368561 Rekenkameronderzoek subsidieverlening in Baarn Beantwoording technische vraag PvdA m.b.t. De Trits

Memo Aan Onderwerp Portefeuillehouder Datum

: Gemeenteraad Baarn : Technische vraag PvdA bij RKC rapport Subsidieverlening in Baarn : André van Roshum en Erwin Jansma : 13-04-2022

Geachte raadsleden en steunfractieleden, Hieronder treft u de beantwoording van de door de fractie van de PvdA gestelde technische vraag naar aanleiding van het RKC rapport Subsidieverlening in Baarn. Vraag Een inwoner wees ons op het volgende: voor abonnementhouders van De Trits is het mogelijk om een week vooraf te reserveren voor baby- en peuterzwemles, de kosten voor de les zijn in het abonnement inbegrepen. Niet-abonnementhouders kunnen pas daags van tevoren via de receptie een kaartje ad € 9,50 kopen voor deze les. De populariteit van de betreffende lessen is echter zo groot, dat ze doorgaans vol zitten en de kans om als niet-abonnementhouder een plek te bemachtigen voor een baby- en peuterzwemles is daarmee nagenoeg nihil. Baby- en peuterzwemlessen zijn in de praktijk dus niet bereikbaar voor ouders die geen abonnement hebben. Dit voorbeeld uit de praktijk brengt ons tot de volgende vraag: Welke afspraken liggen er op tafel met De Trits om het zwembad en alle faciliteiten toegankelijk te houden voor alle inwoners van Baarn en daarnaast er ook voor te zorgen dat hierbij geen ongeoorloofde staatssteun wordt gegeven in vergelijking met andere sportscholen en sportaanbieders in Baarn? Antwoord De bedrijfsvoering van Sportcentrum de Trits is de verantwoordelijkheid van Stichting De Trits.

Als gebruikers van de sporthal en/of het zwembad geen of onvoldoende diensten ontvangen en het sportcentrum gaat daarin onvoldoende mee, dan kunnen zij zich melden bij de gemeente en gaan wij in gesprek met het management van Sportcentrum de Trits. Dit is in het verleden enkele malen gebeurd. Het door u gegeven signaal zullen wij dan ook met De Trits bespreken. Wij hebben afgesproken om de aanbevelingen in het rapport van Synarchis “Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits” volledig over te nemen. In dit rapport is uw vraag uitvoerig aan de orde gesteld. Over de laatste aanbeveling die nog uitgevoerd moet worden, i.e. verhoging van de huur fitnessruimten, zijn wij in gesprek op donderdag 14 april. Vanwege coronalockdowns in 2020 en 2021 (en dus omzetverliezen bij De Trits) hebben wij het overleg over die aanpassing uitgesteld. Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, André van Roshum en Erwin Jansma Wethouder

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

1

Rapport Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits Gemeente Baarn versie: Definitief 21 juli 2019

21 juli 2019

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

Inhoudsopgave 1 1.1 1.2 1.3

Inleiding .............................................................................................. 3 Aanleiding en onderzoeksopdracht ..................................................... 3 Verantwoording van de rapportage ..................................................... 3 Leeswijzer ........................................................................................... 4

2 2.1 2.1.1 2.1.2 2.2 2.2.1 2.2.2 2.3 2.4 2.5

Huidige situatie sportcentrum De Trits ........................................... 5 De accommodatie ............................................................................... 5 Beschrijving sportcentrum ................................................................... 5 Staat van onderhoud van de accommodatie ...................................... 5 Gebruik sportcentrum De Trits ............................................................ 6 Zwembad De Trits ............................................................................... 6 Sporthal De Trits ................................................................................. 7 Organisatie en exploitatie .................................................................... 7 Financiële analyse............................................................................... 9 Belangrijkste conclusie huidige situatie............................................. 10

3 3.1 3.2 3.3 3.3.1 3.3.2 3.4

Alternatieve exploitatiemodellen ................................................... 11 Uitgangspunten/ indicatoren ............................................................. 11 Uiteenzetting verschillende beheervormen ....................................... 12 Concrete mogelijkheden ................................................................... 13 Mogelijke beheervormen ................................................................... 13 Meest voordelig exploitatiemodel ...................................................... 14 Belangrijkste conclusies exploitatiemodellen .................................... 15

4 4.1 4.2 4.3 4.4

Verhouding maatschappelijke en commerciële activiteiten ....... 16 Doorbelasting omzet fitness naar zwembad ..................................... 16 Toegerekende lasten......................................................................... 16 Beschouwing commercieel-maatschappelijk .................................... 19 Belangrijkste conclusies maatschappelijk-commercieel ................... 20

5 5.1 5.2 5.3 5.4

Scenario’s technisch bouwkundig ................................................ 21 Scenario 1: “Going concern” ............................................................. 21 Scenario 2: Revitalisering ................................................................. 21 Scenario 3: Renovatie ....................................................................... 22 Scenario 4: Vervangende nieuwbouw............................................... 22

2

5.5

Belangrijkste conclusies technisch/bouwkundig ............................... 23

6 6.1 6.2 6.2.1 6.2.2 6.2.3 6.3 6.3.1 6.3.2 6.4

Capaciteitsonderzoek ..................................................................... 25 Bezetting binnensportaccommodaties .............................................. 25 Trends en ontwikkelingen ................................................................. 27 Demografische ontwikkelingen en leerlingenprognoses ................... 27 Lokale trends en ontwikkelingen ....................................................... 28 Landelijke trends en ontwikkelingen ................................................. 28 Input van gebruikers.......................................................................... 29 Ambities............................................................................................. 29 Knelpunten ........................................................................................ 29 Belangrijkste conclusies capaciteitsonderzoek ................................. 30

7 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Toekomstperspectief ...................................................................... 32 Conclusies en voorkeursscenario ..................................................... 32 Actuele ontwikkelingen...................................................................... 32 Financieel perspectief ....................................................................... 33 Alternatieve scenario’s ...................................................................... 34 Samenvatting .................................................................................... 35

Bijlage 1

Belangrijkste karakteristieken beheersvormen ....................... 36

Bijlage 2

Afgevallen beheervormen .......................................................... 37

Bijlage 3

Trends en ontwikkelingen ......................................................... 38

Bijlage 4

Relevant bepalingen wet op de omzetbelasting ...................... 40

21 juli 2019

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

1 Inleiding 1.1

3

•

Aanleiding en onderzoeksopdracht

De gemeente Baarn is eigenaar van Sportcentrum De Trits. Het sportcentrum bestaat onder meer uit een overdekt zwembad, een sporthal, fitnessafdeling en een brasserie. Het sportcentrum wordt geëxploiteerd door Stichting De Trits. De brasserie wordt verpacht aan een commerciële exploitant. Naar aanleiding van een raadsvoorstel in november 2018 over de uitbreiding van de wellnesshoek van het zwembad heeft de gemeenteraad gediscussieerd over de toekomstbestendigheid en exploitatievorm voor het gehele sportcentrum en de scheiding tussen maatschappelijke en commerciële activiteiten. De gemeenteraad heeft besloten te investeren in de wellnesshoek maar heeft ook een motie aangenomen om meer onderzoek te laten doen door een extern bureau. In overleg met de initiatiefnemers van de motie heeft het college van de gemeente Baarn hiertoe onderstaande onderzoeksopdracht en onderzoeksvragen opgesteld.

•

•

• In algemene zin kan de onderzoeksopdracht als volgt worden geformuleerd: Breng advies uit over het lange termijn perspectief van Sportcentrum De Trits met als uitgangspunt de missie (van zowel de gemeente Baarn als Stichting De Trits) dat sport zo toegankelijk mogelijk dient te zijn voor zoveel mogelijk Baarnaars. Hierbij worden de gymnastieklokalen van basis- en voorgezet onderwijs uitsluitend bij het onderzoek betrokken wanneer het gaat om de behoefte aan en het aanbod van zaalruimte. De onderhoudssituatie van de gymnastieklokalen maakt derhalve geen deel uit van het onderzoek. Wanneer de staat van onderhoud van Sportcentrum De Trits en de toekomstbestendigheid van het gebouw beoordeeld worden dan dient de onderhoudstoestand ná de renovatie van het zwembad in de zomer van 2019 en 2020 te worden beschouwd. Meer specifiek zijn de volgende onderzoeksvragen geformuleerd: • Welk exploitatiemodel is voor de bevolking van Baarn per saldo het meest voordelig? Beschrijf het huidige model en de alternatieve modellen.

