

46

we gezamenlijk in gesprek om de kwetsbaarheden goed in beeld te brengen. Van daaruit gaan we vervolgens bepalen welke maatregelen gewenst zijn. We geven het goede voorbeeld en delen voorbeelden en kennis Voorbeelden inspireren inwoners om zelf ook aan de slag te gaan. Wat is er mogelijk en hoe moet dat worden gedaan. We willen onze inwoners verleiden om zelf aan de slag te gaan. Hiervoor gebruiken we onze communicatiekanalen, waaronder de website Onze toekomst Is Duurzaam.

Opgaven:

29/39

Klimaatadaptief bouwen toegankelijk maken voor inwoners en stakeholders De WoonWijzerWinkel, kan hierin een rol pakken, om de verschillende duurzaamheidsambities te integreren in de bouwopgaven. Met de woningcorporaties gaan

47

Hoofdstuk 6 HANDELINGSPERSPECTIEVEN

“de klimaatadaptatie is een opgave waar we gezamenlijk een bijdrage aan leveren.

Klimaatadaptief inrichten van stedelijk gebied Om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te zijn zal naast alle nieuwbouw ook gekeken worden naar de bestaande bouw en naar de huidige inrichting van de openbare ruimte. De opgaven in de wijken kunnen sterk uiteenlopen. Het treffen van maatregelen is ook hier maatwerk. Bijvoorbeeld: wijken met veel groen hebben mogelijk minder last van hittestress. Maar er zijn wijken die vanwege een hoge natuurlijke grondwaterstand extreme piekbuien moeilijk kunnen opvangen. Een klimaatadaptieve aanpassing is dan nodig, wat overigens meteen ook vooruitzichten biedt op een betere leefomgeving.

Klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte Onze steden worden intensief gebruikt. Bovengronds is dit merkbaar aan de bebouwing, wegen en pleinen die het groen naar de achtergrond dringen. Ondergronds liggen er vele buizen, leidingen en kabels. De ruimtelijke claim is groot. De nodige natuurlijke sponswerking van de bodem en de nodige ruimte voor bomen en andere aanplant komen hierdoor mogelijk in het gedrang. Doel: In beeld hebben hoe we in Barendrecht om kunnen gaan met wateroverlast, droogte en hittestress. Opgaven: Kwetsbaarheden aanpakken Met stresstesten en risicodialogen zijn kwetsbaarheden in kaart gebracht. We onderzoeken momenteel welke oplossingsrichtingen er zijn om deze aan te pakken, door: • Te benoemen waar de prioriteiten liggen; • Mee te koppelen met andere opgaven of beheerwerkzaamheden (integrale aanpak van werkzaamheden in de openbare ruimten); • De bewustwording onder inwoners te verhogen van de opgaven waarvoor we gesteld staan. Icoonprojecten kunnen hierbij helpen.

48

Klimaatadaptatie onderdeel van ruimtelijke ontwikkelingen Bij ruimtelijke ontwikkelingen is klimaatadaptatie integraal onderdeel van het project. We gaan onderzoeken hoe dit het beste vorm te geven. We doen dit samen met de andere thema’s die in de openbare ruimte spelen.

Klimaatadaptief inrichten van de particuliere ruimte Met alleen een aanpak van de openbare ruimte zijn we niet klimaatproof. Om extremen in de weersomstandigheden op te vangen is het nodig om ook de particuliere ruimte aan te pakken. Voor het klimaatadaptief inrichten, hebben we onze inwoners nodig. Doel: Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties informeren en stimuleren om klimaatadaptieve maatregelen te nemen. Opgaven: Activeren van inwoners We gaan inwoners bewegen om klimaatadaptieve maatregelen te nemen. We geven voorbeelden en informatie over de mogelijkheden die er zijn en wat het effect daarvan is. Een mooi voorbeeld is operatie Steenbreek. Hierbij worden inwoners gestimuleerd om tegels uit hun tuin te halen en planten ervoor terug in te zetten.

