Voorstel

Raadsvoorstel Onderwerp: Strategie Klimaatadaptatie Barendrecht

College van burgemeester en wethouders 11 januari 2022

Zaaknummer 438947

Portefeuillehouder Tanja de Jonge

Commissie Ruimte 1 februari 2022

Openbaar

Gemeenteraad 22 februari 2022

Geadviseerd besluit 1. De “Strategie Klimaatadaptatie 2022-2026” vast te stellen. 2. Kennis te nemen van de concept “Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Barendrecht 2022-2026”.

1/39

Raadsvoorstel Inleiding Het klimaat verandert. Ook in Barendrecht ervaren we steeds vaker de negatieve effecten hiervan. Het meest recente IPCC-rapport “klimaatverandering 2021”, bevestigt de veranderingen in het klimaat en daarmee de opwarming van de aarde. Extremer weer vindt vaker plaats en is daarbij zelfs extremer dan de eerdere voorspellingen hebben aangetoond. We moeten als mensheid nu aan de slag om de opwarming van de aarde binnen de perken te houden. De komende tien jaar zijn daarin cruciaal. Van internationaal tot nationaal niveau zijn de afgelopen jaren klimaatafspraken gemaakt om de klimaatverandering aan te pakken. We zijn aan de slag gegaan om dit te vertalen naar onze eigen gemeente en regio. Uw gemeenteraad heeft op 24 september 2019 de Klimaatopgave Barendrecht vastgesteld. De klimaatopgave biedt een paraplu voor de verschillende thema’s die spelen in onze samenleving. In de Klimaatopgave Barendrecht is voor het onderdeel Klimaatadaptatie vastgesteld dat Barendrecht in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. Met de Strategie Klimaatadaptatie Barendrecht geven we richting aan de uitdaging die de klimaatverandering met zich meebrengt. Hieruit komen een zestal handelingsperspectieven en opgaven die vertaald zijn naar een concept uitvoeringsagenda.

Met de concept uitvoeringsagenda geven we met acties invulling aan de Strategie Klimaatadaptatie en de uitdagingen die er liggen. Beoogd effect Met het vaststellen van de “Strategie Klimaatadaptatie Barendrecht 2022-2026” bieden we handelingsperspectieven voor de opgaven die er liggen vanwege de klimaatverandering. Dit doen we voor de aankomende 5 jaar, met het oog op 2050. Hiermee verkleinen we de kans op negatieve gevolgen en calamiteiten door extreem weer. Relatie met beleidskaders Met de Strategie Klimaatadaptatie en de bijhorende uitvoeringsagenda wordt er invulling gegeven aan het visiepunt Klimaatadaptatie uit de Klimaatopgave Barendrecht. Deze strategie grijpt in op vele andere beleidslijnen. Het zijn grote integrale opgaven. Om hierin lijn te brengen, hanteren we een aantal handelingsperspectieven. Die richting geven aan de aanpak van samenhangend integrale opgave waarvan ook helder is welke stakeholders hierbij betrokken zijn. Zodat we gezamenlijk aan de slag kunnen. Daarnaast is Barendrecht onderdeel van het convenant Klimaatadaptief bouwen in ZuidHolland. Waterbeheerprogramma 2022-2027 waterschap Hollandse Delta Het Waterbeheerprogramma van waterschap Hollandse Delta beschrijft de doelen die ze tijdens de planperiode 2022-2027 willen bereiken voor de primaire taken waterveiligheid, watersysteem, waterketen en wegen.

Landelijk Deltaprogramma Landelijk is er een Deltaprogramma met daarin plannen om Nederland te beschermen tegen overstromingen, een tekort aan zoetwater en de gevolgen van extreem weer. Sinds 2018 is het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie daaraan toegevoegd. Het plan heeft het volgende doel: “in 2050 is het bebouwde gebied in Nederland, inclusief vitale en kwetsbare objecten, zo goed mogelijk waterrobuust en klimaatbestendig ingericht”. Het waterschap Hollandse Delta en de provincie Zuid-Holland geven op eigen wijze (zoals in het waterbeheerprogramma van het waterschap) en in samenwerking met ons invulling aan deze doelstelling. Vanuit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie zijn de gemeenten Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk en het waterschap Hollandse Delta in een werkregio samengevoegd. Argumenten 1.1 Met de Strategie Klimaatadaptie Barendrecht geven we richting aan de opgaven die er liggen. Met het vaststellen van de Strategie Klimaatadaptatie Barendrecht geven we invulling aan de integrale aanpak van de kwetsbaarheden die spelen in Barendrecht. Met de 6 handelingsperspectieven brengen we ordening aan in onze aanpak en kunnen we strategische keuzes maken. 1.2 We invulling geven aan het Delta Programma Ruimtelijke Adaptatie. Met de Strategie Klimaatadaptatie geeft Barendrecht invulling aan de ambities en verplichtingen uit het Delta Programma Ruimtelijke Adaptatie.

De nationale opgaven zijn hiermee vertaald naar de

2/39

lokale situatie. Een belangrijke stap om in de nabije toekomst gebruikt te kunnen maken van de impulsregeling van het Rijk. 1.3 We daarmee handelingsperspectieven aanbieden om met de veranderingen om te gaan. Klimaatadaptatie is een integrale opgave. Om hierin lijn te brengen, hanteren we een zestal handelingsperspectieven, die richting geven aan de aanpak van de samenhangende, integrale opgave waar ook helder van is welke stakeholders hierbij betrokken zijn. 1.4 De Strategie Klimaatadaptatie Barendrecht helpt om aan te passen aan de actuele situatie. De uitvoering is een continue doorlopend proces dat acteert op de meest actuele kennis. Hiermee creëren we een proces waarbij we continue aandacht hebben voor de problematiek dat ontstaat door klimaatverandering en hoe we daarmee omgaan. Overleg gevoerd met Portefeuille milieu & duurzaamheid, ruimtelijke ontwikkeling & wonen en beheer openbare ruimte. Voor de totstandkoming van de Strategie Klimaatadaptatie zijn er gesprekken gevoerd met het waterschap Hollandse Delta, Veiligheidsregio Rotterdam, GGD, Evides en inwoners tijdens risicodialogen. Kanttekeningen 1.1 Het klimaat is onvoorspelbaar. Het klimaat wordt beïnvloed door vele processen. Deze processen veranderen door toedoen van de temperatuurstijging, met als gevolg dat het de klimaatverandering beïnvloed en versterkt.

Deze processen worden zo goed mogelijk in kaart gebracht in de klimaatmodellen van het IPPC. Deze modellen zijn vertaald door het KNMI naar de lokale situatie in Nederland. Die gebruikt zijn voor het maken van de klimaatstressatlas. Het meest recente rapport laat zien dat de veranderingen sneller gaan en extremer zijn. Extremen in hitte, droogte en wateroverlast kunnen groter zijn dan de klimaatmodellen eerder hebben voorspeld. De uitdaging is om de mondiale situatie naar de lokale situatie te vertalen. 1.2 Omslag in denken en doen. De Strategie Klimaatadaptatie vraagt om een intensieve samenwerking en samenhang tussen verschillende partners, zowel intern als extern. We zitten in een transitie. Intern vraagt het om een samenwerking met disciplines als ruimtelijke ordening, stedenbouw, wonen, beheer buitenruimte en leefbaarheid. Hierbij is een verandering in denken nodig, zodat we standaard klimaat-adaptief gaan ontwikkelen en inrichten. Dit vraagt om een verandering in denken en dat kost tijd en inzet en vraagt om nieuwe systemen. Uitvoering/vervolgstappen De Strategie Klimaatadaptatie en de bijhorende concept uitvoeringsagenda geeft richting aan ons handelen. In het tweede kwartaal van 2022 wordt er nader invulling gegeven aan de uitvoeringsagenda. Met de strategie en uitvoeringsagenda geven invulling aan de dynamische transitie die de klimaatverandering met zich meebrengt.