Hoe lang gaan het zwembad (na de komende renovatie) en de gebouwen van de sporthal en de fitness technisch/bouwkundig nog mee en wat zijn daarna de opties voor de gemeente? Vergelijk voor de verschillende opties de financiële gevolgen en de gevolgen voor de duurzaamheid van het gebouw. Maak hierbij gebruik van het aanwezige onderhoudsplan. Het uitvoeren van een inspectie of het opstellen van een onderhoudsplan maakt geen onderdeel uit van het onderzoek. Wat is de verhouding van vraag en aanbod van binnensportruimte in Baarn? Peil hiertoe bij alle verenigingen de behoefte (inclusief de verenigingen die nog niet of minder gebruik maken van Sportcentrum De Trits). Breng daarnaast in beeld welke kwaliteitseisen de gebruikers aan de binnensportaccommodaties stellen en in hoeverre daar met het huidige aanbod aan wordt voldaan. Geef een duidelijk inzicht in de kosten en baten van enerzijds de maatschappelijke activiteiten van de Stichting en anderzijds de commerciële activiteiten. Breng daarbij in beeld of de gemeente en Stichting zich, indien deze activiteiten in ogenschouw worden genomen, houden aan de Wet Markt en Overheid (Wet M&O) en welke kosten van het Sportcentrum gedekt mogen worden uit een commerciële activiteit. Geef aan wat de financiële gevolgen zijn van de nieuwe Btw-regelgeving voor de gemeente en Stichting De Trits.

Resultaat van het onderzoek is de voorliggende rapportage over het toekomstperspectief voor Sportcentrum De Trits.

1.2

Verantwoording van de rapportage

Bij de uitvoering van het onderzoek is gebruik gemaakt van verschillende soorten informatie en is de input van diverse stakeholders een belangrijke factor geweest. Het gaat hierbij om de volgende informatie en input: • Documentstudie van relevante beleidsdocumenten, rapportages en besluiten zoals aangeleverd door de gemeente Baarn ten aanzien van sport(beleid) in het algemeen en Sportcentrum De Trits in het bijzonder. • Documentstudie van relevante informatie zoals aangeleverd door Stichting De Trits. • Enquêtes die onder gebruikers (zowel sportverenigingen als onderwijs) van de binnensportaccommodaties in Baarn zijn uitgezet.

21 juli 2019

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

•

•

4

Een drietal telefonische interviews met gebruikers waarin aanvullende informatie en/of verduidelijking van de verkregen informatie heeft plaatsgevonden. Interviews met de volgende stakeholders: o Portefeuillehouder van de gemeente Baarn. o Beleidsadviseurs van de gemeente Baarn. o De manager van Stichting De Trits. o Een afvaardiging van het bestuur van Stichting De Trits.

Binnen de gemeente heeft afstemming plaatsgevonden over de inhoud en de voortgang van het onderzoek in de projectgroep, bestaande uit de beleidsadviseur sport, de bouwkundig medewerker en de adviseur financieel beleid van de gemeente Baarn en de manager van De Trits. Het onderzoek is uitgevoerd in de periode van april tot en met juli 2019.

1.3

Leeswijzer

Na dit inleidende hoofdstuk 1 wordt in hoofdstuk 2 een beschrijving en analyse verzorgd van de huidige situatie van Sportcentrum en Stichting De Trits op onderdelen. Achtereenvolgens wordt aandacht besteed aan de accommodatie, de organisatie en exploitatie, het gebruik en de financiën. Het hoofdstuk wordt afgesloten met de belangrijkste constateringen. De volgende hoofdstukken geven uitwerking aan de in paragraaf 1.1 geformuleerde onderzoeksvragen. Hoofdstuk 3 vormt een weergave van alternatieve exploitatiemodellen, hoofdstuk 4 gaat in op het onderscheid tussen maatschappelijke en commerciële activiteiten, hoofdstuk 5 beschrijft de “fysieke perspectieven” voor de accommodatie en in hoofdstuk 6 wordt het uitgevoerde capaciteitsonderzoek naar de binnensportaccommodaties gepresenteerd. In hoofdstuk 7 wordt de rapportage afgesloten met de beschrijving van het toekomstperspectief en de beantwoording van de onderzoeksvragen.

21 juli 2019

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

2 Huidige situatie sportcentrum De Trits 2.1

De accommodatie

2.1.1

Beschrijving sportcentrum

Het sportcentrum bestaat uit een overdekt zwembad (3 bassins), een sporthal (te scheiden in drie zaaldelen), een fitnessafdeling (bestaande uit diverse ruimten) en een sportauditorium (voor onder meer spinning, lezingen en filmvertoningen). Daarnaast is sprake van een horecaruimte en verhuurbare ruimten waar momenteel een fysiotherapeut gebruik van maakt. De Trits biedt ook (kosteloos) kinderopvang aan voor bezoekers van het sportcentrum. De accommodatie kan, vergeleken bij andere sportcentra, worden gekenmerkt als een voorziening met een aantrekkelijke en huiselijke ambiance. De gemeente Baarn is eigenaar van Sportcentrum De Trits en verhuurt de accommodatie aan de exploitant Stichting De Trits. 2.1.2

Staat van onderhoud van de accommodatie

Sportcentrum De Trits is gerealiseerd in 1976, het zwembadgedeelte is in 1993 nieuw gebouwd. Als eigenaar van het pand verzorgt de gemeente Baarn het planmatig onderhoud. Hierbij vindt nauw overleg plaats tussen de gemeentelijke afdeling beheer en het management van De Trits. Naar aanleiding van een in 2013 opgestelde meerjarige onderhoudsplanning (MJOP) wordt in de zomer van 2019 en 2020 door de gemeente in nauwe samenwerking met de Stichting gefaseerd een renovatie van het zwembad uitgevoerd (uitbreiding wellness-hoek en vervanging tegelwerk perrons). Op 4 juni 2019 is Sportcentrum De Trits bezocht. Naast een gesprek met de manager over de staat van onderhoud is een rondgang gemaakt door het gebouw waarbij een visuele inspectie heeft plaatsgevonden. Algemene bevindingen De algemene bevindingen zijn positief. Het gebouw ziet er goed onderhouden uit. Uiteraard zijn er zaken die opvallen zoals de staat van het tegelwerk, maar dat is bekend en ook normaal voor een zwemvoorziening van deze leeftijd. Tijdens de rondgang is gezien de leeftijd van de gebouwen met name gelet op de constructieve elementen. Die verkeren in een uitstekende staat. Constructief gezien kunnen beide voorzieningen nog decennia lang mee. Tijdens de rondgang werd de wellnesshoek

5

uitgebreid. In de zomer van 2020 zal nog een tweede relatief beperkte renovatie plaats vinden waarbij met name het tegelwerk in de zwemzaal vervangen zal worden. Installaties Een aantal installatieonderdelen is verouderd. Dit betreft met name de installatieonderdelen van de sporthallen. In 2018 stond onder meer het vervangen van de boiler in het Meerjaren Onderhouds Plan (MJOP) gepland. Deze vervanging is niet uitgevoerd. Daarnaast staan er voorzieningen aan de luchtbehandeling gepland voor 2025. Het is van belang om te bezien (zowel technisch als in het kader van duurzaamheid) of deze werkzaamheden niet eerder uitgevoerd moeten worden. Duurzaamheid Met betrekking tot de uitgevoerde onderhoudswerkzaamheden en de duurzaamheidsaspecten is een gesprek gevoerd met de medewerker onderhoud van de gemeente Baarn, die verantwoordelijk is voor Sportcentrum De Trits. De gemeente heeft hoge ambities als het gaat om duurzaamheid. De laatste jaren is er een aantal duurzaamheidsmaatregelen genomen waaronder: • Het aanbrengen van extra isolatie bij het stolpdak. • Het vervangen van een luchtbehandelingskast. • Het aanbrengen van PV-panelen. • Het aanbrengen van 3-bladig isolerend glas in de zwemzaal. • Indien er pompen vervangen moesten worden is gekozen voor toerengeregelde pompen.

