343462 De Staat van Baarn bijlage 1 De staat van Baarn

We hebben nau- sche bedrijven beperkt, maar ze zijn relatief veel lokale winkels voor. welijks ruimte voor de uitbreiding van bedrij- grootschalig. In totaal zijn er 16 agrarische venterreinen. Tegelijk is er wel behoefte aan bedrijven, waarvan 10 melkveehouderijen, Met de toename van online bestellen van bedrijfsruimten van (lokale) ondernemers die gemiddeld 135 dieren houden. Vanuit de goederen zullen winkels mogelijk ook een die willen verplaatsen en/of uitbreiden. natuurorganisaties is aangegeven dat er mo- ander concept gaan volgen. Er zijn trends menteel een goede balans is tussen natuur waarbij winkels veel opslag en overslag heben landbouw in de Eempolder. ben en daarbij niet afhankelijk van een locatie in het centrum. Daarnaast ontstaan meer 46

hybride vormen van winkels. Dat zijn winkels die gecombineerd worden met b.v. horeca.

Technologie verandert onze leefomgeving

In Baarn zien we al de effecten van deze Door de doorwerking van technologie vertrends in de vorm van leegstand in de ran- anderen onze leefpatronen, we werken veel den, zoals in de Arcade. flexibeler in tijd en plaats, ons koopgedrag verandert sterk, ons vrijetijdsgedrag is intenWe bewegen ons anders siever en gevarieerder (gericht op beleving en variatie, buitenshuis eten etc), en ons Er is sprake van een toenemende mobili- sociale gedrag is gevarieerder (virtuele sociteit. Dat geeft steeds meer druk op wegen ale netwerken zijn ook in de fysieke wereld en OV. Tegelijk is sprake van een revolutie in zichtbaar). de technologie, die ervoor kan zorgen dat we ons steeds veiliger en comfortabeler kunnen In de toekomst zullen alle geproduceerde verplaatsen. De komst van de elektrische auto’s elektrisch zijn. Laadpleinen waarfiets geeft volop kansen om het fietsgebruik bij de laadpalen dynamisch als laadpaal of (ook over grotere afstanden) verder te be- gewone parkeerplaats kunnen worden invorderen. Uit onderzoek blijkt dat de afstand gesteld bestaan al en kunnen helpen de waarvoor mensen bereid zijn als forens de transitie naar elektrisch rijden te versnellen. fiets te gebruiken door de komst van de e- Opladen via de lantarenpaal? Die techniek bike 1,5 tot 2 maal zo groot is geworden. is al in voorbereiding.

De autoaccu als buffer en als stroomunit voor je huis als reserve of E-bikes bieden de mogelijkheid om autorit- om stroom op gunstiger tijden af te nemen. ten tot 15 km te gaan vervangen voor werk, De eerste bi directionele auto bestaat inmidmaar bieden dergelijke mogelijkheden en ge- dels en dergelijke technieken kunnen de toemak ook voor recreatief fietsverkeer. Ook het komst helpen veranderen. autobezit verandert. Vormen van deelvervoer en deelbezit komen steeds meer voor. Van genezen naar voorkomen Voor de fiets geldt dat evenzo. Deelfietsen zijn nieuwe mogelijkheden en waarom zou Waar vroeger gezondheid werd gezien als een je die niet kunnen vinden op geschikte loca- thema ter voorkoming of genezing van ziekties bij recreatie? Als deelfiets of elektrische tes, wordt gezondheid nu veel breder gezien. deelfiets. Het gaat in de breedte om je wel¬bevinden, zowel psychisch, lichamelijk als sociaal. Voor auto’s is elektrisch rijden en laden in Maar ook om je aanpassingsver¬mogen als opkomst maar dat kan voor e-bikes net zo je wel een ziekte hebt of een gebrek kent. gaan gelden. Waarom mooie fietsroutes niet Binnen de fysieke leefomgeving zijn veel ashier en daar een fietslaadpunt of watertap- pecten van invloed op de gezondheid, zoals punt toevoegen zodat we vooral het fietsen milieuaspecten (fijnstof, ammoniak etc.), de makkelijker maken.

Ouderen die wat minder mogelijkheden voor sport en be-wegen en de makkelijk kunnen fietsen of fietsers die ge- productie van gezond voed¬sel. Maar ook makkelijker willen fietsen met e-bikes, deel de mentale gezondheid van mensen wordt e-bikes en fietslaadpunten zal ook die mobi- beïnvloed door het leven in een mooie, scholiteit gunstig veranderen. In de mobiliteitsvi- ne en veilige leefomgeving. sie ‘Baarn gaat verder’ wordt ook ingegaan op de veranderingen in de mobiliteit. Toch zijn er ook veel gezondheidsklachten in opkomst. Zo is het percentage mensen met een eetstoornis in Baarn relatief

hoog. En omdat ouderen langer zelfstandig (moeten) blijven wonen, is eenzaamheid een groter issue. Daarnaast laat de GGD Gezondheidsmonitor zien dat er in verhouding: veel druk/stress wordt ervaren m.b.t. schoolprestaties, er veel mensen vallen in de openbare ruimte, er veel alcohol wordt gedronken, de huisartsen en medisch specialisten vaak bezocht worden en dat de jeugd nalatig is m.b.t. seksuele voorbehoedsmiddelen.

47

Vanuit de trends en ontwikkelingen die op ons aankomen zien we de volgende opgaven voor de omgevingsvisie:

Realiseren van voldoende en passende woningen De ruimtelijke inrichting aanpassen aan de wensen van de toekomst? Realiseren van recreatieve mogelijkheden De ruimtelijke inrichting aanpassen en geschikt maken voor het opvangen van grotere pieken in regenval en het voorkomen van hittestress. Ruimte zoeken voor lokale bedrijven die zich willen ontwikkelen of groeien. Het aanpassen van het centrum aan veranderende winkelpatronen en wensen ten aanzien van ontmoeten. Het benutten van technologie om de mobiliteit te verbeteren en duurzamer te maken. Het verder uitwerken van positieve gezondheid in het vormgeven van onze fysieke woon- en leefomgeving.

48

7 Opgaven

In dit hoofdstuk geven we het overzicht van opgaven waar de gemeente Baarn voor staat. De opgaven komen voort uit de belangrijkste trends en ontwikkelingen, vraagstukken uit de samenleving en deels uit de positionering in een groter (regionaal) verband. Gedurende het proces is ook gebleken dat de bestaande waarden en de bestaande identiteit van Baarn een grote invloed op de opgaven hebben. Dit alles bij elkaar leidt tot de hieronder beschreven set aan opgaven. Deze set aan opgaven is zowel thematisch als gebiedsgericht te ordenen. We hebben ervoor gekozen om hier de opgaven thematisch te ordenen. We onderscheiden de volgende thema’s: 7.1 Behouden en versterken van kwaliteiten 7.2 Positieve gezondheid vertalen naar de fysieke leefomgeving 7.3 Prettig wonen 7.4 Versterken centrum en lokale economie 7.5 Ruimte voor recreatie 7.6 Sterke natuur 7.7 Werken aan klimaatverandering 7.8. Betere bereikbaarheid en ruimte voor fietsers 7.9 Toekomstbestendige Eempolder 7.10 Veilige leefomgeving 7.11 Slagkracht vergroten

