Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht aangepast na commissie

Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid Gemeente Barendrecht

1 juli 2025

1 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

Inhoudsopgave 1. INLEIDING....................................................................................................................................4 1.1 AANLEIDING NIEUW BELEID...............................................................................................................4 1.2 DOEL VAN DEZE BELEIDSNOTITIE........................................................................................................4 1.3 PROBLEEMSTELLING EN CENTRALE VRAGEN...........................................................................................4 1.4 WERKWIJZE BIJ OPSTELLEN TOEKOMSTBESTENDIG BEGRAAFPLAATSENBELEID................................................5 2. ONTWIKKELINGEN IN DE SAMENLEVING.....................................................................................

6 2.1 BEGRAVEN VERSUS CREMEREN..........................................................................................................6 2.2 NATUURGRAVEN............................................................................................................................6 2.3 ALKALISCHE HYDROLYSE...................................................................................................................7 2.4 NIEUWE UITVAARTRITUELEN.............................................................................................................7 2.5 BRANCHEVISIE OP BEGRAAFPLAATSEN VAN DE TOEKOMST........................................................................7 2.6 VERGROENING EN VERDUURZAMING VAN DE BEGRAAFPLAATSEN...............................................................8 3. ONTWIKKELINGEN IN BARENDRECHT.........................................................................................10 3.1 MINDER BEGRAVINGEN..................................................................................................................10 3.2 CONCURRERENDE INITIATIEVEN........................................................................................................10 3.3 NATUURGRAVEN..........................................................................................................................11 4.

VISIE GEMEENTELIJK BEGRAAFPLAATS SCHELDESTRAAT............................................................ 12 4.1 HEROPENING BEGRAAFPLAATS SCHELDESTRAAT...................................................................................12 4.2 FUNCTIES VAN DE BEGRAAFPLAATS SCHELDESTRAAT.............................................................................13 4.3 VAK- EN GRAFINDELING.................................................................................................................14 4.4 ASBESTEMMINGEN.......................................................................................................................15 4.5 AULA SCHELDESTRAAT...................................................................................................................15 5. VISIE REGIONAAL NATUURBEGRAAFPARK DEN OUDEN DIJCK.................................................... 16 5.1 HERINRICHTING BEGRAAFPLAATS......................................................................................................16 5.2 REGIONALE DIERENBEGRAAFPLAATS..................................................................................................18 5.3 AULA DEN OUDEN DIJCK...............................................................................................................18 6.

FINANCIEEL BELEID.................................................................................................................... 19 6.1 EISEN BESLUIT BEGROTING EN VERANTWOORDING..............................................................................20 6.2 KOSTEN EN BATEN........................................................................................................................20 6.3 OPTIES VOOR KOSTENREDUCTIE.......................................................................................................23 6.4 PERSONEELSCAPACITEIT EN WERKZAAMHEDEN....................................................................................23 6.5 PERSONEELSCAPACITEIT EN TOEKOMSTIGE BEHOEFTE............................................................................24

2 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

6.6 KOSTENDEKKING EN VERBREDING VAN DE DIENSTVERLENING................................................................25 6.7 KRITISCHE BEOORDELING VAN TARIEVEN............................................................................................27 6.8 INVESTERINGEN TOEKOMSTBESTENDIG BEGRAAFPLAATSENBELEID............................................................28 6.9 OPBRENGSTEN TOEKOMSTBESTENDIG BEGRAAFPLAATSBELEID.................................................................30 7. GRAVEN MET CULTUURHISTORISCHE OF FUNERAIRE WAARDEN................................................32 7.1 BEHEER VAN CULTUURHISTORISCH WAARDEVOLLE GRAVEN....................................................................32 7.2 STAPPENPLAN..............................................................................................................................33 8. GRAVEN MET GRAFRECHTEN VOOR ONBEPAALDE TIJD..............................................................35 8.1 VERVALLEN VERKLAREN GRAFRECHTEN..............................................................................................35 8.2 STAPPENPLAN..............................................................................................................................35 9. RUIMINGSBELEID VAN VRIJGEKOMEN GRAVEN.........................................................................

37 9.1 ADMINISTRATIEVE PROCEDURE........................................................................................................37 9.2 RUIMINGEN................................................................................................................................37 9.3 BESTEMMING VERWIJDERDE MONUMENTEN.......................................................................................37 10. VOORLICHTING EN PROMOTIE................................................................................................. 39 10.1 VOORLICHTINGS- EN PROMOTIEMIDDELEN........................................................................................39 10.2 MEERJAREN COMMUNICATIEPLAN..................................................................................................39

3 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

1.Inleiding 1.1 Aanleiding nieuw beleid De gemeente Barendrecht beheert twee gemeentelijke begraafplaatsen: de Algemene Begraafplaats aan de Scheldestraat 3a en begraafplaats Den Ouden Dijck aan de Derde Barendrechtseweg 460. Omdat de begraafcapaciteit op de oude begraafplaats aan de Scheldestraat onvoldoende was, is in 2003 een nieuwe begraafplaats in gebruik genomen en is de oude begraafplaats gesloten voor begravingen. Later bleek dat, door het vrijkomen van graven die niet werden verlengd, toch nog ruimte beschikbaar was op de oude begraafplaats aan de Scheldestraat. Vanwege de populaire ligging is begraven daar sinds 2019 weer mogelijk gemaakt. Door de afname van het aantal begravingen, in combinatie met het heropenen van de oude begraafplaats aan de Scheldestraat en het uitblijven van begravingen van inwoners uit de buurgemeente Albrandswaard, is er een overcapaciteit ontstaan op de nieuwe begraafplaats Den Ouden Dijck. Bovendien daalt het aantal begravingen, wat leidt tot lagere inkomsten. Hierdoor ontstaat een toenemend tekort op de exploitatie van de begraafplaatsen. Minder dan 30% van de overledenen kiest nog voor begraven; de meerderheid kiest voor crematie. Als deze trend zich voortzet, ontstaat er een structureel begrotingstekort. Tot 2024 viel het beheer onder de BAR-organisatie. Door de ontvlechting is het noodzakelijk om eigen beleid te ontwikkelen.

1.2 Doel van deze beleidsnotitie Het doel van deze beleidsnotitie is het ontwikkelen van toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid. Het uitgangspunt daarbij is om in te spelen op de hedendaagse funeraire behoeften van de inwoners van de gemeente Barendrecht en de begraafplaatsen op een duurzame wijze te exploiteren, met daarbij aandacht voor het verbeteren van de huidige financiële positie.

1.3 Probleemstelling en centrale vragen De uitvaartbranche is volop in beweging om in te spelen op veranderende behoeften. Gezien het afnemende aantal begravingen kan worden geconcludeerd dat het dienstenaanbod van de gemeentelijke begraafplaatsen in Barendrecht onvoldoende aansluit op de wensen van inwoners en uitvaartondernemers. Dit leidt tot dalende inkomsten en een toenemend begrotingstekort. Tijdens een participatiebijeenkomst met uitvaartondernemers op 6 maart 2025 werd bevestigd dat de verwachtingen van inwoners en ondernemers verder reiken dan het huidige aanbod. In deze beleidsnotitie staan de volgende centrale vragen centraal: 4 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

        

Wat zijn de hedendaagse uitvaart- en begraafplaatsbehoeften van inwoners en (uitvaart)ondernemers in de gemeente Barendrecht? Hoe kan het dienstenaanbod van beide gemeentelijke begraafplaatsen beter aansluiten op deze behoeften? Wat te doen met de overcapaciteit aan grafvelden op begraafplaats Den Ouden Dijck? Hoe kan de gebruikswaarde van de aula op het terrein van Den Ouden Dijck worden verbeterd? Hoe kan beleid worden ontwikkeld voor het behoud en onderhoud van cultuurhistorisch waardevolle graven en grafmonumenten? Hoe kan de kostendekkendheid van de exploitatie worden verbeterd? Hoe kan het ruimingsbeleid van graven met verlopen grafrechten worden vormgegeven? In hoeverre is de bedrijfsinrichting en -voering te verbeteren? Hoe kan het onderhoud en beheer van de begraafplaatsen toekomstbestendig worden ingericht?

