Rapport Gezondheidspreventie rekenkamer Barendrecht

2.2

Inzet van financiële middelen

Kernbevinding: De gemeente Barendrecht gaat creatief om met beschikbare geldstromen. Dit maskeert het ontbreken van strategische keuzes en structurele dekking. Gemeentelijke initiatieven op het gebied van 39 Voorheen Welzijn op Recept, waar ook de gemeente Barendrecht een pilot in heeft gedraaid, samen met KijkopWelzijn en de

huisartsen. 40 Uitvoeringsplan Bewust Barendrecht: een gezonde leefstijl: Verantwoordelijkheid van ons allemaal, p. 5.

Rekenkamer Barendrecht | Gezondheidspreventie in Barendrecht: kansen en keuzes | 25.

preventie voor zowel jongeren als ouderen worden met tijdelijke rijksmiddelen bekostigd. De gemeente Barendrecht heeft hierdoor geen eigenaarschap over de gezondheidsagenda. De gemeente investeert in goed werkende, bestaande initiatieven maar kiest niet voor eigen prioriteiten en afwegingen.

2.2.1 De gemeente gaat pragmatisch en opportunistisch om met de financiële middelen Zoals blijkt uit de beleidskeuzes en gesprekken is de gemeente geen 'early adapter'. Ze richt zich op uitbouwen van bestaande projecten in plaats van grootse nieuwe initiatieven. De gemeente financiert met subsidies vanuit het eigen budget maatschappelijke partners, zoals de GGD, en losse initiatieven die niet binnen Bewust Barendrecht of het sportbeleid passen, maar wel een bijdrage leveren. De activiteiten in het kader van Bewust Barendrecht worden gefinancierd vanuit de SPUK gelden. De gemeente probeert creatief en pragmatisch om te gaan met de middelen die beschikbaar zijn. Zoals blijkt uit de vorige paragraaf heeft de gemeente de initiatieven in Bewust Barendrecht uitgebreid, zodat die nu onder de akkoorden vallen waarvoor SPUK-gelden kunnen worden ontvangen. De SPUK gelden die bij de gemeente binnen begonnen te komen werden door de gemeente sinds de start van Bewust Barendrecht gezien als een mooie kans om budgetten in te zetten ten behoeve van de gezondheidscampagne. Met name initiatieven van maatschappelijke partners die bijdragen aan een gezondere levensstijl voor inwoners worden onder deze campagne geschaard en met de SPUK gelden bekostigd. Bij het besteden van de gelden kijkt de gemeente, zo blijkt uit de gesprekken, liever naar de geest dan naar de letter van de wet.

Het geld van de SPUK-budgetten wordt intern voor specifieke onderwerpen aangemerkt. Als de gemeente deze gelden ergens voor wil inzetten moet ze dat kunnen verantwoorden. Uit de gesprekken blijkt dat de gemeente het belangrijk vindt om goedlopende initiatieven te ondersteunen. Gesprekspartners noemden voorbeelden waarbij dit moeilijk werd door de tijdelijkheid van de SPUKs. In een van de gevallen wist de gemeente het initiatief toch te ondersteunen door andere budgetten te alloceren dan alleen de brede SPUKs. Door op deze wijze andere middelen in te zetten kan de gemeente bestaande, goed lopende initiatieven blijven(d) steunen. Het betekent volgens gesprekspartners van de gemeente wel dat elke keer dat er telkens opnieuw keuzes gemaakt worden. Dit is het geval omdat er elke keer andere tijdelijke potjes vrij komen. De gemeente kan niet rekenen op de tijdelijke gelden en kan er daarom geen lange termijnvisie op bouwen.

2.2.2 Verenigingen, de Stichting KijkopWelzijn en het CJG ontvangen reguliere en projectsubsidies De gemeente keert ieder jaar verschillende subsidies uit. Dit betreft zowel subsidies voor losse projecten als structurele subsidies. Investeringen door sportverenigingen, of subsidies voor evenementen of andere specifieke projectplannen zijn voorbeelden van eenmalige subsidies. Daarnaast zijn er verschillende verenigingen die jaarlijkse subsidie ontvangen voor de uitvoering van hun werkzaamheden. . Eén van de grootste subsidieontvangers in de gemeente is Stichting KijkopWelzijn, die meerdere budgetten ontvangt voor het welzijnswerk dat zij doen. Ook het Centrum voor Jeugd en Gezin iontvangt subsidie(s) voor de jeugdgezondheidszorg en het preventief jeugdbeleid.