Enige mate van onzekerheid hoort bij een transitie. Met de kennis en inzichten van deze strategie gaan we aan de slag. In 2023 komt het KNMI met nieuwe Klimaatmodellen voor Nederland, gebaseerd op data van het IPCC. Dit gaan we dan vertalen naar klimaatstresskaarten voor Barendrecht en we gaan opnieuw in gesprek met onze inwoners en partners. Evaluatie/monitoring Halfjaarlijks wordt onder de Klimaatopgave een voortgangsrapportage opgesteld. De voortgang van de Strategie Klimaatadaptatie zal hierin worden meegenomen. Financiën De financiering van de Strategie Klimaatadaptatie valt onder de Klimaatopgave. Hierin is een bepaald budget vastgesteld voor het thema klimaatadaptatie. Hieronder valt advies, onderzoek en communicatiemiddelen. De investeringskosten, zoals het klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte en de beheerskosten, maken geen onderdeel uit van dit voorstel. Wel zijn inmiddels gelden beschikbaar gesteld voor de uitvoering van een aantal concrete projecten: Oude dorpskern, Havenhoofd Carnisselande, wateroverlast Oranjewijk en Groene parels.

3/39

Juridische zaken Niet van toepassing Duurzaamheid Met het vaststellen van de Strategie Klimaatadaptatie geven we richting aan de omgang met de klimaatverandering. We leveren hiermee actief een bijdrage aan een viertal Sustainable Development Goals (SDG): SDG 3 Goede Gezondheid en Welzijn, SDG 11 Duurzame Steden en Gemeenschappen, SDG 13 Klimaatactie en SDG 17 Partnerschappen om Doelstellingen te Bereiken. Communicatie/participatie na besluitvorming Communiceren doen we niet alleen, voor het thema klimaatadaptatie werken wij hierin actief samen met de andere thema’s op het gebied van duurzaamheid. En we trekken op met de beheer buitenruimte en het waterschap Hollandse Delta. De communicatie uitwerking krijgt vorm in een Plan van Aanpak voor 2022.

Bijlagen 1. Strategie Klimaatadaptatie 2022-2026 Barendrecht 2. Concept Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Barendrecht 3. advies commissie Ruimte 1 februari 2022.pdf

4/39

CONCEPT RAADSBESLUIT Onderwerp: Strategie Klimaatadaptatie Barendrecht

Gemeenteraad: 22 februari 2022

Zaaknummer: 438947

Commissie ruimte 1 februari 2022

De raad van de gemeente Barendrecht, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders op 11 januari 2022, gezien het advies van Commissie Ruimte op 1 februari 2022,

BESLUIT: 1. De “Strategie Klimaatadaptatie 2022-2026” vast te stellen.

2. Kennis te nemen van de concept “Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Barendrecht 2022-2026”.

5/39

STRATEGIE KLIMAAT ADAPTATIE 2022-2026

daarom zorgen we nu voor groen!

Hoe gaat Barendrecht om met Klimaatverandering? Met onder andere de volgende onderwerpen: • Klimaatverandering in Barendrecht • Kwetsbaarheid in beeld • Onze doelen en ambities

6/39

1

VOORWOORD Tanja de Jo nge wethouder Duurzaamheid In oktober dit jaar werd Barendrecht getroffen door een windhoos, een ravage achterlatend en, erger, een aantal van onze bewoners raakte gewond. Steeds vaker worden we geconfronteerd met meer extreem weer. Waarschijnlijk herinnert u zich nog 2018, de schade door wateroverlast op verschillende plekken in ons centrum en op het station liep het water langs de trappen.

Bij nieuwe plannen zorgen we voor leefbare en gezonde woon,- werk- en leefomgeving. En al zijn we een groene gemeente, het moet en kan groener. Zo zorgen we voor koelte in onze omgeving en kunnen we gelijk een bijdrage leveren aan het vergroten van de biodiversiteit. We moeten creatief zijn om tot oplossingen te komen, en dat kan alleen met elkaar.

Het internationale onderzoek van het IPCC en het nieuws van het KNMI dat de zeespiegel sneller stijgt dan werd aangenomen, geeft nog eens duidelijk aan dat ook Barendrecht beter voorbereid moet zijn op deze gevolgen van de klimaatverandering. Natuurlijk hebben we de afgelopen jaren al veel maatregelen genomen. Met de aanleg van de daktuinen op het gemeentehuis houden we bij hevige regenval het water langer vast en bij hete dagen brengt de verkoeling tussen de gebouwen. En het plein voor het gemeentehuis was tijdens de grote bui in 2018 de enige droge plek in het centrum, door de ondergrondse waterberging. Deze klimaatadaptatiestrategie geeft inzicht hoe we hier in de komende jaren gerichter mee verder gaan.

Het waterschap Hollandse Delta is een belangrijke partner voor ons om zowel in natte als droge periodes ervoor te zorgen dat er zo min mogelijk schade ontstaat en de waterkwaliteit optimaal is. En ook onze bewoners, ondernemers en partners kunnen maatregelen treffen die bijdragen aan een betere leefomgeving, zodat we samen goed voorbereid zijn op de komende klimaatveranderingen. Hartelijke groet, Tanja de Jonge, wethouder Duurzaamheid

Dorenda Gerts Heemraad waterschap Hollandse Delta Water moeten we koesteren. Juist nu het klimaat verandert. Dit doen we door onze omgeving ‘waterrobuust’ en ‘klimaatbestendig’ in te richten. Dus, zorgen dat extreem weer, zoals een hoosbui of droogte, zo min mogelijk gevolgen heeft voor onze steden en dorpen. Hierbij moeten we samenwerken. We bereiken meer en boeken sneller resultaat als we dit samen oppakken. Iedereen is nodig. Als je bedenkt dat ongeveer 60% van de grond niet in handen is van een overheid, dan kun je zeker bijdragen als inwoner of ondernemer.

Al ruim 15 jaar maken we als waterschap met de gemeente Barendrecht diverse ‘waterplannen’. Mooi voorbeeld is de ontwikkeling van natuurgebied de Zuidpolder. Deze polder is onderdeel van de ‘klimaatbuffer’ IJsselmonde. Een klimaatbuffer werkt net als een natuurlijke spons. Het vangt teveel regen op bij extreme hoosbuien en geeft water bij droge tijden. Deze samenwerking vormt een goede basis voor de uitdagingen waar we nu tegen aankijken. Daardoor weet ik zeker dat we de water- en klimaatdoelen voor Barendrecht op tijd zullen halen.

De Strategie Klimaatadaptatie laat duidelijk zien waar we extra aandacht aan moeten schenken. Het beschrijft ook concreet acties en maatregelen van het waterschap en de gemeente. Zo zie je makkelijk en snel wat de plannen zijn. En vind je mogelijk inspiratie voor acties die je zelf kunt uitvoeren als inwoner of bedrijf.

Wij kijken uit naar een vruchtbare uitwerking van deze gezamenlijke strategie met vele anderen, zowel met bewoners, ondernemers als gebiedspartners. Samen kunnen we de klus klaren.

7/39

Dorenda Gerts Heemraad waterschap Hollandse Delta

SAMENVATTING Het klimaat verandert en ook in Barendrecht ervaren we steeds vaker de negatieve effecten hiervan. Het meest recente IPCC-rapport “Climate Change 2021, The Physical Science Basis” klimaatverandering 2021, de wetenschappelijke basis - bevestigt de veranderingen in het klimaat en daarmee de opwarming van de aarde. Extremer weer vindt vaker plaats en is daarbij zelfs extremer dan de eerste voorspellingen hebben aangetoond. Daarnaast is de invloed op de veranderingen in het klimaat steeds beter toe te wijzen aan het handelen door de mens. We moeten als mensheid nu aan de slag om de opwarming van de aarde binnen de perken te houden. De komende tien jaar zijn daarin cruciaal. Met bovenstaande als uitgangspunt, is op de klimaatconferentie van 2015 in Parijs internationaal de afspraak gemaakt om de temperatuurstijging op aarde te beperken tot 1,5 graad Celsius. Of in elk geval tot maximaal 2 graden Celsius. Hiervoor gaan we de komende jaren een energietransitie tegemoet die is gericht op het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen. Dit zijn gassen die bijvoorbeeld vrijkomen bij de verbranding van fossiele brandstoffen, zoals olie en gas, en die flink bijdragen aan de opwarming van de aarde. Op 24 september 2019 is de “Klimaatopgave Barendrecht, visiedocument” door de gemeenteraad vastgesteld.

