Definitieve Nota Integraal Beleid Sociaal Domein Barendrecht

Planning Kosten Start Eind BBB 2020 Doorlopend Elke ouder heeft wel eens vragen over opvoeden. Over heel gewone dagelijkse dingen waar je zelf even niet meer uitkomt. Wanneer dit het geval is dan bieden ervaren en getrainde vrijwilligers, gedurende ongeveer een jaar, ouders vriendschappelijke en praktische ondersteuning bij het opvoeden van hun kinderen. Hierdoor kunnen kleine vragen klein gehouden worden, zodat ze en niet uitgroeien tot grote problemen. Home-Start is beschikbaar voor gezinnen met kinderen in de leeftijd van 0 t/m 6 jaar. Planning Kosten Start Eind Doorlopend Doorlopend BBB Families First richt zich op het herstel van relaties binnen het gezin en de directe omgeving en draagt bij aan het verbeteren van het gedrag van het kind. Wanneer de situatie thuis uit de hand is gelopen krijgen gezinnen intensieve ondersteuning thuis, zodat in gezamenlijkheid de dreigende crisis (bijvoorbeeld uithuisplaatsing van een jongere) opgepakt kan worden. Het gezin leert o.a. om met lastige situaties, zoals ruzies, om te gaan en deze op te lossen en met elkaar in contact te blijven. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend 22

1.5 Onderwijs Achterstanden Beleid

1.6 Passend Onderwijs

1.7 Halt-straf en Pak je Kans

Wij willen dat kinderen bij de start van het basisonderwijs zo min mogelijk achterstand hebben. We investeren dus fors in Voorschoolse Educatie. Dit houdt in dat wij inzetten op de toeleiding en het bereik. We maken afspraken met de VVE-partners over de resultaten, de doorgaande leerlijn en de kwaliteitsborging. Daarnaast investeren we in vroegschoolse educatie en ondersteunen wij het basisonderwijs zodat wij gezamenlijk met de scholen onderwijsachterstanden in het onderwijs kunnen bestrijden. We trekken gezamenlijk op met de VVEpartners zoals kinderopvang, onderwijs en de jeugdgezondheidszorg (CJG) en zorgen voor duidelijke afspraken. Planning Kosten Start Eind BBB15 2020 2022 Het recht op passend onderwijs is vastgelegd in de Wet op Passend Onderwijs (augustus 2014). Hieraan wordt uitvoering gegeven door scholen en samenwerkingsverbanden. Vanuit de principes van inclusieve samenleving vinden we het wenselijk dat onze kinderen en jeugdigen zoveel als mogelijk thuis nabij onderwijs kunnen volgen. Hierdoor zijn ze beter in staat lokaal een sociaal netwerk op te bouwen en gebruik te maken van andere lokale voorzieningen. We zetten in op het intensiveren van de samenwerking met de scholen, schoolbesturen, samenwerkingsverbanden en de jeugdgezondheidszorg (CJG).

Dit doen we door ambities op elkaar af te stemmen, afspraken te maken over ieders taken, rollen en verantwoordelijkheden en gezamenlijk op te trekken t.a.v. innovatie. Vanuit de Lokale Educatieve Agenda en de Regionaal Educatieve Agenda worden jaarlijks thema’s vastgesteld die bijdragen aan het versterken van de basis(zorg)infrastructuur. Een sterke basis(zorg)infrastructuur maakt het mogelijk om meer lokaal passend onderwijs te bieden en het aantal thuiszitters terug te dringen. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend Jongeren zoeken soms de grens op. Experimenteren hoort bij hun leeftijd, maar soms gaan zij te ver en plegen ze een overtreding of een misdrijf. Door direct in te grijpen wordt voorkomen dat de situatie verergert. Dit kan door middel van het opleggen van de Halt-straf voor jongeren van 12 tot 18 jaar. De Halt-straf heeft tot doel grensoverschrijdend gedrag zo vroeg mogelijk te stoppen en het goed te maken met de slachtoffers en de maatschappij. Halt wil jongeren dus helpen fouten te voorkomen, hen laten leren van fouten en jongeren de kans geven hun gemaakte fouten te herstellen. Dit gebeurt onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Veiligheid en Justitie. Jongeren komen bij Halt terecht via de politie en een buitengewoon opsporingsambtenaar, bijvoorbeeld een leerplichtambtenaar. Soms is er sprake van achterliggende problematiek.

Halt onderzoekt dit en als er extra hulp of ondersteuning nodig is kan worden

15

BBB = binnen bestaand budget

23

1.8 Cultuureducatie met kwaliteit

1.9 BAR Trainingsbureau voor preventieve trainingen voor jeugdigen en ouders

1.10 Bibliotheekwerk

doorverwezen naar Pak Je Kans. Tevens kan Pak je Kans ingeschakeld worden door de politie of een leerplichtambtenaar. Bijvoorbeeld wanneer er sprake is van zorgwekkend gedrag thuis, op straat of wanneer jongeren spijbelen van school. Maar ook bij daders of slachtoffers van bijvoorbeeld pesten of sexting. Pak Je Kans gaat verder waar Halt stopt en is daarom in een aantal situaties een gewenste aanvulling. Vanuit Pak je Kans worden (achterliggende) problemen opgelost door het bieden van laagdrempelige, kortdurende hulp en richt zicht op gedragsverandering van de kinderen / jongeren en het hele gezin. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend Ieder kind moet de kans krijgen zijn of haar creativiteit optimaal te ontwikkelen. Het onderwijs is de plek bij uitstek om kinderen met cultuur te bereiken. Vanuit de gemeente nemen we deel aan de ‘Rijksregeling Cultuureducatie met Kwaliteit’. Deze regeling is gericht op de ontwikkeling van een doorgaande leerlijn in het basisonderwijs, zodat kinderen hun verbeeldingskracht, waarnemingsvermogen en communicatieve vaardigheden kunnen ontwikkelen. Door de deelname aan deze regeling faciliteren we het onderwijs om cultuureducatie te borgen in het curriculum en is aandacht voor het thema ‘Wetenschap & technologie. Dit kan met lokale culturele partners.

Planning Kosten Start Eind BBB 2021 2024 Het BAR-trainingsbureau voor preventieve trainingen wordt gecoördineerd door Stichting CJG Rijnmond en heeft als doel trainingen op het gebied van ontwikkeling en opvoeding te coördineren en te organiseren, zowel voor ouders als voor jeugdigen. Denk aan trainingen op het gebied van sociale vaardigheden, faalangst en kind in echtscheidingssituaties (KIES). Vanuit het trainingsbureau wordt gescreend of het aanbod passend is bij de vraag en of andere voorliggende dan wel maatwerk voorzieningen meer passend lijken. Het trainingsbureau brengt in kaart welk lokaal aanbod beschikbaar is of gemist wordt, op het terrein van gezondheid en veilig opvoeden en opgroeien (o.a. vanuit particulier aanbod). Tevens wordt de samenwerking gezocht met het samenwerkingsverband van het primair onderwijs (RiBA) en met scholen zodat (school-gerelateerde) problematiek op de juiste plek aangepakt kan worden. Planning Kosten Start Eind BBB 2022 De bibliotheek is de plaatselijke toegangspoort tot kennis, levenslang leren, culturele ontwikkeling en onafhankelijke besluitvorming en pakt steeds meer een maatschappelijke rol op. De bibliotheek heeft 5 functies: (1) ter beschikking stellen van kennis en informatie; (2) bieden van mogelijkheden tot kennis en educatie; (3)het bevorderen van lezen 24

en het laten kennis maken met literatuur; (4) organiseren van ontmoeting en debat; (5) kennis laten maken met kunst en cultuur.