7.1 Behouden en versterken van kwaliteiten Deze opgave komt voort uit de benoemde identiteit van de gemeente. We onderscheiden daarbij de kernkwaliteiten, die we als

gemeente hebben en het natuurlijke bodem- dering op te vangen. Bovendien draagt een en watersysteem. natuurlijk systeem bij aan het vergroten van de biodiversiteit. Een niet natuurlijk bodemBehouden en versterken bestaande en watersysteem dient op termijn telkens te kwaliteiten worden aangepast en is daardoor ook bijIn hoofdstuk 3 zijn de bestaande waarden al zonder duur. De opgave is om in te zetten op uitgebreid beschreven. Deze zijn beschreven een integrale systeemgerichte benadering in vanuit de ontstaansgeschiedenis van Baarn de ruimtelijke ordening. en vanuit een aantal leidende thema’s. Deze bestaande kwaliteiten zijn bepalend voor de huidige, maar ook de gewenste identiteit Opgaven behoude en versterken van van de gemeente Baarn. Het zijn kwaliteikwaliteiten ten die nadrukkelijk naar voren kwamen uit de enquête, de bewonersavonden en de inHet behouden en/of versterken van de terviews met de stakeholders. Iedereen wil kwaliteiten. deze kwaliteiten zo goed mogelijk behouden en bij voorkeur nog versterken. De opgave is Het natuurlijk bodem- en watersysom deze kwaliteiten bescherming te bieden teem als basis nemen. en goed te integreren en te borgen bij toekomstige ontwikkelingen.

Het gaat om de volgende bestaande kwaliteiten met betrek- 7.2 Positieve gezondheid king tot: • Rustige, groene woon- en leefomgeving; Deze opgaven komen voort uit trends en • De herkenbare elementen van de occupa- ontwikkelingen, maar ook uit de beleidsoptie, zoals de stedenbouwkundige patrogaven van de gemeente. Door de komst van nen van het centrum, de villawijken, Lage Wet op de maatschappelijke ondersteuning Vuursche en het Rode Dorp, die allen ligt er een grotere opgave bij preventie en beschermd zijn; eigen verantwoordelijkheid. Via positieve ge• De historische kenmerken van de lanen zondheid kan de gemeente stimuleren dat en parken, landgoederen en buitens in mensen niet alleen langer maar ook in de Baarn; betere gezondheid leven. • Monumenten en cultuurhistorie Gezonde leefomgeving Natuurlijk bodem- en watersysteem Het aspect gezondheid bestaat uit het beEen natuurlijk bodem- en watersysteem is vorderen en beschermen van de gezondeen basisvoorwaarde voor een goed func- heid. Het eerste is het bevorderen van een tionerend ecosysteem, dat veerkrachtig en gezonde levensstijl en het tweede het biein staat is om gevolgen van klimaatveran- den van een gezonde leefomgeving. Niet ie49

dereen kan beslissen over alle aspecten die effect hebben op zijn of haar gezondheid. Juist daarom is het belangrijk dat de overheid hier verantwoordelijkheid in neemt. De Omgevingswet verplicht ons als gemeente bovendien om gezondheid expliciet mee te nemen bij overwegingen voor de toekomst. Als gemeente lopen we in dit beleid voorop ten opzichte van andere gemeenten.

de voorzieningen op het gebied van sport en cultuur voor iedereen toegankelijk zijn. Letterlijk in de zin dat ook minder validen naar binnen kunnen, maar ook figuurlijk n de zin dat mensen met een kleinere beurs mee kunnen doen aan het verenigingsleven en activiteiten op gebied van sport en cultuur. Daarnaast is er een behoefte aan meer openbare toiletten.

Bij positieve gezondheid gaat erom nadrukkelijk en op een slimme manier rekening te houden met gezondheid bij de inrichting van de leefomgeving, bijvoorbeeld door de openbare ruimte zodanig in te richten dat de mensen uit de buurt elkaar gemakkelijk ontmoeten. Ook een openbare ruimte die aanzet tot bewegen is goed voor de gezondheid. Dit kan heel direct door buiten fitnesstoestellen te plaatsen, maar ook door de fiets- en wandelroute naar de supermarkt laagdrempelig en aantrekkelijk te maken. Groen en water in de buurt dragen bij aan een gezonde, groene leefomgeving en dagen ook uit tot bewegen. Verschillende onderzoeken tonen aan dat bepaalde ziektes (bijvoorbeeld depressiviteit) in substantieel groenere gebieden minder voorkomen. Ook hittestress wordt door de schaduw van grote bomen voorkomen.

Versterken groene karakter wijken Baarn is een lommerrijk groen dorp. De villa’s in de villawijken hebben mooie, grote en groene tuinen. Daarnaast heeft Baarn in de openbare ruimte fantastische historische bomenlanen. De naoorlogse wijken met de in verhouding goedkopere woningen zijn op de lagergelegen gronden gebouwd. Hier is het groen veel minder lommerrijk. Hier ligt de opgave om de wijken klimaatadaptief te maken. Er is hier ruimte voor waterberging nodig. Hieraan kan meteen de wens gekoppeld worden om ook in deze wijken voor lommerrijk groen te zorgen.

De A27, de A1 en het spoor zorgen naast een goede bereikbaarheid ook voor luchtverontreiniging en geluidsoverlast. Het is belangrijk de negatieve gezondheidseffecten van de wegen en het spoor zoveel mogelijk te beperken. Omdat we als gemeente weinig ontwikkelruimte hebben zijn we voor woningbouw deels afhankelijk van locaties dichtbij drukke wegen, zoals bij het nieuwe woongebied “De Baarnsche Zoom”. De opgave is daarom om in te zetten op nieuwe innovaties en nieuwe technische oplossingen om gezondheid op deze locaties te borgen. Inclusiviteit We vinden het belangrijk dat iedereen mee kan doen. Dit betekent onder andere dat 50

Toegankelijkheid openbare ruimte De ruimte voor fietsers en wandelaars in de openbare ruimte is te beperkt in Baarn. Veel stoepjes zijn opvallend klein en hobbelig. Uit de GGD Gezondheidsmonitor blijkt dat een derde van de ouderen weleens valt. Twee derde daarvan valt in de openbare ruimte. Voor ouderen met een rollator, mensen met een kinderwagen en minder validen is de openbare ruimte daardoor niet overal goed toegankelijk. De opgave voor Baarn is om de openbare ruimte zo goed mogelijk voor iedereen toegankelijk te maken. Baarn kent echter veel smalle straten waar feitelijk te weinig ruimte is voor een optimale inrichting waarbij aan alle wensen tegemoet gekomen kan worden. Nu zijn veel straten ingericht vanuit het perspectief van de auto. De fietser en voetganger komen pas op de tweede plaats. Ook vragen groen en water om ruimte in de straten. Opgave is om de verschillende ruimteclaims te combineren en zorgvuldig in te passen.

Toekomst ziekenhuislocatie en Maarschalksbos Het Maarschalksbos is in 1919 aan de gemeente Baarn geschonken onder de voorwaarde dat het onbebouwd en toegankelijk moest blijven. Sinds 1965 staat er een ziekenhuis in het Maarschalksbos. Op dit moment is het gebouw te groot voor de huidige functie van het medisch centrum. Dit is potentiële ruimte voor andere zorg gerelateerde functies, zoals zorgpension, tandarts, etc. Het Maarschalksbos is nu een grote groene long binnen het stedelijk gebied van Baarn, die door heel veel mensen hoog gewaardeerd wordt. Nu wordt vanuit beheer openbare ruimte veelal ad hoc ingegrepen in het groen. In dit gebied liggen veel kansen. Om deze kansen te benutten en de kwaliteiten te versterken is een integrale en landschappelijke visie nodig. Bij het maken van deze visie is goede participatie vanuit de omwonenden en de potentiële nieuwe functies erg belangrijk. Opgaven positieve gezondheid Een gezonde leefomgeving stimuleren voor alle inwoners van Baarn. Hierbij horen: • Het realiseren van meer en betere voorzieningen voor fietsers en voetgangers; • De inrichting van de openbare ruimte verleidt tot ontmoeten en bewegen; • Bij ruimtelijke ontwikkelingen in de buurt van de snelwegen en het spoor de negatieve milieueffecten hiervan beperken. Het gaat hierbij om luchtverontreiniging en geluidsoverlast Iedereen kan meedoen oftewel inclusiviteit.