Klimaatadaptief inrichten van bedrijventerreinen Bedrijventerreinen hebben tweeërlei onze aandacht. Deze vaak heel stenige gebieden kampen bij hogere temperaturen in de zomer met hittestress. En dat beperkt zich niet tot het bedrijventerrein zelf; de (woon)gebieden in de omgeving hebben hier ook last van. Verder kampt een stenige omgeving ook dikwijls met wateroverlast, omdat regen niet in de grond kan en daardoor op straat blijft staan. Dit zien we bijvoorbeeld in Vaanpark en BT-oost.

Samenwerken in de particuliere ruimte Samen met particuliere partners kijken hoe we een bijdrage kunnen leveren aan een klimaatadaptieve ruimte. Vooral voor kwetsbare groepen op scholen en verzorgingstehuizen ligt er een uitdaging om hen te beschermen.

Opgaven: Klimaatadaptieve bedrijventerreinen De stressstesten laten zien dat bedrijventerreinen heel kwetsbaar zijn voor wateroverlast en hittestress. We gaan onderzoeken met alle betrokken partners hoe we hier verandering in kunnen brengen. Zo krijgen we aantrekkelijke bedrijventerreinen met plezierige werkomstandigheden.

Doel: onderzoeken hoe we samen met ondernemers tot klimaatadaptieve bedrijventerreinen kunnen komen

30/39

49

Hoofdstuk 6 HANDELINGSPERSPECTIEVEN

om Werken aan een gezo nde leef Klimaatverandering heeft gevolgen voor de gezondheid. Met name kwetsbare groepen (waaronder ouderen, kinderen en mensen met gezondheidsproblemen) zullen dit als eerste ondervinden.

KLIMAATBESTENDIG LANDELIJK GE

BIED

Impact van hittestress verlag

en

Boven een bepaalde waarde kunnen hoge temperaturen leiden tot hittestress. Dit is wel afhankelijk van bepaalde omgevingsfactoren en persoonlijke omstandigheden. Hittestress kan leiden tot huizen die niet goed meer te koelen zijn en daarmee slaapverstoring, gedragsverandering (grotere agressie) en verminderde arbeidsproductiviteit in de hand werken. Hittestress kan echter ook tot serieuze hittegerelateerde ziekten leiden zoals: huiduitslag, krampen, oververmoeidheid, beroertes, nierfalen en ademhalingsproblemen. Soms kan hittestress zelfs sterfte tot gevolg hebben.

De voortgaande verstedelijking heeft weinig oorspronkelijk landschap doen behouden. Veel van de landbouwactiviteiten hebben plaats gemaakt voor andere groene activiteiten en daardoor is veel landelijk gebied nu ingericht voor natuur en recreatie. Hoewel het landelijk gebied krimpt, is het gebied ontzettend belangrijk als mogelijke waterrobuuste en klimaatbestendige omgeving.

Doel: verminderen van hittestress Opgaven:

ieden Zorgen voor koele recreatiegeb Het belang van ons buitengebied wordt steeds groter. Als tegenhanger van het stedelijk gebied, zijn hier de temperaturen aanzienlijk lager. Dit is van belang voor afkoeling van het stedelijk gebied. Tegelijkertijd zijn onze buitengebieden de plekken die verkoeling kunnen brengen en de mogelijkheid bieden om onze opgewarmde woongebieden te ontvluchten. Doel: koele recreatiegebieden zijn goed bereikbaar voor onze inwoners Opgaven: Inrichten van koele recreatiegebieden De druk op de recreatiegebieden zal alleen maar toenemen. Hierbij zal meer aandacht moeten zijn om in de behoefte aan koele gebieden te voorzien. De kwaliteit van het water mag hier niet achteruit gaan.