1.11 ‘Kruispunt Live’

1.12 Preventief jeugdbeleid

Het Plein Carnisselande is in ontwikkeling. Samen met de partners (wijkteam en veiligheidspost) worden afspraken gemaakt voor samenwerking en dienstverlening in het gebouw en ook met de partners op en rond het Middeldijkerplein worden er afspraken gemaakt om samen te werken en activiteiten en programmering op te zetten. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend De partners in Het Kruispunt realiseren activiteiten en programmering binnen vier programmeerlijnen: 1. Sociaal domein 2. Onderwijs en Educatie 3. Talentontwikkeling en amusement 4. Duurzaamheid De programmacoördinator binnen de Stichting ‘Kruispunt Live’ levert een belangrijke bijdrage in deze programmering. Voor het uitvoeren van de vier programmeerlijnen hebben de partners in 2019 een samenwerkingsovereenkomst getekend. De partners bestaan uit Theater Het Kruispunt, Bibliotheek AanZet, Spruit eten en drinken en Exxact Barendrecht. Digitaal Dagblad BV (Barendrechts Dagblad) heeft de samenwerkingsovereenkomst ‘Kruispunt Live’ niet ondertekend, maar blijft wel betrokken bij activiteiten. Planning Kosten Start Eind BBB 2019 Doorlopend Het preventief jeugdbeleid in Barendrecht heeft als belangrijkste doel om de Barendrechtse jeugd kansrijk, gezond en veilig te laten opgroeien.

Ingezet wordt op de volgende speerpunten: - Opvoedvragen- problemen - (V)echtscheidingen - School(ziekte)verzuim - Schermgebruik - Perfectionisme en faalangst - Jeugdparticipatie - Kwetsbare gezinnen - Verborgen armoede - Pesten Per domein (kansrijk, veiligheid en gezondheid) is een alliantie gevormd. Behalve de gemeente zitten in deze allianties de belangrijkste lokale vertegenwoordigers van organisaties, zorgaanbieders, jeugdgezondheidszorg en betrokken professionals. Zo zijn er in 2020 drie goedlopende allianties gevormd, waarin iedereen elkaar kent en waarin verbindingen gelegd worden. Deze allianties kunnen de basis vormen voor de opgavetafels, die gevormd gaan worden benoemd in hoofdstuk 2. 25

1.13 Inzet maatschappelijk werkprofessionals op school

1.14 Ouderenwerk

Planning Kosten Start Eind BBB 2020 2022 We vinden het belangrijk dat vragen van leerkrachten, kinderen en hun ouders vroegtijdig gesignaleerd worden en dat op basis van de vragen kortdurende psychosociale en pedagogische hulp en ondersteuning aan kinderen, ouders en leerkrachten gegeven worden. Dit doen we door te werken aan een verbeterde inzet van schoolmaatschappelijk werk op de Primair onderwijs scholen. Op de VO-scholen zijn schoolmaatschappelijk werk professionals werkzaam. De schoolmaatschappelijk werk professionals werken in nauwe verbinding met de wijkteamprofessionals. Daarbij vindt een nauwe samenwerking met de jeugdgezondheidszorg (CJG) plaats. Aan elke school is een jeugdverpleegkundige gekoppeld voor preventieve vragen op het gebied van gezond en veilig opvoeden en opgroeien. Planning Kosten Start Eind BBB 2020 Een speciale tak van KijkopWelzijn is het ouderenwerk in Barendrecht. Het ouderenwerk zet zich in voor ouderen in Barendrecht, zodat ze zichzelf blijven ontwikkelen, waar mogelijk zelfstandig blijven participeren en de regie houden over hun eigen leven. Er worden verschillende activiteiten aangeboden hiervoor: individuele trajecten (één op één of in een groep), thema- en voorlichtingsbijeenkomsten, openstelling dienstencentrum voor verscheidene activiteiten en beweegactiviteiten. Planning Start Doorlopend

Eind Doorlopend

Kosten BBB

26

4. Meedoen In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het eerste maatschappelijke effect van het beleid. In de eerste paragraaf worden eerst de ambities van de gemeente beschreven. Vervolgens wordt in paragraaf 4.2 weergegeven welke inspanningen de gemeente en partners hiervoor (al) (gaan) verrichten.

4.1 Wat willen we bereiken? De gemeente vindt het belangrijk dat inwoners zoveel mogelijk in staat zijn om naar vermogen mee te doen aan de samenleving. Sociaal isolement en eenzaamheid worden zoveel mogelijk voorkomen of tegengegaan. De gemeente heeft daarvoor het volgende maatschappelijk effect geformuleerd: 

Alle inwoners hebben gelijke kansen om mee te doen

4.1.1 Verschillen zoveel mogelijk wegnemen Inwoners nemen op verschillende manieren deel aan de samenleving; als lid van een gezin, als buurtbewoner, scholier, werknemer, lid van een geloofsgemeenschap of een sportvereniging. Er kunnen zich belemmeringen voordoen waardoor iemand minder goed kan deelnemen. Deze kunnen onder meer gelegen zijn in een lichamelijke en/of verstandelijke beperking, in de psychische gezondheid/weerbaarheid, in beperkte financiële mogelijkheden of schulden, het opleidingsniveau en/of in de mate waarin iemand beschikt over een sociaal netwerk. Voor nieuwkomers / statushouders geldt aanvullend dat de belemmeringen om mee te doen te maken hebben met het feit dat zij nog onbekend zijn met de samenleving en de taal nog niet beheersen. De gemeente vindt het belangrijk om in samenwerking met partners de belemmeringen die (sommige) groepen inwoners ondervinden om te zetten in kansen.

4.1.2 Zelfredzaamheid geen (continu) gegeven in het leven Binnen het integraal beleid sociaal domein staan autonomie en eigen verantwoordelijkheid voorop. De zelfredzame inwoner kan goed voor zichzelf zorgen/zichzelf redden, zet zich in in de maatschappij als vrijwilliger en/of via een betaalde baan of zorgt voor een naaste, kan goed met geld omgaan, is goed geïnformeerd, heeft een gezonde leefstijl, beslist als werkzoekende actief mee over de te zetten stappen richting arbeidsmarkt of over de inzet van ondersteuning en zorg. Maar niet alle inwoners zijn hier (al dan niet tijdelijk) toe in staat. Voor mensen die vanwege een lichamelijke beperking, ziekte of leeftijd fysieke belemmeringen ervaren is hulp en ondersteuning beschikbaar. Na de afweging of personen uit het sociale netwerk kunnen bijspringen, wordt professionele zorg ingezet. Om mee te kunnen doen is het ook belangrijk dat mensen zich goed van A naar B kunnen verplaatsen; om boodschappen te kunnen doen, een arts te bezoeken, naar school of de sportvereniging te gaan, bij de dagbesteding te komen et cetera. Naast de collectieve vervoersvoorziening die de gemeente biedt, zal extra aandacht besteed worden aan de toegankelijkheid van openbare gebouwen, van de openbare ruimte (waarbij prioriteit wordt gegeven aan wijken waar relatief de meeste vergrijzing is/komt) en voorzieningen zoals sport.

Sporten en bewegen dragen bij aan vitaliteit en vormen een middel om eenzaamheid te bestrijden en integratie te bevorderen. Binnen het sportbeleid wordt extra aandacht gegeven aan (eenzame) senioren, jeugd en volwassenen met een lichamelijke en/of verstandelijke beperking en aan statushouders. 27

Meer dan tot nu toe wordt gesignaleerd ligt een licht verstandelijke beperking ten grondslag aan sommige problemen. Het leidt tot ontwikkelingsachterstanden bij het opgroeien, vergroot de kans op schooluitval, sociaal isolement, financiële problemen en/of werkloosheid en het is van invloed op de weerbaarheid van een persoon. Ook vergroot het het risico op overmatig middelengebruik en criminaliteit. Voor zowel de persoon zelf als voor de samenleving is het belangrijk om tijdig vast te stellen dat een licht verstandelijke beperking een rol speelt in een bepaalde context waarin iemand zich bevindt. Op het moment dat een dergelijke beperking sneller vastgesteld kan worden, kan ook sneller de juiste ondersteuning ingezet worden. De herkenning van een licht verstandelijke beperking wordt dan ook verbeterd in deze beleidsperiode. Het kan ook voorkomen dat een persoon tijdelijk door omstandigheden (extra) kwetsbaar is, ongeacht het opleidingsniveau of werk. Het risico hierop is hoger tijdens ingrijpende gebeurtenissen in het leven zoals een echtscheiding, faillissement of ontslag16. Maar ook langduriger omstandigheden hebben een negatieve invloed op de mate van zelfredzaamheid. Het langdurig op of onder de armoedegrens leven bijvoorbeeld kan een verlammende werking hebben op mensen, waardoor er een kans bestaat dat zij in een negatieve vicieuze cirkel terecht komen.

Het is belangrijk dat hier rekening mee gehouden wordt in de uitvoering binnen het sociaal domein.

