322439 Uitnodigingskader zonne- en windenergie bijlage 1 Rapport uitnodigingskader zonne- en windenergie AANGEPAST NAV AMENDEMENT

natuurwaarden in het gebied, en de mogelijke

gebieden 9. Er wordt een duidelijk aantoonbare meerwaarde gecreëerd voor de natuur en het landschap op de betreffende locatie. Initiatiefnemers betrekken experts voor de invulling van deze meerwaarde. De initiatiefnemer betrekt relevante lokale natuurorganisaties en terreinbeherende organisaties vroegtijdig in de planvorming. Samen wordt een plan uitgewerkt waarmee de zonneweide meerwaarde voor de natuur en het landschap kan creëren. De relevante lokale natuurorganisaties en terreinbeherende organisaties zijn bekend met de situatie van

langetermijneffecten van een zonneweide hierop. In het plan wordt door de initiatiefnemer ook opgenomen hoe voor het behoud van bodemgesteldheid wordt gezorgd. Aan het einde van de levensduur van de zonneweide mag de bodemgesteldheid van de ondergrond niet verslechterd zijn. De bodem bevat voldoende nutriënten en bevat geen nieuwe verontreinigingen t.o.v. voor de aanleg van de zonneweide.

37

10.

specifieke locaties en de lokale natuurwaarden en kunnen de impact van zonneweides helpen inschatten. Hetzelfde geldt voor de landschappelijke meerwaarde.

5.4 Voorwaarden sociaalmaatschappelijk

Naast de vormen van financiële participatie die geboden worden, wordt ook een deel van de opbrengsten ingezet voor natuurverbetering.

participatie. Met procesparticipatie wordt een traject

De opbrengsten van zonneweides in oranje

energieproject. Met financiële participatie worden de

gebieden worden gedeeltelijk ingezet voor ontwikkeling van natuur in dat betreffende natuurgebied. Zo kunnen zonneweides van toevoeging zijn op de lokale natuurwaarden en op de gewenste ecologische ontwikkeling van het gebied. In zogenaamde natuurinclusieve zonneweides wordt in het ontwerp rekening gehouden met de lokale natuurwaarden en worden nieuwe habitats voor diersoorten of standplaatsen voor vegetatie gecreëerd. Dit type ontwikkeling geniet de voorkeur. De manier waarop en de hoogte van de investering in de natuur hangt af van de specifieke locatie. Op

Om de omgeving te betrekken in de planvorming zijn er twee soorten participatie: proces- en financiële bedoeld waarin omwonenden en inwoners vroegtijdig worden betrokken in de planvorming van het mogelijkheden bedoeld waarmee de omgeving financieel kan deelnemen aan de ontwikkeling van de zonneweide, bijvoorbeeld met obligaties of aandelen. De voorwaarden voor (financiële- en proces)participatie hebben ten doel dat er een acceptabele verdeling is van de lusten en de lasten in de directe omgeving van de opweklocatie en dat omwonenden en inwoners worden betrokken. Basisvoorwaarden sociaal-maatschappelijk voor groene en oranje gebieden 11. De zonneweide voegt financiële of ecologische meerwaarde toe aan het gebied.

basis van flora en fauna onderzoek op de

Gedurende de planvorming van de zonneweide

specifieke locatie wordt dit in overleg tussen

wordt bepaald of de ontwikkeling financiële

initiatiefnemer en gemeente gespecificeerd.

meerwaarde (profijt voor de omgeving) creëert of dat het de kwaliteit van de omgeving (zie ook

voorwaarde 9) verbetert. Dit is maatwerk per specifieke locatie. De initiatiefnemer geeft per betreffende locatie aan hoe het initiatief meerwaarde creëert: hoe de functie van het gebied wordt versterkt, dan wel de verbinding met andere opgaven voor de specifieke locatie. In het ontwikkeltraject wordt bepaald welke meerwaarde het project kan bieden aan het gebied. Met deze meerwaarde kunnen twee dingen bedoeld worden. Of een financiële meerwaarde (profijt voor de omgeving, zoals beschreven in uitgangspunt 9), of het verbeteren van de kwaliteit van de omgeving. Dit is maatwerk voor de specifieke locatie. Voor de betreffende locatie geeft de initiatiefnemer aan hoe binnen het initiatief invulling gegeven wordt aan meerwaarde: hoe de functie van het gebied wordt versterkt, dan wel de verbinding met andere opgaven voor de specifieke locatie. Voorbeelden van meerwaarde zijn: ■ De mate en manier van meervoudig ruimtegebruik; ■ De maatregelen die worden getroffen om de impact op de omgeving te beperken;

38

■ De maatregelen die worden getroffen om de

12.

omgeving ruimtelijk en functioneel te versterken;

boerenbedrijven worden benut;

dezelfde informatie); ■ Inzicht in de boekhouding van het project (tenminste hoofdlijnen kosten en baten); ■ De verdeling van de baten op hoofdlijnen tussen grondeigenaren, investeerders en omgeving.

aandelen, obligaties, certificaten, korting op de energiefactuur en inkoopvoordeel zonnepanelen. Financiële participatie is een

initiatiefnemer vast in een verslag van dit

belangrijke manier om een deel van de baten

participatietraject, dat de gehele periode, van

terug te laten vloeien naar de omgeving. Hierbij

planfase tot en met exploitatie, betreft.

profijtplan. In het profijtplan worden de volgende

van de opbrengsten);

participatie worden toegepast: omgevingsfonds,

communicatie en participatieplan. Dit legt de

wordt beschreven door de initiatiefnemer in een

■ De wijze van informatieverstrekking (iedereen

van de volgende vormen van (financiële)

plan wordt betrokken middels een

De meerwaarde die wordt toegevoegd in het gebied

betrokken wordt en wie beslist over de verdeling

omgeving. Minstens één, maar liever meerdere,

geven hoe de omgeving in het opstellen van het

maatschappelijke doelen.