1.4 Werkwijze bij opstellen toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid Toekomstbestendig beheer vraagt om een duidelijke visie en beleid. In het najaar van 2024 is gestart met een interne startnotitie die de huidige situatie en ontwikkelingen in kaart brengt. Aan de hand van scenario’s zijn keuzeopties uitgewerkt, die vervolgens zijn besproken met betrokken medewerkers, de portefeuillehouder en uitvaartondernemers die gebruikmaken van de begraafplaatsen in Barendrecht. Op 7 april 2025 is een informatiebijeenkomst voor de raad gepland, waarin de conceptbeleidsnotitie wordt gepresenteerd. De intentie is om ook het bestuurlijk draagvlak te verkennen door middel van een rondgang over de begraafplaatsen. Aansluitend wordt de definitieve beleidsnotitie opgesteld ter vaststelling door het college en de raad. Daarna volgt een actualisering van de huidige beheerverordening en nadere regels, evenals de verordening op de heffing en invordering van de lijkbezorgingsrechten. De intentie is om dit proces in 2025 af te ronden, zodat het nieuwe beleid en de bijbehorende verordeningen per 1 januari 2026 van kracht worden.

5 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

2. Ontwikkelingen in de samenleving 2.1 Begraven versus cremeren Het actualiseren van het begraafplaatsenbeleid begint met een oriëntatie op belangrijke ontwikkelingen in de uitvaartbranche. De belangstelling voor cremeren is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Landelijk kiest inmiddels ruim 68% van de overledenen voor crematie, en slechts 32% voor begraven. Binnen dat percentage neemt het aandeel van begravingen op natuurbegraafplaatsen sterk toe. Reguliere begraafplaatsen worden daardoor minder aantrekkelijk. Dit resulteert in minder begrafenissen en daarmee dalende inkomsten, terwijl de kosten blijven stijgen. Begraafplaatsen zijn sterk afhankelijk van maatschappelijke behoeften. Waar begraven vroeger de standaardkeuze was, zijn er tegenwoordig meerdere mogelijkheden: begraven, cremeren, ontleding (beschikbaar stellen aan de wetenschap) en in de nabije toekomst ook alkalische hydrolyse (ook wel resomeren genoemd). De komst van een extra crematorium of natuurbegraafplaats in de regio heeft directe gevolgen voor de gemeentelijke begraafplaatsen, zowel voor de dienstverlening als het aantal verrichtingen. Bepalende factoren hierbij zijn onder andere de hoogte van de tarieven, de gewenste uitstraling van de begraafplaatsen en de bekendheid met het beschikbare dienstenaanbod.

Private marktpartijen investeren over het algemeen meer in promotie en marketing en zijn daardoor beter zichtbaar voor inwoners.

2.2 Natuurgraven Tegen de achtergrond van landelijke ontwikkelingen — die ook regionaal merkbaar zijn — neemt de belangstelling voor natuurgraven met een lange uitgiftetermijn toe. Dit betreft zowel natuurgraven op een natuurbegraafplaats als onderhoudsvrije graven op een reguliere begraafplaats. Belangrijke motieven om te kiezen voor een onderhoudsvrij natuurgraf zijn:  Een onderhoudsvrije grafbedekking die nabestaanden ontlast van zorg- en betalingsverplichtingen bij verlenging van het grafrecht  Een langdurige uitgiftetermijn van het grafrecht  Een aantrekkelijk en betaalbaar tarief, omgerekend per jaar  De mogelijkheid om bij leven zelf een grafplek te kiezen 6 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht



Bijdragen aan een natuurlijke omgeving en vergroting van biodiversiteit (dit speelt in mindere mate een rol)

2.3 Alkalische hydrolyse Een nieuwe vorm van lijkbezorging die naar verwachting op korte termijn wordt toegestaan, is alkalische hydrolyse, in de volksmond ook wel ‘resomeren’ genoemd. Deze ontwikkeling betekent een verdere toename van de concurrentie met begraven. Alkalische hydrolyse houdt in dat een overledene in een machine wordt opgelost in kaliumloog. Onder hoge druk en temperatuur vindt binnen vier tot acht uur een versnelde lijkvertering plaats. De overgebleven botresten worden vermalen tot beendermeel, ook wel vaste stof genoemd. De toestemming voor deze vorm van lijkbezorging is afhankelijk van een wetswijziging, die naar verwachting in 2026 in werking treedt. Gemeenten kunnen er dan voor kiezen om alkalische hydrolyse zelf aan te bieden als alternatief voor begraven. Dit biedt tevens mogelijkheden om het gebruik van de aula intensiever te benutten. Daarvoor is echter wel een aanzienlijke investering nodig.

2.4 Nieuwe uitvaartrituelen Kerkelijke tradities en rituelen nemen af. Steeds meer mensen zoeken naar eigentijdse, vaak persoonlijkere vormen van afscheid nemen. Deze krijgen grotendeels vorm tijdens de afscheidsbijeenkomst. Daarbij worden hoge eisen gesteld aan de faciliteiten van een aula, zoals de aanwezigheid van dia- en filmprojectie, een goede muziekinstallatie en mogelijkheden voor livestreaming. De traditionele koffie met cake na afloop van de plechtigheid maakt steeds vaker plaats voor een borrel met hapjes. Dit stelt andere eisen aan de cateringvoorzieningen, de keukeninrichting en de condoleanceruimte. Ook op de begraafplaats zelf worden steeds vaker persoonlijke rituelen uitgevoerd bij de teraardebestelling. Dit varieert van het sluiten van het graf door nabestaanden tot het strooien van bloemen op de kist, het houden van een toespraak, het oplaten van ballonnen, enzovoort. Daarnaast winnen collectieve herdenkingen aan populariteit. Niet alleen bij de traditionele 4 mei-herdenking, maar ook rond Moederdag, Kerstmis en tijdens de in opkomst zijnde lichtjesavonden. Dit zijn ontwikkelingen waar begraafplaatsen op kunnen inspelen, al dan niet in samenwerking met uitvaartondernemers of andere betrokken partijen. Een andere trend is dat mensen steeds vaker bij leven hun eigen graf willen uitkiezen. Dit vraagt extra tijd, inzet en vaardigheden van medewerkers.

Beleidsmatig betekent dit de noodzaak tot het opstellen van nieuwe regelgeving en het aanpassen van de tarieven voor het reserveren van graven bij leven.

2.5 Branchevisie op begraafplaatsen van de toekomst De Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen (LOB) heeft in 2020 een onderzoek laten uitvoeren naar de toekomstperspectieven voor begraafplaatsen. Een belangrijke conclusie is dat de begraafplaats van de toekomst een uitnodigende en multifunctionele omgeving is. Een plaats waar overledenen worden 7 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

begraven of hun as wordt bijgezet. Een plek waar mensen overledenen kunnen herdenken, maar ook kunnen genieten van de natuur en de cultuur-historische waarden. Dat ze kunnen deelnemen aan activiteiten die in het teken staan van herdenken en/of het bespreekbaar maken van de dood en rouw. Het zoeken naar verbinding is het kernwoord, verbinding met de nabestaanden, de stad/dorp, (uitvaart-) ondernemers en maatschappelijke organisaties.

