Routekaart voor Raadsakkoorden

geen oppositie-coalitie

Kernwoord

Uitleg

Quotes

Niets

Geen fijne aspecten aan het werken met

• Niets - ik vond het vreselijk.

een raadsakkoord.

• Niets. Wethouder leverende partijen hadden eigen overleggen waar zij stemverhoudingen afspraken. • Niets. De grootste partij leunt op andere en de maatschappij. Er is een onttrekking van bestuurlijke besluiten.

Veel proces,

Een enkel raadslid merkte op dat er te

weinig inhoud

veel over het proces werd gesproken en

• Het gaat voortdurend over het proces, en te weinig over de inhoud.

te weinig over de inhoud.

Commitment

Het is voor raadsleden duidelijk waaraan

• Eerder commitment.

men zich heeft gecommitteerd.

• Dat er duidelijkheid is over het gemeentelijk programma

De afspraak staat vast.

van de komende 4 jaren • Het idee dat op de belangrijkste onderwerpen overeenstemming is.

Ambitie

In tegenstelling tot de categorie

• Er staan plannen in die iedereen wil uitvoeren.

‘commitment’ hebben de raadsleden

• Het geeft richting aan op hoofdlijnen.

hier een bepaalde mate van speelruimte.

• Samenwerken aan dezelfde ambities.

Afspraken kunnen bijvoorbeeld meer als richtlijnen gezien worden.

Geen oppositie-

De raad splitst zich niet op in een vast

• Geen coalitie oppositie gedrag.

coalitie

oppositie enerzijds en een coalitie

• Het vermindert de versnippering iets en geeft meer

anderzijds. Het akkoord wordt door de

binding dan je anders wellicht met acht partijen had

gehele raad gedragen.

gehad. • Ieders inbreng is van waarde en staat los van omvang van fractie of collegedeelname.

Een routekaart voor raadsakkoorden

49

Kernwoord

Uitleg

Quotes

Minder geneuzel

Hier wordt minder debat in de positieve

• Minder debat.

zin van het woord bedoeld. Minder

• Er dan minder ruimte voor ‘stoeptegeloverleg.

debat an sich is namelijk niet gewenst.

• Zaken die vaststaan behoeven geen discussie. • Minder geneuzel.

Burgers

Het raadsakkoord kan burgers meer bij

betrekken

de politiek betrekken. Raadsleden willen burgers meer inspraak geven. Hierdoor wordt het draagvlak versterkt en raken

• Er met een aanvullend democratisch akkoord de stad en inwoners nadrukkelijker betrokken worden. • Werken aan bredere consensus en draagvlak in de raad en stad.

burgers meer betrokken.

Sterkere positie

Het raadsakkoord kan meehelpen aan

• Dat de raad zich als zelfstandig orgaan profileert.

hele raad

het versterken van de positie van de

• Legt initiatief meer bij de raad.

raad.

• Het fijne is wel dat het kan leiden tot een andere raadscultuur die meer recht doet aan het dualisme.

Raadsakkoord is

Het raadsakkoord blijkt gedurende de

coalitieakkoord

raadsperiode een coalitieakkoord te zijn. Het vervallen in oude gewoontes of het

• Wij hebben een coalitieakkoord dat als raadsakkoord wordt gehanteerd. • Bij ons maakte de coalitie daarna een bestuursakkoord

opzij schuiven van het raadsakkoord

weliswaar gebaseerd op het raadsakkoord, maar dat

door het naderhand sluiten van een

was toen niet meer zo leidend.

nieuw akkoord, zijn hier voorbeelden van.

• Een raadsakkoord geeft een paar weken een goed gevoel. Daarna wordt hij door verschillende partijen aan de kant geschoven en is alles weer alsof er geen akkoord is.

Algemeen

Het algemeen belang, of de democratie,

belang

wordt volgens sommige raadsleden gediend met het raadsakkoord. Burgers hebben er dus baat bij.

• Sterke verbetering van de politieke wil voor het algemeen en beste belang. • De inwoners zouden er het meest aan moeten hebben, geen of minder profilering van partijen. • Dat de democratie erdoor wordt gestimuleerd en verbetert en dat partijen meer vrijheid hebben in het bepalen van hun standpunten die daarmee meer aansluiten bij hun programma’s.

Meer inhoud

50

Het raadsakkoord biedt ruimte voor

• Experts kunnen aangehaakt worden en vanuit meerdere

input vanuit verschillende invalshoeken

invalshoeken/denkrichtingen wordt het onderwerp

aan de voorkant.

behandeld.

Een routekaart voor raadsakkoorden

Wat vindt u het moeilijkste aan het werken met een raadsakkoord?

minder discussie financieel onhoudbaar afstand wethouder

niet flexibel

lastig wennen

Wat vindt u het moeilijkste aan het werken met een raadsakkoord?

weinig diepgang

profileren

werkdruk verschuift naar voren volhouden weinig concreet blijven oppositie-coalitie

Kernwoord

Uitleg

Quotes

Financieel

Bepaalde doelstellingen zijn door

• En het akkoord had veel meer punten dan financieel en

onhaalbaar

budgettaire beperkingen niet gehaald.

qua capaciteit haalbaar bleken. • Financieel waar kunnen maken.