■ De inrichting van het proces (onder andere wie

voorstel die past bij de wensen van de

plaatst daarvan doet de initiatiefnemer een

betrekt door in de verkennende fase aan te

■ De bijdrage die wordt geleverd aan

toegepast;

In het participatietraject heeft de gemeente een initiatiefnemer toont aan hoe hij de omgeving

opgaven zoals klimaatadaptatie en sanering

■ De vorm(en) van financiële participatie die wordt

worden op voorhand niet voorgeschreven. In

faciliterende en meedenkende rol. De

■ De mate waarin koppelkansen met andere

aspecten beschreven:

De initiatiefnemer betrekt de omgeving in een zorgvuldig participatietraject

13.

De opbrengsten van zonneweides komen zo veel mogelijk ten goede aan de omwonenden en(lokale) omgeving. Minstens één, maar liever meerdere, vorm van financiële participatie wordt toegepast, bijvoorbeeld: obligaties, aandelen, omgevingsfonds, etc. Om voor een goede verdeling van de lusten en de lasten te zorgen, komen de opbrengsten zo veel mogelijk ten goede van de omwonenden en (lokale) omgeving. De invulling hiervan wordt beschreven in het participatieplan zoals beschreven in voorwaarde 12. De vormen van financiële participatie die worden toegepast

is het van belang dat ook inwoners met een kleine beurs gebruik kunnen maken van mogelijkheden om te participeren. 14.

Er wordt gestreefd naar minimaal 50% lokaal eigendom. Bijvoorbeeld door middel van aandelen voor inwoners en ondernemers, of door het ontwikkelen van een zonneweide door een lokale energiecoöperatie. De uitgangspunten voor (financiële- en proces) participatie hebben ten doel dat er een eerlijke verdeling is van de lusten en de lasten in de directe omgeving van de opweklocatie. Hierbij dient te worden aangesloten bij uitgangspunten

39

vanuit het Klimaatakkoord, die ook geborgd zijn

natuur te beoordelen die vereist is voor oranje

plangebied in oorspronkelijke staat terug

in de RES 1.0 van RES Regio Amersfoort, dat er

gebieden.

gebracht, zoals in lijn met de Provinciale Interim

gestreefd dient te worden naar minstens 50% lokaal eigendom. Zie voor meer duiding over de definitie van ‘lokaal eigendom’ de RES 1.0 van RES Regio Amersfoort.17 Aanvullende voorwaarde sociaal-maatschappelijk voor oranje gebieden 15.

Tijdens het participatieproces worden voldoende relevante experts en belangenorganisaties geraadpleegd in de planvorming.

Omgevingsverordening.

5.5 Voorwaarden financieel en procedures De onderstaande uitganspunten omschrijven eisen aan het project omtrent de technische, financiële en

denken aan het invulling geven van meerwaarde op die specifieke locatie. Dit zijn indien van toepassing aanvullende experts ten opzichte van voorwaarde 12, om de meerwaarde voor de

Energieregio Amersfoort, Regionale Energie Strategie 1.0 (17 mei 2021), 50. 17

De initiatiefnemer toont aan dat het initiatief financieel, juridisch en technisch uitvoerbaar is. De initiatiefnemer presenteert een sluitende

juridische haalbaarheid.

businesscase, levert bewijs dat het

16.

De initiatiefnemer mag het eigendom van de zonneweide en bijbehorende verplichtingen niet aan derden overdragen zonder schriftelijk toestemming van de gemeente.

regelgeving en levert bewijs dat de opgewekte

Dit om te voorkomen dat de baten van de

geleverd in de verkennende fase van het

Zie ook voorwaarde 9: in het participatietraject worden experts betrokken die mee kunnen

18.

17.

zonneweide wegvloeien uit de omgeving. De initiatiefnemer neemt een plan op voor het behoud van bodemgesteldheid en levert het plangebied op in oorspronkelijke of verbeterde staat. Zie ook uitgangspunt 6. Na 25 jaar wordt de zonneweide ontmanteld en wordt het

projectvoorstel voldoet aan relevante wet- en elektriciteit kan worden geleverd, worden opgeslagen/ geleverd aan het net of worden omgezet in een energiedrager. Dit bewijs wordt initiatief waarin contact is met gemeente, de netbeheerder en grondeigenaren.

6

40

Uitvoering van het uitnodigingskader

41

De gemeente Baarn volgt een zorgvuldig proces voor de aanleg van zonneweides. Hierin vindt vroegtijdig overleg plaats tussen de initiatiefnemer, de gemeente en de omgeving. Dit sluit aan bij de insteek van de Omgevingswet, waarin vroegtijdige participatie een belangrijk uitgangspunt is. In het interactieve proces (afstemming tussen gemeente en initiatiefnemer) wordt gezamenlijk toegewerkt naar een plan dat past binnen het uitnodigingskader.

6

6.1

Proces- en financiële participatie

Het betrekken van de omgeving is een belangrijk aspect om ervoor te zorgen dat de lusten en de lasten verdeeld worden. De ontwikkeling van een zonneweide heeft impact op de leefomgeving van mensen. Daarom is het belangrijk is dat ze mee kunnen denken. En ook mee kunnen profiteren. Participatie is dus een middel om de omgeving te betrekken bij de inrichting van de leefomgeving.