Volgens de LOB is het wenselijk om begraafplaatsen te transformeren tot multifunctionele gedenkparken. Van de toekomstige beheerder wordt verwacht dat hij of zij opereert als een ondernemer: iemand die het aanbod van diensten afstemt op de behoeften van burgers en uitvaartondernemers, kansen en mogelijkheden vertaalt naar vernieuwende concepten, samenwerking zoekt om gezamenlijke meerwaarde te creëren, en zich zichtbaar en gastvrij opstelt.

2.6 Vergroening en verduurzaming van de begraafplaatsen Het verduurzamen van begraafplaatsen en bijbehorende dienstverlening is een actueel en relevant thema. Uit een recent LCA-onderzoek van DELA (voorjaar 2024) blijkt dat begraven met traditionele grafmonumenten de minst duurzame vorm van lijkbezorging is. De meest duurzame optie is begraven in een natuurgraf, gevolgd door elektrisch cremeren, alkalische hydrolyse en cremeren met een gasoven.

8 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

Door het stimuleren van groene grafbedekkingen, het gebruik van duurzame lijkomhulsels, toepassing van biologisch plantgoed en extensiever groenbeheer kunnen belangrijke stappen richting verduurzaming worden gezet. Het uitvaartkeurmerk GreenLeave kan daarbij als leidraad dienen. Ook de Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen (LOB) heeft verduurzaming en vergroening van begraafplaatsen in 2025 benoemd als speerpunt en actiepunt.

9 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

3.Ontwikkelingen in Barendrecht 3.1 Minder begravingen Het aantal begravingen op de gemeentelijke begraafplaatsen in Barendrecht ligt onder het landelijk gemiddelde en vertoont sinds 2015 een dalende trend. Waar in 2015 nog 42% van de overledenen werd begraven, was dit percentage in 2023 gedaald naar 25%. Dit is een zorgwekkende ontwikkeling met ingrijpende gevolgen voor de toekomst. Jaar

Aantal overleden

Aantal begraven

Begraven %

2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024

303 344 381 432 440 402 472 452 436 462 342

107 145 119 126 143 129 123 118 131 115 109

35% 42% 31% 29% 32% 32% 26% 26% 30% 25% 32%

Aantal Aantal Asbusplaatsi Asverstrooii ngen ngen Onbekend Onbekend 13 7 4 8 10 8 18 12 9

onbekend onbekend 0 8 1 10 4 3 5 12 9

Tabel 1: Overzicht aantal overledenen en lijkbezorgingen in gemeente Barendrecht

Een belangrijke vraag is wat deze daling veroorzaakt. Is het dienstenaanbod onvoldoende afgestemd op de hedendaagse behoeften van inwoners? Zijn de tarieven te hoog in vergelijking met alternatieve vormen van lijkbezorging? Is er te weinig bekendheid met het aanbod en de mogelijkheden door een gebrek aan gerichte voorlichting? Of spelen er nog andere factoren een rol?

3.2 Concurrerende initiatieven De natuurbegraafplaats Zomerlanden en het crematorium Hoeksche Waard in Heinenoord zijn regionale voorbeelden van private initiatieven die zich in een groeiende belangstelling mogen verheugen. Voor de gemeente Barendrecht betekent dit dat er sprake is van toenemende ‘concurrentie’ met deze voorzieningen. Wanneer de tarieven in Barendrecht te hoog zijn, het aanbod onvoldoende aansluit op hedendaagse wensen, of het onderhoud niet aan de verwachtingen voldoet, kiezen mensen sneller voor alternatieven zoals cremeren of natuurbegraven elders. De enige manier voor de gemeente Barendrecht om het aantal begravingen — en daarmee de bijbehorende inkomsten — te vergroten, is door begraven aantrekkelijker te maken. Dat vraagt om concurrerende tarieven ten opzichte van cremeren en natuurbegraven, evenals het beschikbaar stellen van populaire grafsoorten en nieuwe 10 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

asbestemmingen. Hoewel asbestemmingen ook inkomsten genereren, is hun financiële opbrengst doorgaans lager dan die van begravingen.

3.3 Natuurgraven De gemeentelijke begraafplaatsen van Barendrecht bieden volop potentie voor de realisatie van populaire, onderhoudsvrije (natuur)graven met een variabele uitgiftetermijn. Hiervoor zijn slechts aanpassingen nodig in de beheerverordening en de verordening op de heffing en invordering van de lijkbezorgingsrechten. Op begraafplaats Den Ouden Dijck beschikt de gemeente Barendrecht bovendien over lege grafvelden die geschikt zijn voor natuurlijk begraven. Een deel van deze begraafplaats kan worden heringericht tot een natuurbegraafpark. Deze herinrichting biedt op korte termijn kansen die met relatief geringe investeringen kunnen worden gerealiseerd. Ter ondersteuning is de notitie ‘Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck’ als bijlage toegevoegd. Gezien de verwachte sterke toename van het aantal sterfgevallen in de komende dertig jaar liggen hier duidelijke kansen. Zelfs bij een gelijkblijvend begraafpercentage is een aanzienlijke stijging te verwachten in het aantal verrichtingen en de bijbehorende inkomsten — ook met betrekking tot het gebruik van asbestemmingen.

11 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

4.Visie gemeentelijk begraafplaats Scheldestraat 4.1 Heropening begraafplaats Scheldestraat De oorspronkelijke intentie om de gemeentelijke begraafplaats aan de Scheldestraat permanent te sluiten voor nieuwe begravingen is sinds 2019 losgelaten. De begraafplaats is, mede vanwege haar centrale ligging, populair voor zowel grafbezoek als begravingen. Daarnaast wordt met het uitvoeren van nieuwe begravingen voorkomen dat door ruimingen een overmaat aan open plekken ontstaat, wat de uitstraling van het terrein nadelig zou beïnvloeden. De begraafplaats vervult tevens een parkfunctie voor extensieve recreatie, zoals wandelen en het bieden van een plek voor rust en bezinning. Door deze beleidswijziging ontstaat echter wel concurrentie met de andere gemeentelijke begraafplaats, Den Ouden Dijck. Daar vinden momenteel minder begravingen plaats dan oorspronkelijk werd voorzien.

12 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

2 3

1

Beoogde velden: 1 = Cultuurhistorisch, 2 = Urnentuin, 3 = Bloemenweide/Rustplek

4.2 Functies van de begraafplaats Scheldestraat De begraafplaats aan de Scheldestraat vervult meerdere belangrijke functies. Het terrein wordt gebruikt voor begraven, asbestemmingen en als gedenk- en herinneringsplaats. Daarnaast fungeert het als openbaar groen met een relatief hoge biodiversiteitswaarde, biedt het ruimte voor extensieve recreatie (zoals wandelen) en vormt het een plek voor rust en bezinning. Tevens dient het als een openluchtlocatie met historische en culturele betekenis. Het oudste deel van de begraafplaats heeft inmiddels een gemeentelijke monumentenstatus. Ter behoud van het historische karakter is het wenselijk om in dit gedeelte specifieke eisen te stellen aan nieuwe grafbedekkingen en gedenktekens. Deze eisen dienen te worden vastgelegd in de beheerverordening. 13 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

4.3 Vak- en grafindeling De huidige nummering van de velden en graven is onoverzichtelijk en verwarrend. Voor nabestaanden bemoeilijkt dit het terugvinden van een graf, terwijl het voor de administratie het risico op fouten vergroot. Een hernummering van de graven en velden is daarom noodzakelijk. De begraafplaatsadministratie heeft hiervoor een voorstel opgesteld dat nog nadere toetsing vereist. Vanuit onderhoudsperspectief is het daarnaast wenselijk om meer harmonie te creëren binnen de bestaande rijen en om vanuit gebruikersperspectief diversiteit aan te brengen tussen rijen en sfeervelden. Denk hierbij aan:  Velden of rijen met uitsluitend staande monumenten;  Velden met liggende zerken en staande stenen;  Velden of rijen met uitsluitend groene grafbedekkingen (zoals gras, hedera, bodembedekkers of bloemrijke grasvelden);  Een veld met historische uitstraling, waar beperkingen gelden voor de keuze van monumenten en grafbedekkingen;  Eventueel velden of rijen voor specifieke religieuze groepen of herkomstlanden (indien dit in de toekomst relevant wordt);  Een apart veld voor kindergraven en een foetusveld voor overledenen jonger dan 24 weken;  Velden of rijen waar uitsluitend graven voor onbepaalde tijd worden uitgegeven, zodat clustering in de toekomst mogelijk is;  Velden of rijen voor luxere graven met grotere grafbedekkingen.