• Verwarming (gebouw en warm tapwater) geschiedt door middel van een Warmtekrachtkoppeling (WKK) installatie die in de zomer wordt stopgezet. Als back-up zijn er twee cv ketels aanwezig. Daarnaast heeft de gemeente een energiescan uit laten voeren door Ecocert. Zij concludeerden dat het huidige complex nu energielabel B heeft. Om te komen tot energielabel A stellen zij een aantal maatregelen voor: • Het plat dak voorzien van extra isolatie; • Het aanbrengen van een zonneboiler systeem. Zonder de energiescan te willen devalueren zijn bovenstaande maatregelen erg summier. Er is alleen gekeken naar mogelijkheden om het energielabel

21 juli 2019

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

6

van B naar A te krijgen, terwijl in een zwembad meerdere mogelijkheden zijn in het kader van duurzaamheid. Bij de uitwerking van de scenario’s in hoofdstuk 5 wordt hier nader aandacht aan besteed.

Animo, bezetting en personeelsinzet Een belangrijke indicator voor de mate waarin inwoners van het verzorgingsgebied het zwembad weten te vinden is het animocijfer. Dit betreft het gemiddeld aantal bezoeken dat een inwoner uit het verzorgingsgebied per jaar brengt aan het zwembad. Wij stellen het verzorgingsgebied gelijk aan de gemeente Baarn, de zwemscholen die zwemlessen aanbieden in de zwembaden van Sherpa en Amerpoort vormen binnen dit verzorgingsgebied de belangrijkste concurrentie. In onderstaande tabel zijn de animocijfers van De Trits vergeleken met landelijke gemiddelden.

Figuur 1: Boiler en tegelwerk

2.2

Gebruik sportcentrum De Trits

2.2.1

Zwembad De Trits

Gebruik en activiteiten In onderstaande tabel is de ontwikkeling van het aantal bezoekers weergegeven voor de periode 2016 tot en met 2018 en de verdeling van de bezoekers over de verschillende activiteiten. Het aantal gelijktijdig in gebruik zijnde sportpassen is in deze periode toegenomen van ongeveer 1.300 tot ongeveer 2.000. Bezoekersaantallen Zwembad de Trits Categorie 2016 2017 Recreatief los 29.585 29.614 Recreatief meerbaden 15.846 17.349 Recreatief op Tritspas 13.917 12.135 Zwemlessen 15.545 16.991 Aqualessen 1.521 1.404 Aqualessen op Tritspas 4.981 5.584 Verenigingen/scholen 18.393 16.810 Diversen 1.237 586 Totaal 101.025 100.473 Fitness 44.703 57.563 Totaal aantal bezoekers 145.728 158.036

De aantallen zijn inclusief de bezoeken door de medewerkers van De Trits die gratis gebruik kunnen maken van de (fitness)faciliteiten met een personeelspas. Zoals kan worden opgemaakt uit de tabel is het totale aantal bezoekers aan het zwembad heel constant. Met name het recreatief zwemmen neemt in aantal bezoekers af, het aantal leszwemmers neemt de afgelopen jaren juist toe. Er is sprake van een zeer ruime openstelling en een divers aanbod van zwemmogelijkheden. Het aantal aangeboden aqua-activiteiten is beperkt ten opzichte van vergelijkbare zwembaden. Duidelijk is dat het accent ligt op de “droge” groepslessen.

2018 27.967 16.080 12.270 18.229 1.015 6.328 18.045 1.461 101.395 62.692 164.087

Animocijfer Recreatief Zwemlessen (1 uur) Aqualessen Verenigingen Diverse Totaal:

2016 2,41 0,63 0,26 0,75 0,05 4,10

2017 2,40 0,69 0,28 0,68 0,02 4,08

2018 2,29 0,74 0,30 0,73 0,06 4,12

landelijk 1,5 - 2,0 0,4 - 0,6 0,5 - 0,7 0,6 - 0,8 3,0 - 4,1

Uit de tabel blijkt dat met uitzondering van aqualessen het animocijfer voor alle groepen zich binnen of boven de gemiddelde landelijke marge bevindt. Een ander belangrijk kengetal is het jaarlijkse aantal bezoekers per vierkante meter zwemwater. Bij zwembad De Trits bedraagt dit ongeveer 200 bezoekers per vierkante meter zwemwater. Het landelijk gemiddelde bedraagt meestal tussen de 225 en 275 bezoekers per vierkante meter zwemwater. Bij De Trits bevindt zich de score op dit kengetal derhalve, ondanks het hoge

21 juli 2019

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

7

animocijfer, onder het landelijke gemiddelde. Hieruit kan geconcludeerd worden dat het wateroppervlak ruim is in verhouding tot het verzorgingsgebied.

De Trits die voor de sport ondersteunende horeca levert. Over de exploitatie van de horeca bestaat tevredenheid bij de Stichting.

Zwembad De Trits kenmerkt zich door een ruime openstelling vergeleken met andere zwembaden, met name op het gebied van recreatief zwemmen (vooral banenzwemmen). Ook zijn de lesgroepjes met 8 kinderen relatief klein wat uiteraard een positief effect heeft op de kwaliteit en persoonlijke aandacht voor de kinderen. Resultaat is echter ook een relatief laag aantal bezoekers per formatieplaats voor het zwembad en een gemiddeld laag aantal bezoekers per openingsuur (zie ook rapportage bbn: exploitatiescan zwembad De Trits, februari 2013).

De Stichting is opgericht in 1993. In de statuten is de volgende doelstelling omschreven:

2.2.2

Sporthal De Trits

De sporthal is deelbaar in drie zaaldelen. Overdag wordt de sporthal niet in zijn geheel gebruikt maar in aparte zaaldelen. Een aantal scholen maakt gebruik van een zaaldeel voor het bewegingsonderwijs. Daarnaast valt op dat in tegensteling tot andere sporthallen in Nederland een zaaldeel overdag veelvuldig gebruikt wordt voor andere activiteiten dan het onderwijs. Dit betreft met name sportactiviteiten voor ouderen. In de avonduren en in het weekend wordt de sporthal met name gebruikt voor de organisatie van trainingen en wedstrijden van sportverenigingen. Basketbalvereniging Breakstars, volleybalvereniging Touché, Handbal Combinatie Limvio Baarn en zaalvoetbalvereniging All Stars Baarn zijn op die momenten de vaste gebruikers van de sporthal. Hierbij wordt de sporthal zowel in delen als in zijn geheel gebruikt. In de winter is de Baarnse Mixed Hockey Vereniging een belangrijke gebruiker van de sporthal in deTrits. Op het gebruik en de bezetting van de sporthal wordt in het capaciteitsonderzoek zoals weergegeven in hoofdstuk 6 van deze rapportage uitgebreid ingegaan.

2.3

Organisatie en exploitatie

Stichting De Trits Zoals eerder aangegeven, is de gemeente eigenaar van het sportcentrum en wordt het beheerd en geëxploiteerd door Stichting De Trits. De fitnessfaciliteiten zijn onderdeel van het sportcentrum en zijn ook onderdeel van de exploitatie van de Stichting. De Stichting exploiteert naast het sportcentrum ook twee gemeentelijke gymnastieklokalen (Driesprong en Spoorslag) en verzorgt de verhuur en facturering van de gymnastieklokalen in de avonduren van het voortgezet onderwijs (Waldheim en Baarnsch Lyceum). De horeca wordt door de Stichting verpacht aan Brasserie

De Stichting heeft ten doel het exploiteren van Sportcentrum De Trits te Baarn. Zij tracht dit doel te bereiken door het beheren, verhuren of op andere wijze beschikbaar stellen van de in het sportcentrum aanwezige ruimten. De Stichting bestaat uit een vrijwillig bestuur met een professionele werkorganisatie. Het bestuur staat op afstand van de werkorganisatie, het is derhalve geen operationeel bestuur. Op dit moment heeft de Stichting 4 bestuursleden, met allen verschillende expertises (onder meer HRM en bouwkundige zaken). Voor het besturen van de Stichting heeft zij nauw contact met de manager van de Stichting. De manager is samen met de overige personeelsleden verantwoordelijk voor de bedrijfsvoering en de operationele taken binnen de Stichting en het directe aanspreekpunt voor de gemeente. Een aantal personeelsleden voert taken uit voor het gehele sportcentrum, zoals de manager, de receptionistes, schoonmakers en de technische dienst. De overige personeelsleden hebben een specifieke taak, zoals de fitness medewerkers en de zwemonderwijzers. Het personeelsbestand bestaat uit zowel vast personeel als oproepkrachten, die flexibel ingezet worden. Eind 2018 waren er 25 vaste medewerkers en 12 oproepkrachten in dienst van Stichting De Trits. De totale vaste formatie bedroeg ruim 16 volledige formatieplaatsen (exclusief de jeugdsport coördinatoren).