Hierbij horen:

• De sport- en cultuurvoorzieningen (ook de monumenten) zijn voor iedereen toegankelijk; • Overal lommerrijk groen. Ook in de wijken met sociale woningbouw. Verbeteren toegankelijkheid en veiligheid van de openbare ruimte. Hierbij horen: • Zoeken naar meer en betere ruimte voor fietsers en voetgangers; • Een zo goed mogelijke toegankelijkheid voor ouderen, kinderwagens en minder validen Integrale en landschappelijke visie op Maarschalksbos en medisch centrum. Hierbij horen: • Behoud groen, natuur en hertenkamp • Passende functies gerelateerd aan gezondheid

7.3 Prettig wonen De opgaven onder prettig wonen komen voort uit trends en ontwikkelingen (demografie en veranderende bevolkingssamenstelling), maar ook uit de identiteit van de gemeente als groene woongemeente met sterke voorzieningen. Voldoende betaalbare en passende woningen Zoals bij de trends en ontwikkeling (hoofdstuk 6) aangegeven verandert de bevolkingssamenstelling. De relatief sterke vergrijzing en de afname van de huishoudensgrootte vraagt om meer en ook om andere type woningen. De opgave voor de gemeente Baarn is om voldoende betaalbare en passende woningen te realiseren. De gemeente Baarn speelt hier al op in met de ‘Visie Wonen 2019’ en met de recente en lopende projecten (zie onderstaand tekstblok). De meeste van de huidige woningbouwlocaties krijgen

een programma, gericht op deze doelstelling. In de omgevingsvisie zal dit voor de langere termijn moeten worden geborgd. Qua recente en lopende projecten zijn voor de opgave alle inbreidingslocaties en het project de Baarnsche Zoom relevant. De afgelopen jaren zijn er verschillende kleine en grotere inbreidingsprojecten gerealiseerd. In de toekomstvisie en structuurvisie ‘Baarn in 2030’ is een bijlage opgenomen met de potentiële inbreidingslocaties. Verschillende van deze locaties zijn of worden op dit moment ontwikkeld. Voorbeelden zijn: de nieuwbouwwoningen op de voormalige locatie van de Nieuwe Baarnse School (Smutslaan) en de nieuwe huurwoningen en het woonzorggebouw aan de Jan Steenlaan.

Naast voldoende en passende woningen is het een belangrijke opgave om bij alle woningbouwprojecten ook ruimte te maken voor een evenwichtigere bevolkingsopbouw en verduurzaming.

VISIE WONEN 2019 EN WONINGBOUWLOCATIES In de ‘Visie Wonen 2019, een actualisatie’ staan vier ambities centraal: werken aan een evenwichtiger bevolkingsopbouw, een toegankelijker en comfortabeler woningvoorraad, verduurzaming van die woningvoorraad en ruimte voor het segment sociale huur, middenhuur en goedkope koop. In deze visie staan 10 concrete opgaven benoemd om de vier ambities waar te maken. Het gaat om: 1. Toevoegen van woningen voor jonge huishoudens, met aandacht voor een rustig en groen woonmilieu, in het segment middenhuur en goedkope koop. 2. Faciliteren betere benutting van bestaand vastgoed: splitsen grote woningen en transformatie kantoorpanden. 3. Prioriteit geven aan woningbouwprojecten die snel gerealiseerd kunnen worden. 4. Bestaande woningen aanpassen m.b.t. langer zelfstandig wonen van ouderen en zorg.

5. Toevoegen van nieuwe woonvormen voor ouderen en mensen met een zorgvraag. 6. Inzet op verduurzamen bestaande woningen tegen aanvaardbare kosten: collectief en individueel. Bewustzijn voor noodzaak verduurzaming vergroten. 7. Inrichten van een klimaatbestendige woon- en leefomgeving. 8. Toevoegen van sociale huurwoningen, gericht op 3.000 woningen richting 2025. Deze opgave in samenhang zien met de wens voor meer middenhuur, sociale koop en middeldure koop. 9. Borgen dat nieuwbouw in de categorie sociale huur, middenhuur en sociale koop beschikbaar blijft voor de juiste doelgroepen. 10. Stimuleren en faciliteren ontwikkeling specifieke alternatieve woonvormen met een breed maatschappelijk belang.

51

Behouden uniek en uitstekend voorzieningenniveau De gemeente Baarn heeft een uniek en uitstekend voorzieningenniveau, waarover de bewoners zeer tevreden zijn.3 Opgave is om het voorzieningenniveau in de toekomst sterk te houden. Een evenwichtige opbouw van de bevolking helpt daarbij. Tegelijk moeten voorzieningen inspelen op de veranderende bevolkingssamenstelling, waarbij het aantal ouderen zal toenemen. Voor alle voorzieningen geldt dat er voldoende leden, klanten en/of bezoekers moeten kunnen zijn. Naast een evenwichtige opbouw van de bevolking is het belangrijk dat de voorzieningen goed bereikbaar en toegankelijk zijn voor iedereen. Voorzieningen moeten dus op passende locaties zitten. Daarnaast hebben ondernemers ontwikkelruimte nodig. Dit komt in 7.3 Lokale economie aan bod. Opgaven prettig wonen Het faciliteren/ontwikkelen van voldoende betaalbare en passende woningen. Hierbij horen: • Werken aan een evenwichtige bevolkingssamenstelling; • Jongeren en ouderen een kans bieden op een passende woning; • Inzetten op doorstroming in de woningmarkt; • In lopende en nieuwe woningbouwprojecten inzetten op sociale huur, middenhuur, sociale koop en middeldure koop; • Invulling geven aan de 10 opgaven uit de ‘Visie Wonen 2019’. Behouden uniek en uitstekend voorzieningenniveau. Hierbij horen:

• Inzetten/stimuleren voldoende leden, klanten en bezoekers; • Voorzieningen op passende locaties, die bereikbaar en toegankelijk zijn.

7.4 Versterken centrum en lokale economie De opgaven ten aanzien van de lokale economie komen voort uit de trends en ontwikkelingen rondom winkelen en werken. De vraagstukken rond nieuwe landgoederen en buitens komen uit de samenleving. We gaan hieronder in op de opgave om een levendig centrum te houden, de lokale economie te stimuleren en verdienmodellen voor landgoederen en buitens. Levendig centrum Het oude centrum van Baarn bestaat uit de Brink, de Brinkstraat en de Laanstraat en omgeving. De Laanstraat is dé winkelstraat van Baarn. Hier zitten veel mooie, ambachtelijke winkels en relatief weinig ketens. Net als overal in Nederland ligt het gevaar van leegstand op de loer als gevolg van het online winkelen. De opgave is om het centrum door te ontwikkelen tot een levendig dorpshart met nieuwe voorzieningen. Die lijn heeft de gemeente al ingezet. We pakken deze leegstand aan door in te zetten op ontmoeting in het centrum. Kunst, cultuur, ambachten, (dag)horeca en evenementen spelen hierin een rol. Projecten als Local Hero’s en Kunst tegen Leegstand zijn hiervan een goede voorbeelden. Naast het toevoegen van deze genoemde nieuwe functies zal ook gekeken worden naar het versoepelen van mogelijkheden van wonen boven en achter winkels en in de aanloopstraten.