Welke uitstraling en indeling per vak wenselijk is, vraagt om nader onderzoek.

14 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

4.4 Asbestemmingen De huidige asbestemmingsruimten zijn toe aan een kwaliteitsimpuls. Aangezien cremeren een steeds populairdere vorm van lijkbezorging is, verdienen voorzieningen voor asbestemmingen bijzondere aandacht. Het veld met de bestaande urnenmuren kan worden heringericht tot een uitgebreide urnentuin met diverse vormen van asbestbestemming. Denk hierbij aan urnenzuilen, urnenkeldertjes en sierobjecten langs de wandelpaden, evenals een nieuw in te richten gedeelte voor natuururnengraven. Daarnaast vraagt het gebied rondom de urnennissen om een visuele verbetering, bijvoorbeeld door vergroening van het centrale deel met lage, groenblijvende beplanting. Ook de vaste stof (de restsubstantie) die overblijft na alkalische hydrolyse, komt in aanmerking voor een plek binnen de asbestemmingsvoorzieningen.

Urnennissen in de urnentuin de toegangspaden

Urnenkeldertjes langs

4.5 Aula Scheldestraat Beide gemeentelijke begraafplaatsen in Barendrecht beschikken over een aula. De aula aan de Scheldestraat maakt deel uit van het Uitvaartcentrum Barendrecht en is eigendom van Van der Spek Uitvaart. Dit uitvaartbedrijf heeft de aula destijds van de gemeente gekocht. Het terugnemen van deze aula in gemeentelijk beheer is geen realistische optie. 15 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

5.Visie regionaal Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck 5.1 Herinrichting begraafplaats Voor de heropening van de begraafplaats aan de Scheldestraat voor nieuwe begravingen en het hanteren van een actief ruimingsbeleid voor graven waarvan de grafrechten zijn verlopen, beschikt deze begraafplaats voorlopig over voldoende – zelfs overcapaciteit – aan begraafruimte. Dit betekent dat op begraafplaats Den Ouden Dijck voorlopig nauwelijks extra begraafcapaciteit nodig is. Indien vrijkomende graven worden geruimd en opnieuw worden uitgegeven, kunnen de resterende lege velden een alternatieve functie krijgen.

16 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

E

B

D

A

C F

G

H

Natuurbegraafpark

De intentie is om, gezien vanaf de ingang, het rechterdeel van de begraafplaats (velden A t/m H) in gebruik te houden als reguliere begraafplaats, en het linkerdeel te bestemmen voor natuurgraven en graven met een natuurlijke grafbedekking. Voor dit gedeelte is gekozen voor de benaming Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck. Er is bewust gekozen voor de term “natuurbegraafpark” en niet “natuurbegraafplaats”, omdat de uitstraling eerder parkachtig is dan die van een natuurgebied. Gezien de beschikbare oppervlakte wordt ingezet op regionaal gebruik van het Natuurbegraafpark. In de bijlage ‘Notitie Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck’ wordt het plan nader toegelicht. 17 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

Het meest zuidelijke deel van het beoogde Natuurbegraafpark kan op korte termijn in gebruik worden genomen zonder verdere aanpassingen. Voor de overige delen is een herinrichting noodzakelijk om de natuurlijke uitstraling te versterken. Bestaande hagen en paden verliezen daarbij hun functie en worden vervangen door graspaden. Aanwezige bomen en struiken kunnen worden geïntegreerd in het nieuwe ontwerp. Aan de straatzijde is een aarden geluidswal of een bosplantsoen wenselijk. Reeds aanwezige graven worden voorlopig geïntegreerd in het nieuwe ontwerp en komen, na afloop van de graftermijn, te vervallen. Veld G komt uitsluitend in aanmerking voor uitgifte van nieuwe graven wanneer in de velden A t/m F geen grafruimte meer beschikbaar is. Algemene graven worden alleen nog uitgegeven in veld B. In dit veld worden ook de verzamelgraven en een asverstrooikelder gerealiseerd. Indien uit onderzoek blijkt dat de keldergraven geschikt zijn voor goede lijkvertering, kunnen deze opnieuw worden gebruikt als algemene graven, mits voorzien van een grondafdekking ter voorkoming van stankoverlast. Om ongewenste ontwikkelingen op de velden I t/m P (het beoogde gebied voor het Natuurbegraafpark) te voorkomen, is het vanaf heden niet wenselijk daar nog begravingen te verrichten.

5.2 Regionale dierenbegraafplaats Het begraven van dieren voorziet in een toenemende behoefte. Het aanbieden van dieren-graven versterkt de binding van nabestaanden met het Natuurbegraafpark, waardoor ook zij eerder zullen kiezen voor een graf in het Natuurbegraafpark. Aan de straatzijde is voldoende ruimte beschikbaar voor een regionale dierenbegraafplaats. Deze wordt met een haag of aarden wal gescheiden van het natuurbegraafpark. In de bijlage ‘Notitie Dierenbegraafplaats Barendrecht’ wordt het plan nader toegelicht.

5.3 Aula Den Ouden Dijck De aula op begraafplaats Den Ouden Dijck is eigendom van en in beheer bij de gemeente Barendrecht. Het gebruik van de aula voor diensten is zeer minimaal. Medeoorzaak hiervan is de uitstraling van de aula en de beperkte voorzieningen. Tijdens de participatiebijeenkomst met uitvaartondernemers kwam naar voren dat het geringe gebruik mede het gevolg is van de huidige staat en inrichting. De aula voldoet niet meer aan de hedendaagse wensen. De uitvaartondernemers zijn van mening dat de aula in gemeentelijk beheer dient te blijven. Exploitatie door een externe partij, of door slechts één uitvaartondernemer, wordt als onwenselijk gezien. Het advies van de uitvaartondernemers is om samen met de belangrijkste gebruikers een plan uit te werken voor het opknappen van de aula. Een vergroting van de huidige ruimte, een aparte keuken en voorzieningen voor de opbaring van overledenen maken deel uit van de wensen. Bij multifunctioneel gebruik valt te denken aan extra voorzieningen, waaronder 24-uurskamers, koelruimten, een ontmoetingsruimte/café voor nabestaanden, een condoleanceruimte, een vergaderzaal (voor 18 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

gemeentelijke en externe groepen), en verhuur aan maatschappelijke organisaties (bijvoorbeeld zangkoren of muziekverenigingen). Voor de optimalisatie van de aula op begraafplaats Den Ouden Dijck wordt een apart traject opgestart met het Team Vastgoed, waarin verschillende scenario’s worden uitgewerkt. De constatering dat de aula niet voldoet aan de hedendaagse wensen zal geen onderdeel zijn van de besluitvorming over het toekomstbestendige begraafplaatsenbeleid.