Om dit te bereiken zijn er twee vormen van participatie

Door als initiatiefnemer/ ontwikkelaar met de omgeving

die kunnen worden ingezet: financiële en

een dialoog te voeren, wordt lokaal eigenaarschap

procesparticipatie. Met financiële participatie worden

ontwikkeld. Hiermee wordt bedoeld zowel letterlijk

de mogelijkheden bedoeld waarmee de omgeving

eigenaarschap, bijvoorbeeld door een vorm van

financieel kan deelnemen aan de ontwikkeling van de

financiële participatie toe te passen, als ook figuurlijk

zonneweide, bijvoorbeeld met obligaties of aandelen..

eigenaarschap: de gezamenlijke verantwoordelijkheid

Met procesparticipatie wordt een traject bedoeld

voor de opgave van de energietransitie.

waarin de bewoners vroegtijdig worden betrokken in de planvorming van de zonneweide. Dit sluit aan bij de

Participatie is in deze trajecten een middel, niet een

ontwikkeling die in ruimtelijke ordening al jaren aan de

doel. Het wordt ingezet om te zorgen dat zowel de

gang is. Er vindt namelijk een omslag plaats van

lusten, als de lasten van ontwikkelingen gedeeld

toetsingsplanologie (omgeving wordt geïnformeerd

worden met de omgeving. In deze participatietrajecten

over plannen via een formele vergunningprocedure)

is ook een rol weggelegd voor partijen als BKA (Baarnse

naar uitnodigingsplanologie, waarin de omgeving actief

Klimaat Alliantie) en Energiek Baarn.

betrokken wordt. De gemeente wordt hierdoor steeds meer een samenwerkingspartner. De vorm(en) van financiële participatie wordt niet voorgeschreven. Minstens één, maar liever meerdere, van de volgende vormen van (financiële) participatie worden toegepast: omgevingsfonds, aandelen, certificaten, crowdfunding. Een manier om baten terug te laten vloeien naar de omgeving is een samenwerking met een energiecoöperatie.

6.2 Zorgvuldig proces Voor de aanleg van een zonneweide, waarvoor in dit rapport het kader is beschreven, volgt de gemeente een zorgvuldig proces waarin vroegtijdig overleg plaatsvindt tussen de belanghebbenden. Dit laatste sluit aan bij de insteek van de Omgevingswet waarin vroegtijdige participatie een belangrijk uitgangspunt is. In het proces wordt gezamenlijk toegewerkt naar een plan dat past binnen het uitnodigingskader. Hierin worden alle belanghebbenden betrokken en/ of

42

uitgenodigd om met plannen te komen:

ambitie. In het geval dan blijkt dat nog aanvullende

grondeigenaren, inwoners en initiatiefnemers. De

ruimte nodig is voor zonneweides buiten de groene

gebieden aangegeven op de kaart worden gefaseerd

gebieden, worden (delen van) de oranje gebieden

opengesteld. Eerst worden initiatieven voor de groene

opengesteld.

gebieden in de zonnekaart (zie Hoofdstuk 3, figuur 9) opengesteld voor initiatieven. Openstelling vindt niet

Over het vervolgproces waarin de uitnodiging en

plaats voordat de raad is geïnformeerd over de

beoordeling van initiatieven en het proces om te

bevindingen van het onderzoek naar innovatieve

komen tot planvorming wordt aangeduid, wordt de

bronnen voor hernieuwbare energie en innovatieve

raad begin 2022 apart geïnformeerd.

technieken voor energieopslag. Ieder concreet initiatief wordt via een separaat raadsvoorstel aan de raad aangeboden. Na ca. een jaar wordt het beleid geëvalueerd en de voortgang ten opzichte van de

6.3

Verankering Omgevingsvisie

Het beleid voor duurzame opwek van energie door zonneweides gaat onderdeel uit maken van de te ontwikkelen Omgevingsvisie en/ of -plan. Aangezien deze nog niet gereed is, kan nog niet in detail aangegeven worden hoe dit beleid onderdeel wordt van de instrumenten van de Omgevingswet. In het traject voor de ontwikkeling van de Omgevingsvisie en plan zal worden bekeken hoe dit beleid onderdeel wordt.

41

B

Bijlagen

44

Bijlage 1: Zonnekaart – fase 1 Groene gebieden

45

Zonnekaart – fase 2 Oranje gebieden

46

41

Bijlage 2: Samenvatting participatietraject Participatie is een belangrijk onderdeel in de ontwikkeling van zonneweides. Maar ook voor het ontwikkelen van het beleid omtrent duurzame energie is participatie een belangrijk aspect. Om te komen tot een gedragen uitnodigingskader heeft een uitgebreid participatieproces plaats gevonden. Ter ondersteuning van het participatietraject werd een scala aan communicatieactiviteiten uitgevoerd: persberichten, video oproepen van de wethouder en betrokken partners / inwoners, een masterclass-video, een flyer actie met een fictieve zonneweide op de Brink in Baarn, abri’s met zonnepanelen en windmolens langs de doorgaande wegen in Baarn en diverse posts op de sociale media kanalen. De gemeente heeft verschillende stakeholders geïdentificeerd. Al deze stakeholdergroepen zijn apart benaderd en voor al deze groepen hebben meerdere participatiebijeenkomsten plaatsgevonden.

Figuur B2: Totstandkomingsproces uitnodigingskader. Alle uitgevoerde activiteiten in het geel zijn onderdeel van het participatietraject.

■ Externe stakeholders: vertegenwoordigen veel

■ Inwoners: particulieren die wonen in de gemeente

verschillende belangen, en is daarmee een

Baarn en dagelijks geconfronteerd zullen worden

afspiegeling van de samenleving; ook organisaties

met toekomstige zonneweides en/of windmolens

met kennis van zaken

42

Hieronder worden de verschillende activiteiten

verduurzaming, het doel van het uitnodigingskader en

■ Provincie Utrecht

beschreven rondom participatie, zoals ook

het doel van de participatiebijeenkomsten.

■ RUD

weergegeven in de tijdlijn.