50

Aanpakken van hittegevoelige plekken De stresstesten hebben in kaart gebracht waar de hittegevoelige plekken zijn. Samen met onze partners en maatschappelijke partijen gaan wij kijken hoe we deze plekken kunnen aanpakken en wat daarvoor nodig is.

van Het versterken en vergroten de biodiversiteit

Opzetten van bewustwordingscampagnes Veel maatschappelijke partijen zijn zich ervan bewust dat extreme weersomstandigheden een grote impact kunnen hebben op de gezondheid. Hierin trekken we gezamenlijk op met vertegenwoordigers van onder andere de GGD, verzorgingshuizen, scholen, lokale gezondheidsnetwerken, zorgteams en welzijnsorganisaties. Met onze maatschappelijke partners gaan we hitteplannen en andere bewustwordingscampagnes ontwikkelen.

Mede door de klimaatverandering en de intensivering van het ruimtegebruik neemt de biodiversiteit af. Ons landelijk gebied heeft echter de laatste decennia een omslag laten zien van agrarisch grondgebruik naar meer ecologie en natuurontwikkeling (Natura 2000). Doel: het versterken en vergroten van de biodiversiteit Opgaven: In stand houden en verbeteren van de biodiversiteit Vanuit biodiversiteit gaan we werken aan een grotere robuustheid van de ecologische waardevolle gebieden. We zorgen voor meer interactie van flora en fauna tussen stedelijk- en buitengebied via groenblauwe netwerken. Daarnaast biedt groen verkoeling aan en houdt het water vast. Het helpt mee klimaatverandering tegen te gaan en de extremen op te vangen.

en op Verminderen van overige effect de gezo ndheid

geving

Ook de toename van exoten aan flora en fauna veroorzaken allergische reacties, zoals bijvoorbeeld de processierups. Opwarmend water verstoort de balans, met kans op meer algengroei (blauwalg), minder zuurstof met vissterfte tot gevolg. Doel: verminderen van de negatieve effecten die veroorzaakt worden door de klimaatverandering Opgaven: Zichtbaar maken van de negatieve effecten op de gezondheid We gaan in kaart brengen waar de negatieve effecten op de gezondheid zich voordoen en op welke wijze daarmee omgegaan kan worden. Denk aan water op straat na hoosbuien (vervuild met rioolwater) of een slechtere waterkwaliteit als gevolg van hitte en droogte.

Op peil houden van de waterkwa

liteit

Aan de kwaliteit van ons water wordt veel waarde gehecht. Willen we de waterkwaliteit op peil houden, dan moeten er op regionale schaal oplossingen gezocht worden. Water houdt zich immers niet aan gemeentegrenzen. Doel: Waterschap en gemeente werken samen aan een goede waterkwaliteit Opgaven: Verbeteren en op peil houden waterkwaliteit Door de klimaatverandering zal het water meer opwarmen dan dat het nu doet. Door de opwarming wordt het water gevoeliger voor eutrofiëring - meer voedingsstoffen in het water. De planten- en algengroei neemt toe. Dus ook het risico op de blauwalg, dode vissen en niet te vergeten: stankoverlast. Een ander risico vormt de verzilting van onze zoetwaterrivieren. Hierdoor neemt het risico van inname van brak water toe.

Als gevolg van klimaatverandering zien we ook andere effecten op de gezondheid optreden. De combinatie van langdurige warmte op de verslechterde luchtkwaliteit in huis. In combinatie met vocht kan dit tot ronduit ongezonde situaties leiden.

31/39

51

7

COMMUNICATIE & PARTICIPATIE

“We gaan onze communicatie efficient en effectief inrichten” 32/39

Hoofdstuk 7

“Om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn ingericht moeten we aan de slag.”