6.Financieel beleid

19 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

6.1 Eisen Besluit Begroting en Verantwoording Sinds de wijziging in 2019 van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten is er een aparte paragraaf opgenomen waarin gemeenten verplicht worden een aparte begroting op te stellen voor de gemeentelijke begraafplaatsen (taakveld 7.5). Voor heffingen die voorzien in toekomstige verplichtingen, zoals bij begraafplaatsen het geval is, moet een voorziening worden gevormd. Bij grafrechten van 20 jaar, waarin het algemeen onderhoud is opgenomen, kan jaarlijks 1/20 deel van deze voorziening worden onttrokken. Indien niet aan deze eis wordt voldaan, kan de accountant weigeren om de jaarrapportage van de gemeente goed te keuren. Jurisprudentie heeft uitgewezen dat in gevallen waarin de jaarlijkse inkomsten ruim voldoende zijn om de jaarlijkse kosten te dekken, een dergelijke voorziening nog niet verplicht is. Het probleem bij een teruglopend aantal begravingen is echter dat hier niet aan voldaan kan worden. Met de uitgifte van natuurgraven wordt voorkomen dat een voorziening noodzakelijk is.

6.2 Kosten en baten. Het gemiddelde dekkingspercentage van de exploitatie van de begraafplaatsen ligt sinds 2020 tussen de 50% en 60%. Zowel de netto kosten van de activiteiten als de totale kosten zijn sinds 2020 sterk gestegen. In 2024 is er sprake van een kostenstijging van 55% ten opzichte van 2020. Ook de opbrengsten laten een vergelijkbare stijgende lijn zien. 2026 Begroting

517.000 37.000 554.000 607.858 1.161.858

517.000 1.678.858

-1.248.200 430.658 74% 100% 107%

Tabel 2: Kosten- en baten overzicht 2019-2025 1. Grote stijging personeelskosten van 2021 naar 2022, en ook weer een stijging in begroting 2025. 2. 2023: Inhuurkosten 2023 een vast percentage van kosten 3 gemeenten. Dit was tijdelijk.

20 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

3. Kosten materieel zat oorspronkelijk niet in de begroting: Deze is sinds 2021 in de begroting gekomen, daarna stabiel. 4. Stijging kosten 2024 t.o.v. 2019 bedraagt 120% (320.000), Grotendeels veroorzaakt door onderhoud. Indexering en uitbreiding bestek. De hoeveelheden in het bestek zijn na gunning opnieuw geïnventariseerd en aangepast, hierbij zijn aanzienlijke hoeveelheden gewijzigd = meer kosten. Vanaf 2022 is het schoffelen rondom de graven 80K p jaar en later het onderhoud van de watergangen toegevoegd aan het bestek. De jaren na corona zijn er forse indexeringen geweest. 5. Overhead is in volume gestegen met 29%. 6. Opbrengst lijkbezorging is afgenomen, maar begroting 2025 een stuk hoger. 7. Kosten minus opbrengsten (netto lasten) zijn in 7 jaar tijd ruim verdubbeld (i.v.m. verhouding lasten/baten). 8. Dekkingspercentage is gedaald van 73% naar 52% in JR 2024, maar begroting 2025 naar 61%. 9. Percentage overhead is gestegen van 81% in 2019 naar 96% in 2024. 10. Het dekkingspercentage zonder overhead, dat in 2019 nog boven de 100% lag, daalt in de begroting voor 2025 naar 82%.

Het lagere dekkingspercentage in 2023 en 2024 wordt deels verklaard doordat baten voor verlengingen in 2022 vervroegd zijn afgeschreven. Bij de verlenging van grafrechten wordt tegelijkertijd ook de verlenging van het onderhoud afgekocht. Verlengingen grafrechten (stuks) Bedrag aan baten (€) ontvangen in 2022

2023 50 stuks

2024 48 stuks

€ 69.410,-

€ 77.480,-

Tabel 3. Overzicht van vervroegde verlengingen uit 2023-2024 geïnd in 2022

Uit tabel 3 blijkt dat in 2023 een batenbedrag van € 69.410,- en in 2024 een bedrag van € 77.480,- is misgelopen omdat deze bedragen reeds in 2022 als baten zijn ontvangen. Of de geraamde baten voor 2025 realistisch zijn, moet nog blijken. Er zijn namelijk enkele ontwikkelingen die een negatieve invloed kunnen hebben. Ten eerste is er een tariefstijging van 10% vanaf 1 januari 2025, bedoeld ter gedeeltelijke compensatie van het begrotingstekort. Daarnaast daalt het aantal begravingen en het aantal verlengingen. Hoewel het sterftecijfer stijgt, neemt het aantal begravingen niet evenredig toe; het tegendeel is waar. Indien deze trend aanhoudt, zal dit in de toekomst leiden tot grotere begrotingstekorten. Sinds 2020 kiest gemiddeld 70% van de overledenen voor lijkbezorging buiten Barendrecht. Uit het overzicht (zie onderstaand) van het aantal uitgegeven graven per soort en het aantal verlengingen blijkt dat het aantal nieuw uitgegeven standaardgraven (2-diep, 20 jaar) sinds 2019 gemiddeld met meer dan 25% is gedaald. Het aandeel graven voor 3-diep en wandgraven is verwaarloosbaar, gemiddeld slechts één per jaar. Het aantal onbepaalde tijdsgraven dat sinds 2019 nieuw is uitgegeven, bedraagt gemiddeld drie per jaar. Daarnaast kunnen grafrechten voor bepaalde tijd worden omgezet in onbepaalde tijd; dit gebeurt gemiddeld vier keer per jaar.

Vanwege het hogere tarief leveren deze graven ondanks het geringe aandeel financieel een belangrijke bijdrage aan de 21 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

baten en geven ze een indicatie van de behoefte aan langere grafrechttermijnen. Het aantal verlengingen daalt eveneens, van 115 vijf jaar geleden tot circa 80 in 2024. Dit is conform de landelijke trend. Het hoge aantal verlengingen in 2022 is te verklaren door vroegtijdige aanschrijvingen, die ook het lage aantal in 2023 verklaren. Gemiddeld gaat het om 206 verlengingen, wat kenmerkend is voor de ingezette daling. De precieze oorzaak van deze gestage daling is onduidelijk, maar de hoogte van de verlengingstarieven speelt waarschijnlijk een rol. Met de tariefsverhoging van 10% is het aannemelijk dat het dalingspercentage versneld doorzet.

Grafrecht 20 jaar (2 diep) Grafrecht 20 jaar (3 diep) Wandgraf 20 jaar Grafrecht onbepaalde tijd (2 diep) Grafrecht onbepaalde tijd (3 diep) Kindergraven Totaal aantal nieuwe graven

201 9 66

202 0 44 2

3

6

202 1 42

202 2 49

202 3 42

202 4 37 1

1 1

1 3

1 3

2

1 2 71

52

1 45

2 56

2 48

1 41

Verlengingen grafrechten

115

112

131

153

59

80

Totaal

186

164

176

209

107

121

Tabel 4. Uitgifte nieuwe graven en aantal verlengingen

Te sterke tariefstijgingen leiden tot dalende grafuitgiften en verlengingen, wat een negatieve spiraal kan veroorzaken indien dalende inkomsten weer gecompenseerd worden met stijgende tarieven om tekorten te dekken. Het verdient aanbeveling om de tarieven te bevriezen, of zelfs te verlagen, om zo meer omzet te genereren en een betere dekkingsgraad te bereiken. Indien gestart wordt met de uitgifte van onderhoudsvrije natuurgraven, is het zeer aannemelijk dat de inkomsten weer zullen stijgen. Dit is echter niet vóór 1 januari 2026 te verwachten. Bij de toekomstige uitgifte van onderhoudsvrije natuurgraven gaat het vaak om reserveringen en uitgiften voor langere termijnen. Meestal vinden er in de eerste jaren bovengemiddelde reserveringen plaats, wat een vertekend beeld kan geven voor de begroting. Voor een realistischer toekomstbeeld is een adequate toerekening van de inkomsten nodig, waarbij een deel wordt opgenomen in een voorziening voor toekomstig onderhoud en een deel ingezet kan worden voor het verhogen van het dekkingspercentage dan wel het terugdringen van het begrotingstekort. Opgemerkt dient te worden dat een gemeentelijke begraafplaats nooit winst mag maken. Indien de dekkingsgraad boven 100% komt, kunnen er extra voorzieningen en reserves worden aangelegd. 22 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