4.1.3 Maatwerkgericht aanbod & de toegang naar hulp en ondersteuning Daar waar een inwoner het niet redt zonder hulp of ondersteuning vanuit het eigen netwerk biedt de gemeente maatwerkgericht aanbod aan. De toegang naar deze ondersteuning is eenvoudig te vinden. De gemeente benut daarbij moderne (digitale) middelen. Voor mensen die extra ondersteuning nodig hebben om toegang tot de juiste zorg en ondersteuning te krijgen, wordt onafhankelijke cliëntondersteuning ingezet. Lang niet iedereen is op de hoogte van deze mogelijkheid; daarom zal de bekendheid hiervan vergroot worden. De hulp of ondersteuning is afgestemd op behoefte en noodzaak: lichte eenvoudige ondersteuning waar mogelijk en zware zorg daar waar nodig. Ook in het ondersteuningsaanbod komt meer aandacht voor de toepassing van moderne middelen en technologieën, zoals online hulpverlening of het stimuleren van ‘slim wonen met technische snufjes’. Soms is sprake van meervoudige problematiek; in dat geval regisseert de gemeente de integrale ondersteuning die wordt ingezet. Hiermee kan gericht gestuurd worden op het bereiken van de gewenste resultaten en kan tijdig worden op- of afgeschaald binnen het hulpverleningstraject.

4.1.4 Oneigenlijk gebruik wordt bestreden De financiële middelen die de gemeente in kan zetten om hulp en ondersteuning te bieden aan hen die dat nodig hebben zijn schaars. Wij willen dat er ook op termijn voldoende financiële middelen zijn om de hulp en ondersteuning op een kwalitatief goed niveau te kunnen blijven bieden. Om deze reden, maar ook met oog op rechtvaardigheid en rechtmatigheid, wil de gemeente er strikt op toezien dat de middelen worden ingezet daar waar dat ook echt nodig is. Op misbruik en oneigenlijk gebruik van voorzieningen wordt door de gemeente actief gehandhaafd.

16

Bron: Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid, WRR, 2017

28

4.1.5 Werken is belangrijk voor het welbevinden en voor de participatie In verband met de flexibilisering van de arbeidsmarkt komt een jarenlang durend vast dienstverband steeds minder voor. Door onder meer de mondialisering en de digitalisering neemt het aantal schommelingen in de werkgelegenheid ook toe. We willen dat zo min mogelijk mensen een beroep hoeven te doen op een bijstandsuitkering en dat deze periode -wanneer het toch nodig is- zo kort mogelijk is. Inzet op (om)scholing en ontwikkeling is daarom van groot belang, waarbij goed voor ogen gehouden moet worden aan welke vaardigheden en kennis behoefte is op de arbeidsmarkt, nu en op (middel)lange termijn. Met oog hierop willen we de samenwerking met onderwijsinstellingen en het lokale en regionale werkgeversservicepunt verbeteren en leerlijnen ontwikkelen die toekomstbestendig zijn. Met oog op de in te zetten gemeentelijke capaciteit op het gebied van werkloosheidsbestrijding wordt gekeken wat de afstand van de arbeidsmarkt is van inwoners met een bijstandsuitkering (dit wordt ook wel jobreadiness genoemd). De inzet is erop gericht op deze afstand zo klein en kort als mogelijk te laten zijn. Zolang inwoners niet aan de slag kunnen in een betaalde functie wordt hun inzet als vrijwilliger gestimuleerd.

Op deze manier wordt hun kennis en ervaring toch ingezet voor de samenleving en het biedt hen bovendien ontwikkelingsmogelijkheden. We willen dan ook extra inzetten op deelname aan vrijwilligerswerk door de groep uitkeringsgerechtigden. Psychische / psychosociale problemen belemmeren de participatie op de arbeidsmarkt vaak of liggen soms ook ten grondslag aan de werkloosheid en aan armoede en/of schulden. Aandacht voor psychische en psychosociale problematiek en de in te zetten ondersteuning om deze te verhelpen is belangrijk om uit een situatie te komen waarin de problemen zich opstapelen. Ondersteuning op dit gebied zal dan ook nadrukkelijk onderdeel zijn van het participatiebeleid. Voor inwoners die door een beperking niet het minimumloon kunnen verdienen kan een garantiebaan17, een beschutte werkplek18 of participatie via dagbesteding een passende oplossing bieden. Deze doelgroep willen we beter bereiken en we willen de plaatsen voor hen bij werkgevers uitbreiden. Ook willen we de doorstroming van dagbesteding naar beschut werk of een garantiebaan verbeteren. Tot slot zal binnen het participatiebeleid aandacht zijn voor de groep werkzoekende statushouders. Hun eerder verworven diploma’s en competenties in het land van herkomst worden meer benut en betrokken. De focus van de aanpak vergunninghouders ligt op participatie, onderwijs en werk.

17

Een garantiebaan is een reguliere baan bij een gewone werkgever voor mensen met een arbeidsbeperking (die voorheen voor een sociale werkplaatsplek in aanmerking kwamen) 18 Beschut werk is bedoeld voor mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking die alleen kunnen werken in een ‘beschutte’ omgeving. Zij hebben meer begeleiding een aanpassing van hun werkplek nodig dan van een reguliere werkgever verwacht kan worden. Beschut werk kan eenvoudig inpakwerk, maar ook hoogwaardig productiewerk zijn

29

“Het contract van Linda is weer niet verlengd. Zij neemt contact op met de gemeente voor hulp. De klantmanager werk denkt met Linda na over hoe zij duurzaam aan het werk kan blijven. Linda denkt nu aan een overstap naar een ‘toekomstbestendige’ sector.” “Corrie deed vroeger alles samen met haar man, maar na het overlijden van haar man voelt ze zich erg alleen. Ze bespreekt dit niet graag met Linda, omdat zij haar niet tot last wil zijn en zelf haar eigen verdriet heeft van het verlies van haar vader. Ze besluit dat ze het heft in eigen handen moet nemen. Ze neemt contact op met Kijk op Welzijn. Ze vindt het best spannend. Het gesprek met de ouderenadviseur helpt haar heel erg. Ze voeren gesprekken waar het gemis van haar man centraal staat. Maar ze bespreken ook mogelijkheden die haar kunnen helpen, zodat ze haar dochter en schoonzoon minder vaak om hulp hoeft te vragen zoals, de boodschappendienst en (inloop)activiteiten als danslessen, het volgen van workshops, maar ook lotgenotencontact. Ze wist niet dat er zoveel mogelijk was.” “Corrie gaat nu iedere dinsdag naar de een van de ontmoetingspleinen van KijkopWelzijn, waarbij ze met leeftijdsgenoten in contact komt. De ene week gaat het om creatieve activiteiten zoals kaarten maken en de andere week gaat het om spelletjes of cursussen. Daar beleeft ze veel plezier aan. De boodschappendienst helpt haar met de boodschappen.

Dit is ook heel fijn voor Linda en Ahmed. Zij weten nu dat hun (schoon)moeder meer contacten heeft en ze hoeven niet meer iedere dag langs te gaan.”

4.2 Inspanningen Bij de inspanningen die gemeenten en partners leveren of gaan leveren bij dit speerpunt is aandacht voor bovenstaande ontwikkelingen. Speerpunt 2 – Meedoen

Visie en missie

Maatschappelijk effect: Doelen:

Samen met inwoners en maatschappelijke partners wil de gemeente werken aan een vitale samenleving waarin iedereen mee kan doen. Voor inwoners die (tijdelijk) hulp en ondersteuning nodig hebben is een vangnet aanwezig. 2. Alle inwoners hebben gelijke kansen om naar vermogen mee te doen  Minder inwoners ervaren (financiële) belemmeringen om mee te doen  Meer inwoners kunnen (naar vermogen) meedoen 30

Maatschappelijke baten:

Maatschappelijke partners

2.1 Voorkomen, opsporen en omgaan met schulden

2.2 Aanpak financiële belemmeringen

            

Hulp en ondersteuning hebben een duurzamer resultaat Afname (schulden) problematiek/ belemmeringen Beperking van het aantal uitkeringen De onderlinge solidariteit in wijken neemt toe Inwoners hebben grip op hun leven Daling beroep op hulp en ondersteuning Daling kosten sociaal domein per hoofd van de bevolking Het welbevinden van inwoners groeit Verkleinen gezondheidsachterstanden Afname gevoel van eenzaamheid Effectiever herstel of stabilisatie van problematiek Inwoners voelen zich beter gehoord Niet limitatief en ten tijde van opstelling van deze nota onder meer: Sportverenigingen, Vluchtelingenwerk, Kijk op Welzijn, Kleurrijk, Voedselbank, kledingbank, Velerlei, de Barendrechtse Uitdaging, werkgeversvereniging, werkgevers, werkgeversservicepunt (lokaal en Rijnmond, arbeidsmarktregio), scholen, zorgaanbieders, wijkteams. Inspanningen De gemeente zet in op voorlichting, zoals voorlichting op scholen en het verspreiden van de NIBUD-geldkrant bij inwoners. De gemeente signaleert vroegtijdig financiële problemen door samenwerking met woningbouwverenigingen, nutsbedrijven en zorgverzekeringen. Als inwoners problematische schulden hebben kunnen zij daarbij advies krijgen, ondersteuning van een schuldhulpmaatje en/of kan een minnelijk of wettelijk schuldhulpverleningstraject worden ingezet.

Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend Inwoners die (tijdelijk) niet in de kosten voor levensonderhoud kunnen voorzien kunnen een beroep doen bijstand voor levensonderhoud. Andere wettelijke inkomensregelingen zijn bijzondere bijstand voor bijzondere noodzakelijke kosten, de individuele studietoeslag, de inkomenstoeslag en de Zorgpolis voor minima. Daarnaast zijn er enkele Meedoen-regelingen zoals het ‘Kindpakket in natura’ en de zwemdiplomaregeling, om ervoor te zorgen dat financiële belemmeringen minder of geen belemmeringen vormen om mee te doen met sport-, school- en andere activiteiten. Vanuit het minimabeleid zetten we de komende jaren in op vroegsignalering en preventie. Speciale aandacht is er voor laaggeletterden en verstandelijk beperkten. Een andere doelgroep zijn de werkende armen en kleine zelfstandigen. We creëren een toegang waarbij burgers zich gehoord voelen en actief gewezen 31

2.3 Aanpak ‘Werken en participeren naar vermogen’19

worden op de voorzieningen van de gemeente en het Rijk, en daarbij ook geholpen wordt als de burger het zelf niet kan.” Planning Kosten Start Eind BBB 2019 2023 Doorlopend Doorlopend Om inwoners naar de arbeidsmarkt te begeleiden is een goed netwerk met ondernemers nodig. Om dit te bereiken:  versterken we de samenwerking met de werkgeversdienstverlening van het lokale en regionale Werkgeversservicepunt.  betrekken we plaatselijke werkgevers bij de ontwikkeling van leerlijnen met plaatselijke werkgevers die daardoor afgestemd zijn op de arbeidsmarkt en de mogelijkheden van de klant. Inwoners onderscheiden we naar de afstand tot de arbeidsmarkt, de mate van jobreadiness, en de te verwachte duur om een inwoner naar de arbeidsmarkt te leiden. Iemand die op korte termijn kan uitstromen naar werk bieden we kortdurende trajecten aan die daarop zijn gericht, zoals HalloWerk, sollicitatietrainingen, korte beroepsgerichte trainingen (bijv. VCA) en dergelijke. Daar waar uitstroom langer dan een jaar duurt (groep jobready met perspectief) zetten we in op trajecten met het doel om de afstand tot de arbeidsmarkt te verkleinen, waaronder werkervaringstrajecten, langdurigere trainingen en cursussen. Als iemand geen startkwalificatie heeft is een traject dat leidt tot een Praktijkverklaring belangrijk voor duurzame uitstroom.

Als iemand niet jobready is en geen perspectief heeft op uitstroom naar de arbeidsmarkt zetten we in op onbetaalde nuttige activiteiten. Vaak is er dan verbinding nodig met andere dienstverlening binnen het sociale domein. We hebben specifieke aandacht voor statushouders. Om mee te kunnen doen zetten we in op het verbeteren van taalbeheersing en participatie in de samenleving (zie 2.4). Voor het perspectief naar werk sluiten we op basis van maatwerk aan bij de verworven competenties in het land van herkomst. Ook is het belangrijk om de dienstverlening af te stemmen op inwoners met een licht verstandelijke beperking die nog niet als zodanig bekend zijn. Herkenning en het bieden van specifiek benadering zorgt voor meer uitstroom. Inwoners die door een beperking niet het minimum loon kunnen verdienen kunnen mogelijk wel werken in een garantiebaan, een beschutte werkplek of kunnen via dagbesteding participeren. Deze doelgroep valt onder de wet banenafspraak en de doelgroep met een indicatie beschut werk. Per jaar geeft het

19

In 2021 worden enkele wetswijzigingen in de Participatiewet van kracht die duurzame uitstroom moeten bevorderen.

32

2.4 Implementatie VN verdrag voor rechten personen met handicap

2.5 Jeugdeducatiefonds

2.6 Onafhankelijke cliëntondersteuning

ministerie aan hoeveel inwoners de gemeente op de beschutte werkplek moet plaatsen. Om inwoners dit te realiseren zorgen we voor:  een beter bereik van de doelgroep mensen met een arbeidsbeperking en het uitbreiden van plaatsen voor hen bij werkgevers. de ontwikkeling van inwoners die dagbesteding doen naar beschut werk of een garantiebaan op basis van maatwerk. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend Het VN-verdrag inzake rechten van personen met een handicap verplicht iedere gemeente een Lokale Inclusie Agenda op te stellen. Het doel daarvan is het mogelijk te maken dat mensen met een beperking volledig kunnen deelnemen aan de samenleving. Daarom moet de toegankelijkheid van het openbaar vervoer, openbare gebouwen, en sportmogelijkheden voor mensen met een beperking verbeteren. Daartoe wordt een inventarisatie gemaakt. In 2016 is de motie Inclusie agenda Barendrecht aangenomen, waarin verzocht wordt een inclusie agenda op te stellen in samenspraak met de doelgroep. Momenteel wordt er samen met de WMO-Raad gekeken naar de definitieve invulling. Er wordt gestreefd om in Q2 van 2021 een inclusie Agenda voor Barendrecht vast te stellen. Planning Kosten Start Eind PM 2020 doorlopend Alle kinderen moeten de mogelijkheid hebben hun talenten te benutten, door mee te kunnen doen op school, maar ook met naschoolse of extra activiteiten.

Uitgangspunt van het Jeugdeducatiefonds is dat ieder kind zijn of haar talenten zo goed mogelijk kan ontplooien, waarbij financiële belemmeringen zoveel mogelijk worden weggenomen. Het Jeugdeducatiefonds heeft een vangnetfunctie en kan worden ingezet daar waar het fonds actief is en voorliggende voorzieningen zijn uitgeput of niet voorhanden zijn. Planning Kosten Start Eind BBB 2019 2022 Inwoners die zaken moeten regelen op het gebied van zorg, wonen, werk, inkomen en/of onderwijs, zien vaak door de bomen het bos niet meer. Daarom kunnen zij gebruikmaken van onafhankelijke cliëntondersteuning om hen te helpen een antwoord te vinden op hun vragen. De cliëntondersteuner gaat in gesprek met de inwoner om de hulpvraag duidelijk te krijgen en informatie en advies te geven. Indien nodig kan de cliëntondersteuner met de inwoner naar het gesprek bij de indicatiesteller of zorgaanbieder. 33

2.7 Wijkteams & maatwerkvoorzieningen

2.8 Integrale handhaving

2.9 Minimakinderen kunnen volwaardig meedoen op school

Omdat niet alleen inwoners, maar ook huisartsen, zorgaanbieders en zorgverleners niet altijd van het bestaan weten van onafhankelijke cliëntondersteuning ervan zetten we in op het vergroten van de bekendheid rondom het recht van onafhankelijke cliëntondersteuning. Planning Kosten Start Eind BBB doorlopend doorlopend De meeste inwoners van Barendrecht kunnen, wanneer ze een probleem hebben, bouwen op hun eigen netwerk, bijvoorbeeld een vriend of familielid, vereniging of vrijwilligersorganisatie. Vaak kunnen ze ook zelf een oplossing vinden voor hun probleem. Tevens kunnen inwoners gebruik maken van algemeen toegankelijke basisvoorzieningen, zoals de vervoersservice, het consultatiebureau, ouderadviseurs en buurtkamers. Wanneer dit niet voldoende is en inwoners professionele ondersteuning nodig hebben dan kunnen zij terecht bij het wijkteam. Vanuit het principe één gezin, één plan, één regisseur onderzoeken we samen met de inwoner wat de best passende ondersteuning is. Waar dat aanvullend nodig is wordt gespecialiseerde hulp in de vorm van een maatwerkvoorziening ingezet. De gemeente zorgt ervoor dat deze voorzieningen beschikbaar zijn. Dit doen we door middel van het inkopen van maatwerkvoorzieningen. Planning Kosten Start Eind doorlopend doorlopend BBB Om het stelsel van de sociale zekerheid in stand te kunnen houden, is draagvlak in de samenleving nodig.