genaren, samen de Gouden Driehoek, werken samen in de aanpak van de leegstand. Hierbij wordt ook gekeken naar het indikken en zonering van het kernwinkelgebied. De Brink als centrale ontmoetingsplek De agora was voor de oude Grieken de centrale plek waar bestuur, cultuur en handel samenkomen en het sociale leven zich afspeelde. Volgens de Gouden Driehoek kan de Brink de agora van Baarn zijn: een plek van ontmoeting. Dat is de opgave voor de toekomst. Op de Brink zitten diverse horecagelegenheden en elke dinsdagochtend is hier de markt. Eyecatcher op de Brink is de Pauluskerk. Een gedeelte van de Brink is ingericht voor parkeren. Het is een lang gekoesterde wens om van de Brink een gezellig en levendig ontmoetingsplein te maken. Hiervoor is herinrichting van de Brink nodig. Ook mag er bijvoorbeeld nog best een chique horecagelegenheid bij. Het gedateerde winkel- en kantoorpand de Arcade ligt aan de Brink en vormt tegelijk de entree naar de Laanstraat. Op dit moment vormt de Arcade niet de verbindende schakel die gewenst is. Eerder is er sprake geweest van de Arcade als een van de mogelijke locaties voor de nieuwbouw van het theater De Speeldoos. De gemeenteraad heeft uiteindelijk niet voor deze locatie gekozen, maar voor de huidige locatie van De Speeldoos. Het plan blijft echter om dit pand te herontwikkelen.

Opgave is om een goede invulling te vinden en het gebouw in de toekomstig situatie op de Brink gericht te houden.

Verbinding met het theater Voor het theater is gekozen om deze samen met de bibliotheek en de volksuniversiteit samen te voegen aan de Rembrandtlaan. Het cultureel centrum ligt nu bop een afstand van ca. 800 meter buiten het centrum De gemeente, de winkeliers en de pandei- van Baarn. De opgave, op basis van wensen

3. Er zijn maar liefst 8 basisscholen en 2 middelbare scholen, een voor een dorp uitgebreid winkelcentrum, een theater, een medisch centrum, een uitgebreid verenigingsleven met veel verschillende sportverenigingen, culturele organisaties en andersoortige clubs.

52

van inwoners, is om een goede verbinding te leggen tussen het centrum en het culturele centrum aan de Rembrandtlaan. Stimuleren lokale economie Opgave is om ruimte te bieden aan verschillende type bedrijvigheid in zowel het centrum, op bedrijventerreinen als aan huis. Voor een levendig centrum en een vitale samenleving vinden we het belangrijk om de bestaande ondernemers te behouden en nieuwe ondernemers voor het centrum aan te trekken. Ook willen we bestaande ondernemers groeiruimte kunnen bieden. Om de bestaande bedrijven te behouden hebben deze bedrijven passende, goed bereikbare locaties nodig en ruimte om te kunnen groeien. Daarbij is ruimte nodig op bedrijventerreinen. Opgave is om dit mede door inbreiding en herstructurering mogelijk te maken.

HUIDIGE PRINCIPES TEN AANZIEN VAN BEDRIJVENTERREINEN De belangrijkste opgave is om in de periode t/m 2030 voldoende uitbreidingsruimte te realiseren voor het lokale bedrijfsleven zodat ze kunnen uitbreiden en /of verplaatsen naar de bedrijventerreinen. Stap 1 is de herontwikkeling en uitbreiding van de Noordschil. De volgende ruimtelijke principes zijn leidend voor ons ruimtelijk-economisch beleid om te voorzien in de ruimtevraag van bedrijven en te komen tot toekomstbestendige werklocaties: • Principe 1: De juiste marktspanning is essentieel • Principe 2: Liefde voor bestaand vastgoed

• Principe 3: Vergroten van de ruimte-effectiviteit • Principe 4: Juiste bedrijf op de juiste plek • Principe 5: Behoud en verhogen kwaliteit werklocaties • Principe 6: Benutten van entreefunctie en samenhang kwaliteit van zichtlocaties • Principe 7: Aantrekkelijk en prettig werkklimaat • Principe 8: Streven naar klimaatneutrale en duurzame werklocaties

Het verbinden van de recreatieve parels met het centrum van Baarn 53

Verdienmodellen buitens en landgoederen De gemeente Baarn kent verschillende buitens en landgoederen. De kosten voor het behoud van de monumentale gebouwen, tuinen, parken en landerijen zijn hoog. Als we de natuur, het landschap en de monumenten willen behouden, dan moet er voldoende verdiencapaciteit zijn om te kunnen innoveren en groeien. Opgave is om passende economische dragers te vinden, die passen bij de kwaliteiten van de locaties.

Het klimbos op landgoed Pijnenburg

VERDIENMODELLEN VOOR BUITENS EN LANDGOEDEREN Er zijn heel veel manieren om geld te verdienen op buitens en landgoederen. Denk aan: • Productie: landbouwpacht, natuurvlees, streekproducten, oogst bos en boomgaard, biomassa, gras, etc. • Gezondheidszorg: ziekenhuis in het groen, zorgboerderij, patiënten als natuurbeheerders, • Publiekstrekkers: horeca, horeca investeert in natuur, bezoekerscentra • Recreatie en sport: buiten bewegen, gidsen en routes, belevenissen, groene recreatie • Jeugd: met kinderen de natuur in, maatschappelijk stages, meerdaagse kampen, groen ondernemerschap, educatie, cursussen, opleidingen, etc. • Boeren en natuur: boeren beheren natuurgebieden, Landschapsboeren, agrarisch natuurbeheer, Europese subsidies

54

• Huizen en ander rood (afhankelijk van de ligging): recreatiewoningen, nieuwe landgoederen, erfpacht en huur, wellness • Maatschappelijke diensten: ecosysteemdiensten, natuurbegraafplaatsen • Gebiedsaanpak: compensatienatuur, innovaties, burgerinitiatieven, samenwerking • Schenkingen en fondsen: giften van ondernemers, recreanten donaties, streekfondsen, beleggen • Kostenbesparing: vrijwilligers, beheerkosten, samenwerking • Zakelijk toerisme: vergaderingen en congressen • Evenementen, openlucht theater • Locatie voor film- en TV-opnamen (bron: Ondernemen met natuur, tips voor grondeigenaren – Hans Kamerbeek)

Opgaven Lokale economie: Het faciliteren en ontwikkelen van een levendig centrum. Hierbij horen: • Aanpak leegstand door: inzet op kunst, cultuur en ambachten + indikken kernwinkelgebied en zonering van het centrum. • Een levendig ontmoetingsplein van de Brink maken door herinrichting en nieuwe functies. • Van de Arcade een goede verbinding tussen winkelstraat en ontmoetingsplein maken. • Een creatieve verbinding tussen centrum en cultureel centrum realiseren. Stimuleren lokale economie: • Ruimte bieden voor groei bestaande bedrijven • Bedrijven en ondernemers op passende locaties Verdienmodellen buitens en landgoederen: • Behoud buitens en landgoederen m.b.v. passende verdienmodellen.