Hierin is de inzet van Barendrecht in de wereldwijde klimaatopgave omschreven. We willen de klimaatverandering zoveel mogelijk beperken. Tegelijkertijd moeten we ons in de openbare ruimte aanpassen, zodat we de veranderingen in neerslag en hitte kunnen opvangen. De gemeente Barendrecht volgt het nationale Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Doel hiervan is om het bebouwde gebied in Nederland, dus ook in Barendrecht, zo goed mogelijk ‘waterrobuust’ en klimaatbestendig in te richten. Zodat vitale en kwetsbare objecten zo min mogelijk last ondervinden van de klimaatverandering. Voor u ligt de Strategie Klimaatadaptatie 20222026 waarin is omschreven met kerndoelen en handelingsperspectieven voor onszelf en onze inwoners, wat we gaan doen.

Wat zijn onze kerndoelen? Onze kerndoelen omschrijven we als volgt: • “We zijn waterrobuust en klimaatbestendig” • “We hebben een leefbare en gezonde leefomgeving”

Wat zijn onze handelingsperspectieven? Onze handelingsperspectieven omschrijven we als volgt: Werken aan waterrobuuste omgeving Grote delen van IJsselmonde liggen onder de zeespiegel. Dit maakt ons kwetsbaar voor overstromingen vanuit de Noordzee en de rivieren die het eiland IJsselmonde omsingelen. Dit gaan we doen: We gaan de risico’s op overstromingen verkleinen en voldoen aan landelijke normen. We houden in de openbare ruimte rekening met mogelijke overstromingen. Daar waar nodig, passen we die ruimte aan. We zetten een systeem op van compartimenten aan primaire en secundaire dijken om ons te beschermen. We zetten in op bewustwording van onze inwoners om meer zelfredzaam te zijn voor het geval het wel fout gaat. Een natuurlijkere waterkringloop De waterkringloop wordt gevormd door rivieren, oude kreken, hoofdwatergangen, sloten, singels, waterplassen en vijvers. Onze huidige waterkringloop kenmerkt zich nu door verstening van het omliggende oppervlak waardoor de waterkringloop minder goed functioneert als afvoersysteem van het (regen)water. Dit gaan we doen: We gaan waar mogelijk de verstoorde kringloop herstellen om wateroverlast door extreme buien aan te kunnen. Dit doen wij samen met het waterschap Hollandse Delta.

Wat gaan we doen: We gaan de openbare ruimte klimaatadaptief inrichten. We stimuleren beheerders van bedrijventerreinen om ook die oppervlakten anders in te richten. We stimuleren inwoners om hun eigen tuin van meer groen te voorzien, om een regenton te plaatsen en om riool- van regenbuis te scheiden. Een klimaatbestendig landelijk gebied Door de uitdijende wijken is veel natuurlijk landschap verloren gegaan. Dit komt de waterrobuustheid en klimaatbestendigheid niet ten goede. Dit gaan we doen: We gaan ruimte creëren voor activiteiten in het groen. Dit moeten koele plekken worden voor inwoners om te kunnen recreëren. Daarnaast is het gelijk een plek waarbij de biodiversiteit kan worden versterkt en vergroot. Werken aan een gezonde leefomgeving De klimaatverandering heeft gevolgen voor de gezondheid. Hittestress zorgt ervoor dat de gevoelstemperatuur sterk stijgt, waardoor meer inwoners overlast ervaren. Het kan zelfs leiden tot een tijdelijke oversterfte. Wat gaan we doen: We leren om te gaan met de hittestress en maken daarvoor een lokaal hitteplan. Daarnaast onderzoeken we hoe we om kunnen gaan met andere negatieve effecten die ontstaan door klimaatverandering.

Wat is er al gebeurd? We werken samen met onze inwoners en ondernemers aan onze opgaven. Het waterschap Hollandse Delta en de gemeente vormen een belangrijk partnerschap om de klimaatadaptieve opgaven op te pakken. We hebben inmiddels inzicht in waar onze kwetsbaarheden liggen. We kennen de risicogebieden voor wateroverlast door zwaardere buien. We weten meer en meer welke plekken kwetsbaar zijn voor droogte en welke gebieden gevoelig zijn voor hoge temperaturen. Welk effect dit heeft op de biodiversiteit en waar er bodemdaling plaatsvindt door droogte.

Alle nieuwbouw klimaatadaptief Er ligt een enorme opgave voor het realiseren van nieuwe woningen. Dit gaan we doen: We leveren deze woningen waar mogelijk en gewenst zowel energieneutraal als klimaatadaptief (‘klimaatproof’) op.

Daarnaast hebben we meer en meer inzicht in de overstromingsrisico’s en zijn we samen met inwoners aan de slag wat te doen als het mis gaat. De eerste risicodialogen zijn al gevoerd. De klimaatadaptatiestrategie neemt je mee in de aanpak van de klimaatverandering in Barendrecht. We zoomen in op welke doelen we hebben en de ambities die we hebben om met de klimaatverandering om te gaan. We gaan in op de veranderingen in het klimaat, wat dit voor ons in Barendrecht betekent en waar we nu staan. Waar we in de handelingsperspectieven de vertaalslag maken waar we mee aan de slag gaan.

Klimaatadaptief inrichten van stedelijk gebied In het stedelijk gebied moeten we beter om kunnen gaan met de gevolgen van een mogelijke overstroming, wateroverlast, hittestress en/of droogte. 8/39

INHOUDSOPGAVE De Strategie Klimaatadaptatie neemt je mee de aanpak van de klimaatverandering in Barendrecht. We gaan in op de veranderingen in het klimaat en wat dit voor ons in Barendrecht betekent. We zoomen in op waar we nu staan, welke doelen we hebben en de ambities die we hebben om met de klimaatverandering om te gaan. Vertaald in de handelingsperspectieven.

1 2 3

4 5 6 7

Klimaatverandering 08 • Waterkringloop • Effecten van klimaatveranderingen nu al merkbaar • Iedereen een rol. Samen pakken we het op

Naar een lokale Strategie Klimaatadaptatie 14 • Overzicht relevante beleidstukken • Gezamenlijke inzet op ruimtelijke adaptatie • Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie

Wat willen we bereiken?

20

• Kerndoelen • Een watervriendelijk, groen & gezond Barendrecht • Meekoppelen

9/39

Kwetsbaarheden Barendrecht in beeld

26

• Overstromingen • Wateroverlast • Droogte • Hitte • Hittestress • Kwetsbaarheden op kaart

Waar staan we nu?

34

• Risicodialogen • Partners aan het woord • Klimaatadaptief bouwen • Voor een droge IJsselmonde • Operatie Steenbreek

Handelingsperspectieven 38 • Werken aan een waterrobuuste omgeving • Een natuurlijkere waterkringloop • Alle nieuwbouw klimaatadaptief • Klimaatadaptief inrichten van stedelijk gebied • Klimaatbestendig landelijk gebied • Werken aan een gezonde leefomgeving

Aan de slag: communicatie & participatie

52

• Uitgangspunten communicatie • De aanpak • Onze Kernboodschap • Wat hebben we aan communicatiekanalen en -middelen?

Dit document bevat sfeerbeelden aangevuld met afbeeldingen uit de gemeente Barendrecht.

1

KLIMAATVERANDERING IN BARENDRECHT

“Onze klimaatadaptatiestrategie geeft de richting aan hoe we ons moeten aanpassen . Dit doen we samen met partners. ” 10/39

Hoofdstuk 1 KLIMAATVERANDERING IN BARENDRECHT Het klimaat verandert en ook in Barendrecht ervaren we steeds vaker de negatieve effecten hiervan. In 2018 werden we verrast door een extreme regenbui waardoor op verschillende plekken, zoals in het centrum, wateroverlast ontstond in Barendrecht. Het meest recente IPCC-rapport “Climate Change 2021, The Physical Science Basis” - klimaatverandering 2021, de wetenschappelijke basis - bevestigt de veranderingen in het klimaat en daarmee de opwarming van de aarde. Extremer weer vindt vaker plaats en is daarbij zelfs extremer dan de eerste voorspellingen hebben aangetoond. Daarnaast is de invloed op de veranderingen in het klimaat steeds beter toe te wijzen aan het handelen door de mens. We moeten als mensheid nu aan de slag om de opwarming van de aarde binnen de perken te houden. De komende tien jaar zijn daarin cruciaal. We zijn daarom bezig om de menselijke invloeden op ons klimaat te beperken. De energietransitie is gericht op het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen. Met dit gegeven als uitgangspunt is op de klimaatconferentie van 2015 in Parijs internationaal de afspraak gemaakt om de temperatuurstijging op aarde te beperken tot 1,5 graad Celsius in elk geval tot maximaal 2 graden Celsius. We zien meerdere weersveranderingen op ons afkomen: • Stijging van de zeespiegel.