6.3 Opties voor kostenreductie Onderhoudskosten vormen met afstand de grootste kostenpost binnen de begraafplaatsenexploitatie. Bezuinigingen op onderhoud hebben echter een negatieve invloed op de uitstraling van de gemeentelijke begraafplaatsen en daarmee op de aantrekkelijkheid voor het verkrijgen van een grafplek. Een mogelijke aanpak is het toepassen van zonering in het onderhoudsniveau, waarbij onderhoudsniveau A en B wordt gehanteerd voor de centrale delen en intensievere zones, terwijl de buitenranden en lege velden extensief worden beheerd, bijvoorbeeld als bloemrijke grasvelden. Het aanboren van nieuwe inkomstenbronnen, zoals natuurgraven, is een betere optie dan bezuinigen op de kwaliteit van het groenonderhoud. Daarnaast geldt dat onderhoudskosten die onder wijkbeheer vallen vaak BTW-compensabel zijn, terwijl dit bij het onderhoud van begraafplaatsen niet het geval is. Dit zorgt voor relatief hogere lasten binnen het onderhoud van de begraafplaatsen.

6.4 Personeelscapaciteit en Werkzaamheden De huidige personeelscapaciteit bedraagt 6,0 fte. Dit bestaat uit vijf fulltime medewerkers verdeeld over de functies beheerder, administratief medewerker en drie allround medewerkers, plus 1,0 fte dat wordt ingezet voor taken van teamleider, beleidsmedewerker, financieel medewerker en applicatiemedewerkers. De eigen medewerkers voeren de volgende werkzaamheden uit:  Kleinschalig groenonderhoud en snoeiwerk  Onderhoud van materieel (kleinschalig, schoon, heel en veilig)  Kleinschalige (her)inrichting van begraafplaatsen  Incidentele ruimingen en schudden van graven  Delven en dichten van graven  Herbegraven, eventueel in samenwerking met ondernemers  Begeleiden van uitvaarten (voorlopen)  Activiteiten in de aula (inrichting, beeld en geluid, catering faciliteren)  Administratieve taken specifiek voor begraafplaatsen, conform plaatselijke verordening en de Wet op de Lijkbezorging  Onderhouden en afhandelen van klantcontacten (telefonisch en fysiek)  Contact onderhouden met begraafondernemers en leveranciers (zoals steenhouwers en flora)  Beheer van GEO-informatie (plattegronden e.d.) in samenwerking met Gegevensbeheer  Beheer van de webagenda (operationeel, functioneel en applicatiebeheer)  Beheer van de begraafplaatsapplicatie Centric (operationeel, functioneel en applicatiebeheer)  Budget- en kredietbeheer en het

voorzien van informatie binnen de P&C-cyclus 23 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

   

Uitvoeren van BHV-taken Volgen, faciliteren, verzorgen en inkopen van opleidingen en instructies Aanschaf en onderhoud van kleding en persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) Beheer van materieel en brandstoffen, zoals voertuigen, gereedschappen en straatmeubilair (faciliteren, onderhouden en inkopen)

De volgende werkzaamheden worden uitbesteed:  Groot groenonderhoud conform bestek (via team Beleid en Beheer)  Boomonderhoud conform bomenbestek (via team Beleid en Beheer)  Onderhoud van infrastructuur - paden, bruggen, drainage (via team Beleid en Beheer)  Onderhoud van eigen gebouwen (via team Vastgoed)  Grootschalige ruimingen (op basis van aanbesteding)  Grootschalige (her)inrichting van begraafplaatsen  Incidentele werkzaamheden zoals het plaatsen van straatmeubilair (enkelvoudig uitbesteed)  Uitvaarten  Catering

6.5 Personeelscapaciteit en Toekomstige behoefte De huidige personeelsformatie is krap, wat vooral merkbaar is tijdens vakanties en ziekteperiodes. Op zulke momenten komt de zorgvuldige dienstverlening onder druk te staan en neemt de psychische belasting voor medewerkers toe. Door het brede takenpakket dat in eigen beheer wordt uitgevoerd, de stijging van het jaarlijkse sterftecijfer en de verwachte groei van het aantal begravingen op het nieuwe natuurbegraafpark, is extra personele capaciteit noodzakelijk. Het nieuwe begraafplaatsenbeleid richt zich op een transitie van een traditionele beheerorganisatie naar een ondernemende, marktgerichte en maatschappelijk actieve organisatie. De nieuwe taken die hieruit voortkomen, vragen om andere competenties en een uitbreiding van het team. De werkdruk zal op drie terreinen toenemen: 1. Marketing en Productontwikkeling (Nieuw) Het opzetten, ontwikkelen en in de markt zetten van het Natuurbegraafpark, de dierenbegraafplaats en mogelijk de exploitatie van de vernieuwde aula zijn geheel nieuwe, marktgerichte taken. Dit vraagt om een ondernemende aanpak met projectmanagement, marketing en sales. Deze rol is momenteel niet binnen het team belegd. 2.

Communicatie en Klantcontact (Intensivering) Actieve promotie van de nieuwe diensten via een communicatieplan, het organiseren van evenementen en het persoonlijk rondleiden van geïnteresseerden bij de aankoop van een graf vraagt aanzienlijk meer inzet dan het huidige klantcontact. Dit vereist een gastvrije en proactieve houding. 3. Beheer en Uitvoering (Uitbreiding)

24 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

Het beheer van cultuurhistorisch waardevolle graven en de ontwikkeling van nieuwe grafvelden (al zijn deze extensiever in onderhoud) vergroten de beheertaken. Voor een succesvolle uitvoering van deze taken en om de beoogde extra inkomsten te realiseren, is het noodzakelijk te investeren in extra personele capaciteit. Op korte termijn dient een nieuwe functie te worden gecreëerd die verantwoordelijk is voor ontwikkeling en marketing. Deze medewerker wordt de drijvende kracht achter de vernieuwing. Kerntaken zijn onder meer:  Projectleiding bij de realisatie van het Natuurbegraafpark en de Dierenbegraafplaats  Opstellen en uitvoeren van het marketing- en communicatieplan  Actieve uitgifte van graven (verkoop) en het verzorgen van rondleidingen  Ontwikkelen van de exploitatie van de aula  Onderhouden van contacten met uitvaartondernemers en andere partners Zonder deze investering zullen nieuwe initiatieven niet of onvoldoende van de grond komen en blijft de gemeente afhankelijk van dalende inkomsten uit traditionele begrafenissen. Met de ingebruikname van nieuwe parkdelen en diensten zal ook de uitvoerende werkdruk toenemen.

Daarom is een extra allround medewerker gewenst, met als kerntaken:  Ondersteuning bij het beheer van de nieuwe terreindelen  Assistentie bij evenementen en rondleidingen  Opvangen van de toegenomen werkdruk binnen het huidige team Deze uitbreiding zorgt ervoor dat het operationele team de extra beheersen klanttaken kan uitvoeren zonder dat de kwaliteit van onderhoud en dienstverlening verslechtert. Deze stap kan worden gezet zodra de inkomsten uit de nieuwe diensten dit rechtvaardigen. De geraamde extra werkgeverslasten bedragen circa € 60.000,- voor een allround medewerker en € 97.000,- voor de adviseur communicatie en voorlichting. Bij een uitgifte van 20 natuurgraven per jaar verdienen deze twee extra fte’s zichzelf terug.

