322439 Uitnodigingskader zonne- en windenergie bijlage 1 Rapport uitnodigingskader zonne- en windenergie AANGEPAST NAV AMENDEMENT
Tekst van het document
41
Uitnodigingskader zonne- en windenergie
2
INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING 2 1 INLEIDING EN AANLEIDING 4 2 PROCES OM TE KOMEN TOT HET UITNODIGINGSKADER 12 3 BAARNSE ENERGIEOPGAVE 17 4 RUIMTE VOOR DUURZAME ENERGIE IN BAARN 23 5 VOORWAARDEN VOOR ZONNEWEIDES 32 6 UITVOERING VAN HET UITNODIGINGSKADER 40 B BIJLAGEN 43 BIJLAGE 1: ZONNEKAART 44 BIJLAGE 2: SAMENVATTING PARTICIPATIETRAJECT 41
Samen op zoek naar ruimte voor duurzame energie.
2
Samenvatting
stap dichterbij. Dit heeft gevolgen voor hoe wij onze
ambitie niet behaald kan worden. Buiten de scope
ruimte gebruiken in Baarn. In het uitnodigingskader is
vallen zonnepanelen op daken en andere
De gevolgen van klimaatverandering zijn steeds beter merkbaar. De gemeente Baarn is een groene gemeente met een rijke natuur. Actie is nodig op het gebied van klimaat om dat zo te houden. Met de ondertekening van het Klimaatakkoord van Parijs op 18 september 2015, zette de wereldgemeenschap een belangrijke stap om klimaatverandering tegen te gaan.
vastgelegd waar in Baarn duurzame elektriciteit
energiebronnen, zoals kernenergie, geothermie en
opgewekt kan worden en onder welke voorwaarden.
aquathermie. De potentie van deze bronnen voor
Met dit uitnodigingskader brengt de gemeente Baarn
Baarn worden in regionaal verband onderzocht. Om de
de nationale en lokale ambities dus samen.
doelstellingen voor 2030 te behalen, is het geen kwestie van kiezen tussen verschillende bronnen. Er
De scope van het uitnodigingskader betreft het beleid
moet EN worden ingezet op energiebesparing EN op
voor de realisatie van zonneweides en windmolens.
het plaatsen van zonnepanelen op daken EN op
Echter voor grote windmolens (groter vermogen dan 1
realisatie van zonneweides. Om het plaatsen van
MW of hoger dan 20 meter) is op dit moment geen
zonnepanelen op daken te stimuleren heeft Baarn
Op 2 november 2017 tekende de gemeente Baarn,
ruimte in Baarn. Dit heeft te maken met ruimtelijk-
onder andere de mogelijkheden van Winst uit je
samen met meer dan 110 Baarnse ondernemers,
technische beperkingen in Baarn, de motie van 23
woning1, en de duurzaamheidslening2. In 2020 kwam in
organisaties en inwoners, het Baarns Klimaat Akkoord.
september 2020 “geen windmolens en/of zonneparken
Baarn 9% van de gebruikte elektriciteit van
Met dit akkoord committeren de ondertekenaars zich
in kwetsbare natuurgebieden en landschappen” en het
zonnepanelen. Dat is 1,1% van het totale
aan het realiseren van een zo veel mogelijk
nagenoeg ontbreken van draagvlak voor deze vorm van
energieverbruik.
klimaatneutraal Baarn in 2030. Door locaties aan te
duurzame opwek van energie in Baarn. In paragraaf 4.3
wijzen waar duurzame energie opgewekt kan worden
wordt hier uitgebreider op ingegaan. De optie om grote
Dit uitnodigingskader staat niet op zichzelf. Het
en voorwaarden vast te leggen waarbinnen dat mag,
windmolens te plaatsen kan in de toekomst worden
Klimaatakkoord van Parijs heeft geleid tot nationale,
brengt de gemeente een klimaatneutraal Baarn een
heroverwogen, wanneer blijkt dat met zonneweides de
provinciale, regionale en lokale ambities en wet- en
Duurzaamheidslening in Baarn https://www.baarn.nl/home/producten-
diensten_42689/product/duurzaamheidslening_886.html?pk_campaign =Redirects&pk_kwd=duurzaamheidslening
1
Winst uit je woning: https://winstuitjewoning.nl/gemeenten/baarn/
2
3
regelgeving. Daarnaast is er ook wetgeving die natuur en rijksmonumenten beschermt. De Regionale Energiestrategie (RES) geeft invulling aan de duurzame opwek van elektriciteit in de regio. Op gemeentelijk niveau is de ambitie het realiseren van het Baarns Klimaat Akkoord. Een belangrijke bijdrage aan deze ambitie is het realiseren van zonneweides. De opgave voor Baarn is uitgaande van het huidige elektriciteitsverbruik - ca. 77 hectare (ha) netto zonneweide. Met zonnepanelen op daken en boven parkeerplaatsen kan ca. 5,5 ha worden gerealiseerd. Aanvullende duurzame elektriciteit is dus nodig om aan de opgave te voldoen. Om aan te geven waar en onder welke voorwaarden zonneweides gerealiseerd kunnen worden in Baarn, is een zonnekaart opgesteld met bijbehorende voorwaarden. Op deze kaart is met groene gebieden aangegeven waar in de eerste fase zonneweides gerealiseerd kunnen worden. Indien er extra ruimte nodig is in de toekomst, kunnen de oranje gebieden (gedeeltelijk) beschikbaar gesteld worden. Hiervoor gelden aanvullende voorwaarden bovenop de al geldende voorwaarden voor de groene gebieden.