2.3

Reikwijdte van de gemeenschappelijke inzet

Kernbevinding: De gemeente Barendrecht legt geen focus in gezondheidspreventie. Gezondheidspreventie in Barendrecht gaat over fiets- en wandelpaden tot individuele gedragsinterventies, over jongeren tot ouderen en over voorlichting tot sportactiviteiten. Door van alles een beetje te doen, is de impact van de inzet moeilijk navolgbaar. Partners signaleren dat binnen Bewust Barendrecht scherpere keuzes gemaakt moeten worden om daadwerkelijk impact te realiseren. Enerzijds heeft dit betrekking op de doelgroepen:

Rekenkamer Barendrecht | Gezondheidspreventie in Barendrecht: kansen en keuzes | 26.

binnen de brede categorieën jongeren en ouderen is geen verdere toespitsing. Anderzijds werkt de gemeente vooral aanbodgericht, en is er geen vraaggestuurde inzet.

2.3.1 De gemeente focust weinig op doelgroepen en wijken. De gemeente richt de meeste beleidsstukken niet op specifieke doelgroepen. Op dit moment is er bijvoorbeeld geen ouderenbeleid, maar zijn er wel veel initiatieven gericht op ouderen. De gemeentelijke initiatieven zijn vooral gericht op jongeren en ouderen. Dit is ook pragmatisch omdat veel van de landelijke gelden specifiek bedoeld zijn voor deze doelgroepen, denk aan de valpreventie van GALA. De Sport- en Beweegnota brengt wel focus aan op de doelgroepen jeugd en 65+ers. Zoals ook uit het Meerjarenprogramma blijkt, wil de gemeente meer aandacht besteden aan op wijkgericht werken. Er zijn in Barendrecht namelijk een aantal wijken waar relatief meer gezondheidsproblemen zijn. Vooralsnog is bewust gekozen om voor twee wijken (centrum en Vrijenburg), beide met lagere SES-scores41, een specifieke aanpak te hanteren om deze wijken veerkrachtig(er) te maken. Dit plan is in juni 2025 besproken in context van de eerdergenoemde Actietafel Wonen-Welzijn-Zorg.42 Ook besteedt de gemeente in de nieuwe sport- en beweegnota nadrukkelijk aandacht aan wijkgericht werken, maar dan in twee andere wijken - Noord en Waterkant. De wijkgerichte aanpak komt niet aan bod in het uitvoeringsprogramma van Bewust voor Barendrecht. Of deze wijkgerichte aanpak vruchten af gaat werken is nog moeilijk te beoordelen.

Het is nog te vroeg om de resultaten van het sportbeleid te kunnen analyseren, en uit de gesprekken blijkt dat er in de uitvoering van het gezondheids(preventie)beleid nog beperkt mee wordt gewerkt. Uit de gesprekken blijkt dat zowel de gemeente als partners wel een wens hebben om dit meer te doen. Dit geldt zowel voor wijkgericht monitoren als initiatieven opzetten die specifiek zijn gericht op de problematiek in een wijk.

2.4

Instrumenten van de gemeente

Kernbevinding: De gemeente Barendrecht beschikt over instrumenten gebaseerd op subsidies (met name aan KijkopWelzijn, die het grootste deel van het GALA-budget ontvangt), incidentele projectopdrachten, campagnes en netwerkbijeenkomsten. Andere instrumenten die de gemeente gebruikt zijn bijvoorbeeld het werken aan een fysieke leefomgeving die sport en bewegen faciliteert en het geven van voorlichting. Maar de instrumenten missen, door een gebrek aan een overkoepelende visie, onderlinge samenhang.

2.4.1 De gemeente kan en is aan de slag met de inzet van verschillende beleidsinstrumenten. Soms zelf, vaak samen met organisaties. Het nieuwe sport- en beweegbeleid geeft de organisatie aanknopingspunten om (verder) te werken aan een gezonde leefomgeving. Zo worden buitensportaccommodaties vernieuwd en uitgebreid, en worden binnensportaccommodaties zoveel mogelijk behouden en onderhouden. Voor een deel komt de uitvoering hiervan al tot stand, gezien bijvoorbeeld de uitbreiding van het zwembad en de realisatie van meer (gratis) buitensportvoorzieningen. Ook het nieuwe Uitvoeringsplan Bewust Barendrecht zet uiteen waar de gemeente mee aan de slag kan. Zo worden bijvoorbeeld de ketenaanpakken die onder GALA vallen benoemd, waaronder het sociaal verwijzen, de Kansrijke Start en Valpreventie van 41 De sociaaleconomische statusscore, die is gebaseerd op financiële welvaart, het opleidingsniveau en het recente arbeidsverleden

van huishoudens, HYPERLINK "https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/maatwerk-en-microdata/microdata-zelf-onderzoekdoen/microdatabestanden/seswoa-sociaaleconomische-statusscoreshuishoudens#:~:text=Bevat%20de%20sociaaleconomische%20statusscores%20van,arbeidsverleden%20van%20huishoudens%2 0(WOA)."Seswoa: Sociaaleconomische statusscores huishoudens | CBS. 42 Gemeente Barendrecht, Uitnodiging aftrap van de Actietafel Wonen-Welzijn-Zorg (WWZ) 2025.