COMMUNICATIE & PARTICIPATIE Om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn ingericht, moeten we aan de slag. Als gemeente kunnen we dit niet alleen en moeten we samenwerken met onze inwoners, ondernemers en partners. Goede communicatie is hiervoor essentieel en we moeten iedereen de kans geven om deel te nemen. Gedragsverandering is een vereiste om onze doelstellingen te kunnen behalen. Een gedragsverandering is nooit van vandaag op morgen gerealiseerd: het is een kwestie van een lange adem. Op korte termijn willen de overheden dat er een beweging in gang wordt gezet. Doelgroepen worden verleid om een duurzame leefstijl te omarmen, vaker te kiezen voor duurzame aankopen en /of om duurzame investeringen te doen. We willen graag draagvlak en acceptatie creëren in de samenleving. Speerpunten hiervoor zijn: • Comfortabel blijven wonen • Comfortabel blijven werken en recreëren • Haalbaarheid van de doelen • Betaalbaarheid van de doelen Communiceren doen we niet alleen Voor het thema klimaatadaptatie werken wij hierin actief samen met de andere thema’s op het gebied van klimaat. Hierin trekken we op met het waterschap Hollandse Delta. We volgen hierin de Klimaatopgaves. Samen trekken we op om te informeren, inspireren, te stimuleren en vooral ook om samen te werken met alle betrokken partijen. Vanuit Klimaatadaptie doen we dat ook met een duidelijke boodschap.

DE AANPAK Uitgangspunten communicatie Klimaatopgave: samenhang mitigatie en adaptatie: De klimaatverandering wordt veroorzaakt door een stijging van de broeikasgassen in de atmosfeer en kent vele facetten. Het voorkomen van de klimaatverandering door het aanpakken van de oorzaak (mitigatie) en het aanpassen aan de klimaatveranderingen (adaptatie) gaan hand in hand. We communiceren hier vanuit alle onderwerpen uit de klimaatopgaves. Hiermee verkondigen we een duidelijke boodschap en baseren we onze communicatiestrategie op de verwevenheid van alle thema’s.

Gezamenlijke opgave: iedereen aan de slag Niet alleen de overheid is verantwoordelijk om onze gemeente in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig ingericht te hebben. Iedereen (inwoners, ondernemers, partners, overige overheden enz.) zal moeten bijdragen en zijn/hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Rondom deze thema’s verbinden we de interne (collega’s) en externe partijen aan elkaar om de komende jaren richting te geven aan de klimaatadaptatiestrategie. Dit vergt een continue betrokkenheid van alle partijen voor een lange periode. Op het gebied van participatie, communicatie, informatie en samenwerking hebben we nog een wereld te ontdekken.

We gaan onze communicatie efficiënt en effectief inrichten. Er wordt een vertaalslag gemaakt van de inhoudelijke handelingsperspectieven en opgave naar concrete communicatiemiddelen. Hiermee geven we een helder beeld wat de opgaven zijn en wat we daaraan kunnen doen:

•

•

•

•

• •

54

33/39

We zorgen voor meer effectiviteit door samenhang en afstemming tussen alle duurzaamheidsonderwerpen. We communiceren daarom onder de noemer: Onze Toekomst is Duurzaam, waar alle subthema’s Duurzaamheid onder vallen. We onderzoeken wat mogelijk invloed heeft op het gedrag en zoeken naar onderbouwde oplossingen. Hiervoor nemen we deel aan een onderzoek naar gedragsverandering met de Erasmus Universiteit. Hiermee gaan we klimaatproof gedrag stimuleren. We vertellen wat het voordeel voor de doelgroep is. We halen verhalen uit de samenleving op en zoeken naar community’s die als ambassadeurs kunnen optreden voor onze boodschap.

• •

•

• •

We maken allianties met bondgenoten, met eigen collega’s en koplopers en sluiten waar het kan aan bij hun netwerken, momenten en activiteiten. We faciliteren initiatieven vanuit de samenleving door inzet met gemeentemiddelen en -kanalen. We maken gebruik van landelijke en regionale campagnes. Vanuit de gemeente en het waterschap trekken we actief samen op in onze communicatie-uitingen. We communiceren regelmatig met de doelgroepen door ook naar ze toe te gaan en met elkaar in gesprek te gaan; (risicodialogen, samen kijken waar echt de problematiek zit). We ontzorgen door concrete acties en (financiële) instrumenten in te zetten. Bijvoorbeeld door subsidies vanuit de gemeente of het waterschap. We monitoren halfjaarlijks de communicatie en beïnvloedingstechnieken op effectiviteit.