6.6 Kostendekking en Verbreding van de Dienstverlening Wanneer de exploitatie van begraafplaatsen niet kostendekkend is, kiezen gemeenten vaak voor extra kostenbesparingen en/of hogere tarieven, zoals ook de gemeente Barendrecht heeft gedaan voor 2025. Dit zet echter de aantrekkelijkheid van de begraafplaats en de betaalbaarheid van de dienstverlening voor inwoners onder druk. Hierdoor verslechtert de concurrentiepositie ten opzichte van alternatieven zoals cremeren en natuurbegraven, met het risico van een neerwaartse spiraal in het aantal diensten en de daarmee samenhangende inkomsten. De uitdaging ligt 25 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

daarom in het aanbieden van nieuwe diensten én het concurrerend houden van de tarieven. Denk bij verbreding van het dienstenaanbod aan:  Onderhoudsvrije natuurgraven met beperkte of geen grafbedekking (bijvoorbeeld een boomschijf of alleen een staande steen)  Budgetgraven voor mensen met beperkte financiële middelen  Luxe graven met grotere afmetingen en meer mogelijkheden voor grafbedekking  Singel-graven, speciaal voor alleenwonenden  Meer keuze in uitgiftetermijnen, zoals 10 jaar of veelvouden daarvan, met een maximum van 100 jaar  Meer keuze in verlengingstermijnen, bijvoorbeeld vijf jaar of veelvouden daarvan, met een maximum van 50 jaar  Uitbreiding van asbestemmingen, zoals natuururnengraven en urnenzuilen  Mogelijkheid tot aanschaf van gedenkplaatjes voor overledenen van geruimde graven, asverstrooiingen en natuurgraven  Opening van een dierenbegraafplaats op een deel van Den Ouden Dijck. Wanneer een huisdier daar begraven is, zijn nabestaanden vaak sneller geneigd ook zelf een graf in het Natuurbegraafpark te kiezen. Door rechthebbenden tijdig, één jaar voor afloop van de graftermijn, aan te schrijven en een verlenging aan te bieden, en door na afloop van de termijn het monument snel te verwijderen als er geen verlenging wordt gekozen, wordt duidelijk gecommuniceerd dat grafbezoek zonder verlenging niet meer mogelijk is.

Dit stimuleert nabestaanden om te verlengen en genereert zo extra inkomsten. Dit proces is reeds gestart. Het vrijkomen van grafplekken maakt heruitgifte mogelijk, wat weer nieuwe inkomsten oplevert. Daarnaast geven mensen aan graag bij leven hun grafrecht te willen verlengen, zodat ze hun graftermijn veiligstellen en nabestaanden ontzien van grafonderhoud en verlengingsprocedures. Vaak gaat het daarbij om langere verlengingstermijnen, een optie die momenteel nog niet beschikbaar is in Barendrecht..

26 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

6.7 Kritische beoordeling van tarieven Het is van groot belang om de hoogte van de tarieven kritisch te beoordelen. Te hoge tarieven kunnen leiden tot een negatieve spiraal waarbij het aantal begravingen verder daalt en de inkomsten afnemen. Het is essentieel te voorkomen dat begraven aanzienlijk duurder wordt dan cremeren of natuurbegraven bij een regionale natuurbegraafplaats. Dit vereist het vaststellen van marktconforme tarieven, in plaats van tarieven die uitsluitend zijn gebaseerd op kostenonderbouwing en automatische jaarlijkse indexering conform inflatiecorrectie. Vergelijkingen met tarieven van aanbieders van alternatieve diensten, zoals natuurgraven en crematies, zijn relevanter dan die met tarieven van naburige gemeenten. Uit ervaring blijkt dat inwoners, bij keuze voor een reguliere begraafplaats, vrijwel altijd kiezen voor de begraafplaats in de eigen gemeente, tenzij de bereikbaarheid daarvan slechter is of het prijsverschil buitensporig groot. 1. Begraafkosten versus cremeren en natuurbegraven De begraafkosten in Barendrecht bedragen € 1.070,-. De kosten voor het goedkoopste graf, een algemeen graf voor 15 jaar, bedragen € 1.205,-, wat samen neerkomt op € 2.275,-. De crematiekosten in het crematorium Hoeksche Waard bedragen inclusief het gebruik van de familiekamer (€ 45 minuten) € 1.025,-, ruim de helft goedkoper dan begraven.

Een technische crematie is mogelijk vanaf € 700,-. Cremeren is voor inwoners van Barendrecht daarmee aanzienlijk goedkoper dan begraven. Om begraven aantrekkelijk te houden, moet er een duidelijke meerwaarde worden geboden. 2. Tariefvergelijking voor een graf voor onbepaalde tijd De kosten voor een natuurgraf (1-diep) voor onbepaalde tijd op Zomerlanden bedragen € 5.400,-, plus begraafkosten € 895,-, totaal € 6.295,- per persoon. De kosten voor een 2-diep graf voor onbepaalde tijd in Barendrecht bedragen € 17.700,- plus begraafkosten van € 1.070,-, omgerekend € 9.920,- per overledene. Dit is aanzienlijk duurder dan een natuurgraf op Zomerlanden. De tarieven voor natuurgraven dienen marktconform te worden vastgesteld. Ook tarieven voor graven voor onbepaalde tijd vragen bijstelling, zodat deze in verhouding staan tot de waarde van natuurgraven. Omdat op graven voor onbepaalde tijd permanente grafbedekking mag worden geplaatst, hebben deze een andere waarde dan onderhoudsvrije natuurgraven, wat een hoger tarief kan rechtvaardigen. Verbeterpunten tarieventabel  Algemeen onderhoud is verplicht en kan beter in het tarief van het grafrecht worden geïntegreerd om misverstanden te voorkomen.  Het ontbreken van onderhoudskosten voor kindergraven en foetusgraven leidt tot juridische ongelijkheid.

27 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

 

    

Uitgifte van kindergraven voor 80 jaar is niet in lijn met andere termijnen en juridisch problematisch, ook vanwege het onderscheid tussen inwoners van Barendrecht en daarbuiten. Het tussentijds omzetten van bepaalde graftermijnen naar onbepaalde termijnen is te complex. Bij verlenging kan gekozen worden voor onbepaalde tijd na afloop van de initiële termijn. Bij verlengingstermijnen verdient het de voorkeur dat het tarief een gelijk veelvoud is van de gekozen verlengingstermijn. De tarieven voor asverstrooiing zijn relatief hoog en kunnen illegale verstrooiingen in de hand werken. Voorafgaand aan een herbegraving of crematie vindt een opgraving plaats, geen ruiming. De tarieven voor ruiming zijn onjuist geformuleerd; het betreft het schudden van een graf. Voor een algemeen graf is geen apart tarief opgenomen, alleen een onderhoudstarief gelijk aan dat van een particulier graf. Dit moet worden bijgesteld op basis van het gelijkheidsbeginsel en marktconforme tariefvaststelling.

6.8 Investeringen Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid Voor de realisatie van het natuurbegraafpark, de dierenbegraafplaats en de herinrichting van de urnentuin op de begraafplaats aan de Scheldestraat zijn in 2026 eenmalige investeringskosten benodigd: Realisatie natuurbegraafpark en dierenbegraafplaats op begraafplaats Den Ouden Dijck € 90.000,- * Vergroening urnentuin op begraafplaats Scheldestraat € 12.000,- ** Totaal € 102.000,* Afschrijving over 20 jaar resulteert in een jaarlijkse kostenpost van € 4.500,** Afschrijving over 10 jaar resulteert in een jaarlijkse kostenpost van € 1.200,Vanaf 2026 is een structurele jaarlijkse kostenverhoging voorzien, bestaande uit: Personele kosten voor een ontwikkelaar & marketingmedewerker: € 97.000,Personele kosten voor een allround medewerker € 60.000,Communicatiekosten voor promotie en publiciteit € 15.000,De totale extra jaarlijkse kosten (exclusief de eenmalige investeringen) 28 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

ten opzichte van 2025 bedragen in 2026 € 172.000,De extra structurele lasten voor personeel zijn exclusief overhead. Voor inzicht in de kostendekkendheid wordt in een afzonderlijke berekening 100% overhead toegepast op de loonkosten van de medewerkers die direct aan begraafplaatsen zijn toe te rekenen. Dit is in lijn met de standaard werkwijze van de gemeente, maar maakt géén deel uit van het benodigde budget.