Rekenkamer Barendrecht | Gezondheidspreventie in Barendrecht: kansen en keuzes | 27.

ouderen. Onder deze ketenaanpakken zijn afspraken gemaakt met organisaties uit het sociaal en medisch domein om de samenwerking te versterken.

2.4.2 De uitvoering van het lokale preventiebeleid in samenwerking met maatschappelijke partners is versnipperd en mist samenhang. De gemeente werkt met verschillende projecten en initiatieven aan gezondheidspreventie, maar aangezien er naast ‘Bewust Barendrecht’ geen centraal beleidsstuk is, vindt de uitvoering plaats op basis van losse initiatieven. De gemeente zet deze vervolgens door als het goed werkt. Dit betekent enerzijds dat er veel ruimte is voor nieuwe plannen. De losse initiatieven betekenen echter ook dat er geen borging is en dat veel projecten persoonsgebonden zijn. De gemeente heeft daarnaast als facilitator en stimulator vooral de mogelijkheid om initiatieven te steunen. De initiatieven en projecten in de gemeente worden grotendeels georganiseerd door maatschappelijke partners en verengingen. Zoals in het vorige hoofdstuk aan bod kwam is het voortzetten van goed werkende bestaande initiatieven en mogelijk passende nieuwe initiatieven een belangrijk onderdeel voor het stimuleren van bewustzijn. De gemeente stimuleert en faciliteert door het toekennen van subsidies. De subsidies worden ofwel gefinancierd vanuit de reguliere begroting en een deel uit de SPUKS. De gemeente toetst de of de aanvragen passen binnen de gemeentelijke subsidieverordening of binnen de kaders van de Rijksgelden. In de praktijk gaat het volgens de gesprekspartners vooral om balans.

In het kader van ontmoeting wordt door jongerenwerkers bijvoorbeeld wel eens tegen jongeren gezegd dat ze een zakje chips krijgen als ze naar een bijeenkomst komen. Met betrekking tot de fysieke gezondheid is dat in principe geen goed signaal, maar aan de andere kant wordt eenzaamheid bestreden en wordt gewerkt aan mentale gezondheid. Daarmee houden de vier thema's van Bewust Barendrecht elkaar in evenwicht. In de gesprekken benoemen betrokkenen dat ze in de uitvoering vooral proberen vier thema’s uit het uitvoeringsplan in balans te houden en te zorgen dat initiatieven in aanmerking blijven komen voor de SPUKs.

Uit een groot panelonderzoek van Citisens (2024) blijkt dat 59% van de Nederlanders vindt dat de gemeente een belangrijke taak heeft ten aanzien van gezond leven. Van de respondenten in het onderzoek vindt zelfs 83% een leefomgeving die gezondheid stimuleert (zeer) belangrijk. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat mensen informatie geven over gezond gedrag ontoereikend is om ze aan te zetten tot gezond gedrag; effectiever zijn interventies die ervoor zorgen dat obstakels tot gezond gedrag verwijderd worden.43 In het panelonderzoek heeft Citisens uitgevraagd welke inzet van de gemeente inwoners precies verwachten. Sport en bewegen Uit het onderzoek is gebleken dat Nederlanders het vooral belangrijk vinden dat sporten en bewegen toegankelijker wordt gemaakt, door het goedkoper te maken, elke dag bewegen makkelijker te maken, meer mogelijkheden om te sporten en bewegen in de omgeving te faciliteren en door subsidies voor sporten en bewegen uit te geven. Gezond eten

43

Albarrín et al (2024), Determinants of behaviour and their efficacy as targets of behavioural change interventions.

Rekenkamer Barendrecht | Gezondheidspreventie in Barendrecht: kansen en keuzes | 28.

Nederlanders zouden de meest effectieve maatregel vinden dat gezond eten in de supermarkt goedkoper wordt, hoewel dit uiteraard geen maatregel is die de gemeente kan nemen. Ook zien zij winst in de omgeving: de gemeente kan zorgen voor meer gezond én minder ongezond eten in de omgeving. Wat volgens het onderzoek ook effectief zou zijn is als er duidelijke informatie wordt gegeven in de winkel omtrent gezond eten. Mentale gezondheid Het liefst zien Nederlanders dat initiatieven voor mentale gezondheid in de buurt worden ondersteund, en dat er ontmoetingsplekken worden gefaciliteerd. Daarnaast zien Nederlanders dat er veel winst kan worden behaald in het bespreekbaar maken van mentale gezondheid, en als de gemeente (meer) informatie zou verstrekken over mentale gezondheid.