Tijdens de bijeenkomst zelf probeerde de gemeente te

■ Staatsbosbeheer

achterhalen welke aspecten volgens de deelnemers

■ Stichting Mooi Baarn

B2.1 Workshops externe stakeholders

belangrijk zijn wanneer een zonne- of

■ Stichting Toerisme Baarn

Onder externe stakeholders worden alle

windenergieproject ontwikkeld wordt. Samen met

belangengroepen verstaan die beïnvloed worden doorof invloed hebben op het uitnodigingskader. Om brede vertegenwoordiging van belangen in de samenleving te vertegenwoordigen, is voor de bijeenkomsten met externe stakeholders een diverse

deelnemers ging de gemeente in gesprek over de

Verloop van de bijeenkomst

ruimtelijke en sociaal-maatschappelijke afwegingen die

De bijeenkomst verliep als volgt: Na een algemene

gemaakt moeten worden voor het opstellen van het

introductie over de Baarnse energieopgave en het doel

uitnodigingskader.

en inhoud van het uitnodigingskader, werd steeds informatie gedeeld over een ruimtelijk of sociaal-

Deelnemers

maatschappelijk aspect waar een afweging over

Van de 28 organisaties die waren uitgenodigd voor de

gemaakt wordt in het uitnodigingskader. Vervolgens

bijeenkomst, hebben uiteindelijk vertegenwoordigers

werden via de tool ‘Mentimeter’ vragen gesteld en

van de onderstaande organisaties zich aangemeld en

konden deelnemers hun voorkeuren aangeven en

verenigingen.

deelgenomen. Bij de bijeenkomst waren

toelichten.

vertegenwoordigers aanwezig van:

De onderwerpen die aan bod kwamen, zijn:

Workshop 1 (29 april 2021, online).

■ Baarnse Klimaat Alliantie

■ Zonne- en windenergie in relatie tot de natuur en

groep belangenorganisaties uitgenodigd. Waaronder de NMU, Provincie Utrecht, Staatsbosbeheer en lokale organisaties, zoals grootgrondeigenaren, de Baarnse Klimaat Alliantie, energiecoöperaties en (natuur)

De eerste bijeenkomst bestond uit twee delen. Allereerst kregen de organisaties die zich hadden aangemeld een video toegestuurd ter voorbereiding van de online bijeenkomst. In deze video werd het onderwerp geïntroduceerd en werden deelnemers van informatie voorzien over de noodzaak van

■ Eemland 300 ■ Eemland Wonen ■ Energie van Utrecht

het landschap ■ Het concentreren of verspreiden van zonneweides en windmolens

■ Energiek Baarn

■ Landschappelijke inpassing en inrichting

■ Landgoed Pijnenburg

■ Schaalgrootte en multifunctioneel ruimtegebruik

■ LTO Eemland

■ Procesparticipatie

■ Platform Ondernemend Baarn Duurzaam

■ Financiële participatie

43

Resultaten:

■ Waar in de gemeente zijn er kansen voor de

werd in deze presentatie toegelicht hoe de kaarten tot

Wat voornamelijk opvalt is dat de meningen verdeeld

ontwikkeling van grondgebonden zonne- en

stand zijn gekomen die als uitgangspunt werden

zijn als het gaat over de afwegingen die gemaakt

windenergie?

gebruikt voor het tweede deel van de bijeenkomst. In

moeten worden. Wel gaven deelnemers aan dat ze het

■ Aan welke voorwaarden moet worden voldaan voor

het tweede deel van de bijeenkomst werd aan de hand

vaak lastig vonden een concreet antwoord te geven,

de ontwikkeling van grondgebonden zonne- en

van een kansenkaart voor windenergie en vervolgens

windenergie?

een kansenkaart voor zonne-energie een verdiepend

omdat de bijeenkomst een hoog theoretisch karakter had. Zij gaven aan behoefte te hebben aan een tweede

■ Constructief gesprek over kansen en uitdagingen.

bijeenkomst, waarbij er concreter nagedacht kan

gesprek gevoerd over de potentiële zoekgebieden en bijbehorende voorwaarden voor de grootschalige

worden over locaties voor zonneweides en/of

Deelnemers

opwek van duurzame energie in de gemeente.

windmolens en de bijbehorende voorwaarden aan de

Bij deze bijeenkomst waren vertegenwoordigers

hand van een kaart en het bespreken van verschillende

aanwezig van de volgende organisaties:

Resultaten:

scenario's, omdat de voorwaarden afhankelijk zijn van

■ Baarnse Klimaat Alliantie

De verdiepingsgesprekken leidden tot de voorwaarden

de locatie waar potentieel duurzame energie opgewekt

■ Collectief Eemland

die staan weergegeven in figuur B3.

kan worden. Aan dit verzoek is gehoor gegeven met de

■ Eemland 300

Opvallend was dat de meningen verdeeld waren over

bijeenkomst van 24 juni.

■ Energiek Baarn

de toepasbaarheid van windenergie in de gemeente.

■ LTO Eemland

Een deel van de deelnemers ziet kansen voor

Workshop 2 (24 juni 2021, online)

■ Stichting Mooi Baarn

windenergie langs infrastructuur, een deel van de

Naar aanleiding van de eerste workshop is op verzoek

■ Stichting Utrechts Landschap

deelnemers was geen voorstander van windenergie.

van de deelnemers een tweede bijeenkomst

■ Vereniging Vrij Polderland

Voor zonneweides zagen de deelnemers wel kansen.

georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomst is dieper

Voor zowel kansen als bedreigingen kwam voornamelijk

ingegaan op de resultaten van de eerste bijeenkomst.

Verloop van de bijeenkomst

naar voren dat natuurbehoud een belangrijk

Het doel van de middag was om met behulp van een

Allereerst werd een presentatie gegeven over de

aandachtspunt is om op te nemen in het

ruimtelijke analyse antwoord vinden op de volgende

Baarnse energie-opgave en welke technologieën er

uitnodigingskader.

vragen:

beschikbaar zijn om aan de huidige en toekomstige

Ook benadrukken deelnemers om niet alleen te

elektriciteitsvraag van de gemeente te voldoen. Ook

focussen op grootschalige zonne- en windenergie,

44

maar om ook de mogelijkheden voor alternatieve vormen van energieopwekking te onderzoeken.

Figuur B312: Resultaten van de tweede externe stakeholdersbijeenkomst van 24 juni.