7.5 Ruimte voor recreatie

de bossen rond Baarn, maar de afgelopen ja- ketingprogramma ‘Vorstelijk Baarn’ is hier ren tijdens de corona-epidemie, was het nog al op ingezet. Ook moet er een keuze worDe opgave voor recreatie komt voort uit veel drukker. den gemaakt over een zonering. Wijzen we trends en ontwikkelingen over veranderende rustige gebieden aan waar de natuur voorop behoeftes. Ook is het een concreet vraag- In het bos- en landgoederengebied komen staat tegenover wat drukkere recreatiegebiestuk door de toenemende druk op de bossen veel kwaliteiten en opgaven samen. Enerzijds den? Zorgen we voor spreiding van de druk? en landgoederen. De gemeente Baarn heeft liggen hier de opgaven om ruimte te geven Op welke manier gaan we spreiden? recreanten en toeristen veel te bieden. Paleis aan de toenemende recreatiebehoefte, de Soestdijk en Kasteel Groeneveld zijn cultuur- economische kansen en de behoefte aan historische parels, die een grote aantrek- duurzame verdienmodellen voor de landOpgaven Ruimte voor recreatie: kingskracht op recreanten en toeristen heb- goederen. Anderzijds is het essentieel voor Inspelen op groeiende behoefte aan reben. Andere hotspots zijn Lage Vuursche, de identiteit van de gemeente om het ‘goud’ creatie. Hierbij horen: klimbos Hoge Vuursche en de mountainbi- van de gemeente ook van een hoge kwaliteit • Het behouden en versterken van keroute door de bossen.

Op de stravakaart is te houden. de bestaande kwaliteiten heeft een aan de dikke witte lijn goed te zien hoe intenhoge prioriteit; sief deze mountainbikeroute wordt gebruikt. De gemeente heeft op een aantal punten • Kansen benutten voor de lokale Ook de andere wandelroutes en fietsroutes ook al een lijn ingezet ten aanzien van type economie; door de bossen zijn geliefd. In de Eempolder recreatie (gericht op beleving van natuur en • Uitwerken van keuzes rondom het is de route langs de dijk (langs de Eem) ge- cultuurhistorie) en het aanwijzen van een type recreatie en een zonering in het liefd bij fietsers. Zoals bij trends en ontwik- ecologisch verbinding, maar er zijn nog veel bos- en landgoederengebied. keling (hoofdstuk 6) is aangegeven groeit de keuzes nodig. De inzet op cultuurhistorie en behoefte aan recreatiemogelijkheden dicht- natuurminnende recreanten vraagt nog wel bij huis. Het was altijd al behoorlijk druk in om een nadere uitwerking. Met het citymar-

55

teit van de gemeente volgt dat het behouden ervoor dat de natuur beter bestand is tegen 7.6 Sterke natuur en versterken van de natuur een belangrijke invloeden van bijvoorbeeld klimaatverandeopgave is. We onderscheiden daarbij biodi- ring of recreatiedruk. De opgaven ten aanzien van natuur komt versiteit en natuurontwikkeling. met name voort uit de identiteit en positiWereldwijd gaat de biodiversiteit achteruit. onering van de gemeente. De gemeente Verbeteren biodiversiteit Landelijk is sprake van een biodiversiteitscriBaarn bestaat voor een groot deel uit natuur Onder biodiversiteit wordt verstaan de soor- sis. De biodiversiteit is erg achteruitgegaan en waardevol landschap: hooggelegen, ge- tenrijkdom aan planten en dieren en de ge- door intensief grondgebruik, het verwijdesloten bossen op de Utrechtse Heuvelrug, netische variatie hiertussen. Juist de gene- ren van natuur, verstoring, versnippering, open weidelandschap in de polder en waar- tische variatie zorgt ervoor dat soorten net bodem-, water- en luchtverontreiniging en devolle landegoederen en buitens in de andere specifieke eigenschappen hebben, klimaatverandering. Dit speelt ook in Baarn. overgangszone. De bossen en het rivier- aangepast aan hun eigen leefgebied.

Dit Als gemeente zetten we in op verbetering tje de Eem behoren tot het Natuurnetwerk draagt bij aan de overlevingskans van een van de biodiversiteit in de natuurgebieden Nederland (NNN). De Utrechtse Heuvelrug soort (bron: Groenvisie gemeente Baarn en in de openbare ruimte. Voor de openbare is een grootschalige droge ecologische ver- 2020). Voor een goede biodiversiteit is het ruimte hebben we de ‘Groenvisie gemeente bindingszone. In de Baarnse bossen bevin- belangrijk dat de ecosystemen in balans zijn. Baarn 2020’. Om de biodiversiteit in het steden zich veel oude boskernen, landgoederen Hiervoor is het natuurlijk bodem- en water- delijk gebied te verbeteren is de opgave om en buitens. De Eem is een natte ecologische systeem de basis. Daarom is dit ook een leefgebieden te verbinden, zones te benoeverbindingszone. De Eempolder is belangrijk overkoepelende basisopgave (zie 7.1). Werk men voor ecologisch beheer, variatie aan te voor weidevogels. Uit de (gewenste) identi- maken van veerkrachtige ecosystemen zorgt brengen in de gelaagdheid van planten en 56

bomen. Daarnaast zien we het als opgave om inwoners meer bewust te maken van het belang van biodiversiteit meer stedelijke natuur te creëren als toevluchtsoord voor bijvoorbeeld insecten, zowel op openbaar als particulier terrein. Langetermijnvisie natuur De natuurgebieden zijn hoofdzakelijk eigendom van Staatsbosbeheer en particuliere eigenaren (landgoederen en buitens). Zij zijn zich over het algemeen goed bewust van de noodzaak om de biodiversiteit te verbeteren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan: de balans tussen natuur en recreatie, verdienmodellen voor buitens en landgoederen, het verbinden van natuur in stedelijk gebied met de grote natuurgebieden. In de langetermijnvisie moet duidelijk worden bij welke afwegingen de natuur op één gezet moet worden. Opgaven sterke natuur: Behoud en/of verbetering natuur. Hierbij horen: • Verbetering biodiversiteit in openbare ruimte en natuurgebieden. • Maken langetermijnvisie natuur samen met eigenaren. Hierin aandacht voor het verbinden van groen- en natuurgebieden, de balans tussen natuur en recreatie, verdienmodellen voor buitens en landgoederen.

7.7 Duurzaamheid / werken aan klimaatadaptatie De opgave om te werken aan duurzaamheid en klimaatadaptatie komt voort uit trends en ontwikkelingen. Het klimaat verandert wereldwijd. Ook in Baarn ervaren we veranderingen en zien dat het weer extremer is geworden. De verwachting is dat het nog extremer wordt in de toekomst. We krijgen te

maken met meer regenval en extreme buien, langere perioden van droogte en meer hittegolven. We hebben als gemeentelijk beleid al twee sporen uitgezet ten aanzien van klimaatverandering. Opgave is om deze in de omgevingsvisie en bij andere ontwikkelingen goed te verankeren. De twee sporen zijn: 1. We passen ons aan, aan de gevolgen van klimaatverandering (klimaatadaptatie). 2. We beperken verdere klimaatverandering door minder broeikasgassen uit te stoten (klimaatmitigatie). 1. Werken aan klimaatadaptatie Aanpassen aan het veranderende klimaat vraagt om ruimtelijke maatregelen. Weerextremen veroorzaken wateroverlast, droogte, hittestress en een grotere kans op overstromingen. We zullen onze systemen en ruimtelijke inrichting hierop moeten aanpassen. De opgave is om meer ruimte te maken voor water en groen, zodat we kunnen zorgen voor4: • Het bergen van water bij hevige piekbuien, waardoor we minder wateroverlast krijgen; • Het aanvullen van grondwater door betere infiltratie, waardoor we beter bestand zijn tegen droge perioden; • Het toevoegen van bomen op plekken waar die er nog niet zoveel zijn, zodat ook op die plekken voldoende schaduw en verkoeling is in periodes van warmte.

ne-energie op daken en parkeerterreinen op de twee bedrijventerreinen van Baarn. Het is een opgave om voldoende ruimte te vinden voor het duurzaam opwekken van energie. Groene, klimaatadaptieve naoorlogse woonwijken De naoorlogse wijken zijn gebouwd op de laaggelegen klei- en ontgonnen veengronden. Hier is ruimte voor waterberging nodig om wateroverlast zoveel mogelijk te beperken. Vanuit het integraal beheerplan gaat een groot deel van deze wijken de komende tien jaar op de schop. Dat is het ideale moment om meteen meer ruimte voor water en groen te maken. Voor deze wijken geldt ook dat er een wens is om meer lommerrijk groen te realiseren. Veel van deze wijken hebben echter krappe straatprofielen, waardoor alle ruimteclaims niet zomaar passen.