Daarnaast is er ook sprake van ZZP-ers die groepslessen verzorgen. Huurovereenkomst en subsidiebeschikking Afspraken tussen de gemeente en Stichting zijn vastgelegd in een huurovereenkomst en de jaarlijkse subsidiebeschikking. Ook is er sprake van een subsidieregeling die uitsluitend van toepassing is op de subsidiering door de gemeente van de Stichting (gedateerd 21 december 2005). Het bestuur en de gemeente hebben twee maal per jaar bestuurlijk overleg, waarin het jaarverslag/jaarrekening en de tarieven onderwerp van gesprek zijn. Naast het

21 juli 2019

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

bestuurlijk overleg wordt op operationeel niveau meerdere keren per jaar overleg gevoerd tussen de manager en de beleidsadviseur sport. In de huurovereenkomst (gedateerd 30 september 2008) is de huurprijs opgenomen voor enerzijds het zwembad, de foyer en de bijbehorende ruimten (€ 224.919,- per jaar) en anderzijds de sporthal, de foyer, fitnessvoorziening en bijbehorende ruimten (€ 28.498,- per jaar). Aangegeven wordt dat de huurprijzen worden herzien op het moment dat de gemeente investeringen pleegt ten behoeve van het gehuurde. Hiervan is sprake geweest in 2009 (aanbrengen van kozijnen met kunstontwerp in de beglazing in de fitnessruimte) waardoor een huurverhoging heeft plaats gevonden met € 2.815,- en het totale huurbedrag op € 255.432,- is vastgesteld (€ 31.313 voor de sporthal c.s.). In 2016 is een multifunctionele sportzaal boven de fitnessafdeling van de sporthal gerealiseerd. Als gevolg hiervan is de huurprijs voor de sporthal met € 24.396,- verhoogd tot € 55.709,- waarmee de totale huursom vanaf dat moment € 279.828,- bedraagt. Als gevolg van de eerder genoemde uitbreiding van de wellnesshoek, die ten tijde van het onderzoek werd uitgevoerd, zal eveneens een huurverhoging (van jaarlijks ruim € 6.000,- worden doorgevoerd). Er is sprake van met Btw belaste verhuur (zie hoofdstuk 7 voor actuele ontwikkelingen op dit gebied).

In de huurovereenkomst is een demarcatie tussen gemeente en Stichting opgenomen voor onder meer onderhoud, belastingen en verzekeringen. In de genoemde subsidieregeling is een aantal zaken vastgelegd. Hoewel de gemeente aangeeft hier niet echt mee te werken zijn de volgende bepalingen mogelijk interessant: • De Stichting mag de toegekende subsidie uitsluitend aanwenden voor het statutaire doel, alsmede de (sub-)doelstellingen die bij de subsidietoekenning door B&W aan de Stichting kenbaar zijn gemaakt. • In de subsidieregeling is de subsidiegrondslag opgenomen. Door de gemeente wordt deze overigens niet meer op deze wijze gehanteerd, de hoogte van de subsidie is historisch ontstaan en wordt ieder jaar geïndexeerd. • Bepaald is dat een voor de Stichting voordelig verschil tussen de subsidie en het exploitatieresultaat terugvloeit in de gemeentekas. Dit gebeurt echter pas op het moment dat: o De algemene reserve van de Stichting (bedoeld om exploitatierisico’s op te vangen) een bedrag van € 113.445,05 heeft overschreden o De met toestemming van B&W ingestelde bestemmingsreserves/-fondsen een door B&W vastgesteld bedrag hebben overschreden.

8

In de praktijk wordt momenteel voor De Trits gebruik gemaakt van de Algemene Subsidieverordening van de gemeente Baarn waarbij uitgangspunt is dat de algemene reserve niet hoger mag zijn dan 20% van het subsidiebedrag. Uit de subsidiebeschikking 2019 is een aantal zaken af te leiden: • De subsidie wordt geïndexeerd met IMOC CPB in de laatst beschikbare publicatie. Deze bedroeg 1,4% in 2019. • Het subsidiebedrag wordt opgesplitst over sporthal De Trits, zwembad De Trits, Gymlokaal Driesprong, Gymlokaal Spoorslag en Sportstimulering. • De gemeente is in gesprek over de bestemmingsreserve. Afgesproken is dat de Stichting € 50.000,- investeert in vervanging van de Turkse Tuin en € 75.000,- bijdraagt in de vervanging van de glijbaan. De gemeente neemt voor de glijbaan een gelijk bedrag voor haar rekening. Er zijn geen schriftelijke inhoudelijke afspraken gemaakt tussen gemeente en Stichting over bijvoorbeeld gebruik, openstelling, tarieven of ander aspecten met betrekking tot de exploitatie en de bedrijfsvoering. Over deze onderwerpen vindt, zoals eerder aangegeven, wel regelmatig overleg plaats. Tarieven De tarievenstructuur van het zwembad van De Trits is overzichtelijk. De tarieven voor recreatief zwemmen zijn lager dan bijvoorbeeld bij het (concurrerende) zwembad in Soest waarbij nog kortingen mogelijk zijn bij de aanschaf van een 10- of 25 badenkaart.

Voor het volgen van aqua-activiteiten zijn twee soorten kwartaalabonnementen beschikbaar voor respectievelijk 1 en 2 lessen per week. De omgerekende tarieven per les zijn relatief laag. Hetzelfde geldt voor baby-peuterzwemmen, zwangerschapszwemmen, fifty-fit en cardiozwemmen. De zwemlessen duren een uur. Voor de zwemlessen kunnen maandkaarten worden aangeschaft of zwemlespakketten. Er zijn zwemlespakketten voor uitsluitend het A-diploma, voor het A- en B diploma gezamenlijk, voor uitsluitend het B-diploma en voor uitsluitend het C-diploma. Ongeveer 55% van de zwemlessen wordt gevolgd op een maandkaart en ongeveer 45% valt binnen een pakket. De pakketprijzen zijn vastgesteld op gemiddeld 60 lessen

21 juli 2019

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

voor het A-diploma (in werkelijkheid bedraagt dit aantal gemiddeld 58) en gemiddeld 16 lessen voor B en gemiddeld 16 lessen voor C (in beide gevallen bedraagt dit aantal in werkelijkheid gemiddeld 15). De omgerekende tarieven per les zijn marktconform. Dat geldt ook voor de tarieven voor zwemlessen voor volwassenen en privé zwemlessen. Onderscheidend aspect bij De Trits is, zoals eerder aangegeven, de fitnessafdeling. Om deel te kunnen nemen aan de groepslessen of gebruik te maken van de fitessruimte dient een los kaartje voor € 9,- te worden aangeschaft (dit gebeurt slechts sporadisch) of een zogenaamde Tritspas (in deze rapportage ook wel “sportpas” genoemd) te worden aangeschaft. Er zijn drie soorten Tritspassen waarbij het belangrijkste verschil de mate waarin gebruik kan worden gemaakt van persoonlijke training is. De Tritspas kan worden aangeschaft voor een periode van 3 en 6 maanden (uitsluitend voor de goedkoopste pas) en 12 en 24 maanden (voor alle soorten passen). De prijzen variëren van gemiddeld € 26,50 per maand tot gemiddeld € 52,50 per maand. Houders van een Tritspas mogen ook deelnemen aan alle activiteiten in het zwembad (met uitzondering van zwemlessen). Al deze bezoeken worden geregistreerd door de kassière of middels het tourniquet.