Rekenkamer Barendrecht | Gezondheidspreventie in Barendrecht: kansen en keuzes | 29.

3. Organisatie en samenwerking In dit hoofdstuk brengen we in kaart op welke manier gezondheidspreventie is belegd in het gezondheidsbeleid binnenn de ambtelijke organisatie, en hoe daarbij wordt samengewerkt tussen de verschillende afdelingen. Ook maken we inzichtelijk welke externe partijen betrokken zijn bij de totstandkoming en uitvoering van het gezondheidspreventiebeleid, en welke rol de gemeente speelt in het vinden en samenbrengen van maatschappelijke partners, bedrijven, overheden, inwoners en de gemeente. In dit hoofdstuk worden onderstaande deelvragen beantwoord: 6. Op welke manier is gezondheidspreventiebeleid belegd in de ambtelijke organisatie en hoe wordt er hierbij intern samengewerkt tussen verschillende afdelingen? 7. Welke partijen (maatschappelijke partners, bedrijven, overheden en inwoners) zijn er betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van gezondheidspreventiebeleid? a. Welke rol speelt de gemeente in het vinden en samenbrengen van partners?

3.1

Organisatie en samenwerking

Kernbevinding: De gemeente Barendrecht beoogt de interne samenwerking tussen afdelingen om gezondheidspreventie domeinoverschrijdend te organiseren. In de praktijk blijkt dat er vooral projectmatige samenwerking plaatsvindt; de integrale aanpak is niet geborgd in structurele werkprocessen of overleggen. De organisatie is onvoldoende ingericht op de lange termijn opgaven van gezondheidspreventie en mist de capaciteit voor strategische analyse en regie.

3.1.1 De inrichting van de ambtelijke organisatie op het gebied van gezondheidspreventie is op sterkte maar mist integraliteit en focust zich met name op sport en bewegen Bij de gemeente Barendrecht zijn twee beleidsambtenaren werkzaam die zich richten op het programma Bewust Barendrecht: een beleidsadviseur jeugd en volksgezondheid, en een beleidsadviseur die zich richt op sport, GALA en IZA. Per lokaal akkoord is er daarnaast een professional uit het veld aangesteld als regisseur dan wel coördinator. Het lokaal Sport- en Beweegakkoord en het Lokaal Preventieakkoord worden gecoördineerd door medewerkers van Stichting KijkopWelzijn. Uit de gesprekken in dit onderzoek bleek dat de taken binnen de gemeentelijke organisatie niet altijd helder zijn verdeeld. De beleidsadviseur jeugd en gezondheid heeft onbedoeld het projectleiderschap over Bewust Barendrecht op zich genomen, en de collega-beleidsadviseur die zich bezighoudt met sport en bewegen is ook aangesloten. Het is in de organisatie nog niet duidelijk hoe dit project ‘portefeuilletechnisch’ is ingeregeld.. De beleidsmedewerkers die zich bezighouden met Bewust Barendrecht hebben in de andere beleidsterreinen met name contact met collega's bij de afdelingen leefomgeving en buitenruimte, over de realisatie van sport- en beweegplekken en watertappunten.

Bestuurlijk wordt ervaren dat er nog niet voldoende raakvlak is tussen de verschillende beleidsdomeinen. Ook wordt ervaren dat er in de afgelopen jaren veel verloop is geweest van medewerkers. Daardoor mist de organisatie ervaring en dossierkennis. Dit creëert volgens de betrokken partners ook onrust en onduidelijkheid in de onderlinge samenwerking

Rekenkamer Barendrecht | Gezondheidspreventie in Barendrecht: kansen en keuzes | 30.

3.2

Samenwerking met externen

Kernbevinding: De gemeente Barendrecht heeft een uitgebreid partnernetwerk opgebouwd. De contacten worden positief beoordeeld. Wel blijkt dat de gemeente regelmatig een enigszins passieve positie verkiest en onvoldoende regie neemt. Zo vervult de gemeente veelal een faciliterende rol op projectbasis, en heeft de gemeente ten aanzien van bijvoorbeeld de uitvoering van het sport- en beweeg- en preventiebeleid geen regierol. Hierdoor wordt het potentieel aan slagkracht van het netwerk niet volledig benut. Daarnaast heeft de samenwerking met externen niet altijd een structureel karakter, en zijn niet alle groepen partners bij overleggen over Bewust Barendrecht aangesloten.