Opwek duurzame energie en duurzaam verwarmen In Baarn willen we alle energie die we in 2050 gebruiken duurzaam opwekken. In de ‘Opgave Energietransitie Baarn’ is aangegeven welke opgave er ligt om in 2030 de elektriciteitsvraag duurzaam op te wekken. Hiervoor zijn 5,7 windturbines of 104 ha. zonneweide voor nodig. De gemeenteraad van Baarn heeft zich al uitgesproken tegen windturbines. De potentiele ruimte voor zonneweides in de gemeente Baarn is erg beperkt. Een groot deel van de gemeente bestaat uit bosgebied dat ongeschikt is voor 2. Werken aan klimaatmitigatie zonneweides. De meeste ruimte is aanwezig De opwarming van de aarde kunnen we in de Eempolder, maar in dat gebied spelen beperken door minder broeikasgassen uit ook andere belangen en kwaliteiten. te stoten. Een ingrijpende verandering in ons energieverbruik is nodig. Vermindering Om Baarn aardgasvrij te maken, hebben van het energiegebruik, maar ook het duur- we de ‘Transitievisie Warmte’ opgesteld sazaam opwekken is nodig. Vanuit de RES men met onze partners. Om in 2050 een Amersfoort zijn kansen aangegeven voor klimaatneutrale gemeente te zijn, moeten zonne-energie geïntegreerd in geluidsscher- we onze gebouwde omgeving anders gaan men langs de A1 en voor grootschalige zon- verwarmen. Om onze gebouwen duurzaam

4. Exacte opgaven klimaatadaptatie voor heel gemeente Baarn zijn nog niet bekend. Wel is al een deel opgenomen in het ‘Uitvoeringsplan Groenvisie’ en ‘Integraal Beheerplan Openbare Ruimte’ (IBOR).

57

7.8 Beter bereikbaar en ruimte voor fietsers Deze opgaven komen voort uit vraagstukken in de samenleving en zijn tegelijk geïnspireerd uit trends en ontwikkelingen, zoals de voortschrijdende technologie en de komst van de elektrische fiets.

Opgave opwekking duurzame energie huidig energieverbruik

te kunnen verwarmen, gaan we goed isoleren en op termijn stapsgewijs overstappen op duurzame alternatieven zonder aardgas. Belangrijk aandachtspunt is dat bij de opwek van duurzame energie en duurzaam verwarmen ondergrondse voorzieningen nodig zijn. Dit heeft consequenties over hoe de bovengrondse ruimte gebruikt kan worden. Verduurzaming monumenten en villa’s De gemeente Baarn kent veel monumenten en villa’s die lastig te verduurzamen zijn. De gebruikelijke oplossingen zijn vaak esthetisch niet verantwoord en alternatieve oplossingen zijn vaak heel duur. Ook zonnepanelen die uit het zicht vallen moeten reversibel worden geplaatst, omdat ook historische bouwmaterialen van bijzonder waarde kunnen zijn. Hier ligt een uitdaging om deze monumenten en villa’s toekomstbestendig te maken op dit vlak.

Opgaven Duurzaamheid Groene, klimaatadaptieve naoorlogse wijken. Hierbij horen: • Ruimte geven aan klimaatadaptief bodem- en watersysteem. Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie wordt opgesteld en vastgesteld met daarin uitvoeringsmaatregelen hoe we de gevolgen van de klimaatverandering beperken of verzachten. • Meer ruimte voor waterberging. • Meer lommerrijk groen met ruimte voor bomen van formaat. Opwek duurzame energie en duurzaam verwarmen: • Voldoen aan gezamenlijk en eigen beleid hierover. • Voldoende ruimte vinden voor zonne-energie. • Ruimte voor ondergrondse voorzieningen.

De gemeente Baarn ligt centraal in Nederland en heeft een gunstige ligging t.o.v. de steden Utrecht, Almere, Amersfoort en Hilversum. De A27 zorgt voor een snelle autoverbinding naar Utrecht en Amersfoort. De A1 verbindt Baarn via het Gooi met Amsterdam en aan de oostkant met Amersfoort. De bedrijventerreinen liggen direct langs de A1. Bedrijventerrein De Noordschil ligt aan afslag 10 en Bedrijventerrein De Drie eiken ligt aan afslag 11. Dit zorgt voor een uitstekende bereikbaarheid. Binnen de gemeente Baarn liggen nog twee belangrijke provinciale wegen: de N221 (Amsterdamsestraatweg) en de N415 (Hilversumsestraatweg). Via het spoor is station Baarn verbonden met de stations van Hilversum, Soest, Amersfoort, Utrecht, Amsterdam en Almere. Optimale bereikbaarheid voor bedrijven en woon-werkverkeer Baarn is een forensendorp, waar veel mensen voor woon-werkverkeer afhankelijk zijn van de goede verbindingen met de omliggende steden en dorpen. Tijdens de participatie is de goede bereikbaarheid steeds als positief punt naar voren gekomen. Alleen de Amsterdamsestraatweg zorgt af en toe voor problemen. Er zijn ook zorgen dat deze provinciale weg drukker wordt als gevolg van de plannen bij Paleis Soestdijk. De centrale

Verduurzaming monumenten en villa’s • Esthetische verantwoorde oplossingen, die ook betaalbaar zijn en waar nodig reversibel. Reistijden met de trein 58

ligging en de goede bereikbaarheid zijn een belangrijke voorwaarde voor veel mensen en bedrijven om zich in de gemeente Baarn te vestigen. De busverbindingen binnen Baarn zijn door de bewoners nog als aandachtspunt genoemd, omdat deze niet altijd snelle verbinding geven die voor inwoners belangrijk zijn. Meer aandacht voor fietsers en voetgangers Baarn wordt door de bewoners als een echt autodorp gekenschetst. De goede autobereikbaarheid is erg belangrijk voor velen, maar heeft ook een keerzijde. In veel straten zijn de geparkeerde auto’s erg dominant. De meeste straten zijn ook ingericht met de autorijbaan en parkeerplaatsen als basis en de overige ruimte voor fietsers en voetgangers. Opgave is om het wandelen en fietsen te stimuleren. Onderzocht moet worden welke faciliteiten daarbij nodig en (binnen de kwaliteiten van Baarn) inpasbaar zijn. Opgaven Beter bereikbaar en ruimte voor fietsers Zo optimaal mogelijke bereikbaarheid voor woon-werkverkeer en bedrijven. Hierbij horen: • Realisatie Poort van Baarn. • Goede autoverbindingen via de snelwegen en provinciale wegen. Speciale aandacht voor goede toegang tot en doorstroming op Amsterdamsestraatweg (N221). • Goede OV-verbindingen naar omliggende steden en dorpen. • Aandacht voor de busverbindingen binnen Baarn. Aandacht voor goede fiets- en wandelfaciliteiten. De auto niet standaard op één.