Sociale voorzieningen kosten geld en het geld dat er is moet wel terecht komen waar dat nodig is en bij mensen die er recht op hebben. Om misbruik en oneigenlijk gebruik van deze gelden tegen te gaan is een goede dienstverlening noodzakelijk. Handhaving is een onderdeel van deze dienstverlening. Inwoners moeten er immers op kunnen rekenen dat er sprake is van een doelmatige en een rechtmatige besteding van overheidsgelden en premies in de sociale zekerheid. Daarom intensiveren we ons toezicht op de rechtmatigheid van de voorzieningen en verstrekkingen in het sociaal domein. Planning Kosten Start Eind 2020 doorlopend BBB Alle kinderen moeten gelijke kansen krijgen en volwaardig mee kunnen doen op school. Kinderen die leven in een gezin met een laag inkomen moeten daarbij worden ondersteund. Stichting Leergeld biedt deze hulp in de vorm van een Kindpakket in natura. De stichting voorziet de kinderen in schoolspullen via een jaarlijkse Schoolspullenpas, een fiets, een computer en een jaarlijkse Kindpas waarmee kleding en boeken kunnen worden gekocht. Stichting Leergeld werkt hiervoor samen met de lokale middenstand en partners/vrijwilligers. 34

Planning Start juli 2020

Eind doorlopend

Kosten BBB

35

5. Eigen kracht & Samenkracht In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het eerste maatschappelijke effect van het beleid. In de eerste paragraaf worden eerst de ambities van de gemeente beschreven. Vervolgens wordt in paragraaf 5.2 weergegeven welke inspanningen de gemeente en partners hiervoor (al) (gaan) verrichten.

5.1 Wat willen we bereiken? De gemeente vindt het belangrijk dat inwoners voor zichzelf kunnen zorgen en ook naar elkaar om blijven kijken. Door de extramuralisering in de zorg20 blijven mensen die ouder worden of bijvoorbeeld psychische problemen hebben (langer) zelfstandig thuis wonen. Deze groepen hebben vaak wel zorg, ondersteuning of begeleiding nodig. De gemeente wil inzetten op het versterken van de eigen kracht en de ‘samenkracht’. De gemeente heeft daarvoor het volgende maatschappelijk effect geformuleerd: 

Alle inwoners kunnen voor zichzelf zorgen en kijken naar elkaar om

5.1.1 Vrijwilligers en mantelzorgers worden ondersteund Veel inwoners bieden anderen in hun omgeving ondersteuning of hulp; als vrijwilliger of als mantelzorger. De gemeente stimuleert, faciliteert en waardeert deze informele inzet; deze informele inzet vormt het cement van de samenleving. Vrijwilligers en mantelzorgers krijgen de ondersteuning die nodig is om hun (zorg)taken goed te kunnen blijven uitoefenen. Mantelzorgers mogen niet te zwaar belast worden. Om deze reden biedt de gemeente respijtzorg aan in de vorm van dagbesteding, dagverzorging voor ouderen en logeeropvang. Daarnaast stimuleert de gemeente mantelzorgers om gebruik te maken van landelijke aangeboden ondersteuning zoals de Mantelzorglijn of de app van MantelzorgNL. Binnen het mantelzorgbeleid is extra aandacht voor de draaglast van minderjarige mantelzorgers. Bezien wordt of bijvoorbeeld een maatjesaanpak de draagkracht onder deze groep kan vergroten. Door de dubbele vergrijzing zal in de toekomst meer inzet van vrijwilligers en mantelzorgers nodig zijn. We willen samen met onze partners tijdig voorsorteren op deze stijgende behoefte. Enerzijds door het potentieel aan vrijwilligers gericht aan te boren (een groep inwoners geeft namelijk aan zich door onbekendheid met (de weg naar) vrijwilligerswerk niet in te zetten, maar wel bereid te zijn vrijwilligerswerk te verrichten).

Anderzijds door het aanboren van de zogenaamde ‘zilveren kracht’ waar elders in deze nota nader op is ingegaan. De mantelzorgers van senioren (veelal een partner) worden steeds ouder. Van belang is goed oog te hebben voor de draagkracht van deze groep. Om beter zicht te krijgen op de behoeften en mogelijkheden van deze groep wordt een onderzoek verricht.

5.1.2 Ruimte voor laagdrempelig ontmoeten en burgerinitiatief Ook maakt de gemeente het mogelijk om in de wijken elkaar laagdrempelig te kunnen ontmoeten in de buurtkamers en stimuleert de gemeente initiatieven die het omzien naar elkaar en de onderlinge solidariteit bevorderen. De gemeente staat positief tegenover initiatieven uit de samenleving waarbij (groepen) inwoners aangeven publieke diensten of vraagstukken zelf (onderling) op te pakken en/of

20

Bij extramuralisering wordt de zorg buiten de muren van een intramurale instelling (waar iemand wordt opgenomen) geboden. Bijvoorbeeld in de eigen woning.

36

menen de uitvoering zelf effectiever of efficiënter te kunnen realiseren (Right to Challenge, City Challenge).

5.1.3 We bevorderen ‘nabuurschap’, onderlinge solidariteit en eigen initiatief in de wijken De gemeente wil de betekenis en waarde van ‘nabuurschap’ (nieuw) leven in blazen. Vanouds was nabuurschap een heel ruime en intensieve vorm van burenhulp. Burenhulp is dan wel geen compensatiemiddel voor zorgplicht van de gemeente, zorgverzekeraar of rijksoverheid. Investeren in de kracht van de wijk en burenhulp is wel de kans om in de nabije omgeving eenzaamheid tegen te gaan of op een laagdrempelige manier een vorm van vrijwilligerswerk of mantelzorg te verlenen. Wijkverenigingen en sociaal makelaars krijgen de opdracht om de vraag en aanbod op wijkniveau met elkaar te verbinden en het ‘nabuurschap’ aan te jagen.

5.1.4 Ook vanuit ruimtelijk beleid aandacht voor krachtige wijken De afwezigheid van sociale overlast, het aanbod van openbaar vervoer, het aanbod van sport- en gezondheidsvoorzieningen, de afwezigheid van verloedering, de beschikbaarheid van voorzieningen als winkels voor dagelijkse boodschappen en de aanwezigheid van groen leiden ertoe dat inwoners meer tevreden zijn met hun buurt en bereid zijn zich actiever in te zetten voor de buurt. Die wetenschap leidt ertoe dat de gemeente ook in het ruimtelijk beleid en de omgevingsvisie aandacht zal hebben voor deze aspecten.