3.2.1 De gemeente werkt met maatschappelijke partners, vaak op projectniveau, samen Stichting KijkopWelzijn De Stichting KijkopWelzijn voert het maatschappelijk werk uit in de gemeente Barendrecht. De opdracht die bij KijkopWelzijn is neergelegd omvat een buurtsportcoach, het ouderenwerk, het jeugden jongerenwerk en het mantelzorg adviespunt. Daarnaast heeft KijkopWelzijn een vrijwilligersvacaturebank en helpt de organisatie inwoners om activiteiten te organiseren in de buurt. KijkopWelzijn is ook regisseur van het lokale sport- en beweegakkoord. Stichting Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) Rijnmond CJG richt zich op preventie bij jongeren, van conceptie tot 18 jaar. Zwangeren, ouders en jongeren kunnen er terecht met vragen over opvoeden, opgroeien en gezondheid. De jeugdgezondheidszorg inclusief het consultatiebureau maakt deel uit van het CJG. Gemeenten kunnen bij het CJG verschillende pakketten afnemen. Het CJG geeft aan dat in Barendrecht goed wordt ingezet op voorschoolse preventie. Maar, verschillende pakketten zoals rondom schoolziekteverzuim, een begeleidingsprogramma en kwetsbare moeders worden in de gemeente niet ingekocht. GGD Rotterdam-Rijnmond De GGD is een regionaal samenwerkingsverband dat voor gemeenten de Wet Publieke Gezondheid uitvoert. Net als het CJG is ook de GGD voor de gemeente actief op het gebied van gezondheidspreventie.

Dat doen de GGD’en door ziektes op te sporen en mensen te helpen gezond te leven, bijvoorbeeld via vaccinatieprogramma's, gezondheidscampagnes en ondersteuning bij het stoppen met roken. De GGD doet onderzoek en geeft advies, hulp en voorlichting over gezondheid aan inwoners, bedrijven en gemeenten. Het bestuur van de GGD bestaat uit de portefeuillehouders volksgezondheid van de deelnemende gemeenten. Voor Barendrecht is dat momenteel wethouder Bol. De GGD heeft ook aanvullend aanbod voor gemeenten. Barendrecht was in dat kader in 2023 en 2024 aangesloten bij het aanbod ‘Nu Niet Zwanger’. Maatschappelijke partners De verschillende maatschappelijke partners zoals huisartsen, scholen en kinderopvangen hebben hun eigen rol binnen het gezondheidspreventie-beleid van Barendrecht. Verschillende kinderopvangen sluiten altijd aan bij de overleggen in het kader van Bewust Barendrecht, en kunnen daar inbrengen welke zorgen zij hebben over de gezondheid van jonge kinderen. Ook kunnen zij subsidie ontvangen onder de vlag van Bewust Barendrecht. Zo is er bijvoorbeeld een ‘groene kinderopvang’ die zich vanuit de eigen filosofie al inzet voor gezond en bewust eten, en die vanuit Bewust Barendrecht een subsidie ontving voor ‘Geen rommel in je trommel’. Een ondersteuningsorganisatie voor huisartsen sloot zich met KijkopWelzijn aan bij de pilot ‘Welzijn op recept’ (april 2024 tot maart 2025).

In deze pilot werd een welzijnscoach aangesteld bij KijkopWelzijn die laagdrempelig psychosociale hulp kon leveren voor mensen die geen medische of psychologische behandeling nodig hadden. In het Uitvoeringsprogramma van Bewust Barendrecht (2025) is een aanpak voor zorgprofessionals en met

Rekenkamer Barendrecht | Gezondheidspreventie in Barendrecht: kansen en keuzes | 31.

name huisartsen opgenomen die zich richt op het creëren van bewustwording over voeding, beweging, ontspanning, slaap, middelen en verbinding onder inwoners.

3.2.2 De samenwerking met partners verloopt overwegend goed, maar er zijn o.a. uitdagingen in het monitoren van resultaten en betreffende de regierol van de gemeente De samenwerking tussen de gemeente en betrokken partners verloopt grotendeels goed. Met partijen zoals de GGD en KijkopWelzijn zijn de lijnen kort en is de samenwerking constructief. Er is regelmatig contact tussen het gemeentebestuur en het bestuur van deze organisaties. De inhoudelijke expertise van deze partners speekt een grote rol op het gebied van gezondheidspreventie. Voor de gemeente is het onderhouden van deze samenwerking van groot belang. Zowel partners als de gemeente geven in de gesprekken aan dat de huidige monitoringsstructuur niet voldoet aan de wensen. In het volgende hoofdstuk bespreken we de uitdagingen en gezette stappen rond monitoring uitgebreider. De gemeente heeft op monitort de partners nu op basis van hun jaarverslag en periodieke gesprekken. De verantwoording is bijvoorbeeld gebaseerd op aantallen deelnemers en niet op resultaten. Ervaring van de betrokken partners Verschillende betrokken organisaties ervaren zelf ook knelpunten in de samenwerking met de gemeente. Ondanks de korte lijnen en goede contacten geven de betrokkenen aan dat er uitdagingen ontstaat door personele wisselingen en kortlopende subsidies.