45

B2.2 Workshops inwoners

benaderd om deel te nemen aan een burgerpanelbijeenkomst: de verdiepende

Workshop 1 (27 mei 2021, online)

inwonersdialoog. Van deze 1000 willekeurig

Het doel van de eerste bijeenkomst was om zo breed

het uitnodigingskader.

geselecteerde inwoners, zijn uiteindelijk 25 inwoners

mogelijk het net op te halen bij inwoners. Het doel van

die zich hebben aangemeld naar aanleiding van deze

de avond was om aan de hand van verschillende

Voor bijeenkomst 1 en 2 werden inwoners uitgenodigd

brief, uitgenodigd om eerst een online en vervolgens

scenario's antwoord te vinden op de volgende vragen:

Als derde stakeholdergroep zijn de inwoners van Baarn zijn benaderd om mee te denken over de invulling van

om deel te nemen aan het gesprek. Via de gemeentewebsite, een artikel in de Baarnsche Courant, reclameborden langs de weg en met een ludieke actie in het centrum van Baarn werden inwoners opgeroepen om zich aan te melden voor de

een fysieke bijeenkomst bij te wonen. De eerste online bijeenkomst (Masterclass), had als doel om iedereen te informeren over de doelstellingen van de energietransitie, landelijk, regionaal en in Baarn. En vervolgens een toelichting op wat dit betekent, en

inwonerbijeenkomsten.

welke afwegingen hierin gemaakt worden. De tweede

Na het opstellen van het concept uitnodigingskader zijn

richtte zich op de concept zonnekaart en de

er 1000 inwoners middels een persoonlijke brief

bijeenkomst met de geselecteerde groep inwoners voorwaarden.

Figuur 13: uitnodiging aan inwoners om mee te denken via social Media, de website, abri's, de Baarnsche Courant en met een actie in het centrum van Baarn.

46

■ Waar in de gemeente zijn er kansen voor de ontwikkeling van grondgebonden zonne- en windenergie? ■ Aan welke voorwaarden moet worden voldaan voor de ontwikkeling van grondgebonden zonne- en windenergie? ■ Welke vormen van participatie moeten er ingezet worden bij de ontwikkeling van energieprojecten? ■ Constructief gesprek over kansen en uitdagingen. Voor de eerste bijeenkomst hadden 52 deelnemers zich aangemeld. \Verloop van de bijeenkomst Het eerste deel van de avond vond plenair plaats. In het eerste deel van de avond werden deelnemers welkom geheten door de wethouder en kregen ze een korte video te zien over de noodzaak van verduurzamen, de verschillende technologische mogelijkheden voor duurzame opwek en de scope van het uitnodigingskader.

Figuur 14: Resultaten van de eerste inwonerbijeenkomst van 27 mei.

■ Participatie

Bij de verschillende scenario's werden deelnemers

In het tweede deel van de avond werden de

■ Scenario I: Geen ruimte voor zon en wind

gevraagd om op zoek te gaan naar kansen voor

deelnemers opgesplitst in vier groepen. In vier rondes

■ Scenario II: Gedeeltelijk ruimte voor zon en wind

duurzame energie die binnen het scenario passen.

van 20 minuten behandelden de groepen de volgende

■ Scenario III: Overal is ruimte voor zon en wind

Vragen zoals: ‘Waarom vindt u dit wel/niet een goed

onderwerpen:

scenario?’ ‘Welke plek is volgens u geschikt voor de

47

opwek van duurzame energie? ‘ en ‘Wat zijn daar de

■ Weer een andere groep legt het probleem toch nog

voor- en nadelen van dit scenario?’ waren hierbij

liever in Den Haag neer of pakt duurzame energie

hulpmiddelen om ieders mening op te halen. Er werd

aan op Europees niveau.

Bij deze bijeenkomst waren 26 inwoners aanwezig. Verloop van de bijeenkomst

in de scenario's geen onderscheid gemaakt tussen

Hoewel deelnemers de avond als constructief

Allereerst werd een presentatie gegeven over de

zonneweides en windmolens. Tijdens het onderwerp

ervaarden, gaven de deelnemers aan n de volgende

Baarnse energie-opgave en welke technologieën er

participatie werd deelnemers gevraagd welke

bijeenkomst graag meer inhoudelijke en feitelijke

beschikbaar zijn om aan de huidige en toekomstige

participatiebehoeften zijn hebben tijdens de

informatie te ontvangen. Veel voorwaarden en

elektriciteitsvraag van de gemeente te voldoen. Ook

ontwikkeling van duurzame energieprojecten. Willen

voorwaarden zijn namelijk situatie- en

werd in deze presentatie toegelicht hoe de kaarten tot

deelnemers voornamelijk geïnformeerd worden of ook

locatieafhankelijk.

stand zijn gekomen die als uitgangspunt werden

meedenken in het ontwikkelproces? En welke vormen van financiële participatie hebben de voorkeur?

gebruikt voor het tweede deel van de bijeenkomst. Workshop 2 (15 juni 2021, online) Voor de tweede bijeenkomst voor inwoners werd

In het tweede deel van de bijeenkomst werden de

Resultaten

hetzelfde format aangehouden als bij de tweede

deelnemers verdeeld over verschillende kleinere

De kansen die de deelnemers zagen binnen de drie

bijeenkomst voor externe stakeholders. Tijdens deze

groepjes. Aan de hand van een kansenkaart voor

scenario's zijn weergegeven in figuur B3.

bijeenkomst is dieper ingegaan op de resultaten van de

windenergie en vervolgens een kansenkaart voor

eerste bijeenkomst. Het doel van de avond was om met

zonne-energie werd een verdiepend gesprek gevoerd

Naast de kansen per scenario zijn er ook een aantal

behulp van een ruimtelijke analyse antwoord vinden op

over de potentiële zoekgebieden en bijbehorende

algemene observaties:

de volgende vragen:

voorwaarden voor de grootschalige opwek van

■ Een aantal deelnemers voelt duidelijk een

■ Waar in de gemeente zijn er kansen voor de

duurzame energie in de gemeente. Ook werd de

verantwoordelijkheid om hun bijdrage te leveren

ontwikkeling van grondgebonden zonne- en

inwoners gevraagd aan welke vormen van participatie

voor de generaties na ons.

windenergie?

zij behoefte hebben als een energieproject ontwikkeld

■ Een aantal deelnemers voelt ook die verantwoordelijkheid maar worstelt met de vraag hoe er invulling aan te geven.