“Linda heeft het soms best zwaar met de zorg voor haar gezin en voor oma Corrie en de onzekerheid over haar baan. Het is belangrijk dat Linda haar mantelzorgtaken kan blijven doen. Daarom krijgen ze ondersteuning vanuit de Wmo. Eén keer in de week wordt Linda ontlast door begeleiding aan huis voor Elias en de buurvrouw helpt op dat moment Yasmin bij haar huiswerk voor wiskunde. Op deze manier houden Ahmed en Linda het goed vol.” “Corrie merkt dat ze al enorm anders aankijkt tegen haar leven als vlak na het overlijden van haar man. Door de laagdrempelige inloop voor activiteiten vanuit de welzijnsstichting en het contact met andere leeftijdsgenoten, doet Corrie weer mee aan de samenleving. Corrie wil wat terug doen voor andere ouderen, waardoor ze zich aangemeld heeft als vrijwilligers bij vervoersservice AutoMaatje. Corrie brengt ouderen die minder mobiel zijn naar de kapper of de huisarts of naar specialisten in het ziekenhuis. Zo heeft niet alleen Corrie maar ook andere inwoners kan ze een luisterend oor bieden. ‘’

37

5.2 Inspanningen Bij de inspanningen die gemeenten en partners leveren of gaan leveren bij dit speerpunt is aandacht voor bovenstaande ontwikkelingen. Speerpunt 3 - Eigen kracht & Samenkracht Visie en missie

Maatschappelijk effect: Doelen:

Maatschappelijke baten:

Maatschappelijke partners

3.1 Samenwerking formele en informele zorg

3.2 Buurtkamer en ontmoetingspleinen

3.3 Vrijwilligerswerk

Samen met inwoners en maatschappelijke partners wil de gemeente werken aan een vitale samenleving waarin iedereen mee kan doen. Voor inwoners die (tijdelijk) hulp en ondersteuning nodig hebben is een vangnet aanwezig. 3. Alle inwoners kunnen voor zichzelf zorgen en kijken naar elkaar om  Meer inwoners zijn zelfredzaam  Meer inwoners voelen zich verbonden met en zetten zich in voor hun wijk of buurt  Meer inwoners zijn bereid om mantelzorg te verlenen  Meer inwoners leveren vrijwillige inzet  De onderlinge solidariteit in wijken neemt toe  Inwoners hebben grip op hun leven  Daling beroep op hulp en ondersteuning  Daling kosten per hoofd van de bevolking  Het welbevinden van inwoners groeit  Afname gevoel van eenzaamheid  Niet limitatief en ten tijde van opstelling van deze nota onder meer: onderwijs, maatschappelijke instellingen, verenigingen, ondernemers, inwoners, gemeente, Kijk op Welzijn, wijkbewoners en -verenigingen/-overleggen, ouderenbonden, Velerlei, Kleurrijk, kerken, Stichting Open Limonade, St. Present, Samen Ouder Worden. Inspanningen Formele en informele zorg zijn nauw met elkaar verbonden. Vanuit de gemeente zorgen we samen met onze partners, zoals zorgaanbieders en vrijwilligers(organisaties), voor een samenhangend aanbod. Mantelzorgers leveren daarbij een onmisbare bijdrage aan de informele zorg en ondersteuning.

Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend De buurtkamers en ontmoetingspleinen hebben een grote betekenis voor de sociale infrastructuur. Inwoners kunnen hier laagdrempelig deelnemen aan verschillende activiteiten, zoals inloopochtenden, cursussen, sjoelen en kaarten, of meedoen aan beweeglessen of zanglessen. De activiteiten sluiten aan op de behoefte van de wijk. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend Vrijwilligerswerk maakt laagdrempelige voorzieningen nabij mensen in wijk en buurt mogelijk. Anderzijds kan vrijwilligerswerk 38

voor de vrijwilligers zelf bijdragen aan participatie (ervaringen opdoen en vaardigheden uitbouwen en het hebben van een netwerk). Vrijwilligerswerk kan ook een waardevolle eerste opstap zijn naar een betaalde baan. Het welzijnswerk speelt een belangrijke rol bij het organiseren en borgen van al die vrijwillige inzet. Er wordt sterk ingezet op het vinden, verbinden en versterken van vrijwilligers o.a. door deskundigheidsbevordering en een online Vrijwilligersvacaturebank. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend 3.4 Ondersteuning en We bieden informatie en advies aan (minderjarige) mantelzorgers, waardering mantelzorgers vrijwilligers, (wijkteam)professionals of werkgevers. We onderzoeken de behoefte van mantelzorgers (tevens i.r.t. respijtzorg) en passen daar de ondersteuning op aan. We bevorderen dat mantelzorgers niet te zwaar belast worden. Er is specifieke aandacht voor de minderjarige mantelzorgers. Voor deze doelgroep worden specifieke activiteiten georganiseerd. Tevens streven we naar meer bewustwording. Mantelzorgers leveren een belangrijke bijdrage aan de zorg voor naasten. Middels het mantelzorgcompliment, waardeert de gemeente deze inzet. Er is bij KoW een Mantelzorg Adviespunt voor degenen die zorgen voor hun naasten. Het adviespunt ondersteunt deze inwoners om het mantelzorgen op een gezonde manier vol te houden.

Vanaf 2020 is dit Adviespunt ook aan de slag gegaan met de doelgroep Jonge Mantelzorgers, waardoor activiteiten georganiseerd worden. Planning Kosten Start Eind BBB doorlopend doorlopend 3.5 Respijtzorg Onze inwoners kunnen alleen goed voor een ander zorgen wanneer ze ook goed voor zichzelf zorgen. Delen van de zorg is daarom belangrijk. Dat kan echter alleen als de zorg op een verantwoorde manier overgedragen kan worden. Daarom bieden we onze inwoners respijtzorg in de vorm van dagbesteding voor kinderen en volwassenen, dagverzorging voor ouderen en logeeropvang voor kinderen en volwassenen. Tijdens respijtdagen voor mantelzorgers wordt gezorgd voor ontmoeting en ontspanning. Planning Kosten Start Eind BBB doorlopend doorlopend 3.6 Ondersteunende diensten We vinden het belangrijk dat senioren zo lang en zo comfortabel mogelijk zelfstandig thuis kunnen (blijven) wonen. Daarom bieden we diensten aan, waaronder de boodschappenservice (Kruidenier Koerier) en vervoer en begeleiding naar bijvoorbeeld het ziekenhuis (Automaatje). De diensten worden uitgevoerd door vrijwilligers onder coördinatie van beroepskrachten.

39

3.7 WieWatWaar Barendrecht

3.8 (Jongeren) ontmoetingsplekken

3.9 Jeugdparticipatie en kinderburgemeester

KijkopWelzijn is momenteel aan het kijken hoe ze de Kruidenier Koerier kunnen blijven coördineren, ondanks de bezuinigingen. In de komende tijd wordt gekeken hoe dit vormgegeven kan worden. Planning Kosten Start Eind BBB doorlopend doorlopend WieWatWaar Barendrecht is een online gemeentegids in samenwerking met Mijn Buurtje. Deze digitale sociale kaart biedt een compleet overzicht van alle sociale organisaties binnen de gemeente op het gebied van welzijn, wonen, sport, zorg en andere maatschappelijke dienstverlening. Planning Kosten Start Eind BBB 2020 doorlopend In totaal hebben we drie Jongerenontmoetingsplekken (JOP’s) binnen Barendrecht. De eerste twee JOP’s staan in Park Nieuwland en Park Buitenoord. In de wijk Vrijenburg in Carnisselande wonen veel jongeren maar zijn er nauwelijks tot geen voorzieningen voor deze doelgroep. Voor deze jongeren is een jongerenvoorziening (JOP) gerealiseerd in Vrijenburg. Door de realisatie van een JOP kunnen jongeren elkaar in de openbare ruimte ontmoeten op een plek die voor hen is ingericht. Het jongerenwerk van KijkopWelzijn werkt vanuit BLOK0180. BlOK0180 is elke middag open voor inloop van jongeren. Daarnaast zijn er in Carnisselande twee tienercentra(in de Vrijenburg en de Zeppelin), die gecoördineerd worden door het Jeugd- en Jongerenwerk van KijkopWelzijn.

Planning Kosten Start Eind doorlopend doorlopend BBB De jeugd heeft de toekomst. Kinderen zijn van groot belang voor de gemeente omdat zij de burgers van de toekomst zijn. Kinderen en jongeren die nu al leren participeren in hun leefomgeving, activiteiten leren opzetten, suggesties leren doen en de weg naar het bestuurlijk orgaan kennen, zullen een makkelijkere gesprekspartner zijn nu en in de toekomst. Stichting Open Limonade ondersteunt de gemeente Barendrecht bij de vormgeving en uitvoering van jeugdparticipatie en de doorgaande participatielijn. Een kinderburgemeester geeft jeugdigen tot en met 12 jaar in de gemeente Barendrecht een duidelijker stem en overbrugt de kloof tussen de jeugd en de politiek op een leuke manier. De kinderburgemeester kan daarbij bij uitstek opkomen voor de rechten van kinderen en optreden als ambassadeur voor kinderzaken (bijvoorbeeld over spelen, school, sport). Planning Kosten Start Eind BBB 2018 2022 40

3.10.Samen Ouder Worden

Barendrecht is sinds het voorjaar van 2019 een pilotlocatie van het landelijke programma Samen Ouder Worden. De lokale programmamedewerker Samen Ouder Worden verbindt Barendrechtse organisaties die actief zijn in vrijwillige inzet voor en door ouderen. Samen werken zij aan projecten om ouderen prettig langer thuis te laten wonen. Ook nemen zij initiatieven voor ouderen die zich willen inzetten als vrijwilliger. Het landelijke programma Samen Ouder Worden wordt – tot eind 2022 – uitgevoerd door NOV, het Platform Vrijwillige Inzet, en gefinancierd door het ministerie van VWS. Het samenwerkingsverband van Samen Ouder Worden fungeert als alliantie ‘Barendrecht wordt ouder’ uit het welzijnskader. Planning Kosten Start Eind 2019 2022 BBB

41

6. Vitaal & Gezond In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het eerste maatschappelijke effect van het beleid. In de eerste paragraaf worden eerst de ambities van de gemeente beschreven. Vervolgens wordt in paragraaf 6.2 weergegeven welke inspanningen de gemeente en partners hiervoor (al) (gaan) verrichten.