Weinig diepgang

De raadsakkoorden missen soms enige

• Soms is er niet één richting en liggen de standpunten

mate van diepgang. Het grote aantal

en visies van de verschillende partijen ver uit elkaar. Dan

verschillende partijen die gezamenlijk

komt het voor dat het college komt met voorstellen die

tot overeenstemming moeten komen,

vlees noch vis zijn en waar te weinig visie uit spreekt.

brengt met zich mee dat het abstractie-

• De kaders zijn erg algemeen.

gehalte te hoog kan zijn.

• Te vrijblijvend en abstract. • Het is met velen partijen lastig tot een werkbaar akkoord te komen.

Niet flexibel

Raadsleden geven aan dat het akkoord soms een gebrek aan flexibiliteit heeft. Vooral veranderende omstandigheden leggen dit probleem bloot.

• Het vasthouden aan een akkoord, ook na voortschrijdend inzicht. • Het zoeken van ruimte om buiten de compromissen om toch gewenste doelen te bereiken. • Nieuwe situaties “in te passen” in dat programma. • Het is in beton gegoten. Voortschrijdend inzicht is geen optie.

Een routekaart voor raadsakkoorden

51

Kernwoord

Uitleg

Quotes

Afstand

Raadsleden geven aan dat de afstand

• Wethouder en partij staan verder van elkaar af.

wethouder-

tussen de wethouders en de partijen

• Er zijn geen afspraken tussen de coalitie, daardoor

partij

groter wordt. Dit wordt veroorzaakt

ontbreekt de inhoudelijke relatie tussen coalitiepartijen

door het wegvallen van de coalitiestruc-

(en wethouders).

tuur. Dit leidt op zijn beurt weer voor nieuwe spanningen.

• Verhoudingen in de coalitie komen onder spanning omdat je alleen maar samenwerkt om een wethouder te leveren, terwijl een coalitie akkoord heel concreet is.

Minder discussie

Het ontbreken van de oppositie-coalitie

• Soms ontbreekt de tussentijdse discussie voor bepaalde

door ontbreken

structuur zorgt, zoals genoemd, voor

raadsvoorstellen die wel eerder uitgelokt wordt als er

oppositie-

minder geneuzel. Ook geven raadsleden

coalitie

aan dat er minder discussie kan ontstaan

wel sprake is van oppositie en coalitie. • Er is minder ruimte voor discussie en debat over de

in de raad. De scherpte wordt zodoende

onderwerpen omdat er dan wordt geroepen dat het in

uit het debat gehaald.

het akkoord staat. • Scherpte is uit besluitvorming en debat.

Blijven

Soms geven raadsleden aan dat er juist

oppositie-

wel een oppositie-coalitie structuur

partijen. Daarmee is het raadsbreed karakter moeilijk

coalitie

blijft bestaan. Dat kan bijvoorbeeld de

te handhaven en krijg je toch coalitie en oppositie

‘oude’ situatie zijn, maar ook de vergrote

vorming.

coalitie valt binnen deze categorie.

• Uiteindelijk toch wethouders van de grootste

• Het feit dat men toch nog spreekt over coalitie en oppositie waar met een raadsakkoord eigenlijk geen sprake van mag zijn. • Samenwerking en toch coalitie oppositie verhouding terwijl dat niet zo zou moeten zijn.

Werkdruk

Een aantal raadsleden geeft aan dat de

• Dat je vooraf alles al moet bespreken. Vier jaar is lang

verschuift naar

werkdruk naar voren schuift, omdat

en er is tijdsdruk bij aanvang raadsakkoord.

voren

voorafgaand aan het raadsakkoord een

(kort vooroverleg mogelijk).

groot aantal zaken besproken moet

• Dat meer in kortere tijd moet doen.

worden.

• Bar veel werk voor een relatief geringe inhoudelijke opbrengst.

Lastig wennen

Het nieuwe karakter van het werken met een raadsakkoord wordt bevestigd door een aantal raadsleden. Deze geven aan dat het nog lastig wennen is en de nieuwe manier van werken.

• Sommige machtspartijen moeten erg wennen- de rolverdeling college – raad. • Voor enkele anderen is het delen van invloed nog wel wennen. • Tegenwerking van al lang zittende raadsleden die nog steeds denken dat vroeger alles beter was.

Volhouden

Het raadsakkoord verliest gedurende

• Niet altijd even consequent gebruiken.

de raadsperiode zijn werking. Dit kan

• Dat hij door verschillende partijen aan de kant wordt

op uiteenlopende wijzen gebeuren. Een voorbeeld hiervan is terugvallen op een coalitieakkoord. In feite mislukt het raadsakkoord.