Vervolgens vindt hiervoor een doorbelasting plaats vanuit de omzet van de fitnessafdeling naar het zwembad (zie verder hoofdstuk 4). Voor de sporthal en de gymnastieklokalen is onderscheid gemaakt tussen maatschappelijke en commerciële tarieven. Verder is voor de volledige sporthal of een haldeel onderscheid gemaakt tussen een maatschappelijk tarief overdag en een maatschappelijke tarief ’s avonds of in het weekend. De absolute hoogte van de tarieven is vaak moeilijk te vergelijken met landelijke gemiddelden omdat de uitgangspunten per gemeente verschillen. Toch kan worden geconstateerd dat de tarieven zeker niet hoog zijn. Het zwembad kan worden verhuurd aan verenigingen en scholen en aan commerciële partijen. Ook is het voor deze partijen mogelijk om het wedstrijdbassin per baan te huren. Al deze tarieven zijn aan de forse kant. De Baarnse verenigingen ZC de Vuursche en duikteam Baerne krijgen echter aantrekkelijk kortingen. Zij betalen voor het hele wedstrijdbassin in het seizoen 2019/2020 een tarief van € 56,- per uur.

9

2.4

Financiële analyse

In onderstaande tabel zijn de staten van baten en lasten uit de jaarrekeningen voor de jaren 2016, 2017 en 2018 van Stichting De Trits weergegeven.

Baten Recreatief Zwemlessen Aquasporten Verenigingen Diversen zwembad Sporthal Gymnastieklokalen Fitness Brasserie Overige omzet Totaal baten:

Jaarrekeningen Stichting De Trits 2016 2017 € 192.880 € 189.581 € 211.232 € 256.999 € 20.777 € 22.038 € 28.694 € 29.133 € 27.841 € 16.400 € 111.512 € 123.185 € 51.238 € 43.438 € 363.097 € 460.288 € 22.755 € 22.719 € 3.438 € 3.211 € 1.033.464 € 1.166.992

2018 € 194.929 € 233.572 € 28.107 € 28.979 € 17.682 € 126.192 € 42.465 € 548.232 € 23.005 € 3.393 € 1.246.556

Lasten Personeelskosten Huur Energie Overige huisvestingskosten Algemene kosten Bestuurskosten Exploitatiekosten Afschrijvingen Financieringskosten Totaal lasten:

€ 829.338 € 261.876 € 123.086 € 238.056 € 94.329 € 3.493 € 70.821 € 33.050 € 2.972 € 1.657.021

€ 932.727 € 284.717 € 106.261 € 182.687 € 112.124 € 3.746 € 80.143 € 34.514 € 3.814 € 1.740.733

€ 1.010.209 € 284.777 € 100.702 € 154.702 € 118.452 € 4.550 € 81.403 € 65.743 € 7.409 € 1.827.947

Exploitatiesaldo Subsidie

-€ 623.557 € 598.760

-€ 573.741 € 617.478

-€ 581.391 € 624.270

Exploitatieresultaat

-€ 24.797

€ 43.737

€ 42.879

Enkele opvallende ontwikkelingen die zich de afgelopen drie exploitatiejaren hebben voorgedaan zijn: • Door de toevoeging van de sportzaal (gerealiseerd in het jaar 2016) is het aantal Tritspassen gestegen en hiermee de omzet van de fitness alsmede de omzet aquasporten in het zwembad (dit laatste vanwege doorrekening vanuit de fitness, zie verder hoofdstuk 4). • De personeelskosten zijn door de groei van de fitness ook substantieel toegenomen.

21 juli 2019

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

•

•

• •

•

De omzet van de sporthal is toegenomen. Dit vormt echter naar de toekomst toe een onzekere factor vanwege de plannen van de hockeyvereniging om een blaashal te realiseren. Dit zal dan leiden tot een inkomstenderving van ongeveer € 20.000,- op jaarbasis. De inkomsten uit de gymnastieklokalen van de scholen zijn afgenomen. De verhoging van de huur is, zoals eerder aangegeven, het gevolg van de uitbreiding van de accommodatie met de nieuwe sportzaal. De energiekosten zijn ondanks deze uitbreiding aanzienlijk gedaald als gevolg van duurzaamheidsmaatregelen die de afgelopen periode genomen zijn (zie ook paragraaf 2.1.2). De uitbreiding van de fitness heeft ook geleid tot de toename van een aantal overige kostenposten. Onderdeel van de “overige huisvestingskosten” is de lastenpost “aanpassingen pand”. De omvang van deze post is aanzienlijk: € 162.000,- in 2016, € 105.000,in 2017 en € 80.000,- in 2018. Onder deze post zijn naast de reguliere (begrote) aanpassingen aan het pand ook de onttrekkingen aan de bestemmingsreserve opgenomen. Deze onttrekkingen bedroegen in 2016 ongeveer € 135.000,(sportauditorium, multifunctionele ruimte en buitenruimte), in 2017 ongeveer € 75.000,- (multifunctionele ruimte, innovatie zwembad en kleedruimte) en in 2018 ongeveer € 50.000,- (tribune en terrein/fietsenstalling). Duidelijk is dat deze post van aanzienlijke invloed is op het exploitatieresultaat.

De afschrijvingen zijn toegenomen als gevolg van investeringen die de Stichting de afgelopen periode heeft gedaan in de (inrichting van) de accommodatie.

Speciaal voor het zwembad zijn in onderstaande tabel ook de gemiddelde inkomsten per bezoeker (exclusief Btw) opgenomen: Gemiddelde inkomsten per bezoeker 2016 2017 Recreatief € 3,25 € 3,21 Zwemlessen € 13,59 € 15,13 Doelgroepen/aquasporten € 3,20 € 3,15 Verenigingen/scholen € 1,56 € 1,73

2018 € 3,46 € 12,81 € 3,83 € 1,61

Hoewel tarieven sterk regio gebonden zijn kan worden geconstateerd dat de gemiddelde inkomsten per bezoeker (exclusief Btw), met uitzondering van het leszwemmen, relatief laag zijn. Dit ligt in lijn met het uitgangspunt dat sprake dient te zijn van een maatschappelijke exploitatie. De lage gemiddelde inkomsten recreatief zijn mede het gevolg van het feit dat kinderen die zwemlessen volgen gratis recreatief

10

mogen zwemmen en wel als bezoeker worden geregistreerd. Ook het systeem met personeelspassen heeft hier effect op. Op de (financiële) verdeling tussen maatschappelijke en commerciële activiteiten wordt in hoofdstuk 4 uitgebreid verder ingegaan.

2.5

Belangrijkste conclusie huidige situatie

De Trits is een goed onderhouden sportcentrum met een gemoedelijke en nette uitstraling. Vanwege het feit dat continue aandacht is voor nieuwe toevoegingen die ook zichtbaar zijn voor de bezoeker maakt de accommodatie nog steeds een aantrekkelijke en weinig gedateerde indruk. De Stichting voert een actieve exploitatie en, zonder dat dit in het kader van dit onderzoek inhoudelijk kan worden getoetst, biedt ogenschijnlijk een hoogwaardig product op het gebied van leszwemmen, natte en droge groepslessen en persoonlijke begeleiding bij fitness. Geconstateerd kan worden dat de Stichting de maatschappelijke functie van het sportcentrum hoog in het vaandel heeft staan. De tarieven zijn, met uitzondering van de zwemlessen, laagdrempelig en met De Tritspas word voor de actieve sporter een aantrekkelijk product aangeboden waarbij onbeperkt gebruik kan worden gemaakt van de fitnessvoorzieningen en het zwembad. Ook is er sprake van veel persoonlijke aandacht voor de deelnemers aan zwemlessen en groepslessen door de omvang van de groepen relatief beperkt te houden. Tenslotte is geconstateerd dat sprake is van een ruime openstelling van het zwembad. Met name voor banenzwemmen is het zwembad frequent beschikbaar.