■ Aan welke voorwaarden moet worden voldaan voor de ontwikkeling van grondgebonden zonne- en windenergie? ■ Constructief gesprek over kansen en uitdagingen.

gaat worden.

48

Resultaten: De verdiepingsgesprekken hebben geleid tot de voorwaarden die staan weergegeven in figuur B5. Wat opvalt is dat de deelnemers geen kansen zien voor windenergie in Baarn. Voor zonneweides zagen de deelnemers wel kansen. Voor zowel kansen als bedreigingen kwam voornamelijk naar voren dat natuurbehoud een belangrijk aandachtspunt is om op te nemen in het uitnodigingskader. Ook benadrukken deelnemers om niet alleen te focussen op grootschalige zonne- en windenergie, maar om ook de mogelijkheden voor alternatieve vormen van energie-opwek te onderzoeken.

Figuur 15: Resultaten van de tweede inwonerbijeenkomst van 15 juni.

49

B2.3 Online kaart Naast de participatiebijeenkomsten is er ook nagedacht over een laagdrempeligere manier van participatie, waarbij een grotere groep deelnemers bereikt kan worden. In juni is op de Brink door middel van het uitdelen van QR codes bij inwoners onder de aandacht gebracht dat de kaart online stond en werd ze gevraagd hierop te reageren. Er is gekozen om gedurende twee weken een kaart met enquête open te stellen die inwoners konden invullen. In deze kaartenquête kregen inwoners een basiskaart te zien, zoals deze ook zichtbaar is op bijvoorbeeld Google Maps, met daarop aangegeven de gemeentegrenzen, wegen, bebouwing, water en natuur. Vervolgens konden deelnemers antwoord geven op

■ De rode punten zijn antwoorden op de vraag: Waar

Opvallend is dat voor zowel windmolens als

in de gemeente ziet u geen kans voor de opwek van

zonneweides vooral kansen worden gezien nabij

duurzame energie middels windmolens?

infrastructuur en (bijna) geen kansen worden gezien in

■ De groene vlakken zijn antwoorden op de vraag:

het bos.

Waar in de gemeente ziet u wel kans voor de opwek

Het weidevogelkerngebied is een controversieel gebied

van duurzame energie middels zonneweides?

als het gaat om de opwek van duurzame energie. Voor

■ De rode vlakken zijn antwoorden op de vraag: Waar

windmolens als zonneweides is dit gebied door zowel

in de gemeente ziet u geen kans voor de opwek van

voorstanders als tegenstanders veelvuldig aangewezen

duurzame energie middels zonneweides?

als gebied waar tegelijkertijd wel kansen en geen kansen zijn voor duurzame energie. Dit geeft aan dat

Nadat deelnemers een punt geplaatst hadden op de

hier de meningen verdeeld zijn, maar dat dit wel een

kaart kregen ze bijbehorende vervolgvragen te zien,

belangrijk gebied is om zorgvuldig mee te nemen en

zoals ‘Waarom vindt u deze locatie wel/niet geschikt

voldoende aandacht te geven in het uitnodigingskader.

voor de opwek van duurzame energie middels

De linker kaart geeft weer op welke locaties inwoners

windmolens/zonneweides?’ en ‘Hoe groot mag volgens

wel of geen windmolens zouden willen plaatsen. De

u de windmolen/zonneweide zijn?’.

rechter kaart geeft gebieden weer waar inwoners wel of geen zonneweides zouden willen plaatsen. Voor de

Resultaten

rechter kaart geldt: hoe donkerder de kleur, hoe meer

plaatsen en rode en groene vlakken tekenen.

Uiteindelijk hebben 331 verschillende inwoners de

inwoners dit gebied gemarkeerd hebben.

■ De groene punten zijn antwoorden op de vraag:

samengevoegd levert dat de kaarten op zoals

vier vragen, door op de kaart rode en groene punten

Waar in de gemeente ziet u wel kans voor de opwek van duurzame energie middels windmolens?

enquête ingevuld. Als alle antwoorden worden weergegeven in figuur B6. Voor de zonnekaart geldt: Hoe donkerder van kleur, hoe meer mensen dat gebied als geschikt of ongeschikt hebben aangewezen.

50

Figuur 16: Uitkomsten van de digitale kaartenquête.

B2.4 Toetsing van de concept zonnekaart

organiseren van een bijeenkomst met een burgerpanel.

Reactieformulier voor inwoners (30 augustus 2021 – 10

Na het opstellen van de concept zonnekaart heeft nog

Beide toetsingsmomenten zijn hieronder samengevat.

september 2021, online)

een toetsing plaatsgevonden op verschillende

Van 30 augustus tot en met 10 september inwoners

manieren: door het vragen van reacties van inwoners

kans gehad om te reageren op de conceptversie van de

middels een online reactieformulier en door het

zonnekaart. De concept zonnekaart is samen met de

51

voorwaarden (voor groene gebieden) en aanvullende

op de voorwaarden en weer andere reacties gingen

■ Overdekking voor bestaande parkeerplaatsen;

voorwaarden (voor oranje gebieden) gepubliceerd op

over specifieke locaties binnen de gemeente.