52

Een routekaart voor raadsakkoorden

geschoven en dat alles weer is alsof er geen akkoord is. • Naast het raadsakkoord is er een coalitieakkoord op hoofdlijnen.

Kernwoord

Uitleg

Quotes

Profileren

Het blijkt soms lastiger je te onder-

• Lastiger je te onderscheiden als partij.

scheiden als partij. Er bestaat zodoende

• Minder mogelijkheid om je te profileren op politieke

in bepaalde gevallen een gebrek aan

Weinig concreet

standpunten.

profileringsruimte.

• Het eigen onderscheidend vermogen van iedere partij.

Het kan soms moeilijk zijn om in

• Geen of weinig concrete resultaten op voorhand bij

bepaalde gevallen concreet te worden. Zowel aan de voorkant van het proces, als op specifieke beleidsterreinen.

Een routekaart voor raadsakkoorden

start in te boeken. • Op zich niet moeilijk, maar niet alle beleidsterreinen lenen zich voor een raadsakkoord.

53

Beschrijf een voor u typerend voorval in het werken met een raadsakkoord

burgers niet betrokken financieel onhaalbaar

zekerheid

flexibel

oude wijn in nieuwe zakken

niet flexibel

onzekerheid

betere samenwerking

Beschrijf voor u een typerend voorval in het werken met een raadsakkoord

het wordt misbruikt wisselende meerderheden

wethouder gaat eigen gang

lastig te bewerkstelligen verhouding raad-college te algemeen burgers betrokken

Kernwoord

Uitleg

Quotes

Financieel

Bepaalde doelstellingen zijn door

• Alleen bij begrotingen waar we plannen maken gaat het

onhaalbaar

budgettaire beperkingen niet gehaald.

in onze kleine gemeente enkel over bezuinigingen! • Het komen tot een sluitende meerjarenbegroting met de deelnemers aan het raadsbreed akkoord, terwijl er afspraken zijn gemaakt in over OZB die redelijkerwijs niet gestand gedaan kunnen worden.

Wethouder gaat

Wanneer de wethouders geen verant-

eigen gang

woordelijkheid aan een bepaalde partij hoeft af te leggen, door het ontbreken van onderlinge verbanden, kan het zijn dat de wethouder zijn eigen gang gaat.

54

• Wethouder van onze partij gaf nu invulling aan parkeerboete maar had andere ideeën dan de fractie en had nooit overleg gevoerd voor raadsbehandeling. • Of je kunt ervan uitgaan dat de wethouders van niemand zijn.

Los van het feit dat het ontbreken van

• Wethouders zitten niet namens hun partij in het college

banden tussen partijen en wethouders

maar namens de raad en zijn allemaal in dienst van

in het kader van het dualisme toe te

de raad. Hij moet dus alles uitvoeren wat de raad hem

juichen is.

opdraagt dit is soms heel moeilijk

Een routekaart voor raadsakkoorden

Kernwoord

Uitleg

Quotes

Niet flexibel

Raadsleden geven aan dat het akkoord

• De les die we hieruit kunnen trekken is dat je met

soms een gebrek aan flexibiliteit heeft.

regelmaat het raadsbrede akkoord met elkaar moet

Vooral veranderende omstandigheden

evalueren en bijstellen. Zeker als de omstandigheden

leggen dit probleem bloot.

veranderen. • De coalitie meldt dat een onderwerp reeds is afgehandeld. Geen ruimte voor dialoog, geen ruimte voor voortschrijdend inzicht en dus staat e.e.a. al vooraf vast. • In onze raad wordt regelmatig verwezen naar het raadsakkoord als zijnde je geen andere keuzes mag maken.

Onzekerheid

Willekeur in de uitleg van bepalingen uit

• Overal view over gehele visie en strategie ontbrak

het akkoord, onduidelijkheid over het

compleet. Raad zou aanzet moeten zijn zonder

uit te voeren beleid en vragen over het

inhoudelijk alle informatie te krijgen.

proces wordt opgebracht door verschillende respondenten.

• Vrijwel vanaf het begin een grote chaos. Een gepolariseerde raad die absoluut niet kan samenwerken. • In het debat, wanneer een partij meent dat zijn mening overeenkomt met het raadsakkoord. Dit bevestigt de onduidelijkheid over het functioneren van het raadsakkoord.

Wisselende

Dit ziet meer op de processuele kant

• Werken met een raadsakkoord heeft ervoor gezorgd

meerderheden

van het verhaal. Hoe vindt het raads-

dat we als fractie soms wat meer uit de verf kunnen

akkoord zijn uitwerking binnen de

komen richting onze achterban: waar nodig, kunnen

gemeentepolitiek? Aangegeven wordt

we afwijken van ‘coalitie’-standpunten, en onze eigen

dat d.m.v. wisselende meerderheden per onderwerp naar overeenstemming wordt gezocht.

kleur kenbaar houden. • Onze situatie is nog meer bijzonder omdat wij een minderheids college hebben en er dus meer vrijheid is voor de partijen die een wethouder hebben geleverd. Dan is het toch iets makkelijker om anders te stemmen. • Typerend is dat er steeds wisselende meerderheden zijn onafhankelijk van een coalitie standpunt. • Dat je toch je eigen kleur eraan kan geven. Dat je gezamenlijk probeert de overeenkomsten te vinden en naar een oplossing te zoeken. Geen oppositie- coalitie gevoel.