Door de veelal maatschappelijke keuzes die worden gemaakt met betrekking tot tarifering, openstelling en gebruik is geen sprake van een vanuit financieel perspectief optimale exploitatie van met name het zwembad. Optimalisering van tarievenstructuur, openstellingsrooster en invulling van (groeps-)lessen zou zeker financiële voordelen kunnen opleveren in de exploitatie. Dit zou echter ook op gespannen voet staan met de missie van de Stichting maar ook met de gemeentelijke uitgangspunten. In het kader van dit onderzoek is namelijk door de gemeente meegegeven dat bij alle beschouwingen en advisering “rekening moet worden gehouden met de missie van Stichting De Trits en de gemeente, namelijk dat sport zo toegankelijk mogelijk moet zijn voor zoveel mogelijk Baarnaars”.

21 juli 2019

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

11

3 Alternatieve exploitatiemodellen Zoals eerder aangegeven in paragraaf 2.2 wordt sportcentrum De Trits op dit moment beheerd en geëxploiteerd door Stichting De Trits. De exploitatie van de horeca is belegd bij een marktpartij. Opvallend is dat ook de fitnessvoorziening door de Stichting wordt geëxploiteerd. Uiteraard zijn er ook andere exploitatievormen mogelijk voor een sportcentrum als De Trits. Deze alternatieve exploitatievormen kunnen van toepassing worden verklaard op het totale sportcentrum of op onderdelen van het sportcentrum, zoals bijvoorbeeld de fitness.

3.1

Uitgangspunten/ indicatoren

In aanloop naar de beschouwing van alternatieve beheervormen die ook toepasbaar zijn bij sportcentrum De Trits, is het van belang het huidige beleid en een aantal belangrijke indicatoren in kaart te brengen. Ten aanzien van sport en bewegen en de exploitatie van sportaccommodaties is in het beleid1van de gemeente het volgende verwoord: • De sport in Baarn dient zo toegankelijk mogelijk te zijn voor zoveel mogelijk Baarnaars. • Per type sportaccommodatie een exploitatie-eenheid waarbij de exploitatie zo veel mogelijk in handen is van de gebruikers zelf. • Doelstelling: “Meer zekerheid geven aan exploitanten van sportaccommodaties”. • Doelstelling: “Meer systematisch de sportaccommodaties financieren.”. Om te bepalen welke beheervorm aansluit bij sportcentrum De Trits, is aan de projectgroep gevraagd een aantal indicatoren globaal te wegen en eventueel aan te vullen. In de volgende figuur zijn de indicatoren en hun toegekende weging weergegeven. Hierbij is per indicator een nadere toelichting opgenomen onder de figuur.

Toelichting: • Maatschappelijk belang: dit betreft de mate waarin het sportcentrum een maatschappelijk belang dient en derhalve toegankelijk en (laagdrempelig) beschikbaar moet zijn voor alle inwoners van Baarn. Dit aspect wordt door de projectgroep als zeer belangrijk aangemerkt. • Sturingsmogelijkheid: dit betreft de mogelijkheden om door de gemeente invloed uit te oefenen op de wijze waarop de exploitatie en het beheer worden uitgevoerd. In tegenstelling tot het maatschappelijk belang wordt dit als minder belangrijk geclassificeerd. De gemeente heeft eerder de bewuste keuze gemaakt om het sportcentrum te privatiseren en de exploitatie en het beheer over te laten aan het particulier initiatief. De sturing vanuit de gemeente is derhalve op hoofdlijnen. • Efficiënte/flexibele bedrijfsvoering: is het optimaal gebruik maken van mogelijke schaal- en efficiëntievoordelen om de exploitatie en het beheer zo optimaal mogelijk te kunnen voeren. Dit wordt als belangrijk aangemerkt, maar minder dan bijvoorbeeld het maatschappelijk belang. Gezien de classificering van deze indicator ten opzichte van het maatschappelijk belang

1 “Samen sporten in Baarn” Nota sport- en beweegbeleid gemeente Baarn 2017-2020

21 juli 2019

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

•

•

•

•

3.2

worden soms minder efficiënte keuzes gemaakt indien het maatschappelijk belang daar mee gediend is. Stabiliteit en continuïteit: gelet op de grote maatschappelijke waarde van sportcentrum De Trits, moet voor langere tijd de garantie geboden worden voor een adequate exploitatie en goed beheer. Samen met de indicatoren maatschappelijk belang en ondernemerschap wordt deze indicator als het meest belangrijk aangemerkt. Beperken financieel risico: het beperken van de financiële risico’s voor de gemeente die verbonden zijn aan het beheer en de exploitatie van sportcentrum De Trits. Deze indicator wordt als belangrijk geclassificeerd, maar is niet het meest belangrijk. Ondernemerschap: dit is de mate waarin kansen in de markt gezien en benut worden om de exploitatie van Sportcentrum De Trits te optimaliseren. Deze indicator is samen met het maatschappelijk belang en de stabiliteit en continuïteit aangemerkt als het meest belangrijk. Het ondernemerschap is van groot belang om het resultaat van de exploitatie minimaal op hetzelfde niveau te behouden. Indien er geen sprake is van ondernemerschap is het niet ondenkbaar dat het resultaat van de exploitatie in de loop der jaren verslechtert.

Wet en regelgeving: Het volgen van de wet en regelgeving ten aanzien van de wet markt en overheid2 en het voorkomen van staatssteun, wordt net als het beperken van het financieel risico als belangrijk aangemerkt. In hoofdstuk 4 wordt dit aspect nader toegelicht.

Uiteenzetting verschillende beheervormen

Voor het beheer en de exploitatie van sportaccommodaties zijn in Nederland verschillende beheervormen bekend. Alvorens te komen tot concrete mogelijkheden voor Sportcentrum De Trits, wordt in onderstaande tabel een algemene beschouwing gegeven van de verschillende beheervormen die kunnen worden onderscheiden. In de tabel zoals opgenomen in bijlage 1 worden de belangrijkste karakteristieken van de verschillende beheervormen op overzichtelijke wijze met elkaar vergeleken.

12

Beheervorm Omschrijving Gemeentelijk beheer Bij deze vorm wordt het beheer en exploitatie uitgevoerd door de gemeente waarbij op onderdelen middels contracten werkzaamheden aan gespecialiseerde partijen kunnen worden uitbesteed (bijvoorbeeld schoonmaak). Deze beheervorm geeft de gemeente maximale sturingsmogelijkheden en maximale verantwoordelijkheid. Het volledige (financiële) risico ligt bij de gemeente. Interne Het is mogelijk om het beheer en de exploitatie van een sportaccommodatie onder te brengen verzelfstandiging bij een intern verzelfstandigd onderdeel binnen de gemeente. Hierbij sluit het college of een ambtelijk opdrachtgever, gemandateerd door het college, op basis van vastgesteld beleid een uitvoeringscontract met de verantwoordelijk directeur of manager. In dit contract wordt vastgelegd welke middelen beschikbaar worden gesteld en welke prestaties geleverd moeten worden. Er ontstaat hiermee een scheiding tussen beleid en uitvoering en daarmee een verzakelijking van de taken en verantwoordelijkheden. Het risico ligt ook bij deze vorm bij de gemeente. Externe Een externe verzelfstandiging gaat verder dan een interne verzelfstandiging. Hierbij wordt een verzelfstandiging aparte juridische entiteit (vaak een Sportbedrijf) opgericht waar de uitvoering van het beheer (gemeentelijke BV of en de exploitatie wordt ondergebracht.