Ze weten dat dit niet geheel binnen de macht van de gemeente ligt, maar zouden de gemeente hier een stevigere regierol willen zien nemen. Naast de regierol zien betrokken partners ook graag dat de gemeente meer een rol als trekker inneemt. Op dit moment voelt het alsof deze rol voornamelijk bij de uitvoerende organisaties ligt. Voor de partners met een duidelijke uitvoeringstaak op het gebied van gezondheid is het over het algemeen duidelijk hoe ze contact kunnen krijgen met de gemeente. Hoewel de gemeente hier al stappen in zet door uitbreiding van ‘Bewust Barendrecht’ ontbreekt er een helder beleidsmatig afwegingskader. De sturing die de partners ervaren is nu vooral reactief op actuele maatschappelijke ontwikkelingen en landelijke richtlijnen. Voor externe partners die zich met sport bezighouden, zoals bijvoorbeeld voor de sportraad en voor sportverenigingen is het helder bij wie zij moeten zijn: bij de buurtsportcoach cq. regisseur sport- en beweegakkoord, die schakelt met de beleidsadviseur sport. Rondom sport en bewegen is ook veel onderling overleg. Bij het opstellen van de sport- en beweegnota 2025 was ook voor bijvoorbeeld de sportraad een actieve rol weggelegd. Voor kinderopvangen zijn de lijntjes naar de gemeente eveneens kort door hun deelname aan de overleggen rondom Bewust Barendrecht. Voor scholen is dat anders.

Schooldirecteuren hebben geen vast contactpersoon binnen de gemeente en weten soms niet waar zij terecht kunnen met hun vragen of verzoeken. Gesprekspartners in dit onderzoek benoemen ook dat kinderopvangen gemakkelijker kunnen sturen op gezondheid doordat zij vanuit hun eigen budgetten eten en inrichting bekostigen. Voor scholen geldt dat zij minder grip hebben doordat de lunchpakketten vanuit huis worden meegegeven. In armere wijken van Barendrecht, met name in Carnisselande, leidt dit tot geen of ongezonde lunchboxen. Ook de inrichting van schoolpleinen in Carnisselande laat te wensen over: die bieden onvoldoende groen en speelmogelijkheden voor jongeren om veilig met elkaar te kunnen ontmoeten. Ten aanzien van dit type problematiek is het lastig om een ingang te vinden bij de gemeente, omdat schooldirecteuren geen vast contactpersoon hebben binnen de gemeente.

Rekenkamer Barendrecht | Gezondheidspreventie in Barendrecht: kansen en keuzes | 32.

4. Monitoring en evaluatie In dit hoofdstuk wordt beschreven op welke manier de gemeente Barendrecht de resultaten van de gepleegde inzet monitort, en welke manieren van evaluatie de gemeente gebruikt. In dit hoofdstuk worden onderstaande deelvragen beantwoord: 8. Op welke manier worden resultaten van beleidsinzet gemeten? 9. In hoeverre heeft de gemeente Barendrecht zicht op de resultaten van het gezondheidspreventiebeleid?

4.1

Monitorings- en evaluatiesysteem

Kernbevinding: De gemeente Barendrecht beschikt momenteel niet over een monitoring- of evaluatiesysteem waarmee de doeltreffendheid gevolgd kan worden van de verschillende onderdelen van het gezondheidspreventiebeleid. De focus ligt voornamelijk op activiteiten in plaats van effecten, waardoor er weinig tot geen overzicht is over welke interventies werken en welke niet. Er wordt momenteel gewerkt aan de ontwikkeling van KPI’s. Het onderliggende probleem is echter het gebrek aan regie en beleidskeuzes. Er wordt wel degelijk veel data verzameld, maar hiermee is het moeilijk een causaal verband tussen inzet en resultaat vast te stellen.