Verhouding

De verhouding tussen de raad en het

raad-college

college wordt door het raadsakkoord onder de aandacht gebracht en deels op scherp gezet.

• Ambtenaren die zich realiseren dat de raad het hoogste orgaan is en niet het college. • Het bleek soms lastig om de rol en verwachtingen tussen raad en college helder te houden. • Verder dreigt een raad steeds meer op de stoel van het college te raken omdat het vooraf al zo veel afgesproken heeft, dat de hoofdlijnen uit het zicht raken.

Een routekaart voor raadsakkoorden

55

Kernwoord

Uitleg

Quotes

Lastig te

Een gehele raad, of een groot deel

• Valt niet mee met tien partijen in de raad.

bewerkstelligen

van de raad, tot een akkoord laten

• Het is meer werk om een eenheid te krijgen, er moet

komen en bij elkaar houden kan soms

binnen het raadsakkoord harder gewerkt worden

een lastige kluif zijn. Tegenstellingen

en vaak lukt het niet om iets geregeld te krijgen wat

kunnen namelijk erg groot zijn. Ook

met een twee of drie partijen coalitie makkelijker zou

de online vergaderingen te wijten aan

kunnen. De slagkracht is alleen aanwezig als iedereen

de pandemie, bevorderen de goede

het met elkaar eens is en dat is maar zelden zo.

samenwerking niet.

Kleine partijen kunnen eindeloos doorzagen over hun idealistische standpunt. • Moeilijk anno 2020 . In de fractie overleggen we veel maar door dat we thuis vergaderen via teams is er één woordvoerder en de rest luistert.

Zekerheid

Het raadsakkoord biedt op verschillende manieren zekerheid. Vooraf gemaakte afspraken en minder politieke geschillen

• Speerpunt geworden en gaat snel door de raad daardoor. • We hebben op sommige lastige dossiers vooral

gaandeweg zorgen voor een robuust

handhaving wel goed kunnen doorpakken omdat dat

uitgangspunt. Zo zijn er bijvoorbeeld

politiek niet meer helemaal uitgekauwd hoefden te

veel hamerstukken te verwachten.

worden omdat dat met kaders al in het beleidsakkoord goed was neergezet. • Heel veel hamerstukken en geregeld een debat op de opinie vraagstukken met wisselende coalities.

Betere samen-

Er wordt beter samen gewerkt. Het

werking

gevoel dat je het met elkaar moet doen, maakt van ideologische verschillen een

• Coalitiepartijen kiezen af en toe vanuit ideologisch standpunt mee met andere partijen. • Op grote lijn van een onderwerp uit het akkoord

minder groot probleem. Iedereen is

is iedereen akkoord, de fine-tuning gaat d.m.v.

daarnaast al aan de voorkant akkoord

amendementen per fractie. Hier voor of tegen te

gegaan met een bepaalde gang van

stemmen is minder in beton gegoten door een coalitie.

zaken. Gaandeweg vindt bijvoorbeeld

Bijvoorbeeld hierdoor heeft verduurzamingsbeleid

met wisselende meerderheden nog wel

minder halve maatregelen, omdat er bijna geen

de uitvoering plaats. De bereidheid om

compromissen nodig zijn.

samen punten te maken is groter.

• Vooral typerend zijn de wisselende indieners van de moties en amendementen en meer bereidheid tot samenwerking tussen coalitie/oppositie.

Oude wijn in

Het raadsakkoord verliest gedurende

• We hadden in onze gemeente een raadsbrede coalitie,

nieuwe zakken

de raadsperiode zijn werking. Dit kan

die helaas na ruim een jaar al uit elkaar viel, omdat

op uiteenlopende wijzen gebeuren.

een van de 5 partijen het raadsprogramma anders

Een voorbeeld hiervan is terugvallen op

interpreteerde dan de overige.

een coalitieakkoord. In feite mislukt het raadsakkoord.

• Inderdaad zien we meer wisselende coalities alleen is dat niet altijd het geval als een onderwerp discutabel is, daarmee bedoel ik dat het 50-50 is en dat werkt niet altijd goed dan is het college waar wij ook inzetten beducht om rij gesloten te houden. • Bezuinigen op het raadsakkoord zodat geen van de ambities meer overeind blijft.