29 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

6.9 Opbrengsten Toekomstbestendig begraafplaatsbeleid De verwachte kostenstijgingen worden gecompenseerd door extra inkomsten, voortkomend uit nieuwe grafsoorten, een uitgebreidere dienstverlening en aangepast beleid. Dit betreft voor 2026 o.a.: Extra inkomsten lijkbezorgingsrechten 2026 Uitgifte natuurgraven met 1 laag: 50 x € 5.000,Uitgifte natuurgraven met 2 lagen: 50 x € 8.000,Begraafkosten natuurgraven: 20 x € 1.200,Uitgifte diergraven inclusief begraafkosten (gemiddeld): 10 x € 650,Uitgifte onderhoudsvrij graf voor 50 jaar: 5 x € 5.000,Uitgifte enkelgraven inclusief begraafkosten: 5 x € 2.400,Extra verlengingen (gemiddeld): 10 x € 2.000,Extra asbestemming (inclusief plaatsingskosten): 10 x € 900,Geraamde extra inkomsten 2026

€ 250.000, € 400.000, € 24.000,€ 6.500,€ 25.000,€ 12.000,€ 20.000,€ 9.000,€ 746.500 ,-

Tabel 5: Extra inkomsten Lijkbezorgingsrechten 2026

Voor 2026 wordt een extra opbrengst van € 750.000 verwacht uit de introductie van nieuwe diensten zoals natuur- en dierenbegraven. Deze raming is gebaseerd op ervaringen uit andere gemeenten en geldt als meest realistisch scenario. In een optimistisch scenario kan dit oplopen tot circa € 2.000.000. Deze extra inkomsten zijn voldoende om de eenmalige afschrijving van de volledige herinrichtingskosten te dekken. Omdat het om een relatief jonge markt gaat, zijn de werkelijke opbrengsten voor komende jaren onzeker. De ontwikkeling van deze inkomsten wordt nauwlettend gemonitord. Gezien de langjarige verplichtingen bij natuurgraven is het de intentie om een deel van de incidentele opbrengsten voor toekomstig onderhoud te reserveren in een voorziening. Belangrijk: Het realiseren van deze inkomsten (Tabel 6) is onlosmakelijk verbonden met de inzet van extra personele capaciteit op het gebied van ontwikkeling en marketing. Zonder deze inzet blijft de benutting van het nieuwe aanbod achter. Jaar Huidige structurele kosten (excl. overhead) Extra structurele lasten vanaf 2026

2025

2026

2027

2028

€ 1.232.400 –

€ 1.251.000 € 172.000

€ 1.251.000 € 172.000

€ 1.251.000 € 172.000

30 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

(personeel en communicatie) Totaal structurele lasten Opbrengsten uit rechten Resultaat (lasten – baten)

€ 1.232.400 € 748.200 –€ 484.200

€ 1.423.000 € 1.498.200 € 75.200

€ 1.423.000 € 1.420.200 – € 2.800

€ 1.423.000 € 1.375.200 – € 47.800

Tabel 6. Exploitatie: structurele lasten en baten

31 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

7.Graven met cultuurhistorische of funeraire waarden 7.1 Beheer van cultuurhistorisch waardevolle graven Cultuurhistorisch waardevolle graven en grafbedekkingen verdienen behoud voor toekomstige generaties. Artikel 30 van de beheerverordening bepaalt dat de gemeente hiervoor een lijst bijhoudt. Deze lijst moet nog worden opgesteld en vastgesteld, wat een inventarisatie vereist op basis van nog vast te stellen criteria. Vanwege de specialistische aard van dit werk is de inzet van een deskundig bureau of specialist noodzakelijk. Het oude gedeelte van de begraafplaats aan de Scheldestraat heeft de status van gemeentelijk monument. Dit betekent dat de beheerder verantwoordelijk is voor het onderhoud van dit deel en de graven waarvan geen rechthebbenden meer bekend zijn.

32 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

Monumentenwacht Zuid-Holland heeft een inventarisatie uitgevoerd van de monumenten die momenteel onderhoud nodig hebben, inclusief een kostenindicatie van circa € 37.000,-. Met het ouder worden van de monumenten neemt het verval toe, wat vraagt om duidelijk beleid over het onderhoud, de uitvoerders daarvan en de beschikbare financieringsbronnen.

7.2 Stappenplan Te doorlopen stappen voor beheer cultuurhistorisch waardevolle graven: 1. Uitvoeren van een inventarisatie van graven en grafbedekkingen die in aanmerking komen voor de status ‘bijzonder waardevol’, op basis van vooraf vastgestelde criteria. 2. Opstellen van een definitieve selectie van te behouden cultuurhistorisch waardevolle graven en grafbedekkingen, ter vaststelling door het college. Deze graven mogen alleen geruimd worden met toestemming van het college. 3. Opstellen van een beheerplan voor het oude deel van de begraafplaats aan de Scheldestraat, waarin een keuze gemaakt wordt uit drie visies: consolideren (begeleid verval), restaureren van alle vervallen grafbedekkingen en/of vervangen van (zeer) waardevolle monumenten. 4. Onderzoeken of een derde partij (bijvoorbeeld een nieuwe werkgroep, stichting of een bestaande historische vereniging) verantwoordelijkheid wil nemen voor (een deel van) het onderhoud en beheer. Een stichting met ANBI-status kan toegang bieden tot aanvullende financieringsbronnen. Bij een vrijwilligersorganisatie is gemeentelijke facilitering essentieel. Continuïteit van vrijwilligers vormt hierbij een risico door demografische en maatschappelijke ontwikkelingen. 5. Structureel jaarlijks budget reserveren voor onderhoud en restauratie van genoemde graven, afhankelijk van het al dan niet inschakelen van een derde partij.

Het beleid en beheer voor het gemeentelijk monument en overige graven met cultuurhistorische of funeraire waarde worden in een apart traject uitgewerkt door Team Kwaliteit Leefomgeving – Cultureel Erfgoed. Dit vormt geen onderdeel van de besluitvorming binnen het Toekomstbestendige begraafplaatsenbeleid.

33 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

Graven in verval

34 Beleidsnotitie Toekomstbestendig begraafplaatsenbeleid gemeente Barendrecht

8.Graven met grafrechten voor onbepaalde tijd 8.1 Vervallen verklaren grafrechten De aanwezigheid van een groot aantal graven met grafrechten voor onbepaalde tijd heeft een zware druk op de bedrijfsvoering. Het afkopen van grafonderhoud en het ontbreken van voorzieningen voor deze verplichtingen zorgen voor een voortdurende kostenpost binnen de begraafplaatsbegroting. Het laten vervallen verklaren van deze rechten is een complex, tijdrovend en arbeidsintensief proces, dat bovendien hoge kosten met zich meebrengt. Daarnaast is onduidelijk wat dit proces daadwerkelijk oplevert, aangezien de huidige overcapaciteit de behoefte aan nieuwe uitgiften beperkt en een deel van deze graven cultuurhistorische waarde bezit. Deze graven genereren geen nieuwe inkomsten, terwijl de vrijgekomen ruimte nog steeds onderhoud vereist. Tegelijkertijd vormen deze grafbedekkingen op de langere termijn een risico vanwege toenemende kosten en problemen wanneer grafmonumenten in verval raken.