Auto is meestal dominant in de inrichting van de openbare ruimte. Hierdoor zijn er in woonstraten vaak smalle stoepen. 59

60

7.9 Toekomstbestendig landelijk gebied Deze opgave komt voort uit de vraagstukken in de samenleving, de beleidsopgave ten aanzien van de opwek van duurzame energie en natuurontwikkeling en de trends en ontwikkelingen ten aanzien van de landbouw en recreatie. De Eempolder is een open weidelandschap, waar de melkveehouderij de drager van het landschap is. Qua beeld en beleving worden de kenmerkende groene weilanden met sloten en koeien door de meeste mensen hoog gewaardeerd. Naast landbouw, vragen de energietransitie, de toenemende recreatiedruk en de urgentie om de biodiversiteit te verhogen ook om ruimte in het buitengebied. De agrarische sector staat voor de uitdaging om de bedreigingen om te buigen in kansen. Een nieuwe balans is nodig voor het platteland. Een balans met goede verdienmodellen voor de agrariërs. De hoofdopgave is dan ook om een integraal perspectief voor het gebied te schetsen, die antwoord geeft op de vraagstukken van deze tijd en tegelijk ruimte geeft voor ondernemers en eigenaren in het gebied. Een visie dus op een duurzame, toekomstbestendige ontwikkeling van de Eempolder. Deze integrale visie gaat daarmee zowel over zoneren (welke functie hoort waar?) als over integratie welke functies zijn met elkaar te combineren?). Op welke manier kunnen recreatieve functies en zonnevelden goed worden ingepast in het historische landschap.

Welke natuurwaarden dienen geïntegreerd te worden bij nieuwe ontwikkelingen? Zijn vragen die in deze integrale visie worden beantwoord.

Opgaven toekomstbestendig landelijk gebied Toekomstbestendig landelijk gebied in de polder. Hierbij horen: • Goede balans tussen agrariërs en natuur (en recreatie en duurzame energie). • Goede verdienmodellen voor de agrariërs, die willen/moeten omschakelen naar een duurzamere bedrijfsvoering.

7.10 Veilige leefomgeving Samen met de veiligheidsregio, omgevingsdienst en overige partners draagt de gemeente zorg voor een veilige fysieke leefomgeving. Veiligheid is net als gezondheid en duurzaamheid een breed begrip, waaronder meerdere aandachtsgebieden vallen. In de omgevingsvisie moet rekening worden gehouden met de vraag; hoe beperken we zoveel mogelijk de risico’s die mensen in hun fysieke leefomgeving lopen? Het gaat daarbij om: • opslag, productie, gebruik en vervoer van gevaarlijke stoffen (externe veiligheid) • veiligheid bij evenementen • effecten van klimaatverandering: hoog water, (natuur)branden • risico’s bij nieuwe vormen van energie • verkeersveiligheid • sociale veiligheid Met de komst van de Omgevingswet komt er meer ruimte voor een integrale afweging, waarbij verschillende (soms cumulatieve) milieu- en fysieke en sociale omgevingsfactoren in samenhang worden beoordeeld. Bij het opstellen van de omgevingsvisie is het de bedoeling dat vele beleidsvelden worden geïntegreerd en dat belang en prioritering in samenhang worden afgewogen. Inzicht in (keuzes rond de) omgevingsveiligheid binnen de gemeentegrenzen is dan van belang.

Opgaven veilige leefomgeving Bij de integrale afwegingen in de omgevingsvisie moet voldoende inzicht zijn in de keuzes rond omgevingsveiligheid.

7.11 Slagkracht vergroten Ondernemerschap en slagkracht samenleving De Baarnse samenleving is een dorpse samenleving met een actief verenigingsleven en vele vrijwilligers. Het is een ondernemende samenleving met veel organisatiekracht. Een leuk voorbeeld is de Kerststallenroute Baarn, die dit jaar al voor de 26e keer georganiseerd wordt. In bijna 300 Baarnse tuinen staan dan kerststallen. De gemeente Baarn kent vele stichtingen en organisaties waarin de Baarnaren zich verenigd hebben en zich actief inzetten voor hun gezamenlijke doel. Opgave is om de energie en de slagkracht in de samenleving de ruimte te geven en nog beter te benutten om ambities waar te maken. Daarmee kan de gemeente nog meer recht doen aan de inspanningen die de samenleving levert. Slagkracht gemeente De gemeente Baarn is een relatief kleine gemeente met een qua omvang beperkt ambtenarenapparaat. Zowel vanuit de samenleving als vanuit de gemeente zelf bestaat de wens om meer slagkracht te hebben om de ambities waar te kunnen maken. Opgave is om na te gaan hoe we met de komst van de Omgevingswet de rolverdeling met de samenleving verder kunnen vormgeven en hoe we daarmee de slagkracht van de gemeente kunnen vergroten. Opgaven slagkracht vergroten • Beter benutten ondernemerschap en slagkracht samenleving. • Onderzoeken hoe de slagkracht van de gemeente vergroot kan worden.

61

62

63

8 Gewenste identiteit en uitdagingen

Op basis van de huidige identiteit en de beschrijving van alle opgaven zijn we gekomen tot een korte en bondige beschrijving van de gewenste identiteit. Door de kwaliteiten van Baarn te confronteren met de opgaven waar we voor staan, ontstaat een nieuwe situatie. Soms passen kwaliteiten en opgaven goed in elkaar. Waar dit niet het geval is ontstaan dilemma’s. Waar kiezen we voor? Gaan de (bestaande) kwaliteiten voor? Of is het oplossen van de opgaven belangrijker? Op welke manier zijn ze te combineren en kan een nieuwe kwaliteit worden gemaakt? We besluiten de Staat van Baarn met de belangrijkste dilemma’s tussen kwaliteiten en opgaven. Zij zijn straks onderdeel van de uitdagingen waar we als gemeen te Baarn voor staan. Uitdagingen die we in de omgevingsvisie graag weer samen met de samenleving aangaan.

staande waarden nieuwe opgaven in te vullen. Een ander deel van de inwoners en stakeholders geeft de prioriteit nog iets meer aan het behoud van bestaande kwaliteiten. In die balans ligt de nieuwe (gewenste) identiteit:

“het goede behouden

en het nieuwe omarmen”

Voor de gewenste identiteit wordt het kenmerk Vorstelijk Baarn ook belangrijker. Vorstelijk Baarn kan uitgroeien tot een paraplubegrip voor de gemeente Baarn. Alle andere kenmerken kunnen hieronder vallen. Voor de lokale economie en de recreatie is dit al gedeeltelijk ingevuld. Voor de inwoners mag 8.1 Onze nieuwe (gewenste) ‘Vorstelijk Baarn’ meer betekenis identiteit krijgen in hun woon- en leefomgeUit het participatietraject komt naar voren ving. Zodat je ook kunt wonen en dat de gewenste identiteit voor de gemeente leven in een ‘Vorstelijk Baarn’. Baarn behoorlijk dicht bij de huidige identiteit ligt. Dat is in een gemeente met zoveel kwaliteiten wel logisch. Tegelijkertijd ligt daar ook meteen een risico. Om de huidige kwaliteiten te kunnen behouden is ook een bepaalde mate van ontwikkeling nodig. Een deel van de inwoners en stakeholders die we hebben gesproken geven aan dat ze nieuwe ontwikkelingen graag wat progressiever of vernieuwender zouden aanpakken. Daarmee hopen ze op extra creativiteit om binnen be64

De gewenste identiteit VORSTELIJK BAARN: • Groen & lommerrijk • Dorps met allure • Centrale ligging en bereikbaarheid • Voorzieningen en centrum • Monumentaal • Ondernemend • Het goede behouden en het nieuwe omarmen