56

Een routekaart voor raadsakkoorden

Kernwoord

Uitleg

Quotes

Te algemeen

De raadsakkoorden missen soms

• Er staan veel onderzoek vragen in omdat we niet te

diepgang. Het grote aantal verschillende partijen die gezamenlijk tot overeenstemming moeten komen, brengt met

concreet wilde worden en elkaar dan snel gevonden hadden bij de opstelling van het akkoord. • Partijen zijn bang om al te concreet te worden en

zich mee dat het abstractiegehalte te

vervallen dan veelal in het doen van onderzoek. Met

hoog kan zijn.

als gevolg dat er heel veel onderzocht wordt, maar er nauwelijks tot uitvoering wordt gekomen. • Tijdens het opstellen van het raadsakkoord merkten wij dat onze input van een hoger abstractieniveau was dan van andere partijen.

Flexibel

Het akkoord kan op een flexibele wijze

• Begin dit jaar het terrassenbesluit opgerekt ivm corona.

gehanteerd worden. Er is ruimte om

Ondanks dat er partijen waren die dit nog voor zich uit

op onvoorziene omstandigheden te

wilden schuiven, na een mooie pittige discussie, toch

reageren.

eensgezind een positief besluit genomen. • Meteen ingrijpen in maart j.l. na het besef dat de coronacrisis niet zomaar voorbij zal zijn. Ondernemers en gezinnen ondersteunen waarbij alle regels in elkaar gevlochten moesten worden.

Burgers

Het raadsakkoord kan burgers meer bij

betrokken

de politiek betrekken. Raadsleden willen burgers meer inspraak geven. Hierdoor

• Het maken van een centrumvisie, waarbij middels de G1000 methode alle inwoners betrokken zijn. • De stad rechtstreeks betrekken bij de

wordt het draagvlak versterkt en raken

bezuinigingsopdracht door organiseren van deze

burgers meer betrokken.

participatie middels een groepsbijeenkomst, digitale sessies en enquête. • Door met een maatschappelijk akkoord te werken is het als raadslid onze taak om aan de voorkant de verbindende rol te nemen en burgers met ambtenaren te verbinden zodat het mogelijk is om aan de voorkant mee te denken met de plannen die gemaakt worden door de ambtenaren.

Burgers niet

Burgers zijn door het raadsakkoord juist

betrokken

niet betrokken bij de politiek.

Het wordt

Het akkoord kan als een soort stok

• Een niet helemaal doordacht raadsvoorstel wordt door

misbruikt

achter de deur worden ingezet. Er is

de “coalitie” met hand en tand verdedigd, tegen beter

sprake van een vorm van misbruik tegen

weten in en doorgedrukt. Als kleine oppositiepartij heb

beter weten in. Het slechts een beroep

je mede door het raadsakkoord geen schijn van kans.

• Duurzaamheid-groot schaliegas zonneparken waar het nogal eens ontbreekt aan goede burgerparticipatie.

op bepalingen uit het akkoord ten opzichte van andere partijen, valt hier dus niet onder.

Een routekaart voor raadsakkoorden

57

Wat is voor u de belangrijkste les van het werken met een raadsakkoord?

efficiënt werken partijonafhankelijkheid wethouder

wisselende meerderheden nooit meer doen

wethouder cruciaal houvast

niet dichttimmeren

breder dan coalitie niet te abstract

Wat is voor u de belangrijkste les van het werken met een raadsakkoord?

inbreng naar rato abstracter maken

goed begin is het halve werk

burgers uit oog verloren profileren lastig

alert blijven

ruimte kleine partijen

oude wijn in nieuwe zakken

verbetering democratie

onderlinge verschillen leiden tot problemen

Kernwoord

Uitleg

Quotes

Wethouder

De rol van de wethouder is cruciaal

• Zonder wethouder is het moeilijk met een raads-

cruciaal

voor het slagen van het raadsakkoord.

Partij-

Laat de wethouder onafhankelijk zijn.

onafhankelijkheid

Of ze nou van buiten de raad komen

wethouder

of gekozen worden door de hele raad, het moet voorkomen worden

akkoord te werken. • Niet doen of het moet wellicht met wethouders van buiten, die niet vanuit een bepaalde partij werken. • Werkt niet als je toch de drie grootste partijen een wethouder laat leveren.

dat enkel de grootste partijen over

• Kan alleen werken met een zakencollege. Dualisme

de toebedeling van de rollen in het

is deze een periode een farce, waardoor besluiten

college gaan.

regelmatig vooraf al “rond”zijn. • Laat alle partijen met wethouderskandidaten komen en kom samen tot de beste keuze voor degene die een bepaald onderdeel in het raadsakkoord het beste kan uitvoeren of verdeel de wethouders posten evenredig over de behaalde zetels.

Niet dichttim-

Timmer het raadsakkoord niet dicht.

meren

Laat ruimte open voor onvoorziene

• Dit verrast wel eens, en komt soms de creativiteit niet ten goede.

omstandigheden. Ook de politieke

• Houd het beknopt en tot enkele hoofdlijnen beperkt.

creativiteit komt een dichtgetimmerd

• Evalueer met regelmaat het raadsbrede akkoord en

akkoord niet ten goede.

bespreek met elkaar of en waar je het moet bijstellen. • Ook een raadsakkoord moet niet alles willen regelen/ dichttimmeren. Daarnaast veranderen sommige inzichten.