■ Langs infrastructuur;

de gemeentewebsite. Via verschillende platforms zijn

■ Langs industrie.

inwoners gevraagd om te reageren op de concept

Hieronder een opsomming van de reacties die het

zonnekaart. Degenen die eerder in het traject hebben

meeste zijn voorgekomen:

meegedacht, zoals de inwoners en

■ Meerdere malen is genoemd dat het NNN- en

■ Wanneer de gebouwde omgeving optimaal benut is, kan volgens respondenten overwogen worden om een aantal van de groene gebieden open te stellen.

belanghebbendenorganisaties die deelnamen aan de

weidevogelkerngebied niet oranje op de kaart zou

participatiebijeenkomsten, zijn individueel gewezen op

moeten zijn. Evenals de groene gebieden waar veel

de mogelijkheid om op de zonnekaart te reageren.

recreatie plaatsvindt. De redenen hiervoor

Door middel van een reactieformulier op de website

verschillen enigszins tussen de reacties, maar

tot woningen hanteren, in verband met zicht op de

hadden inwoners en andere belanghebbenden de

komen op het volgende neer:

zonnepanelen;

gelegenheid om hun feedback te geven op de

■ Het plaatsen van zonneweides in kwetsbare

zonnekaart. Daarnaast zijn per post en per mail ook een aantal aanvullende reacties binnengekomen.

■ Een deel van de reactanten wil helemaal geen zonneweides in Baarn; ■ Meerdere reactanten willen een minimale afstand

■ Een locatie waar een aantal keer een reactie op is

natuur is ongewenst, omdat dit de natuur

gegeven is nabij de Praamgracht, en locatie naast

schaadt;

het NNN-gebied en Weidevogelkerngebied.

■ De natuur- en cultuurhistorische waarden van

Respondenten willen dit gebied open houden

Resultaten

het landschap worden aangetast. Waaronder

vanwege:

In totaal hebben 162 personen een reactie ingestuurd.

het open karakter van de Eempolder.

■ Hun woongenot;

Het merendeel hiervan waren inwoners, maar ook is er

■ Een groot deel van de respondenten geeft aan dat

■ De (weide)vogels;

een aantal keer gereageerd namens een

vóórdat de gemeente zonneweides gaat

■ Het open karakter van het landschap;

belangenorganisatie. Van deze 162 personen had

ontwikkelen, eerst alle beschikbare ruimte in de

■ De natuur- en cultuurhistorische waarde van het

78,4% nog niet eerder deelgenomen aan een

gebouwde omgeving benut moet worden. Dit

participatiebijeenkomst.

betekent:

De reacties op de zonnekaart liepen uiteen. Sommige

■ Plaats zonnepanelen op alle beschikbare daken:

De opmerkingen uit het online reactieformulier zijn

inwoners gaven aanmerkingen op de kaart, sommigen

op grote gebouwen zoals (boeren)bedrijven,

samen met de bevindingen in het Burgerpanel (zie

scholen, de ijsbaan en gemeentegebouwen;

landschap.

52

onder) meegenomen in de aangepaste versie van de

nemen aan deze bijeenkomsten. Van deze 76 inwoners

Na een woord van welkom door de wethouder

zonnekaart.

zijn 25 inwoners geselecteerd, op basis van generieke

behandelden de verschillende sprekers ieder een

kenmerken als gender, leeftijd, inkomen,

onderdeel van de energietransitie. Iedere spreker

Toetsing concept zonnekaart door een burgerpanel (9

opleidingsniveau en buurt. Hiervoor is openbare data

vertegenwoordigde een organisatie in de keten van de

september online & 14 september in Baarn)

van het CBS gecombineerd met een door inwoners

energietransitie. Na elke spreker was er de gelegenheid

Eerder in het participatieproces kon men zich op eigen

ingevulde vragenlijst, om zo een representatieve

tot het stellen van vragen. De volgende organisaties

initiatief aanmelden voor deelname aan de

samenstelling van de Baarnse inwoners te krijgen.

spraken tijdens de masterclass over de volgende

participatiebijeenkomsten. Veel van de deelnemers die

onderwerpen:

zich hiervoor aanmelden doen dit omdat zij een

Verloop van de eerste avond: Masterclass18

uitgesproken mening over duurzame opwek in de

De eerste activiteit voor het burgerpanel was het

is hun rol in de energietransitie en welke keuzes en

gemeente hebben. Om ook de inwoners te bereiken

volgen van een masterclass. Op donderdag 9

uitdagingen komen bij de energietransitie kijken

die zich niet zo snel zouden opgeven is er aan het eind

september kwamen verschillende sprekers aan het

van het participatietraject ook een tweetal

woord om uitleg te geven over de energietransitie en

bijeenkomsten georganiseerd met een burgerpanel

verschillende uitdagingen die daarbij komen kijken. Het

afspraken rondom de doelstellingen in de

van 25 inwoners van de gemeente.

doel van deze avond was om de deelnemers

energietransitie en wat zijn hier bij de grote

voldoende basiskennis op te laten doen om de

■ Stedin: Wat zijn de taken van de netbeheerder? Wat

voor de netbeheerders? ■ NP RES: Wat zijn mondiale, Europese en nationale

uitdagingen?

Selectie van de genodigden,

uitdagingen en afwegingen in de energietransitie te

Om ‘de stille meerderheid’ te bereiken zijn 1000

begrijpen. Dit als inleiding van het uitnodigingskader en

doelstellingen met betrekking tot de

inwoners in de gemeente persoonlijk aangeschreven

de zonnekaart.

energietransitie? Wat zijn de belangrijkste

en uitgenodigd om deel te nemen aan het burgerpanel.

De masterclass kon online live gevolgd worden, maar

afwegingen binnen de RES Regio Amersfoort en wat

Hiervan hebben 76 inwoners aangegeven graag deel te

ook worden teruggekeken.

zijn hierbij de grootste uitdagingen?

18

Masterclass 9 september 2021: https://youtu.be/Au44QyhHtJw

■ RES Regio Amersfoort: Wat zijn de regionale

53

■ Gemeente Baarn: Wat zijn de lokale doelstellingen

voorwaarden en vervolgens een dialoog in kleine

bijeenkomst wel gefocust werd op de juiste vragen:

met betrekking tot de energietransitie? Wat zijn de

groepjes waarin iedere deelnemer zijn/haar gedachten

onderwerpen zoals stilstaande windmolens in

belangrijkste afwegingen binnen de gemeente en

bij de kaart en voorwaarden kon delen.