Doordat ijs op de polen en gletsjers steeds harder smelt, stijgt de zeespiegel steeds sneller en komt deze steeds hoger te liggen. Het KNMI rekent op een zeespiegelstijging van tussen de 1,2 en 2 meter in 2100. • Stijging van de temperatuur. Er komen vaker zachte winters voor en hete zomers. • Toename en heftigheid van het aantal extreme regenbuien met hagel en onweer. • Toename van het aantal langdurige droge periodes en de ernst van de droogte. De toename van wateroverlast, hitte, droogte en mogelijke overstromingen, hebben een grote impact

op ons leven en hebben ook een negatief effect op onze gezondheid. Denk daarbij aan de verslechtering van de kwaliteit van het (drink)water en de extreme hoeveelheden neerslag die grote schade veroorzaakt. Deze veranderingen hebben ook een negatief effect op de biodiversiteit in Nederland en dus ook in Barendrecht. Steeds meer plant- en diersoorten uit warmere zuidelijke gebieden voelen zich steeds meer thuis in onze noordelijke streken. Onze huidige inheemse planten en dieren verdwijnen juist. Dit werkt regelrechte plagen in de hand die de gezondheid kunnen bedreigen, denk aan een geïnfecteerde teek, eikenprocessierups enzovoorts.

“Een groot gedeelte van IJsselmonde ligt onder de zeespiegel.”

De gevolgen van deze veranderingen zijn divers en pakken lokaal verschillend uit. Zo zien we in Barendrecht dat verschillende plekken gevoelig zijn voor extreme regenbuien, zoals Oranjewijk. Terwijl in de naast gelegen wijk geen sprake is van wateroverlast. Dit heeft te maken met het type bodem, hoeveel oppervlakte versteend en hoe het lokale watersysteem is ingericht. Dit maakt de ene plek kwetsbaarder voor extreme buien dan andere. Terwijl op een andere plek de hoge temperaturen een grote invloed hebben op de omgeving en biodiversiteit.

WATERKRINGLOOP De huidige inrichting van onze omgeving heeft geleid tot een verstoorde waterkringloop. In een natuurlijke waterkringloop infiltreert een groot gedeelte van de regen in de bodem. Op die manier wordt het grondwater aangevuld. In gebieden waar mensen wonen, is deze kringloop grotendeels verstoord. Dit komt door de aanwezige bebouwing en infrastructuur. Het schone regenwater kan daardoor niet meer infiltreren in de bodem en gaat direct weg via het riool naar de rioolwaterzuivering. Dat is zonde, het water willen we liever vasthouden in onze plassen en vijvers. Ook in het landelijk gebied is de waterkringloop soms verstoord. Bijvoorbeeld door verdichte landbouwbodems en lage 10

11/39

concentraties organische stof vanwege overbemesting. In illustratie op pagina 10 is uitgelegd hoe de waterkringloop er op dit moment uitziet. Een groot gedeelte van IJsselmonde ligt onder de zeespiegel. Dat betekent dat grondwaterstanden in Barendrecht relatief hoog zijn. Daar waar mogelijk, is het wenselijk om in een natuurlijke waterkringloop gebruik te maken van de sponswerking van de bodem. Toch zal er bij extreme regenval een bepaalde mate van regenwaterafvoer nodig zijn. Bron: waterschap Hollandse Delta: waterbeheerprogramma 2022-2027, inzageversie 6 juli 2021

11

Hoofdstuk 1 KLIMAATVERANDERING IN BARENDRECHT

Tot 2030 een realistisch beeld over het verloop van de klimaatverandering

ringen Effecten van klimaatverande nu al merkbaar De effecten van de klimaatverandering worden steeds meer zichtbaar. In 2018 ontstond er waterschade aan de winkelpanden in het centrum door een extreme regenbui. Daarnaast zag je schade aan de monumentale panden in het oude dorp. We zitten niet stil. De beheersystemen zijn nu beter ingesteld om nauwkeuriger te zien weten waar de risico’s zitten. Daarnaast hebben gesprekken met onze inwoners en diverse partijen in het gebied, over de risico’s die klimaatverandering met zich meebrengt, nog meer inzichten opgeleverd. De momenten van wateroverlast in de woonen werkomgeving nemen toe. Maar ook de langdurige perioden van droogte, nu een aantal zomers achter elkaar, hebben de ogen geopend. Uit de gesprekken en enquête in Barendrecht is het bewustzijn onder inwoners zichtbaar: er zijn zorgen over onze gezondheid en de terugloop van biodiversiteit. 65% van de inwoners geeft ook aan dat ze aan de slag willen met klimaatadaptatie.

samen pakken we het op De strategie geeft richting over hoe we met de klimaatverandering omgaan. Als lokale overheid spelen wij een grote rol als het gaat om klimaatbestendig worden van de lokale leefomgeving. Daarbij ligt een belangrijke rol bij de gemeente, het waterschap Hollandse Delta, de provincie Zuid-Holland en overige partners. Verder vragen wij onze inwoners en ondernemers ook hun eigen verantwoordelijkheid te nemen. Met elkaar moeten we kritisch durven blijven op wat we doen en elkaar erop aanspreken. We houden in het oog of die investeringen die gevraagd worden voor klimaatadaptief inrichten in verhouding staat tot het resultaat dat geleverd wordt. We koppelen klimaatadaptatie aan andere opgaven, zoals de energietransitie en de woonopgave.

12

12/39

Door werkzaamheden slim te koppelen zetten we in op de betaalbaarheid van de maatregelen. Dat betekent niet alleen alert zijn op de veranderingen van het klimaat, maar ook op onze inzet als gemeente de komende jaren. We gaan elke zes jaar of eerder indien nodig, de strategie evalueren. Met de kennis van nu denken we tot 2030 een realistisch beeld te hebben over het verloop van de klimaatverandering. Nieuwe klimaatscenario’s blijven wel nodig ter bevestiging. In de Strategie Klimaatadaptatie 2022-2026 staat op welke wijze Barendrecht vormgeeft aan het aanpakken van de eerder benoemde uitdagingen voor de periode 2022 t/m 2026. Dit beschrijven we aan de hand van handelingsperspectieven en we hebben een uitvoeringsagenda.

13

2

NAAR EEN LOKALE STRATEGIE KLIMAATADAPTATIE

“In 2050 hebben we een klimaatbestendige en waterrobuuste gemeente barendrecht” 13/39

Hoofdstuk 2

In 2050 is barendrecht klimaatbestendig en waterrobuust ingericht

NAAR EEN LOKALE STRATEGIE KLIMAATADAPTATIE Een eerste belangrijke stap is gezet met vaststellen van de Klimaatopgave Barendrecht op 24 september 2019. De Klimaatopgave Barendrecht geeft onze lokale inzet weer om aan alle regionale, landelijke en internationale doelstellingen te voldoen. Dit doen we voor de volgende thema’s: • Energie - opwekking - besparing - warmte - opslag • Mobiliteit • Circulaire samenleving • Klimaatadaptatie • Financieringsarrangementen In de klimaatopgave onderschrijven we als gemeente Barendrecht ook de zeventien Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties. Voor het thema klimaatadaptatie zijn de volgende doelen geselecteerd.

De voor barendrecht geselecteerde ontwikkelingsdoelen

Overzicht meest relevante beleidsstukken Klimaatakkoord parijs

atie Naar een loka le Klimaatadapt strategie 2022-2026 In de klimaatopgave heeft Barendrecht zich als doel gesteld om:

“In 2050 zijn we klimaatbestendig en waterrobuust ingericht”

16

De Barendrechtse doelstelling is gebaseerd op de doelstelling en ambities van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. De ambities van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie vormen het vertrekpunt voor de Strategie Klimaatadaptatie en de uitvoeringsagenda van Barendrecht. Niet alleen voor ons Barendrecht vormt dit het vertrekpunt. Ook voor waterschap Hollandse Delta en de provincie Zuid-Holland vormt het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie het vertrekpunt om met ambities aan de slag te gaan. Hierin hanteren we de methodiek van Weten, Willen en Werken.