58

Een routekaart voor raadsakkoorden

Kernwoord

Uitleg

Quotes

Houvast

Het raadsakkoord biedt de raadsleden

• Gezamenlijk document om op terug te vallen en om

houvast. Het geeft namelijk iets om op terug te vallen. Zekerheid en comfort dus.

op te schakelen richting toekomst. • Geeft comfort in de komende periode ten aanzien van de samenwerking tussen coalitie en oppositie. • Dat er afspraken gemaakt worden over de werkwijze.

Wisselende meer-

Dit ziet meer op de processuele kant

• Samenwerken met wisselende meerderheden.

derheden

van het verhaal. Hoe vindt het raads-

• Er is minder politiek ‘spel’ maar je bent inderdaad vrijer

akkoord zijn uitwerking binnen de

om moties in te dienen of te tekenen van zowel oppo-

gemeentepolitiek? Aangegeven wordt

sitie als coalitie (hebben wij niet).

dat d.m.v. wisselende meerderheden

• Dat de scherpe scheidingslijnen tussen coalitie

per onderwerp naar overeenstemming

en oppositie wat vervagen. Het college moet met

wordt gezocht.

wisselende meerderheiden werken, daar waar één of meerdere (coalitie)partijen een voorbehoud hebben gemaakt bij het raadsprogramma.

Breder dan

Er wordt met een grotere groep

coalitie

gewerkt dan in de oude situatie.

• Betrokkenheid bij het akkoord is bij meeste partijen groter.

Zoals besproken kan dat raadsbreed

• Coalitie en oppositie doen gelijkwaardig mee.

zijn, maar ook met een groot aantal

• Zorgen dat je breed gedragen standpunten krijgt.

partijen.

• Dat samenwerken loont. Je krijgt minder verzuurde relaties tussen alle partijen.

Inbreng naar rato

Partijen moeten elkaar de ruimte geven. In die ruimte kunnen partijen

• Dat er voldoende aandacht en inspraak moet zijn voor de partijen zonder wethouder.

naargelang het aantal zetels invulling

• Geef mekaar de ruimte.

geven aan het raadsakkoord.

• Dat er voldoende onderlinge vertrouwen moet zijn tussen raadsleden en partijen. • Elkaar de ruimte geven, als raad zit je er om samen met het college te besturen.

Burgers uit oog

Men lijkt de burgers uit het oog te

verloren

raken.

• De overheid is er voor de burger!! Wij moeten dit zo gaan inrichten dat de burger dit ook kan ervaren. • Eigenlijk is het alleen een raadsakkoord als ook inwoners en andere stakeholders betrokken worden bij het opstellen ervan.

Profileren lastig

Profileren kan lastiger zijn als je er aan

• Dat de ‘eigen inbreng’ op het conto van het geheel

de voorkant voor hebt gezorgd dat men

wordt geschreven en het daardoor

het voornamelijk met elkaar eens is.

voor de buitenwereld minder duidelijk is.

Verbetering

Raadsleden geven aan dat de demo-

• Een betere doorzichtige democratie is hierdoor

democratie

cratie door het werken met een raadsakkoord versterkt kan worden. Denk

gevormd. • Het versterkt de positie van de gemeenteraad.

bijvoorbeeld aan transparantie of een versterking van de positie van de raad.

Een routekaart voor raadsakkoorden

59

Kernwoord

Uitleg

Quotes

Goed begin is het

Raadsleden geven aan dat het

• Van te voren goed afstemmen en niet roepen voor de

halve werk

verstandig is om voorafgaand aan

bühne.

de raadsperiode veel energie in de

• Goed overdenken en consequent uitvoeren van wat je

totstandkoming van het akkoord te

in alle redelijkheid gezamenlijk wenst te bereiken (van

stoppen. Een heldere visie voorkomt

wat er in je eigen/politieke partij programma staat).

mogelijk beren op de weg gedurende

• Probeer met elkaar een heldere visie vast te leggen op

de raadsperiode.

wat de gewenste c.q. noodzakelijke ontwikkeling is van de gemeente. • Heel zorgvuldig de inhoudelijke tekst formuleren.

Ruimte kleine

Een respondent gaf aan dat ze als

• Voor ons werkt het, na 25 jaar kunnen we ons eindelijk

partijen

partij dankzij het raadsakkoord voor

bewijzen in een college en wij doen het goed denk ik.

het eerst sinds lange tijd, niet tot de

We hebben een plek kunnen veroveren als serieuze

oppositiebanken veroordeeld zijn.

partij.

Oude wijn in

Het raadsakkoord verliest gedurende

• It takes two to tango!

nieuwe zakken

de raadsperiode zijn werking. Dit kan

• Coalitie werkt alleen samen als het uitkomt. De meeste

op uiteenlopende wijzen gebeuren.

stemmen hebben deze partijen al bij voorbaat.