55

Hoofdstuk 7 AAN DE SLAG: COMMUNICATIE & PARTICIPATIE Onze kernboodschap Met de aanpassingen aan onze leefomgeving zorgen we dat we de gevolgen van de klimaatverandering kunnen opvangen. Hiermee zorgen we er samen voor dat er in uw buurt prettig kan worden geleefd. Een buurt die mooi is om te zien is niet alleen goed voor de natuur maar ook voor ons welzijn. Onze Toekomst Is Duurzaam. Daarom verduurzamen en vergroenen wij nu, stap voor stap.

Onze toekomst is duurzaam

Campagnes

ie Wat hebben we aan communicat kana len en -middelen? gemeente kanalen

EUR Onderzoek/ gedragsinterventies 56

In een uitgewerkt communicatieplan zullen, naast deze bestaande communicatiemiddelen en – kanalen, nog diverse op maat gemaakte middelen en activiteiten worden uitgewerkt. Het gaat om de volgende kanalen en middelen die ingezet gaan worden: • Website o Onze Toekomst is Duurzaam (inwoners ) • Tweemaandelijks. Rubriek op gemeentepagina in lokale kranten • Gemeentelijke social media accounts: Facebook, Instagram, LinkedIn en Twitter

community

OTID website 34/39

57

Gemeente barendrecht Binnenhof 1 2991 AA Barendrecht (t) 140180 www.barendrecht.nl

58

35/39

UITVOERINGS AGENDA

In de uitvoeringsagenda staan de actiepunten die vanuit de Strategie Klimaatadaptatie worden opgepakt. Het biedt een overzicht waarin per actiepunt is omschreven hoe daarin uitvoering wordt gegeven. De rol van de gemeente verschilt per keer en vaak gebeurt de uitvoering samen met of soms ook alleen door de partners van de gemeente. Daarnaast is per actiepunt weergeven aan welke handelingsperspectieven met bijhorende opgaven een bijdrage levert.

36/39

UITVOERINGSAGENDA BARENDRECHT

HAndelingsperspectieven

Actiepunt

Uitvoering

Rol gemeente

Stakeholders

Tijdsperiode

Lokale hitteplan opstellen

Samen met lokale partijen een hitteplan en hitteprotocol opstellen

Regisserende gemeente

Gemeente, GGD, Veiligheidsregio, zorgaanbieders, waterschap Hollandse Delta, scholen en inwoners.

Q1 en Q2 2022

Deelname aan bomenonderzoek

onderzoek naar de invloed van het veranderende klimaat op het huidige bomenbestand van onze gemeenten, nu, in 2050 en in 2085.

Regulerende gemeente

Nader in te vullen: Deelname aan onderzoek met diverse gemeenten uit het hele land,

Eventuele start 2022

Klimaatadaptief inrichten van de Oude Dorpskern

Ontwikkelen van een plan om de Oude Dorpskern klimaatadaptief in te richten, passend bij het monumentale karakter van de Oude Dorpskern.

Regisserende gemeente

Gemeente, waterschap Hollandse Delta, Bewonersverenigingen Oude Dorpskern, bewoners, ondernemers en de maatschappelijke en culturele partners in de Oude dorpskern.

2022-2023

Wateroverlast Oranjewijk aanpakken

Onderzoek uitvoeren naar de bronnen van de wateroverlast in Oranjewijk om tot oplossingsrichtingen te komen.

Regisserende gemeente

Gemeente, waterschap Hollandse Delta en bewoners.

2022

Klimaatadaptief inrichten van het Havenhoofd Carnisselande

Aansluiten bij het bestaande project op het Havenhoofd onderzoeken en maatregelen uitvoeren op het plein en omgeving klimaatadaptiever te maken. Focus ligt hier op de hittestress.