We nemen het initiatief en kijken wat hiervoor nodig is samen met waterschap Hollandse Delta als belangrijkste partner hierin. Geheel in de geest van het woord ‘adaptatie’ is onze strategie gestoeld op het idee: moeten beter leren leven met het water. Dus: ‘Water stuurt’ in plaats van ‘water volgt’! Het water en niet wijzelf geeft de grenzen en randvoorwaarden aan en bepaalt daarmee ook welke keuzes gemaakt worden voor de ruimtelijke inrichting van Barendrecht, IJsselmonde en de rest van Nederland. Hetzelfde geldt voor onze handelingsperspectieven; het water bepaalt deze uiteindelijk.

Onderstaand is een overzicht gegeven van de meest relevante beleidsstukken en hoe die verbonden zijn met de Strategie Klimaatadaptatie 2022-2026

LANDELIJK

Klimaatakkoord nederland

Deltaplan ruimtelijke adaptatie

REGIONAAL

WaterSchap: waterbeheerprogramma 2022-2027

Convenant klimaatadaptief bouwen

LOKAAL

Gemeentelijk Riolerings plan (GRP) Klimaatadaptatie Strategie barendrecht Omgevingsvisie

14/39

KLIMAATOPGAVE BARENDRECHt

17

Hoofdstuk 2

Met het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie doorlopen we een continu proces dat we elke 6 jaar herhalen

NAAR EEN LOKALE STRATEGIE KLIMAATADAPTATIE jke ad Gezamenlijke inzet op ruimteli

aptatie

Op 20 november 2018 is het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie ondertekend door Rijk, Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), Unie van Waterschappen (UvW) en Interprovinciaal Overleg (IPO). Met de ondertekening gaven deze partijen een impuls aan de aanpak van klimaatadaptatie en de uitvoering van de maatregelen zoals afgesproken in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie.

Vanuit het Deltaplan wordt van gemeenten gevraagd om een strategie op te stellen, zodat we in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig zijn ingericht. Hierin werken we actief samen met het waterschap Hollandse Delta, provincie Zuid-Holland en vele andere partijen aan de uitdagingen die op ons afkomen. Ook kijken we welke oplossingsrichtingen er zijn.

Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie heeft als doel: - In 2050 is het bebouwde gebied in Nederland, inclusief vitale en kwetsbare objecten, zo goed mogelijk ‘waterrobuust’ en klimaatbestendig ingericht. Dit doel is vertaald naar zeven ambities die onderdeel worden van de werkprocessen bij de lokale Barendrechtse overheid. Hiermee beogen we dat de kwetsbaarheden continu in beeld blijven om de gevolgen te kunnen beperken. Dit lokale werkproces wordt landelijk vertaald in het Deltaprogramma dat elke zes jaar wordt herijkt. Als gemeente doorlopen we periodiek een cyclus van: • Weten: kwetsbaarheden analyseren via stresstesten • Willen: adaptatiestrategie bepalen via risicodialogen met partners • Werken: aanpak borgen in uitvoeringsagenda’s, programma’s kaders, wet en regelgeving

18

Kwetsbaarheid in beeld brengen

risicodialoog voeren en strategie opstellen

uitvoeringsagenda opstellen

meekoppel kansen benutten

reguleren en borgen

Stimuleren en faciliteren handelen bij calamiteiten

7 ambities voor een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting van nederland 15/39

19

3

WAT WILLEN WE BEREIKEN?

“In 2050 is de gemeente Barendrecht: klimaatbestendig en waterrobuust”

16/39

Hoofdstuk 3 WAT WILLEN WE BEREIKEN? In hoofdstuk twee benoemden we al dat we op weg gaan naar een lokale strategie voor klimaatadaptatie. Kort gezegd: in 2050 is de gemeente Barendrecht: klimaatbestendig en waterrobuust. Voor het zover is, zijn er wel een aantal zaken die daarvoor, in samenwerking met onze inwoners en partners moeten gebeuren. We willen toe naar een veilige, gezonde, aantrekkelijke en groenere omgeving.

Binnen onze ambitie en strategie pakken we de kwetsbaarheden aan die tijdens de stresstesten en risicodialogen naar voren zijn gekomen. Daarbij is het duidelijk een momentopname. In de aankomende jaren gaan we steeds beter inzicht krijgen in de klimaatverandering en de gevolgen daarvan. Het is zoals het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie benoemt, een continu doorlopend proces.

We doen het samen! Samen nemen we de verantwoordelijkheid om maatregelen te treffen en oplossingen te bieden.

We hebben een aantal doelen en ambities specifiek voor het thema klimaatadaptatie geformuleerd. In het volgende hoofdstuk geven we aan wat ons perspectief is en wat we gaan doen.

“Samen nemen we de verantwoordelijkheid voor het nemen van maatregelen”

doelen

re Ba nd zo ge en n oe gr , k ij el nd ie Een watervr

1. We zijn waterrobuust en klimaatbestendig We wonen, werken en recreëren in een waterveilige omgeving. In 2050 is Barendrecht beter bestand tegen overstromingen, wateroverlast, hitte en droogte. De vitale stedelijke functies (doorgaande wegen) zijn robuust en we blijven goed bereikbaar.

Om onze doelen te bereiken hebben we een aantal ambities geformuleerd. Waterrobuust systeem als leidend principe In de strijd tegen het water hebben we een lange traditie die bepalend is geweest voor de huidige inrichting. We kiezen voor het water als leidend principe bij onze ruimtelijke ontwikkelingen en aanpassingen. Naast aandacht voor wateroverlast hebben we nu ook meer oog voor lange periodes van droogte.

We zijn bestand tegen de toename van hevige neerslag. Het water wordt ter plekke vastgehouden in bijvoorbeeld speciaal daarvoor ingerichte waterbergingsgebieden. Het water wordt op een later tijdstip gecontroleerd afgevoerd. Daardoor hebben we zo min mogelijk overlast. Bij het nadenken over dit soort maatregelen wordt ook steeds nagedacht over de vraag hoe dit kan bijdragen aan het beperken van de gevolgen van een overstroming.

Aanpassen van de omgeving We kunnen gebruik maken van de kennis die de afgelopen jaren is opgebouwd op het gebied van klimaatadaptatie. We nemen maatregelen, die zich bewezen hebben. We nemen geen overhaaste beslissingen en houden zicht op onze investeringen die hiermee gepaard gaan. We voorkomen dat we investeringen doen die te hoog zijn ten opzichte van het te behalen resultaat. In dit soort situaties bepalen we of het restrisico wat optreedt acceptabel is. Er is een balans tussen de investering en de mogelijke consequenties. Wat betekent dat er soms meer geïnvesteerd moet worden dan dat er nu voor is beschikbaar gesteld.

We koesteren het water ook; als buffer tegen periodes van droogte. Het watersysteem is beheersbaar en gericht op verbeteren van de waterkwaliteit. Zonder ingrijpen zou de waterkwaliteit door de klimaatverandering verslechteren. 2. We hebben een leefbare en gezonde leefomgeving We hebben maatregelen getroffen tegen langdurige droogte om het groen in stand te houden. Onze maatregelen zijn natuurinclusief. Een gezonde leefomgeving draagt bij aan een grotere biodiversiteit. We zijn ingericht en voorbereid op langdurige perioden van hitte. De negatieve effecten van hitte op gezondheid en sterfte is geminimaliseerd. De afname van de arbeidsproductiviteit is zoveel mogelijk beperkt. Onze buitenruimte biedt koele plekken om te verblijven en te recreëren. We blijven hierdoor een aantrekkelijke gemeente. Watergangen zijn zo ingericht dat in toekomstige perioden van hitte en droogte de waterkwaliteit nog steeds goed is.

22

17/39

Accepteren restrisico’s Ondanks alle inzet om klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te zijn, moeten we omgaan met risico’s. Extreme weersomstandigheden zullen zich blijven voordoen. Het is niet mogelijk, ook vanwege de onzekerheden in de extremen, om tegen alle extremen maatregelen te treffen. Er wordt gekeken naar de doelmatigheid van het nemen van maatregelen. Het afwegen van het risico ten opzichte van de eventuele schade en investeringen.

ndrecht

We zijn gezamenlijk aan de slag We hebben als gemeente en waterschap samen met onze partners; de wooncorporaties, de veiligheidsregio, Rijkswaterstaat, waterbedrijven en Stedin de klimaatstresstesten en de opbrengsten van de dialogen besproken. De kwetsbaarheden worden herkend. Met de kennis van de partners en kansen die zij zien, is de opbrengst aangevuld. Zij weten hoe zij kunnen bijdragen aan een waterrobuust en klimaatbestendig Barendrecht. Als gemeente stimuleren wij onze inwoners, ondernemers en partners om hun verantwoordelijkheid te nemen. Daarnaast dragen we bij aan het bieden van handelingsperspectief op het gebied van klimaatadaptief bouwen, het inrichten van het stedelijk en landelijk gebied en het terugdringen van de effecten van de klimaatverandering op onze gezondheid. We zijn ons ervan bewust dat alles wat de overheid, gemeente of waterschap doet van invloed is op het totale systeem. Inwoners en bedrijven hebben daar ook invloed op en een rol te spelen.