De scheiding tussen beleid (bij gemeente) en NV, "sportbedrijf") uitvoering (bij gemeentelijke BV of NV) wordt hiermee nog nadrukkelijker aangebracht. De gemeente is in de regel 100% aandeelhouder van de BV of NV en heeft invloed via het benoemen van de Raad van Commissarissen. De relatie tussen gemeente en de BV of NV krijgt vorm door middel van een meerjarige overeenkomst. De sturing is door middel van het toezien op naleving van de overeenkomst. Het risico ligt bij de BV of NV, maar gezien de 100% aandelen in het bedrijf indirect bij de gemeente. Uitbesteding aan een Dit is de meest maatschappelijke vorm van het organiseren van het beheer en de exploitatie stichting van een sportcentrum en is zoals eerder benoemd ook de huidige vorm bij sportcentrum de Trits. De maatschappelijke partner heeft een belangrijke rol in het beheer en de exploitatie. Er is geen sprake van een winstoogmerk. De relatie tussen de gemeente en de stichting is vastgelegd in een overeenkomst en subsidiebeschikking. Voor een transparante relatie tussen de gemeente en de stichting onthoudt de gemeente zich van bestuursparticipatie in de stichting. Het (financieel) risico ligt bij de stichting Uitbesteding aan een Middels het aangaan van een contract wordt een commerciële partij verantwoordelijk voor het marktpartij beheer en de exploitatie van een sportaccommodatie.

De commerciële exploitant wordt gecontracteerd op basis van een aanbestedingsprocedure. Het risico ligt in zijn geheel bij de marktpartij. Afstoting Bij afstoten trekt de gemeente haar handen in zijn geheel van de sportaccommodatie af. Dit betekent dat er geen sprake meer is van eigendom bij de gemeente en er geen contractuele relatie is tussen de gemeente en de eigenaar/ exploitant van de voorziening.

Van deze vormen afgeleide constructies of combinatievormen behoren tot de mogelijkheden. Binnen iedere beheervorm kunnen ook onderdelen worden uitbesteed aan leveranciers die specifieke deskundigheid bezitten (bijvoorbeeld schoonmaak).

2 Per 1 juli 2014 is de Wet Mark en Overheid ingevoerd. De wet beoogt oneerlijke con-

currentie tussen overheden en marktpartijen te voorkomen. De wet is niet van toepassing indien de economische activiteit plaatsvindt in het algemeen belang. 21 juli 2019

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

3.3

Concrete mogelijkheden

Bovenstaande beschouwing geeft inzicht in de mogelijke beheervormen voor het beheer en de exploitatie van Sportcentrum De Trits. Kijkend naar het beleid en de input van de projectgroep zijn er drie beheervormen die een zekere realiteitswaarde hebben en daarmee tot de mogelijkheden behoren voor de exploitatie en het beheer van sportcentrum De Trits. Dit betreffen: • Huidige situatie met Stichting De Trits handhaven. • Huidige situatie voor zwembad en binnensportaccommodaties met Stichting De Trits handhaven en uitbesteden van de exploitatie van de fitnessfaciliteiten aan een marktpartij. • Het uitbesteden van de exploitatie van het gehele sportcentrum aan een marktpartij. Deze beheervormen worden in paragraaf 3.3.1 verder uitgewerkt. Dit betekent dat er ook vier beheervormen als niet realistisch worden aangemerkt. De argumentatie voor de afgevallen beheervormen is opgenomen in bijlage 2 In onderstaande paragrafen worden de drie beheervormen beschreven die in onze optiek voldoende realiteitswaarde hebben. Met betrekking tot de horeca kan de keuze worden gemaakt om de huidige pachtsituatie te continueren of de horeca in eigen beheer te nemen (door de Stichting). Stichting De Trits is momenteel tevreden over de exploitatie van de horeca en ziet voor zichzelf geen voordelen in het overnemen hiervan.

Wij gaan er in de verdere beschouwing dan ook vanuit dat ook in de toekomst de brasserie zal worden verpacht of onderdeel zal uitmaken van de exploitatie indien gekozen zou worden voor exploitatie door een marktpartij.. 3.3.1

13

Mogelijke beheervormen

Bij onderstaande beheervormen blijft sportcentrum De Trits, in lijn met het huidige beleid, in eigendom van de gemeente. Wij adviseren om het eigendom ook in de toekomst te behouden. Hiervoor is een aantal argumenten aan te dragen: • Ook als het eigendom zou zijn overgedragen kan de gemeente de voorziening niet “afstoten”. De nieuwe eigenaar zal niet in staat zijn om het eigenaarsonderhoud voor eigen rekening uit te voeren en daarnaast mogelijk ook een aanvullende exploitatiebijdrage/subsidie nodig hebben. De gemeente zou derhalve deze kostenposten eenmalig voor een (naar

•

verwachting aanzienlijk) bedrag af moeten kopen of nog steeds een jaarlijkse bijdrage moeten verstrekken. Indien het eigendom van maatschappelijke voorzieningen wordt vervreemd beperkt dit de sturingsmogelijkheden van de gemeente. Dit betreft enerzijds sturing op bijvoorbeeld gebruik en tarieven. De nieuwe eigenaar kan de exploitatie bijvoorbeeld ook opdragen aan een andere partij of de continuïteit van de exploitatie kan in gevaar komen door bijvoorbeeld een faillissement. Dit laatste aspect kan wel worden geborgd in een overeenkomst maar de op dat moment ontstane situatie heeft dan toch een complex karakter.

Huidige situatie met Stichting De Trits handhaven Bij deze beheervorm wordt de huidige situatie gehandhaafd. De Stichting blijft verantwoordelijk voor de exploitatie en het beheer van Sportcentrum De Trits. In de afgelopen jaren is gebleken dat het vrijwillige bestuur en de werkorganisatie gezamenlijk in staat zijn om het sportcentrum op een goede manier te exploiteren en te beheren. Het sportcentrum is toegankelijk voor de Baarnaars en de Stichting houdt rekening met het maatschappelijk belang van de accommodatie, door ruimte te bieden aan zowel kleine als grotere organisaties en groepen gebruikers. Er is sprake van een stabiele bestuurlijke en financiële situatie. Ook toont de Stichting ondernemerschap door jaarlijks te investeren in het verbeteren van het sportcentrum en het aanbieden van nieuwe activiteiten die passen bij de behoefte van de bezoekers. Mede door het getoonde ondernemerschap is nog steeds een stijgende lijn zichtbaar in het aantal sportpashouders en blijft het aantal bezoekers van het zwembad nagenoeg gelijk, terwijl in soortgelijke zwembaden in Nederland het zwembadbezoek licht dalend is. Deze beheervorm voldoet aan alle wensen en eisen die in het beleid van de gemeente zijn opgenomen ten aanzien van het beheer en de exploitatie van sportaccommodaties.

Ook de indicatoren die als meest belangrijk worden aangeduid, (maatschappelijk belang, stabiliteit/continuïteit, ondernemerschap) zijn van toepassing op Stichting De Trits. Het getoonde ondernemerschap om het sportcentrum uit te breiden met een fitness, is voordelig voor de exploitatie voor het gehele sportcentrum en voor de verlieslatende onderdelen zwembad en sporthal. Derhalve dient de fitness een maatschappelijk belang. Het is echter zeer uitzonderlijk dat een fitnessfaciliteit beheerd en geëxploiteerd wordt door een Stichting met een maatschappelijk oogpunt. Het betreft een commerciële activiteit die ook door de markt ontplooid 21 juli 2019

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

14

kan worden. Hierbij dient derhalve de vraag beantwoord te worden of er ten behoeve van deze activiteiten sprake is van oneerlijke concurrentie (zie ook hoofdstuk 4). In den lande is het meer gebruikelijk dat een commerciële fitnessexploitant ruimten huurt voor een commerciële prijs en deze voor eigen rekening en risico exploiteert.

vervolgens het afsluiten van een meerjarig contract houdt de gemeente grip op de werkzaamheden die zij uitvoeren. Hierbij is het van belang om bij de aanbesteding een duidelijk onderscheid te maken tussen de werkzaamheden ten behoeve van het zwembad en de sporthal en de werkzaamheden ten behoeve van de fitnessfaciliteiten.

Huidige situatie voor zwembad en sporthallen met Stichting De Trits handhaven en uitbesteden van de fitnessfaciliteiten aan een marktpartij Ten opzichte van de huidige situatie worden bij deze beheervorm de fitnessfaciliteiten verhuurd aan een commerciële partij. Bij deze beheervorm is de Stichting derhalve niet meer verantwoordelijk voor de exploitatie van de fitnessfaciliteiten. De Stichting of de gemeente ontvangt dan jaarlijks een nader te bepalen commerciële huursom van de commerciële partij voor het gebruik van de faciliteiten. Deze alternatieve beheervorm is in lijn met de keuze die is gemaakt voor de horeca van het sportcentrum. Deze voorziening is ook reeds verpacht aan een commerciële exploitant.