Regisserende gemeente

Gemeente, bewoners en ondernemers.

2021-2022

Uitvoering motie Groene Parels

Invulling geven aan de motie Groene Parels om een aantal bomen te planten in Regulerende gemeente centrum en omgeving.

Gemeente en inwoners.

2022

Implementeren van regels voor klimaatadaptief bouwen binnen werkprocessen

Vanuit het convenant “Klimaatadaptief Bouwen” de opgestelde leidraad implementeren binnen de werkprocessen. Met de leidraad is er een uitgewerkte Regulerende gemeente en eenduidige structuur om aan de klimaatopgave invulling te geven, ondanks de verscheidenheid in projecten.

Gemeente en samenwerkingspartners Convenant Klimaatadaptief Bouwen.

heden - Q4 2022

Borgen van klimaatadaptief bouwen

Binnen het convenant “Klimaatadaptief Bouwen” wordt onderzocht hoe klimaatadaptief bouwen geborgd kan worden tijdens de ontwikkeling van nieuwbouwlocaties, aan de hand van een casus waarin samen wordt gewerkt met de provincie Zuid-Holland. De geleerde lessen worden gedeeld met convenantpartners en met de BAR-organisatie.

Gemeente, Convenant Klimaatadaptief Bouwen, provincie Zuid-Holland, waterschap Hollandse Delta en ontwikkelaars.

heden - Q4 2022

Meekoppelen eigen vastgoed

Bij projecten van ons eigen vastgoed kijken hoe we daar klimaatadaptie kunnen Regulerende gemeente meenemen.

Gemeente

Q3/Q4 2022 - 2023

Regionaal Risicoplan

Er komt ook een actualisatie van het Regionaal Risicoplan en wordt er gewerkt aan de aanpak bij calamiteiten. De BAR-gemeenten gaan hier actief bij zitten en wordt gekeken hoe er samen met lokale partijen hierin een zo goed mogelijke bijdrage kunnen leveren. En hoe en naar wie dit gecommuniceerd moet worden binnen de BAR gemeenten.

Veiligheidsregio Rotterdam, Waterschap Hollandse Delta, Gemeenten.

Continue

Informeren inwoners over klimaat adaptief wonen

Actief naar inwoners communiceren om ze te stimuleren om klimaat adaptieve maatregelen te nemen. Een goed voorbeeld is operatie Steenbreek waaraan blijvend aandacht voor wordt geven. Daarnaast voorlichting geven (informatie, Stimulerende en handelingsperspectieven) over wat de gemeente en haar partners doen aan het faciliterende gemeente tegengaan van droogte, hitte en wateroverlast. Zie ook hoofdstuk communicatie.

Inwoners

Continue

Toets op waterkeringen

Op basis van de nieuwe Waterveiligheidsnormen 2017 worden alle primaire en regionale waterkeringen getoetst

Faciliterende gemeente

Waterschap Hollandse Delta, gemeente, Veiligheidsregio Rotterdam en Rijkswaterstaat.

Continue

Bedrijventerreinen klimaatadaptief inrichten

Onderzoeken hoe, in een gezamenlijke opgave, bedrijventerreinen meer klimaatadaptief gemaakt kunnen worden. Dit wordt samenhangend opgepakt vanuit alle duurzaamheidsthema’s

Regisserende gemeente

Gemeente, waterschap Hollandse Delta, bedrijventerreinen, bedrijven & ondernemers.

start Q3 2022

Koeltegebieden in kaart brengen

Onderzoeken waar de koeltegebieden liggen en die koppelen aan recreatieve mogelijkheden. Soms zijn die al aanwezig en daar waar er kansen zijn (of juist koeltegebieden nodig zijn) worden die opgepakt.