23

Hoofdstuk 3 WAT WILLEN WE BEREIKEN? meekoppelen We combineren onze opgaven Klimaatadaptatie is niet de enige grote maatschappelijke opgave. We hebben ook ambities op het gebied van duurzaamheid en wonen. We gaan bij klimaatadaptatie uit van een integrale aanpak en leveren een bijdrage aan verschillende thema’s. Klimaatadaptieve maatregelen leveren bijvoorbeeld een positieve bijdrage aan milieuthema’s, zoals luchtkwaliteit en bodemdaling. Deze thema’s worden echter niet expliciet meegenomen in de Strategie Klimaatadaptatie. Als we aan de slag gaan, creëren we meerwaarde. We proberen zoveel mogelijk mee te koppelen met ruimtelijke ontwikkelingen en andere werkzaamheden die in de fysieke ruimte plaatsvinden. We maken hierover afspraken met andere partijen om hierin gezamenlijk op te trekken. Vanuit beheer (her-) inrichting en nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen verandert onze leefomgeving continu. Daarom koppelen we zoveel mogelijk mee met de werkzaamheden die gepland zijn. Vanaf nu worden aan deze projecten dus ook onze klimaatadaptieve ambities toegevoegd. Nu investeren in klimaatadaptatie is kosteneffectiever en draagt ook bij aan de haalbaarheid en betaalbaarheid. Daarbij gaat het ook om het

meekoppelen aan andere projecten (bijv. wateropgaven waterschap). Daarbij biedt het de kans om de biodiversiteit te verbeteren.

Meekoppelen gaat over integraliteit. Het biedt kansen om bestaande projecten en werkzaamheden een klimaatadaptieve plus te geven en daarmee onze doelstellingen op gebied van klimaatadaptatie te bereiken. Het bestaande project kan hierdoor wel duurder uitvallen. Door werkzaamheden te combineren hoeven deze kosten echter later niet meer gemaakt te worden.

Maken gebruik van de impulsregeling Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie heeft voor de “impulsregeling klimaatadaptatie” meerdere werkregio’s in Nederland vastgesteld. De gemeente Barendrecht vormt samen met de gemeenten Ridderkerk en Albrandswaard de werkregio BAR. Vanuit de impulsregeling klimaatadaptatie is er voor de werkregio BAR een bedrag van 894.000 euro beschikbaar voor projecten. Dit bedrag wordt in samenspraak verdeeld onder de gemeenten binnen de werkregio.

Wordt een straat opengebroken voor de aanleg van een nieuw riool, dan wordt ook gekeken hoe de straat klimaatadaptief ingericht kan worden: • • •

Meer groen of diversiteit aan groen; Verbetering van de bodemgesteldheid; Opvang van regenwater.

Het gaat hier om een cofinanciering. De gemeente, het waterschap en de provincie moeten gezamenlijk ook 1,8 miljoen euro investeren. Het doel: er komt totaal 2,7 miljoen euro beschikbaar voor klimaatadaptieve maatregelen. De impulsregeling is bedoeld om projecten te versnellen of uit te breiden met meer klimaatadaptieve maatregelen.

Klimaatadaptieve maatregelen leveren een positieve bijdrage aan de leefomgeving 24

18/39

25

4

KWETSBAARHEDEN BARENDRECHT IN BEELD

“Het eiland IJsselmonde wordt goed beschermd door een stelsel van primaire en secundaire keringen” 19/39

Hoofdstuk 4 KWETSBAARHEDEN IN BEELD De gemeente Barendrecht brengt continu de kwetsbaarheden in kaart. Er worden aparte klimaatstresstesten uitgevoerd en vastgelegd in een klimaateffect-atlas: bar.klimaatatlas.net. De kaarten in de atlas laten zien wat de gevolgen zijn van het veranderende klimaat in Barendrecht. De kaarten maken tevens inzichtelijk waar de kwetsbaarheden voor Barendrecht zitten op gebied van wateroverlast, droogte en hitte. Deze kwetsbaarheden zijn tijdens zogenaamde risicodialogen met inwoners en partners gedeeld en aangescherpt. Overigens: We werken op basis van ervaring en inzicht die we op het moment hebben om zo de volgende stap te nemen. Mocht de opgedane kennis te weinig zijn, dan kiezen we voor nader onderzoek om de ontbrekende kennis aan te vullen.

Perioden zonder neerslag zullen tot 2050 vaker voorkomen en langer duren

OVERSTROMINGEN Het eiland IJsselmonde wordt goed beschermd door een stelsel van primaire en secundaire keringen. Hier vallen de dijken langs de rivieren ook onder. In het zuiden wordt Barendrecht voor de Waal en de Oude Maas beschermd door de Noldijk, Ziedewijdsedijk, Achterzeedijk en Koedood. Daarnaast loopt de Bakkersdijk en Middeldijk door Barendrecht, die een groot gedeelte Barendrecht scheidt van de Zuidpolder. In 1953 tijdens de watersnood bleek de Middeldijk al een belangrijke functie te hebben. Het zorgde ervoor dat Barendrecht niet overstroomde en droog bleef. Ook worden we beschermd voor de zeespiegelstijging door een reeks beschermingsmaatregelen. De flexibele keringen (Maeslantkering in de Nieuwe Waterweg en de Waterkering Zuiderparkweg) zorgen direct voor onze bescherming. Ook de duinen en stranden in de regio aan de kust zorgen indirect voor onze veiligheid. Voor de bescherming tegen het water is het principe van meerlaagse veiligheid leidend. Dit betekent dat het risico op overstromingen wordt teruggedrongen doordat: • onze waterkeringen op orde zijn, • de ruimtelijke inrichting waterrobuust is en • in geval van rampen, de crisisorganisatie in werking treedt.

het beperken van de kans op een overstroming door voldoende hoge en sterke dijken. De gevolgen van een eventuele overstroming beperken we verder door een andere inrichting van onze ruimte. Tot slot, we zetten in op een geschikte crisisorganisatie die, als het nodig is, in werking treedt. De verantwoordelijkheid voor het beperken van de overstromingskans door goede waterkeringen aan te leggen, ligt bij de Rijksoverheid en het waterschap Hollandse Delta. De verantwoordelijkheid voor een juiste inrichting van de openbare ruimte binnensdijks ligt bij de gemeente.

Wateroverlast Door de klimaatverandering neemt de gemiddelde temperatuur toe. Hierdoor verdampt er meer zeewater. Dit zorgt voor een toenemende hoeveelheid water in de lucht. Deze grotere hoeveelheid water in de lucht zorgt voor extremere buien. Het is daarom niet de vraag of, maar vooral wáár de wateroverlast zal optreden, en welke gevolgen te verwachten zijn. Het rioolstelsel is namelijk niet ontworpen voor deze hoeveelheden regenwater en riolen kunnen overstromen: de straat staat blank met vies water en dit water komt uiteindelijk terecht in het oppervlaktewater. Dit brengt risico’s met zich mee voor de gezondheid van inwoners.

Kenmerkend voor onze regio zijn de vele onbeschermde buitendijkse gebieden zichtbaar langs de Oude Maas. Deze gebieden worden gebruikt als bedrijventerrein, woongebied of recreatiegebied. Zoals het recreatiepark de Oude Maas. Hier is meestal sprake van een ophoging van het gebied, waardoor de overlast door overstroming beperkt is. Bij ruimtelijke ontwikkelingen in de buitendijkse gebieden is de kwetsbaarheid van het gebied voor overstroming een belangrijk uitgangspunt.