Het uitbesteden van het sportcentrum aan een marktpartij kan, indien goede contractuele afspraken worden gemaakt, voldoen aan het beleid van de gemeente en aan de indicatoren die als meest belangrijk zijn aangemerkt. Commerciële partijen zijn in staat om continuïteit te bieden en om ondernemerschap te tonen om het beste exploitatieresultaat te bereiken. Het laatste kan gezien worden als zowel een voordeel als een nadeel. Indien contractueel geen afspraken worden gemaakt over bijvoorbeeld openingstijden en tarieven zal de commerciële partij altijd de meest voordelig keuze maken ten behoeve van de exploitatie. Het maatschappelijk belang wordt daarmee niet altijd gediend. Vanuit maatschappelijk oogpunt kan het bijvoorbeeld van belang zijn om een kleinere groep ouderen te laten sporten, terwijl het vanuit commercieel oogpunt niet rendabel is. Uiteraard is het mogelijk om het maatschappelijk belang mee te nemen in de aanbesteding. De commerciële partij zal dit in de inschrijving afprijzen.

Net als bij het handhaven van de huidige situatie voldoet deze beheervorm grotendeels aan de wensen/eisen die in het beleid zijn opgenomen en die bij de weging van indicatoren als meest belangrijk zijn aangemerkt. Het nadeel is dat de Stichting door het verpachten van de fitnessfaciliteiten minder mogelijkheden heeft om ondernemerschap te tonen en synergetische voordelen te behalen en daarmee minder invloed kan uitoefenen op het exploitatieresultaat van de gehele Stichting. Daarnaast is het afhankelijk van de commerciële partij of zij nadere afspraken wil maken met de Stichting over de voortzetting van de Tritspas, waarbij mensen ook gebruik kunnen maken van het zwembad. Indien deze niet wordt voortgezet, kan dit door vraaguitval negatieve gevolgen hebben voor het gebruik en daarmee de exploitatie van het zwembad. Voordeel van deze beheervorm is dat een meer duidelijke scheiding ontstaat tussen de maatschappelijke activiteiten en de meer commerciële activiteiten. Het uitbesteden van het gehele sportcentrum aan een marktpartij Bij deze beheervorm wordt het beheer en de exploitatie van het gehele sportcentrum ondergebracht bij één marktpartij. In Nederland is sprake van een aantal commerciële partijen die op basis van gestandaardiseerde en in de praktijk beproefde en getoetste concepten de exploitatie en het beheer van dergelijke sportcentra vorm geven.

Op basis van een aanbestedingsprocedure en

Voordeel van deze beheervorm is dat een marktpartij ten opzichte van een Stichting meer zekerheid ten aanzien van de continuïteit kan bieden. Een commerciële partij werkt louter met professionals en de Stichting is afhankelijk van vrijwilligers voor de invulling van het bestuur. Nadeel is dat, buiten de contractuele afspraken, een marktpartij altijd een economische afweging zal maken bij te maken keuze, bijvoorbeeld op het gebied van programmering en tarieven. Dit staat op gespannen voet met de gemeentelijke voorkeur. 3.3.2

Meest voordelig exploitatiemodel

Eén van de onderzoeksvragen heeft betrekking op het meest voordelige exploitatiemodel voor de bevolking in Baarn. Een vraag die alleen vanuit financieel perspectief moeilijk te beantwoorden is. De prestaties binnen een bepaalde beheervorm zijn namelijk sterk afhankelijk van de organisatie en personen die de beheervorm vorm geven. De ene Stichting is de andere niet en ook het exploitatieresultaat bij een marktpartij is afhankelijk van de prestaties die worden geleverd en de randvoorwaarden die van toepassing zijn op de opdracht.

21 juli 2019

Eindrapportage Onderzoek toekomstperspectief Sportcentrum De Trits

Daarnaast is de maatschappelijke meerwaarde van het sportcentrum een belangrijk aspect dat niet/zeer moeilijk in financiële waarde kan worden uitgedrukt, maar wat wel van belang is voor de Baarnaars. De maatschappelijke meerwaarde van een sportcentrum dat door een Stichting wordt geëxploiteerd, is doorgaans hoger, dan de maatschappelijke meerwaarde die wordt gecreëerd door een commerciële exploitant. Zoals eerder aangegeven maakt een commerciële exploitant, met inachtneming van de overeen gekomen (maatschappelijke) kaders, uitsluitend afwegingen op basis van het financiële rendement dat behaald wordt. Gezien het maatschappelijke karakter van een Stichting, wordt een keuze mede gebaseerd op de maatschappelijke meerwaarde die zij kan leveren. Een voorbeeld hiervan is de gekozen openingstijden. Indien er geen contractuele afspraken zijn, zal een commerciële exploitant een niet rendabel uur niet opnemen in de programmering. Een Stichting zal bij deze keuze ook kijken naar de behoefte van de doelgroep en indien het bijvoorbeeld om een kwetsbare doelgroep gaat het uur mogelijk wel opnemen in de programmering.

Met name indien maatschappelijke randvoorwaarden zoals openstelling en tarieven slechts in beperkte van toepassing worden verklaard is de verwachting gerechtvaardigd dat het resultaat van en aanbestedingsprocedure onder marktpartijen voor de exploitatie van zwembad en sporthal resulteert in een lagere benodigde exploitatiebijdrage. Zoals hiervoor aangegeven zal dan echter ook het maatschappelijke rendement van zwembad en sporthal lager zijn. Andere consequentie is dat aan bezoekers van het zwembad een relatief hogere bijdrage in de exploitatie wordt gevraagd dan in de bestaande situatie het geval is en de subsidie lager is. Dit betekent een verschuiving van inbreng van publieke middelen naar profijtbeginsel (“de gebruiker betaalt”). Dit is niet wat de gemeente voorstaat in relatie tot het uitgangspunt van laagdrempeligheid. Hier staat tegenover dat bij exploitatie van de fitnessvoorziening door de Stichting het positieve exploitatieresultaat van dit organisatieonderdeel volledig ten gunste komt van de exploitatie van het totale sportcentrum. Een commerciële marktpartij heeft uiteraard een winstoogmerk waardoor (een gedeelte van) dit positieve exploitatieresultaat zal worden onttrokken aan de organisatie. Wat per saldo het financiële effect zal zijn van voornoemde twee aspecten wordt bepaald door het resultaat van een aanbestedingsprocedure.

Op voorhand kan in onze optiek niet worden gesteld dat uitbesteding aan een marktpartij voor de gemeente Baarn en hieruit volgend de Baarnse bevolking per saldo financiële voordelen op zal leveren.

15

3.4

Belangrijkste conclusies exploitatiemodellen

Alles overwegende verdient het in onze optiek aanbeveling om de huidige beheersvorm in stand te houden. Daarbij is het wel van belang dat voldaan wordt aan de voorwaarden die worden gesteld aan (de combinatie van) maatschappelijke en commerciële activiteiten (zie verder hoofdstuk 4). De stichtingsvorm past goed bij de wijze waarop de gemeente Baarn om wil gaan met haar maatschappelijke voorzieningen (“sport moet zo toegankelijk mogelijk zijn voor zoveel mogelijk Baarnaars”). Daarbij heeft sturing op de bedrijfsvoering niet de hoogste prioriteit en is het vooral van belang om zoveel mogelijk Baarnaars door het aanbod van laagdrempelige voorzieningen aan het sporten te krijgen. De combinatie met de fitnessvoorziening, die ook door de Stichting wordt geëxploiteerd en waarvan het positieve exploitatieresultaat ten gunste komt van het sportcentrum, maakt het voor de gemeente Baarn ook een financieel aantrekkelijke constructie. Indien de accommodatie door een commerciële ondernemer wordt geëxploiteerd zou deze het bedrijfsresultaat mogelijk positief kunnen beïnvloeden maar zal deze ook over de profits van de fitness willen beschikken. Wat per saldo het financiële effect is van exploitatie door een marktpartij zal het resultaat van een aanbestedingsprocedure moeten uitwijzen.