Regisserende gemeente

Gemeente, Waterschap Hollandse Delta, Natuurverenigingen, Natuur- en Recreatieschap IJsselmonde, Corporatie Buitenland van Rhoon, st. Zuid Hollands Landschap en Staatsbosbeheer.

start Q4 2022

Regisserende gemeente

Regisserende gemeente

37/39

Waterrobuuste omgeving

Klimaatadaptief stedelijk gebied

Klimaatadaptief bouwen

Natuurlijkere waterkringloop

Klimaatadaptied landelijk gebied

Gezonde, groene leefomgeving

Handelingsperspectief

HAndelingsperspectieven

UITVOERINGSAGENDA BARENDRECHT

Waterrobuuste omgeving

Klimaatadaptief stedelijk gebied

Klimaatadaptief bouwen

Natuurlijkere waterkringloop

Klimaatadaptied landelijk gebied

Gezonde, groene leefomgeving

Actiepunt

Uitvoering

Rol gemeente

Stakeholders

Tijdsperiode

Hoogwaterbeschermingsplan

Opstellen hoogwaterbeschermingsplan buitendijks afgestemd op crisisplan en incidentenbestrijdingsplan Hoogwater en overstroming.

Regulerende gemeente

Waterschap Hollandse Delta, gemeente, Veiligheidsregio Rotterdam en Rijkswaterstaat.

Continue

Actualisering incidentenplan riolering

Actualiseren incidentenplan riolering en afstemming werkafspraken indirecte lozingen en incidentenbestrijdingsplan extreem weer van veiligheidsregio.

Regulerende gemeente

Gemeente, waterschap Hollandse Delta, VRR en eventueel aannemers.

Continue

Borgen klimaatadapatie in beleid

Bij ontwikkeling van beleidsplannen, waaronder omgevingsvisie’s, omgevingsplannen klimaatadaptatie als integraal thema opnemen.

Regulerende gemeente

Interne organisatie BAR

Continue

Borgen meekoppelkansen beheer

Zorgen voor de formulering van de opgave van klimaatadaptatie in de beheerprojecten en in beeld brengen welke extra budgetten hiervoor benodigd zijn.

Regulerende gemeente

Interne organisatie BAR

Continue

Borgen klimaatadapatie in ruimtelijke plannen

Ontwikkelen van een aanpak van duurzame gebiedsontwikkeling, waarbij onze duurzaamheidsdoelen integraal in de opdrachtformulering van ruimtelijke plannen wordt geborgd.

Regulerende gemeente

Interne organisatie BAR

Continue

Impulsgelden

Onderzoeken van mogelijke projecten voor de landelijke impulsregeling en doen van een aanvraag.

Regulerende gemeente

Gemeenten Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk, waterschap Hollandse Delta en provincie Zuid-Holland.

Q3/4 2022

legenda Regulerende gemeente

Faciliterende gemeente

De gemeente bereikt haar doelen door het stellen van kaders en eisen in het beleid. We maken gebruik van wetgeving en handhaving en zetten in op de naleving ervan. Als eigenaar nemen we zelf verantwoordelijkheid voor de uitvoering.

De faciliterende gemeente neemt een ondersteunende rol aan om belemmeringen zoveel als mogelijk weg te nemen en de transitie te vergemakkelijken.

Regisserende gemeente

Aan de markt laten

We draaien actief aan de knoppen en sturen ontwikkelingen. De regisserende gemeente initieert, richt zich op samenwerking met maatschappelijke partners en stuurt binnen de democratisch vastgestelde kaders.

De ontwikkelingen vinden plaats bij partijen ‘in de markt‘ zonder bemoeienis of bijdrage vanuit de gemeente.

Stimulerende gemeente De stimulerende gemeente richt zich met name op het aanjagen van initiatieven vanuit de samenleving. Het kan gaan om het beschikbaar te stellen van informatie, het uitvoeren van campagnes, stimulerende bijdragen in de vorm van subsidies of het beschikbaar stellen van menskracht. We doen dit samen met partners en geven zelf het goede voorbeeld.

38/39

Handelingsperspectief

* afhankelijk van project

39/39