Op 29 mei 2018 zagen we de gevolgen van een extreme bui in Barendrecht. Er viel toen in korte tijd 50 tot 70 mm water. Met als gevolg dat er op verschillende plekken overlast was in Barendrecht. Onder andere in het centrum en de Oude Dorpskern was de wateroverlast groot. Het Binnenhof bleef toen droog, omdat het plein voor het gemeentehuis begin 2018 is voorzien van een waterbergende fundering.

Bij het beperken van het overstromingsrisico via de meerlaagse veiligheidsbenadering gaat het dus om

28

20/39

De kans op nog zwaardere buien waar 70 mm per uur valt, neemt richting 2050 aanzienlijk toe. Met de stresstestkaarten is inzichtelijk gemaakt wat we kunnen verwachten met deze buien. Hierin is te zien waar schade is te verwachten aan woningen, openbare gebouwen en bedrijven. Ook zou het kunnen zijn dat wegen en tunnels niet meer te betreden zijn in noodsituaties. Waterdieptes van 15 cm of meer worden als onbegaanbaar beschouwd. Er kan schade ontstaan aan de wegfundering en kunnen beplantingen afsterven door verstikking. De kwetsbaarheid en gevoeligheid voor hevige neerslag verschilt tussen gebieden. Sommige gebieden zijn lager gelegen en hebben daardoor een hogere kwetsbaarheid dan gebieden die hoger gelegen zijn. Daarnaast heeft elk gebied een bepaalde gevoeligheid voor hevige neerslag. Twee van die plekken, de Oude Dorpskern en de Zeeheldenbuurt, worden nu aangepakt om in de toekomst wateroverlast te verminderen. Andere plekken met overlast zijn te vinden in Barendrecht Centrum, Oranjewijk, Meerwede en Paddewei. 29

Hoofdstuk 4

droogte

KWETSBAARHEDEN IN BEELD

Droogte ontstaat wanneer er voor een langere periode minder regen valt en de verdamping groot is. In 2018 en 2019 is dit ook goed zichtbaar geweest. Inwoners van Barendrecht merkten ook de nadelige gevolgen van de droogte. In de enquête kwam naar voren dat veel inwoners last ervaren van droge tuinen en beplanting. Door de aanhoudende droogte daalden de grondwaterstanden in Barendrecht. Perioden zonder neerslag zullen tot 2050 naar verwachting vaker voorkomen en langer duren.

Hitte Het veranderende klimaat zorgt ervoor dat wanneer het steeds warmer wordt met meer hittegolven tot gevolg. Er wordt gesproken van een hittegolf wanneer het minimaal vijf dagen boven de 25 °C gemeten wordt, waarvan er minimaal drie boven de 30 °C (KNMI). Er is sprake van een nationale hittegolf wanneer deze temperaturen zich in De Bilt voordoen. Deze kunnen echter ook lokaal plaatsvinden. Zo hebben we in 2018, 2019 en 2020 gezien hoe warm het kan worden in Barendrecht. De verwachting is, dat het aantal zomerse en tropische dagen sterk toeneemt. De bebouwde omgeving is daar extra gevoelig voor. Met name onze centra (Middenbaan e.o. en Carnisseveste e.o) en bedrijventerreinen (Vaanpark en BT-Oost) zijn gevoelig. Door het zogenaamde hitte-eilandeffect kan het overdag in steden een aantal graden warmer zijn dan daarbuiten. Dit kan zelfs oplopen tot 7 graden verschil! De aanwezigheid van veel verhard oppervlak (daken, huizen, straten) verhoogt de gevoelstemperatuur en daarmee de hittestress. Groen en schaduw kan dit juist verlagen.

Ondanks het suburbane karakter van onze woonomgeving, zien we hittestress vaker optreden als gevolg van de klimaatverandering. Hittestress heeft een directe invloed op de gezondheid van mensen, zeker in combinatie met een slechtere luchtkwaliteit (smog). Met name gebouwen met een gezondheidsfunctie of een onderwijsfunctie kunnen extra kwetsbaar zijn.

Lange, droge perioden en een daling van de grondwaterstand leidt tot een risico op bodemdaling. Sloten en vijvers bevatten minder water, waardoor er minder zoet water beschikbaar is. Het water warmt op en dat heeft gevolgen voor de waterkwaliteit door algengroei. De kans op verzilting van oppervlakte- en grondwater neemt toe door het inlaten van water van minder kwaliteit. Dit komt omdat de rivieren in de zomer minder water afvoeren. Zout water kan hierdoor het land binnen dringen. Dit heeft in de toekomst gevolgen voor de drinkwaterwinning in Barendrecht.

Zoals in de omgeving van het Middeldijkerplein (school de Zeppelin) en de Elf Ranken (verzorgingshuis). Bij ouderen is er een verhoogde kans op overlijden door hitte. Ziekteverwekkende organismen (blauwalg), plagen (processierups) en allergieën leiden tot overlast of ook zelfs tot ziekte en sterfte. Daarnaast hebben hitte en droogte invloed op de kwaliteit van het water, wat ook al merkbaar is in de Gaatkensplas. Ook heeft de hoge temperatuur invloed op het welzijn. Slapen met tropische temperaturen is een stuk lastiger. De arbeidsproductiviteit en de alertheid kunnen hierdoor afnemen en het is niet ondenkbaar dat er zelfs ongelukken op de weg door gebeuren.

Schade aan beplantingen en vegetaties zullen vaker optreden. Daarnaast heeft het invloed op het peilbeheer (de hoogte van het water ten opzichte van het NAP in een bepaald gebied) en zoetwaterbeschikbaarheid in landelijk gebied. Door de te lage grondwaterstanden neemt het risico op bodemdalingen toe. Dit kan leiden tot schade aan infrastructuur, kunstwerken, dijken en huizen en het overstromingsrisico neemt toe. In Barendrecht zijn met name de panden van voor 1950, op plaatsen met veen in de ondergrond gevoelig voor bodemdaling. De meeste van deze panden zijn gelegen langs onze dijken, de Barendrechtseweg, de Kerkweg en de Talmaweg. Maar ook de Oude Dorpskern en de Oranjewijk zijn gebieden die gevoelig zijn voor bodemdaling. Een groot gedeelte van deze panden zijn rijks- of gemeentelijk monument.

LUCHTTEMPERATUUR

hittestress Een versteende omgeving zorgt ervoor dat de temperatuur in de zomer harder stijgt dan een groene omgeving met bomen die voor schaduw zorgen. Maar ook omdat verharde/stenige oppervlakten, gevels en daken warmte van de zon opnemen en vasthouden. De stenen geven die warmte ’s nachts weer af aan de omgeving, waardoor het zo een aantal graden warmer is ten opzichte van het buitengebied. In langere periodes van warmte werkt water ook niet meer verkoelend. Vooral in binnenruimtes kan de temperatuur gedurende de zomer oplopen.

30

LUCHTVOCHTIGHHEID

Er is een verschil tussen de luchttemperatuur en de gevoelstemperatuur, waarbij de gevoelstemperatuur bepalender is. De gevoelstemperatuur is belangrijk omdat het aangeeft hoe warm een persoon het heeft, rekening houdend met de weersituatie: regent het of sta je in de volle zon en waait er een lekker briesje? In sommige situaties kan 30 °C aanvoelen als 40 °C. WARMTE STRALING

Sommige groepen inwoners hebben meer last van een hogere gevoelstemperatuur, zoals ouderen en mensen met overgewicht. Zij hebben meer moeite om hun warmte kwijt te raken. De aanwezigheid van groen, schaduw en windcirculatie verlagen de gevoelstemperatuur.

WIND

SCHADUW ANTROPOGENE WARMTE

21/39

VERDAMPING

31

Wateroverlast

Bij extreme buien zullen huizen, straten en doorgaande wegen onderlopen, met grote schade als gevolg. Ons huidige stelsel en waterkringloop kunnen deze buien niet overal aan.

Op deze kaart ziet u de kwetsbaarheden in beeld. Deze kaart is tot stand gekomen op basis van de dialogen die met inwoners zijn gehouden en op basis van de klimaatstressatlas.

Vitale infrastructuur

Extreme weersomstandigheden kunnen ervoor zorgen dat de vitale infrastructuur onvoldoende beschikbaar is. Hulpdiensten kunnen niet overal naartoe en elektriciteit kan uitvallen.

Bodemdaling

Droogte zorgt ervoor dat de grondwaterstanden dalen, hierdoor daalt ook de bodem. Dit kan leiden tot schade aan panden en wegen die verzakken of last hebben van paalrot.