4.1.1 In de P&C stukken wordt stilgestaan bij de voortgang en inzet op de doelstellingen in het Meerjarenprogramma Per programma wordt in de begrotingen en jaarstukken zoals tussenrapportages toegelicht wat de doelstellingen zijn en welke voortgang er is. Onder het programma ‘Volksgezondheid en milieu’ wordt in deze collegeperiode het hoofddoel ‘(Langer) vitaal en gezond houden van onze inwoners en tegengaan van gezondheidsverschillen’ genoemd. Onder het programma ‘Sociaal Domein’ worden onder andere de hoofddoelen ‘Inwoners ontwikkelen zich optimaal’ en ‘Inwoners zijn (langer) vitaal en gezond’ benoemd. In de begroting van 2025 worden verschillende subacties benoemd die onder deze hoofddoelen vallen. Deze acties zijn gericht op inzet van de gemeente door nieuw beleid te ontwikkelen, dan wel mee te doen aan bepaalde programma's. Zo zal de gemeente de activiteiten die onder GALA vallen voortzetten, zou de gemeente aan de slag gaan met het ontwikkelen van beleidsdoelen en acties in een uitvoeringsprogramma Bewust Barendrecht, en worden de middelen vanuit het GALA onder andere ingezet om alcoholgebruik, overgewicht en roken tegen te gaan. Voor jongeren zal worden ingezet op preventief jeugdbeleid rondom mentale gezondheid en jongerenwerk, sluit de gemeente aan bij ‘Kansrijke Start’ en ‘Nu Niet Zwanger’ en werkt de gemeente aan betere jeugdhulp.

De gemeente zal ook werken aan betere ondersteuning voor mantelzorgers, meer laagdrempelige zorg- en ontmoetingsplekken en een actieplan voor Wonen, Welzijn en Zorg. In Tussenrapportages wordt gerapporteerd over de voortgang op deze acties. De onderliggende beleidsstukken geven, zoals beschreven in hoofdstuk 1, onvoldoende weer wat het beoogde effect van de inzet is.44

44 Tussenrapportage 2024, Gemeente Barendrecht.

Rekenkamer Barendrecht | Gezondheidspreventie in Barendrecht: kansen en keuzes | 33.

4.1.2 Er is buiten de P&C cyclus geen monitoring- of evaluatiesysteem voor het preventiebeleid De gemeente heeft geen up to date inzicht in op welke manier gepleegde inzet zijn doel bereikt. Op dit moment is er geen dashboard en zijn effecten pas laat in cijfers terug te zien. Het is voor de gemeente daarom lastig om grip te krijgen op de resultante van de inzet. Uit gesprekken met betrokken partners bleek dat er ook geen structurele monitoring is op de effecten van (losse) initiatieven. Het nieuwe uitvoeringsplan voor Bewust Barendrecht geeft aanknopingspunten om meer te meten op impact van de activiteiten die onder de paraplu van de campagne vallen. Ieder thema in het uitvoeringsplan bevat namelijk een lijst ambities waarop kwalitatief gemonitord kan worden. Eén van de thema's is bijvoorbeeld vitaal en veilig ouder worden, met de ambities: ● ● ● ● ●

We streven naar een afname van de eenzaamheid onder alle doelgroepen in Barendrecht. We streven naar een goede samenwerking tussen het sociaal en medisch domein, waarbij partners elkaar kennen en van elkaars aanbod afweten. We bieden voldoende sociaal aanbod voor ouderen in Barendrecht. We bieden verschillende interventies aan op het gebied van Valpreventie. We zetten extra in op de samenwerking met huisartsen, waarbij de POH GGZ Jeugd en Gezin en Welzijn op Recept een grote rol spelen.

In het uitvoeringsplan wordt ook beschreven hoe er wordt samengewerkt met partners en welke activiteiten worden ingezet om de doelen te bereiken. Er is een uitvoeringsbudget opgenomen in het uitvoeringsplan. Er staat echter niet in het plan opgenomen hoe de voortgang op het beleid zal worden gemonitord, en of en hoe met de verschillende partners en intern zal worden geëvalueerd.45

4.1.3 De gemeente én partners in de uitvoering zijn ontevreden over de huidige manier van monitoren en zijn bezig met het ontwikkelen van nieuwe KPI’s Zowel de gemeente als de organisaties die professionals in dienst hebben, hebben behoefte aan een betere monitoringsstructuur. De gesprekspartners vanuit de gemeente geven aan dat er een wens is om meer grip te hebben op de resultaten van de uitvoering door met name CJG en KijkopWelzijn. Andersom geven ook deze partners aan dat de regierol van de gemeente in de sturing op de doelstellingen en in de samenwerking steviger zou mogen zijn. Zoals benoemd hebben de gemeente en de belangrijkste partners regelmatig contact. Tijdens de contactmomenten worden ook de resultaten besproken. De huidige KPI's zijn erg uitvoeringsgericht. Daardoor zijn ze goed meetbaar, maar geven ze geen beeld van effecten van de initiatieven en projecten. Daardoor kan de gemeente op basis van de monitoringsinformatie geen strategische keuzes maken over de voortzetting of afronding van de inzet. Daarom is de gemeente in samenwerking met de partners nieuwe KPI’s aan het ontwikkelen. Nu wordt een vijftal overkoepelende maatschappelijke opgaven gedefinieerd, waaronder KPI's worden geformuleerd die meer gericht gaan zijn op de impact van activiteiten en maatregelen, en niet slechts op de uitvoering, zoals het aantal deelnemers aan een activiteit.