6.1 Wat willen we bereiken? De gemeente vindt het belangrijk dat inwoners zich optimaal kunnen ontwikkelen, zelfredzaam zijn, (naar vermogen) mee kunnen doen in de samenleving, zich verbonden voelen met elkaar en omkijken naar elkaar. Een belangrijke voorwaarde daarvoor is dat zij vitaal en gezond zijn. Ook voor het tot op hogere leeftijd zelfstandig kunnen blijven wonen zijn vitaliteit en een goede gezondheid essentieel. De gemeente heeft daarom het volgende maatschappelijk effect geformuleerd: 

Alle inwoners zijn (langer) vitaal en gezond

6.1.1 Vitaliteit en gezondheid als randvoorwaarden voor ‘meedoen en ‘naar elkaar omkijken’ Om te kunnen ‘meedoen’ en ‘naar elkaar om te kijken’ is het belangrijk dat inwoners vitaal blijven. Dit draagt bij aan het welbevinden van inwoners, een daling in het beroep op hulp en daarmee de kosten voor zorg, hulp en welzijn. De gemeente zet daarom binnen alle leeftijdsgroepen in op het verbeteren van de leefstijl, het terugdringen van overgewicht, het ontmoedigen van middelengebruik en het terugdringen van (ervaren) eenzaamheid. De doelgroep senioren groeit, ook in Barendrecht. Een groot deel van deze inwoners zal bereid zijn hun (levens)ervaring en kennis te delen met anderen en zich in te zetten voor anderen. De gemeente wil meer aandacht hebben voor de inzet van deze ‘zilveren kracht’. Het mes snijdt in dit geval veelal aan twee kanten; senioren ondersteunen anderen en tegelijk blijven zij door hun inzet actief participeren in de samenleving wat zo nodig ook de kans op sociaal isolement en/of eenzaamheid verkleint. Bovendien kan deze groep ouderen een rol hebben in de verlichting van de druk die onder invloed van de (dubbele) vergrijzing ontstaat op de beroepsbevolking. Bijvoorbeeld in het kader van het combineren van werk met informele zorg.

6.1.2 Eenzaamheid Teveel inwoners van onze gemeente voelen zich sociaal en/of emotioneel eenzaam. Emotionele eenzaamheid komt vooral voor onder jonge inwoners, sociale eenzaamheid met name onder volwassenen. We willen eenzaamheid via een gedifferentieerde aanpak samen met onze partners (coalitie tegen eenzaamheid) met kracht bestrijden. Dit maatschappelijke vraagstuk vormt een belangrijke opgave voor de komende jaren.

6.1.3 Positieve gezondheid als uitgangspunt De gemeente investeert in preventie en vroegtijdige inzet van passende hulp. Voorop staat het principe van ‘voorkomen is beter dan genezen’. In alle gevallen, dus ook zeker als een inwoner het zelf niet meer redt, staat het welzijn en de gezondheid van inwoners voorop. De gemeente gaat daarbij uit van (positieve) gezondheid: niet de ziekte of hulpvraag staat centraal maar een betekenisvol leven. De nadruk ligt op de veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van de mens en niet op de beperkingen, ziekte of hulpvraag zelf. Gemeente en partners signaleren steeds eerder waar het fout dreigt te gaan. In die gevallen is vroegtijdig lichte ondersteuning of begeleiding beschikbaar. Risico’s en risicogroepen komen steeds beter in beeld en daarvoor zijn passende preventieve programma’s en trajecten beschikbaar. Bij de uitvoering van beleid staat de verkenning naar de mate van zelfredzaamheid en de mate waarin het sociaal netwerk kan bijspringen voorop. Bovendien wil de gemeente dat, voordat hulpverlening wordt ingezet, er een verkenning heeft plaatsgevonden of ook welzijnsarrangementen of -producten 42

kunnen bijdragen aan het herstel. De gemeente biedt zo vroeg en licht mogelijke ondersteuning gericht op herstel zodat inwoners in staat zijn om zo snel mogelijk weer volwaardig (naar vermogen) mee te kunnen doen in de samenleving. Een goede lichamelijke gezondheid beïnvloedt de mentale gezondheid en andersom is dit ook het geval. Het gebruik van geestelijke gezondheidszorg (ggz-zorg) is de afgelopen jaren gestegen in Barendrecht. Wij vinden het van belang dat psychische problemen zo vroeg mogelijk gesignaleerd worden en willen de inzet van lichte ggz-zorg bevorderen om escalatie van problemen en een beroep op zware ggz-zorg te voorkomen. Veel verwijzingen binnen de jeugdhulp worden verricht door huisartsen. Bij deze directe doorverwijzingen vindt geen integrale toetsing van de bredere context plaats bij deze hulpvragen; wij vinden dat een gemiste kans.

6.1.4 Ook vanuit ruimtelijk beleid aandacht voor gezondheid Ook draagt de gemeente via het ruimtelijk beleid bij aan het verbeteren van lucht- en geluidkwaliteit en heeft de gemeente oog voor het belang van voldoende groen en mogelijkheden tot bewegen in de openbare ruimte. Voor senioren is het bij het ouder worden van belang dat er aandacht is voor looproutes in de wijk van de woning naar voorzieningen.

6.1.5 Mogelijkheden zoeken voor cofinanciering De (financiële) vruchten van investeringen in vitaliteit een lichte ggz-zorg worden niet alleen door gemeenten geplukt, maar ook door andere overheden en zorgverzekeraars. Om de expertise en financiële inzet te bundelen zoekt de gemeente nadrukkelijker partnerschap met potentiële medeontwikkelaars en co-financiers.

“Geregeld komen vrijwilligers uit de kerk waar Dirkje vroeger naartoe ging langs voor een kopje koffie en een wandeling in de rolstoel. Hier hecht Dirkje erg aan. Op deze manier kan ze nog steeds genieten van de buitenlucht en is er ruimte voor een goed gesprek.” ‘’Via een van haar kennissen hoorde Corrie dat vanuit de welzijnsorganisatie ook wordt ingezet op vitaliteit. In het ontmoetingscentrum geeft een gepensioneerde sportleraar eens per week een sportles ‘Bewegen voor senioren.”

43

6.2 Inspanningen Bij de inspanningen die gemeenten en partners leveren of gaan leveren bij dit speerpunt is aandacht voor bovenstaande ontwikkelingen. Speerpunt 4 – Vitaler Visie en missie

Maatschappelijk effect: Doelen:

Maatschappelijke baten:

Maatschappelijke partners

4.1 Aanpak eenzaamheid

Samen met inwoners en maatschappelijke partners wil de gemeente werken aan een vitale samenleving waarin iedereen mee kan doen. Voor inwoners die (tijdelijk) hulp en ondersteuning nodig hebben is een vangnet aanwezig. 1. Alle inwoners zijn (langer) vitaler  Meer inwoners zijn mentaal gezond  Meer inwoners zijn fysiek gezond  Gemeente en partners verbeteren hun vroegsignalering  De onderlinge solidariteit in wijken neemt toe  Inwoners hebben grip op hun leven  Daling beroep op hulp en ondersteuning  Daling kosten per hoofd van de bevolking  Het welbevinden van inwoners groeit  Verkleinen gezondheidsachterstanden  Afname gevoel van eenzaamheid  Voorkomen en tegengaan van verslaving  Niet limitatief en ten tijde van opstelling van deze nota onder meer: KijkopWelzijn, kerken, wijkverenigingen, sportverenigingen, St. Present, sociaal-maatschappelijke en culturele instellingen, scholen, Stichting CJG Rijnmond, De Barendrechtse Uitdaging, Velerlei, Kleurrijk, ouderenbonden en verenigingen, vrijwilligers, ervaringsdeskundigen, Zorgimpuls, huisartsen, jeugdartsen. Inspanningen Met deze aanpak wordt ingezet op het voorkomen en terugdringen van eenzaamheid onder alle bewoners in Barendrecht.