Hittestress

Op versteende plekken zonder groen loopt de gevoelstemperatuur op. Dit kan leiden tot gezondheidsklachten en schade aan de fysieke omgeving.

Verzilting

In droge zomers is er minder aanvoer van water vanuit de rivieren. Hierdoor kan het zoute water verder landinwaarts binnendringen. Dit effect wordt vergroot bij een toenemende zeespiegelstijging.

Biodiversiteit & verkoeling

Door de klimaatverandering staan natuur en biodiversiteit onder druk. Onze groene recreatiegebieden en parken bieden kansen voor versterking van natuur en biodiversiteit en zijn tegelijkertijd koele verblijfsgebieden.

Verminderde waterkwaliteit

De waterkwaliteit vermindert aanzienlijk indien het een lange periode heet en droog is. Dit verhoogt de kans op blauwalg, stank en afname van biodiversiteit.

Overstroming

Er is nog een grote onzekerheid over de mate van de zeespiegelstijging als gevolg van de klimaatverandering. De rapporten van het IPCC en het KNMI geven wel aan dat we niet achterover kunnen leunen. De wisselwerking tussen de zeespiegelstijging en de waterafvoer via de rivieren zorgt voor fluctuaties in de waterstand. Mocht er een ramp optreden, door een dijkdoorbraak of haperende waterkering, dan kan de mogelijke schade (economisch en maatschappelijk) enorm zijn.

32

22/39

33

5

WAAR STAAN WE NU?

“We zitten nu in de opstartfase van onze gezamenlijke aanpak” 23/39

Hoofdstuk 5

Met Operatie Steenbreek stimuleren we inwoners om de eigen tuin te vergroenen

WAAR STAAN WE NU? Er zijn al verschillende stappen gezet naar een klimaatbestendig en waterrobuuste Barendrecht. We zitten nu in de opstartfase van onze gezamenlijke aanpak.

Risicodialogen

Voor een droog ijsSelm onde

Met een enquête is aan inwoners gevraagd naar hun ervaringen met klimaatverandering. Meer dan de helft van de inwoners zegt nu al nadelige gevolgen te ervaren, met name als het gaat om: • droogte (droge tuinen) • wateroverlast (ondergelopen straten en huizen) • de eigen gezondheid

IJsselmonde is een eiland. Omringd door rivieren, ligt het laag ten opzichte van het rivierwater en de zee. IJsselmonde wordt beschermd door een stelsel van dijken. Werken aan waterveiligheid is een continu proces, zeker gezien de klimaatveranderingen en het feit dat er steeds meer gewoond en gewerkt wordt achter de dijken. Samen met het waterschap en het Rijk werken we al jaren samen aan een veilig IJsselmonde. We bereiden ons voor op de hogere piekafvoeren van de zijrivieren van IJsselmonde. Daarom is in 2013 de Oostmolendijk versterkt en wordt er nu gekeken of de dijken voldoen aan de bestaande normen. Hierdoor houden we onze voeten droog en is er ruimte om te recreëren.

Men maakt zich dan ook zorgen over het veranderende klimaat. Op basis van de enquête en de klimaatstresstestkaarten zijn er risicodialogen gevoerd met inwoners van Barendrecht. Alhoewel inwoners zeker ook zelf maatregelen willen nemen, verwachten zij dat de gemeente, het waterschap én de woningcorporaties het voortouw hierin nemen. Inwoners zien klimaatadaptatie als een gezamenlijke opgave maar wel met een grote verantwoordelijkheid voor de autoriteiten. Er zijn al verschillende stappen gezet naar een klimaatbestendige en waterrobuuste gemeente Barendrecht. We zitten nu in de opstartfase van onze gezamenlijke aanpak.

KlimaAtadaptief bouwen Het convenant Klimaatadaptief bouwen is gestart in oktober 2018. Het waterschap heeft zich hierbij direct aangesloten. In 2020 heeft ook de gemeente Barendrecht het convenant ondertekend. Het convenant komt voort uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie waarin staat dat Nederland in 2050 op een natuur-inclusieve, klimaatbestendige en waterrobuuste manier is ingericht. Door op een andere manier te bouwen, is de gedachte, wordt gewerkt aan minder wateroverlast, hittestress, droogte en bodemdaling. Daarnaast vergroot het klimaatadaptief bouwen de biodiversiteit. Schade in de toekomst wordt hiermee voorkomen en dus ook dure herstelwerkzaamheden. Overheden, organisaties en marktpartijen in Zuid-Holland werken hierin samen door gezamenlijk eisen te stellen voor klimaatadaptief bouwen, instrumenten te ontwikkelen en goede voorbeelden uit te wisselen. 36

Operatie steenbreek Al een aantal jaar is de gemeente Barendrecht aangesloten bij operatie Steenbreek. Het doel van operatie Steenbreek is meer ruimte voor groen en water, om wateroverlast op straat en droogte van de grond te voorkomen. Minder steen en meer groen: inwoners worden gestimuleerd om een geveltuin aan te leggen of om een deel van de stenen uit hun voor- en/of achtertuin te halen. Daarvoor in de plaats: bomen, struiken, planten en bloemen.

ie Investeren in Klimaatadaptat

Gerealiseerde projecten In de openbare ruimte zijn we al op verschillende plekken bezig met het klimaatadaptief inrichten van de ruimte. Zo zijn de laatste jaren meerdere natuurvriendelijke oevers aangelegd, waardoor er ook ruimte ontstaat om meer water op te vangen. Mooie voorbeelden zijn te vinden op de locaties Sweelincklaan, Torenmolen en Paddewei – Schaatsbaan. De ontwikkeling van het rioolstelsel in Barendrecht vanaf de vijftiger jaren was vooruitstrevend voor die tijd. Er is toen al

een gescheiden stelsel aangelegd, zodat het regenwater wat op de daken valt via aparte rioolbuizen wordt afgevoerd naar de sloot. Laatste jaren zijn diverse verbeteringen uitgevoerd aan het rioolstelsel in het centrum, stationsgebied, Oranjewijk en Notenhof. Door rekening te houden met grotere, maar kortdurende neerslag heeft de riolering een grotere capaciteit dan vroeger. De afvoer is verbeterd. Door rekening te houden met extremen hopen we dat wateroverlast in de toekomst beperkt blijft.

In 2020 verkochten 44 gemeenten hun aandelen van het Energiebedrijf Eneco. Als aandeelhouder kreeg Barendrecht hier 17 miljoen euro voor. Hiervan is 2,5 miljoen euro gereserveerd voor klimaatadaptieve projecten. In 2021 is besloten om te investeren in een viertal projecten: • Klimaatadaptief inrichten Oude Dorpskern • Aanpak wateroverlast Oranjewijk • Klimaatadaptief inrichten Havenhoofd Carnisselande • Uitvoeren motie Groene parels

24/39

37

6

HANDELINGS PERSPECTIEVEN

“Met een waterrobuuste omgeving richten wij het watersysteem zo in dat we de gevolgen van de klimaatverandering kunnen opvangen” 25/39

Hoofdstuk 6

“Het doel is het risico op overstromingen in de ijsselmonde en barendrecht zo goed mogelijk te verkleinen”

HANDELINGSPERSPECTIEVEN Om sturing te geven aan de inspanningen en acties die nodig zijn voor een klimaatbestendig en waterrobuust Barendrecht in 2050, zijn een zestal handelingsperspectieven ontwikkeld. Deze handelingsperspectieven geven richting aan hoe wij met de kwetsbaarheden aan de slag willen en wat wij willen bereiken. Voor sommige van de acties die erin staan is nog nader onderzoek nodig, zodat op basis hiervan concreet vervolgstappen worden uitgezet. We verbinden de interne (collega’s) en externe partijen om de komende jaren richting te geven aan de klimaatadaptatiestrategie. Dit vergt een continue betrokkenheid van alle partijen voor een lange periode. Op het gebied van participatie, communicatie, informatie en samenwerking hebben we nog een wereld te ontdekken.

De handelingsperspectieven zij

n:

1. Werken aan een waterrobuuste omgeving 2. Een natuurlijkere waterkringloop 3. Alle nieuwbouw klimaatadaptief 4. Klimaatadaptie inrichten van stedelijk gebied 5. Klimaatbestendig landelijk gebied 6. Werken aan een gezonde leefomgeving