Flevoland, toenemend energieverbruik en CO2-uitstoot

wat zijn de grootste uitdagingen met betrekking tot

door evenementen in Soestdijk en de kosten/ baten

de opwek van duurzame energie?

van duurzame energieopwekking kwamen aan bod. Resultaten

Een evaluatiepunt is dat het wenselijk was geweest om

Verloop van de tweede avond: Dieptedialoog

bij de inleiding eerst stil te staan bij de verschillende

De tweede activiteit voor het burgerpanel was het

onderwerpen waar de gemeente mee bezig is op het

toetsen van de zonnekaart en voorwaarden tijdens een

gebied van duurzaamheid. Dus niet alleen over

fysieke bijeenkomst in het gemeentehuis. Van de 25

grondgebonden zonne- en windenergie, maar ook over

genodigden waren uiteindelijk 22 deelnemers aanwezig

projecten met betrekking tot energiebesparing, zon op

bij de dieptedialoog. Het doel van deze avond was om

daken, de transitievisie warmte en onderzoek naar het

de inwoners hun visie op de zonnekaart en

gebruik van aardwarmte bijvoorbeeld.

voorwaarden te laten delen, om te toetsen of deze

De resultaten van de dialoog in kleine groepjes

meningen overeenkomen met de ingezonden reacties

verschilde enigszins per groepje. De uitkomst die bij de

op de concept zonnekaart.

meeste groepjes naar voren kwam, is dat de plaatsing

Vooraf aan het inhoudelijke deel van de avond werden

van zonneweides in oranje gebieden ongewenst is.

de inwoners onder het genot van een stukje pizza

Oftewel: geen zonneweides in natuurgebieden. Tenzij

welkom geheten op het gemeentehuis. Na het woord van welkom door de wethouder verplaatsten de deelnemers zich naar de trouwzaal voor de rest van het programma. Het avondprogramma bestond inhoudelijk uit twee onderdelen: een plenaire presentatie over de totstandkoming van de concept zonnekaart en

Figuur 17: Ontvangst bij de bijeenkomst van het Burgerberaad.

Bij aanvang van het plenaire deel van de avond werden gelijk kritische vragen gesteld. Deze vragen hadden niet alleen betrekking op het uitnodigingskader, maar ook op de energietransitie in het algemeen en of er in deze

onder aanvullende voorwaarden in bepaalde gevallen. De genoemde punten van iedere groep staan hieronder weergegeven: Groep A (5 inwoners)

54

■ Onderzoek de opties om bestaande windmolens buiten de gemeente te vervangen door nieuwe en namens Baarn over te nemen. ■ Ruimtegebrek: Woningbouw heeft prioriteit over de energietransitie.

■ Vraag: Wat is bekend over impact zonnepanelen op gezondheid (bijv. straling)? ■ Het uitgangspunt van tenminste 50% eigendom voor inwoners is goed. Belangrijk om inwoners en energie coöperaties ook te betrekken!

■ De groene locatie boven kasteel Groeneveld en de

■ De leegstaande panden op bedrijventerrein bij

groene locatie boven de A1 (nu beiden weiland) zijn

Nijhof: saneren en nieuwe bedrijven verplichten

geschikte locaties. ■ Opslag van energie ontbreekt op de kaart, maar daar is in deze regio ruimte voor nodig. ■ Creëer meer betrokkenheid van inwoners bij de

verantwoordelijkheid nemen. ■ Kijk naar financiële prikkels vanuit gemeente voor

door de weide te verstoppen in het landschap, bijvoorbeeld met planten en bloemen eromheen.

■ Zorg voor een goede landschappelijke inpassing

■ Niets doen is geen optie

door bijvoorbeeld beplanting rondom zonneweides.

■ De gemeentegrens kan beperkende factor zijn en voor versnippering zorgen. Daarom is het belangrijk

Groep C (4 inwoners)

de kaarten regionaal door te nemen en af te

■ Kijk nog eens kritisch naar de ingevulde vlakken op

stemmen, zodat de gemeentes samen op 1 lijn

de kaart: Sommige gebieden zijn niet mogelijk, doordat er woningen staan of bijvoorbeeld een manege. ■ Er is nagedacht over alternatieven voor

Groep B: (5 inwoners)

zonneweides:

■ De locatie bij Anna’s Hoeve is potentieel geschikt.

■ Zon op geluidswallen

■ Door technologische innovaties worden

■ Zon langs sloten

nodig.

■ Zorg voor een goede landschappelijke inpassing

Groep D: (5 inwoners)

subsidie voor zonnepanelen.

Als dit door ontwikkeld wordt heb je minder ha

groot gebied.

zonnepanelen op het bedrijfspand te plaatsen.

particulieren, ook kleine bedragen. Bijv. middels een

zonnepanelen ontwikkeld met efficiëntie van 60%.

invullen met zonneweides in plaats van één

■ Oranje gebieden zijn een no go

energietransitie door meer voorlichting. ■ Wij, als (inwoners van) de gemeente, moeten onze

■ Voorkeur voor meerdere kleine gebieden

komen. Anders kom je er niet uit. ■ Bij nieuwbouw verplicht het dak bedekken met zonnepanelen. ■ Inzetten op kleinere stukjes zonneweide, dichtbij waar de vraag is. Dit wordt bereikt met een decentraal netwerk. ■ Oranje en bos gebieden is een no go.

■ Verplaatsbare/verrijdbare zonnepanelen bij landbouw ■ 2 meter langer windturbines (alpha 311 – opbrengst valt wat tegen)

De bijeenkomst wordt afgesloten met het bedanken van ieders inbreng en enthousiasme. De verschillende specifieke locaties die genoemd zijn waar mogelijk

55

helemaal geen zonneweides gerealiseerd kunnen

zijn meegenomen in de stap van concept naar

worden op de zonnekaart, zoals plekken waar

definitieve kaart (zie paragraaf 4.4).

bebouwing staat, die niet op de kaart is opgenomen,