Bij de eerste uitrol van de campagne Bewust Barendrecht is wel gemonitord op impact. Er is door KijkopWelzijn teruggevraagd aan deelnemers hoe ze de bijeenkomsten hadden ervaren en hoe het verder invloed had. Zo bleek dat tijdens de Bewust Barendrecht markt 90% van de bezoekers inspiratie opdeed voor gezonder gedrag en daarvan gaf 98% aan geïnspireerd te worden om iets met gezonde voeding. Van de niet of 45 Uitvoeringsplan Bewust Barendrecht, p. 12.

Rekenkamer Barendrecht | Gezondheidspreventie in Barendrecht: kansen en keuzes | 34.

onvoldoende actieve deelnemers gaf meer dan de helft aan meer te willen bewegen na bezoek van de markt. Desondanks is dit soort evaluatie en monitoring volgens de gesprekspartners niet genoeg. Om echt inzicht te krijgen in de impact zouden deelnemers langer moeten worden gevolgd. Ook spreken de gesprekspartners de wens uit dat er in lijn met de wijkaanpak mogelijk ook per wijk monitoringsinformatie op te halen zodat de inzet op het gebied van gezondheidspreventie beter op de wijk kan worden aangepast.

Rekenkamer Barendrecht | Gezondheidspreventie in Barendrecht: kansen en keuzes | 35.

Bijlage 1. Geraadpleegde bronnen Onderzoeksverantwoording Het onderzoek is gestart op 19 juni 2025 met een startgesprek met de ambtelijke organisatie. In dit startgesprek zijn de onderzoeksopzet en het informatieverzoek toegelicht. De ambtelijke organisatie is vervolgens aan de slag gegaan om de benodigde informatie aan de onderzoekers aan te leveren. Op 26 juni hebben de onderzoekers de documentatie en contactgegevens ontvangen. In juli en augustus hebben de onderzoekers de documentanalyse uitgevoerd. De documentatie bestond onder andere uit de beleidsstukken over sport en informatie over doelrealisatie en partners. De onderzoekers hebben de resultaten van de documentanalyse getoetst en verdiept in zes gesprekken. Er zijn gesprekken geweest met de betrokken portefeuillehouders en beleidsambtenaren en de regisseur sport en beweegakkoord en preventieakkoord. Vervolgens zijn er drie groepsgesprekken geweest. De gesprekken waren met medewerkers van de KijkopWelzijn, CJG Rijnmond en een afvaardiging scholen en adviesraden. Een overzicht van de gevoerde interviews is in deze bijlage te vinden. Op basis van de onderzoeksbevindingen uit documenten en gesprekken hebben de onderzoekers de nota van bevindingen geschreven. De conceptversie van de nota van bevindingen is op 20-10-2025 aan de organisatie aangeboden voor ambtelijk wederhoor.

Het ambtelijk wederhoor is een feitelijke check op de rapportage en is ontvangen op 29-10-2025. Hierna is de definitieve rapportage, bestaande uit een bestuurlijke nota en de nota van bevindingen op 17-11-2025 aan het college aangeboden voor een bestuurlijke reactie. Deze is op 10-12-2025 ontvangen en vervolgens opgenomen in de bestuurlijke nota. Hierna is de rapportage aangeboden aan de gemeenteraad van Barendrecht.

Geraadpleegde bronnen De rekenkamer verwijst met voetnoten in de tekst naar de geraadpleegde schriftelijke bronnen.

Gevoerde interviews Datum gesprek

Naam/functie

Organisatie

11-08-2025

Beleidsedewerkers en regisseur (sport en beweegakkoord en preventieakkoord)

Gemeente Barendrecht

28-08-2025

Medewerkers centrum jeugd en gezin

CJG Rijnmond

29-08-2025

Bestuurders en medewerkers welzijnsorganisatie

KijkopWelzijn

09-09-2025

Afvaardiging scholen en adviesraden

Kibeo, CVS Vrijenburg, maatschappelijke adviesraad Barendrecht en sportraad Barendrecht

04-09-2025

Portefeuillehouder Bewust Barendrecht (IZA/GALA)

Gemeente Barendrecht

11-09-2025

Portefeuillehouder welzijn, volksgezondheid en sociaal domein

Gemeente Barendrecht

Rekenkamer Barendrecht | Gezondheidspreventie in Barendrecht: kansen en keuzes | 36.