Het doel is om de aanpak van eenzaamheidsproblematiek onder alle doelgroepen zo breed mogelijk neer te zetten en de kracht van de samenleving structureel te activeren en in te bedden in onze dienstverlening. Met deze opdracht wordt gewerkt aan een lokaal Akkoord tegen Eenzaamheid, welke wordt ondertekend door deelnemende partners. Op 1 oktober 2020 is dit lokale akkoord door vele partijen ondertekend. Daarnaast is er het Actieprogramma Een tegen Eenzaamheid, waarin verschillende projecten zitten. Hierbinnen valt het project Join Us, dat eenzaamheid onder jongeren aanpakt. In oktober 2020 start KijkopWelzijn met 2 groepen(12-18 jaar en 18-25 jaar. Ook vindt er een project Maatje op Maat plaats, waarbij mensen één op één begeleiding krijgen om vereenzaming te voorkomen. Vanuit KijkopWelzijn zijn ook verschillende belcirkels opgezet.

44

4.2 Gevarieerd aanbod kunst en cultuur

4.3 Sportakkoord

Tevens wordt de aanpak verankerd in de alliantie Sociale Samenhang en de uitvoering daarvan binnen het brede welzijnskader en het preventief jeugdbeleid. Planning Kosten Start Eind BBB 2020 Doorlopend Er is een ruim en gevarieerd aanbod van kunst en culturele activiteiten, waardoor we bijdragen aan: Sociale cohesie en bestrijding van eenzaamheid  Bevorderen van sociale cohesie en het bestrijden van eenzaamheid  Toegankelijke Cultuur Zelfredzaamheid  Het bieden van een zinvolle dagbesteding aan inwoners.  Het vergroten van het bereik van kunst- en cultuureducatie onder de inwoners  Het aanbod is laagdrempelig en meer mensen kunnen gebruik van maken van het aanbod. Talentontwikkeling  De kracht van cultuur inzetten om jongeren de kans te bieden hun talenten te ontwikkelen. Persoonlijke ontwikkeling  Het stimuleren van persoonlijke ontwikkeling/ ontplooiing van mensen en de ontwikkeling van creativiteit en kritisch denkvermogen.  Bijdrage aan identiteitsvorming en aan het ontwikkelen van creatieve competenties voor de toekomst. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Doorlopend In 2020 is een sportakkoord voor de gemeente Barendrecht gesloten. In dit Sportakkoord maken de betrokken partijen afspraken over hoe zij met elkaar de ambities op het gebied van sport en bewegen binnen de gemeente Barendrecht willen bereiken.

Er zijn zes ambities waarop de komende jaren ingezet wordt: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inclusief sporten en bewegen Duurzame sportinfrastructuur Vitale sport- en beweegaanbieders Positieve sportcultuur Vaardig in bewegen Topsport die inspireert

De gemeente, sport- en beweegaanbieders en andere (potentiële) partners op lokaal- en waar mogelijk regionaal niveau gaan om de ambities te realiseren, hieraan gezamenlijk uitvoering geven. Planning Kosten Start Eind 2020 doorlopend BBB 45

4.4 Verstevigen cultureel netwerk en cultureel ondernemerschap

4.5 Samenwerking zorgverzekeraars

4.6 Ontwikkelagenda huisartsen en jeugdartsen

4.7 Samenwerking welzijn en huisartsen

We bevorderen cultureel ondernemerschap. We organiseren voor onze samenwerkende partners en subsidiënten daarvoor een training. Planning Kosten Start Eind BBB 2021 2021 Omdat de ondersteuning en zorg voor een aantal doelgroepen (zoals ggz-cliënten, ouderen en jongeren) zowel door de gemeente als door de zorgverzekeraars gefinancierd wordt, is samenwerking tussen beide partijen van cruciaal belang. We willen onze inwoners een op elkaar afgestemd zorg- en productenaanbod aanbieden met daarbij alle aandacht voor de kwaliteit van zijn of haar leven. Dit doen we door het optimaliseren van de samenwerking en het bundelen van onze kennis en krachten. Planning Kosten Start Eind doorlopend doorlopend BBB Gemeenten krijgen de laatste jaren een steeds grotere verantwoordelijkheid en regiefunctie voor het zorg- en sociale domein. Bij deze regie ligt het accent op integraal werken in de wijken, dichtbij de inwoner zorg en ondersteuning op maat leveren met aandacht voor preventieve vormen van zorg. Dit vraagt om verbindingen tussen het zorgdomein, waaronder huisartsen en jeugdartsen, en het sociale domein. Een goede samenwerking aan de hand van een gezamenlijke ontwikkelagenda is belangrijk om de vaak complexe vraagstukken in het zorg- en sociale domein aan te kunnen pakken Denk bijvoorbeeld aan het meer grip krijgen op doorverwijzingen naar de specialistische jeugdhulp.

Een eerste aanzet voor een ontwikkelagenda is gemaakt in samenwerking met Zorgimpuls. Planning Kosten Start Eind BBB 2020 doorlopend Een groot deel van de mensen die regelmatig de huisarts bezoekt heeft psychosociale problemen als gevolg van bijvoorbeeld ingrijpende gebeurtenissen, relatieproblemen of een zieke partner. De psychosociale problemen uiten zich vaak in lichamelijke klachten, somberheid, stress en angstklachten. Een groot deel van deze groep hoeft hiervoor geen medicijnen of een verwijzing naar psychologische zorg. Een goede samenwerking tussen huisartsen en de welzijnsorganisaties is belangrijk om mensen die klachten hebben en hier geen medische of psychologische behandeling voor nodig hebben, via welzijnsactiviteiten te ondersteunen in het behouden en verbeteren van gezondheid en welzijn. Bij de uitwerking en uitvoering van de allianties in het welzijnskader is aandacht voor de samenwerking met de huisartsen. Planning Kosten Start Eind BBB 2020 doorlopend 46

4.8 Samenwerking JGZ, huisarts en wijkteam

4.9 Samenwerking wijkteams en jeugdgezondheidszorg

Een goede samenwerking tussen jeugdgezondheidszorg (JGZ), huisartsen en het wijkteam is nodig om de volgende effecten te bereiken:  Het bieden van lichtere, snelle en gerichte jeugdhulp dichtbij.  Verbeteren van de samenwerking tussen huisarts, wijkteam en JGZ.  Gerichter doorverwijzen naar de specialistische jeugdhulp. De samenwerking bestaat eruit dat een huisartspraktijk een jeugdarts (of jeugdverpleegkundige) en een wijkteammedewerker als contactpersoon krijgt toegewezen. De huisarts kan deze medewerkers consulteren bij vragen rondom toeleiding naar het wijkteam en/of de mogelijkheden van inzet vanuit de JGZ of het wijknetwerk. Planning Kosten Start Eind BBB Doorlopend Een jeugdverpleegkundige van CJG Rijnmond neemt deel aan het voorbereidingsteam van het wijkteam. Dit team fungeert als een triageteam voor casussen die bij de wijkteams binnenkomen. Welzijn neemt niet deel aan het voorbereidingsteam, maar er is wel sprake van een nauwe samenwerking. Op basis van de vraag wordt bekeken of deze kan worden afgeschaald en door de jeugdgezondheidszorg kan worden opgepakt en eventueel door welzijn. De mogelijkheid bestaat ook om de vraag in gezamenlijkheid op te pakken. Tevens bestaat de mogelijkheid dat de jeugdgezondheidszorg informatie kan verstrekken om de vraag te verduidelijken. Planning Kosten Start Eind BBB doorlopend doorlopend

47

7. (veilig) Thuis wonen In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het eerste maatschappelijke effect van het beleid. In de eerste paragraaf worden eerst de ambities van de gemeente beschreven. Vervolgens wordt in paragraaf 7.2 weergegeven welke inspanningen de gemeente en partners hiervoor (al) (gaan) verrichten.