Gewenste identiteit van de gemeente Baarn 65

8.2 De uitdagingen voor de omgevingsvisie In principe is elke opgave uit hoofdstuk 7 natuurlijk een uitdaging. Gezien de vele kwaliteiten zien we echter en bijzondere uitdaging in thema’s aar deze kwaliteiten en nieuwe ontwikkelingen kunnen botsen. De belangrijkste dilemma’s voor de omgevingsvisie benoemen we hier. Behoud van waarden en het realiseren van passende woningen voor iedereen en een betere toegankelijkheid Het groene en lommerrijke karakter van veel wijken in Baarn is een belangrijk onderdeel van onze kwaliteiten en identiteit. Tegelijk ligt er een opgave voor betaalbare en passende woningen voor iedereen. Een deel van de genoemde kwaliteiten is expliciet beschermd in de drie beschermde dorpsgezichten die Baarn rijk is. Een deel van de woningopgave kan worden ingevuld via nieuw-

66

bouwlocaties, zoals op korte en middellange termijn in de Baarnsche Zoom. Gezien de bevolkingsontwikkeling is dat op termijn niet voldoende om aan de (lokale) vraag aan specifieke woningen te voldoen. Daarom lijkt het nodig om ook in bestaand stedelijk gebied te zoeken naar mogelijkheden om woningen meer betaalbaar te maken en geschikt te maken voor kleine huishoudens. De mate waarin het mogelijk wordt gemaakt om de bestaande bebouwing te splitsen in kleinere eenheden is een dilemma dat in de omgevingsvisie wordt uitgewerkt. Er is ook een markt voor eensgezinswoningen, die weer van belang zijn om het gewaarde hoge voorzieningenniveau te behouden. Voor de naoorlogse wijken, die niet als beschermd dorpsgezicht zijn aangewezen liggen inbreidingen en herstructureringen minder gevoelig. Echter, ook hier speelt groen, rust en allure een rol bij de inrichting en invulling van locaties. Het dilemma dat hier speelt is welke vorm van bebouwing ruimte

kan bieden aan kleinere en meer betaalbare wooneenheden en tegelijk bijdraagt aan de opgave om groenere en klimaatbestendige wijken te maken. Hogere bouw is een manier om woningen betaalbaarder te maken en tegelijk maximaal ruimte te behouden voor groen of openbare ruimte. Bepaald moet worden welke bouwhoogtes denkbaar zijn en welke invloed de bestaande kwaliteiten daarop hebben. Om de veiligheid en toegankelijkheid te verbeteren (met een toenemende aantal ouderen) is de opgave benoemd om meer ruimte voor fietsers en wandelaars te maken. Daarnaast ligt er in meerdere wijken de opgave om meer klimaatmaatregelen te nemen. Tegelijk is een deel van de stedenbouwkundige structuur en inrichting van de wijken van historische waarde en (deels) beschermd. De uitdaging is om tot een goede afstemming te komen tussen de inrichting van wegen en (het herkenbaar houden) van historische structuren en elementen.

Behoud kwaliteit versus nieuwe verdienmodellen voor landgoederen De gemeente Baarn kent verschillende landgoederen en buitens met elk haar eigen kwaliteiten. Vaak is sprake van een ensemble van landhuis met koetshuis en andere bijgebouwen. Veel van de tuinen rondom het landhuis zijn ingericht in de Engelse landschapsstijl. Daarnaast kennen de meeste landgoederen in meer of mindere mate percelen bos en agrarische gronden. De openbaarheid verschilt per gebied. Oude verdienmodellen, zoals bosbouw en agrarisch gebruik, bestaan of volstaan niet meer voor het onderhoud en beheer van de landgoederen. Daarom zijn afgelopen decennia meerdere activiteiten toegevoegd aan de landgoederen. Bijvoorbeeld recreatie, horeca en verhuur. Ook zijn in een aantal gevallen extra woonbestemmingen toegekend. In enkele gevallen is ook nieuwe bebouwing toegelaten. Meestal worden functies en activiteiten ingepast rondom het landhuis, in enkele gevallen verspreid over

het landgoed. Een voorbeeld is Pijnenburg, waar in het bosgebied een mountainbikeroute is aangelegd en hondenloslaatgebieden zijn ingericht. Kasteel Groeneveld is een locatie voor evenementen, horeca en bevat een museum. Daarmee hoort het kasteel bij de best bezochte natuur- en recreatiegebieden van de provincie Utrecht. Het dilemma is op welke manier de gemeente in de toekomst voldoende verdienmodellen mogelijk maakt om de landgoederen in stand te kunnen houden. In welke mate kunnen generieke mogelijkheden en voorwaarden gelden en in welke mate moet hierin maatwerk plaatsvinden? Waar ligt het optimum tussen nieuwe functies en verdienmodellen en het instandhouden van de essentiële kwaliteiten.

67

Versterken van de kwaliteit van de natuur versus opvangen van de recreatiedruk Baarn kent unieke bosgebieden. Het bosgebied kent door het reliëf en de landgoederen een bijzonder rijke schakering van bostypen en natuurwaarden. Bovendien ligt het gebied op de overgang van hoge naar laaggelegen gronden, wat zorgt voor een grotere dichtheid aan soorten planten en dieren. Tenslotte maakt het gebied deel uit van een omvangrijke (en robuuste) ecologische verbinding, die door de komst van een ecoduct over de A27 is versterkt. Tegelijk is het bos-

68

gebied rond Lage Vuursche en het Baarnse Bos het drukstbezochte natuur- en recreatiegebied in de provincie Utrecht. Er liggen economische kansen om de recreatie verder te versterken en ook zijn nieuwe recreatieve functies nodig om de recreatiedruk op te kunnen vangen en de drukste plekken te verlichten. Het bieden van ruimte om de recreatiedruk op te vangen en te verspreiden is een dilemma in relatie tot de kwaliteiten van de natuur en de potentie om die kwaliteiten te versterken. Is het gezien de kwaliteiten sterk om de recreatiedruk verder te bundelen of is spreiding juist beter om de algehele druk

te verkleinen? Dit dilemma beperkt zich niet tot Baarn, de ontwikkelingen in Baarn hangen nauw samen met ontwikkelingen op andere locaties op de Utrechtse Heuvelrug.

Behoud van de kwaliteiten van het cultuurhistorisch agrarisch landschap versus opwek van duurzame energie De gemeente Baarn heeft de opgave om energieneutraal te worden. Daartoe wordt een mix aan middelen ingezet. Afgelopen jaren is al veel gedaan om de isolatie van woningen te stimuleren, net als het plaatsen van zonnepanelen op daken. In de periode tussen 2011 en 2020 zijn veel woningen met lage energielabels beter geïsoleerd. Het gemiddelde label in Baarn is verschoven van E naar D.

Dit heeft geleid tot een besparing op gas van 17,6%. Om energieneutraal te worden is verdere besparing nodig en is ook de opwek van duurzame vormen van energie nodig. Het uitnodigingskader gaat naast maximale inzet op daken uit van 77 hectare zonnevelden. Tegelijk is het geschikte gebied voor zonneweides beperkt. De polder Eemland heeft tegelijk veel cultuurhistorische en natuurwaarden. Het dilemma is hoe en waar je kiest voor behoud van kwaliteit en waar je mogelijkheden schept voor zonneweides. Tegelijk kun je eisen stellen aan het

inpassen van initiatieven, maar dat kan ten koste gaan van de haalbaarheid. Ook daar zien we een dilemma.

69

Opgesteld door LOS stadomland B.V. in opdracht van de gemeente Baarn

Postbus 142 5201 AC ‘s Hertogenbosch Reutsedijk 9 5264 PC te Vught Tel: 073 - 7113770 info@losstadomland.nl www.losstadomland.nl