Een voorbeeld hiervan is terugvallen

• Dat het niet werkt zolang het coalitie gestuurd wordt.

op een coalitieakkoord. In feite mislukt

• Dat het bij ons niet werkt en wij daarom per 1 jan

het raadsakkoord.

hebben besloten om weer ouderwets in de oppositie te gaan.

Onderlinge

Onderlinge verschillen kunnen de

verschillen leiden

verhoudingen binnen de raad op span-

tot problemen

ning zetten. In het uiterste geval kan

• Alles hangt en staat bij de houding van partijen.

dit de mislukking van het raadsakkoord

• Dat er in het begin wel mee gewerkt wordt, maar

teweegbrengen.

Niet te abstract

Het streven om zoveel mogelijk

• Als de belangen zo ver uit elkaar liggen dan gaat een raadsakkoord niet werken.

naderhand uitloopt op tegenstellingen. • Hou het scherp. Ga niet om alle partijen mee te krijgen

partijen om tafel te krijgen, kan ertoe

in het akkoord er een slap aftreksel van maken.

leiden dat het akkoord niet voldoende

• Een raadsprogramma op hoofdlijnen kan ook teveel

concreet wordt. Teveel speling kan interpretatieverschillen tot gevolg hebben. Dit kan leiden tot een breuk met het akkoord. Raadsleden geven zodoende aan dat enige mate van precisie en duidelijkheid gewenst is.

ruimte voor interpretatie bieden waardoor er bij de uitwerking alsnog verschillende meningen ontstaan. • Probeer ook mogelijke scenario’s te formuleren (als dan). • Preciezer zijn in het beschrijven van beleid en uitvoering. • De tekst van een raadsakkoord moet maar op één manier uit te leggen zijn; anders gaat het fout.

Alert blijven

Wanneer de onderlinge menings-

debatten, en diepte. Je moet wel gefocust blijven.

opgepast worden dat men zich niet

• Je wordt minder scherp en gaat eerder mee in de flow.

op de automatische piloot mee laat voeren. Raadsleden geven aan dat men gedurende de gehele raadsperiode alert moet blijven.

60

• Werken met een raadsagenda geeft soms minder

verschillen lijken te verdwijnen moet

Een routekaart voor raadsakkoorden

Kernwoord

Uitleg

Quotes

Efficiënt werken

Al eerder kwam naar voren dat

• Efficiënt werken.

raadsleden nog wel af en toe moesten

• Dat we vooraf veel te veel hooi op onze vork genomen

wennen aan deze nieuwe manier van

hebben, te veel onderwerpen en slecht afgebakend.

gemeentepolitiek. Blijven nadenken over efficiëntie wordt door raadsleden benadrukt. Nooit meer doen

Het advies van raadsleden luidt: niet

• Nooit meer doen.

meer doen.

• Niet meer doen; en indien tóch, afspreken dat er ook buiten de lijntjes mag worden gekleurd. • Niet doen. Openbaar bestuur is te belangrijk om mee te experimenteren. Zeker lokale partijen weten niet waar ze mee bezig zijn. Ze missen het totaaloverzicht en de ervaring van de landelijke partijen. Als het na een tijdje tegenzit dan haken ze af en zitten hun tijd uit zonder enige gefundeerde inbreng, maar strijken wel iedere maand hun raadsvergoeding op.

Abstracter maken

Raadsleden geven aan dat het verstandig is het raadsakkoord niet

• Voorstellen moeten passen binnen raadakkoord anders wordt het moeilijk een meerderheid te halen.

te concreet te maken. Een bepaalde

• Zorg voor consensus, niet besluiten bij meerderheid.

mate van abstractie waarborgt dat

• Vooraf prioriteiten stellen en niet eerst alle gegevens

meer partijen zich op hun plek voelen

van partijen ophalen en er een mooi verhaal van maken

binnen het afgesproken akkoord.

zonder de uiteindelijke bedoeling ervan unaniem te

Consensus vooraf over een abstracter

onderschrijven.

akkoord is bijvoorbeeld mogelijk als gedurende de raadsperiode met wisselende meerderheden wordt gewerkt.

Een routekaart voor raadsakkoorden

61

Eindnoten 1 In 8 gemeenten was sprake van een tussenvariant, die zich over het algemeen categoriseert

als een breed gedragen coalitieakkoord. In plaats van een klassiek coalitieakkoord is dit een akkoord dat tot stand is gekomen tussen de coalitiepartijen, met vergaande invloed en samenwerking van de overige partijen en dat breed is aangenomen. Het college wordt wel gevormd door de coalitiepartijen en er lijkt dus ook gewoon sprake van een coalitie/oppositie structuur. De samenwerking is dus niet zodanig dat dit kan worden gekwalificeerd als een raadsakkoord. Als deze variant toch bij de klassieke coalitieakkoorden (Variant A) worden meegeteld, komt dat totaal dus op 297 uit. 2

https://www.enkhuizen.nl/vacature-wethouder

3

Respondent 23; Respondent 49.

4

Respondent 72.

5

Respondent 129; Vgl. variant C van de taxonomie.

6

Vgl. variant H van de taxonomie.

7

Respondent 19.

8

Respondent 138.

9

Respondent 24.

10 Respondent 48. 11 Respondent 68. 12 Respondent 78. 13 Vgl. respondent 164. 14 Respondent 125. 15 Vgl. respondent 52. 16 Respondent 73. 17 Respondent 139. 18 Respondent 55. 19 Vgl. onder Ambitie. 20 Respondent 78. 21 Respondent 75. 22 Respondent 79. 23 Respondent 75. 24 Respondent 149. 25 Respondent 73. 26 Respondent 22. 27 Respondent 83. 28 Respondent 6. 29 Respondent 69. 30 Respondent 82.

62

Een routekaart voor raadsakkoorden

Literatuurlijst Boogaard 2014 G. Boogaard, Van afspiegelingscolleges naar procescolleges. Decentrale coalitievorming in 2014. Boogers & Reusing 2018 M.J.G.J.A. Boogers & G.H. Reusing, Decentralisatie, schaalvergroting en lokale democratie: samenvattend onderzoek naar gevolgen voor rollen en posities van lokale bestuurders en naar gevolgen voor bestuurskracht en democratie, University of Twente 2018. Broeksteeg 2020 J.W.L. Broeksteeg, Gemeenterecht, Deventer: Wolters Kluwer 2020. Commissie Toekomstgericht lokaal bestuur 2016 Commissie Toekomstgericht lokaal bestuur, Op weg naar meervoudige democratie, 2016.

De Staat van het Bestuur 2018 2018 De Staat van het Bestuur 2018, Rapport van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2018. De Staat van het Bestuur 2020 2020 De Staat van het Bestuur 2020, Rapport van Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2020. Dölle en Elzinga 2004 A.H.M. Dölle en D.J. Elzinga, m.m.v. J.W.M. Engels, Handboek van het Nederlandse gemeenterecht, Deventer: Kluwer 2004. Elzinga, Binnenlands Bestuur 2010 D.J. Elzinga, ‘Geen wettelijke regels voor collegevorming’, Binnenlands Bestuur 31 mei 2010. Elzinga e.a. 2000 D.J. Elzinga e.a., Rapport staatscommissie Dualisme en lokale democratie, 2000. Frissen, Schultz & Huiting 2020 P. Frissen, M. Schultz & M. Huiting, Vorm geven aan verschil, 2020. ‘Inwoners kunnen zelf onderwerpen op agenda gemeenteraad zetten’ 2020 Gemeente Groningen, ‘Inwoners kunnen zelf onderwerpen op agenda gemeenteraad zetten’, https://gemeente.groningen.nl/actueel/nieuws-gemeenteraad/inwoners-kunnen-zelf-onderwerpen-op-agenda-gemeenteraad-zetten 30 januari 2020. Jansen, Denters e.a. (red.) 2018 G. Jansen, B. Denters e.a. (red.), Democratie dichterbij: Lokaal Kiezersonderzoek, 2018.

Een routekaart voor raadsakkoorden

63

Korsten & Abma 2017 A.F.A. Korsten & K. Abma, Gemeentebesturen en lokale democratieën: kracht en zwakten, 2017.

Lunsing & Herweijer, Bestuurswetenschappen 2016/70 J. Lunsing & M. Herweijer, ‘Politieke fragmentatie in Nederlandse gemeenten’, Bestuurswetenschappen 2016/70, afl. 1, p. 5-16. Randsdorp & Visser (red.) 2020 L. Randsdorp & A. Visser, Leerkring raadsakkoorden: De rol van de griffier, dienstbaar maar niet gedienstig, Democratie in Actie, 2020. Raad voor het openbaar bestuur 2018 Raad voor het openbaar bestuur, ‘Nieuwe politiek, nieuwe akkoorden’ 2018. Schulz & Frissen 2017 M. Schulz & P. Frissen, ‘Politieke fragmentatie. Balanceren tussen effectiviteit, legitimiteit en repre-

sentativiteit’, 2017. Smitshuis, Van Wersch & Van den Berg 2019 J. Smithuis, H. van Wersch & J. van den Berg, Van campagne tot compromis, collegevorming in Nederlandse gemeenten 2010-2018, 2019. Voermans, Boogaard & Uzman 2014 W.J.M. Voermans, G. Boogaard en J. Uzman, Samen Leiden geëvalueerd. Het Bestuursakkoord 2010-2014, Rapport Rekenkamercommissie Gemeente Leiden 2014.

64

Een routekaart voor raadsakkoorden

Dit essay is tot stand gekomen in een samenwerking van Erasmus School of Law, Erasmus School of Social and Behavioural Sciences en de Stichting Thorbecke Leerstoel in opdracht van de Vereniging voor Raadsleden. April 2021 ISBN/EAN: 978-90-831277-5-0 Vormgeving en opmaak: KrisKras context, content and design

Een routekaart voor raadsakkoorden

65