1
4
Inleiding en aanleiding
5
Met de ondertekening van het Klimaatakkoord op 18 september 2015 maakte de wereldgemeenschap in Parijs een belangrijke stap naar wereldwijde en concrete acties om klimaatverandering tegen te gaan. Over de hele wereld stijgt de bewustwording en daarmee het gevoel van urgentie om lokaal actie te ondernemen. Met het Nederlandse Klimaatakkoord is een belangrijke stap gezet om de internationale afspraken naar Nederland en de gemeenten te vertalen. De gemeenten staan aan de lat om via de Regionale Energiestrategieën (RES) invulling te geven aan de opgaven voor lokale duurzame energie opwekking en de warmtetransitie.
1
1.1 Klimaatneutraal in 2030 De gevolgen van klimaatverandering zijn steeds beter merkbaar. Ook het meest recente IPCC rapport3 toont
IPCC –“ AR6 Climate Change 2021: The Physical Science Basis” https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/#FullReport 3
aan dat het klimaat sneller opwarmt dan ooit tevoren
definieert een doelstelling voor de opwek van 35
en dat de mens daar verantwoordelijk voor is: over 10
terawattuur (TWh) hernieuwbare elektriciteit op land en
jaar zal de aarde al 1,5 graad Celsius warmer zijn. Actie
49 TWh op zee in 2030. Gezamenlijk moet dit goed zijn
is nodig op het gebied van klimaat om dat zo te
om 70% van de nationale elektriciteitsbehoefte in 2030
houden. Als we snel en drastisch de CO2-uitsoot
duurzaam in te vullen. Ook de gemeente Baarn wil
verlagen, kan dat al binnen enkele jaren effect hebben.
verantwoordelijkheid nemen voor het eigen aandeel in
Niks doen is geen optie als we de rijke natuur van de
deze doelstelling.
gemeente Baarn willen behouden. Op 2 november 2017 tekende de gemeente Baarn, De Europese Unie vertaalde de afspraken uit het
samen met meer dan 110 Baarnse ondernemers,
Parijsakkoord naar de ambitie om in 2050 het eerste
organisaties en inwoners, het Baarns Klimaat Akkoord.
klimaatneutrale continent te zijn. Ook in Nederland
Met dit akkoord committeren de ondertekenaars zich
werden klimaatdoelstellingen vastgelegd in het
aan het realiseren van een zo veel mogelijk
Nederlandse Klimaatakkoord (2019): 49% vermindering
klimaatneutraal Baarn in 2030. Door locaties aan te
van de uitstoot van broeikasgassen in 2030 en
wijzen waar duurzame energie opgewekt kan worden
klimaatneutraliteit (95% reductie van de uitstoot van
en voorwaarden vast te leggen waarbinnen dat mag,
broeikasgassen) in 2050. Een belangrijk onderdeel van
brengt de gemeente een klimaatneutraal Baarn een
de strategie om deze doelen te bereiken, is door meer
stap dichterbij.
elektriciteit te halen uit hernieuwbare bronnen, zoals de zon en de wind. Het Nationaal Klimaatakkoord
6
1.2 Waarom een uitnodigingskader?
fiets-, auto- en spoorwegen zijn. Ook de omslag van fossiele brandstoffen naar zonne- en windenergie
Een belangrijk onderdeel van de strategie om
vraagt om ruimte. Onze elektriciteit komt namelijk
klimaatneutraliteit te bereiken is dat fossiele
steeds minder uit een paar grote centrales en steeds
brandstoffen worden ingewisseld voor hernieuwbare
meer uit windmolens en zonnepanelen die door het
energiebronnen. Oftewel, de energietransitie.
land en in de zee verspreid staan. Dit uitnodigingskader
Kenmerkend voor deze transitie is dat deze
bepaalt de ruimtelijke (on)mogelijkheden voor
hernieuwbare bronnen lokaal worden opgewekt. Daar
zonneweides en windmolens.
waar de energievraag is. De gemeenten, en zo dus ook de gemeente Baarn, spelen hierin een belangrijke rol.
Het uitnodigingskader zonne- en windenergie dient
In het uitnodigingskader is vastgelegd waar in Baarn
meerdere doelen:
duurzame energie van zon en wind opgewekt kan
■ Visie hebben op ruimtelijke ontwikkelingen in Baarn
worden en onder welke voorwaarden. Met dit
nu en in de toekomst;
uitnodigingskader brengt de gemeente Baarn de
■ Regie voeren op ruimtelijke ontwikkelingen voor
nationale en lokale ambities dus samen. Het vraagstuk
duurzame opwek en de keuzes die hierin gemaakt
dat afgewogen is voor dit kader is hoe wij omgaan met
worden;
de ruimte in Baarn.
■ Het aangeven waar en onder welke voorwaarden zonneweides zijn toegestaan en waarom er
De druk op onze leefomgeving is groot. Niet alleen
(voorlopig) geen ruimte is voor grote windmolens;
door de uitstoot van broeikasgassen, maar ook door de
■ Het realiseren van initiatieven voor zonneweides die
verschillende manieren waar wij onze ruimte voor
bijdragen aan de ambitie op het gebied van klimaat;
willen gebruiken. Er is een groot tekort aan woningen,
■ Duidelijkheid scheppen voor inwoners, bedrijven,
dus we willen meer huizen bouwen; de kwaliteit van de natuur gaat snel achteruit, dus we willen onze groene omgeving beschermen; het is belangrijk om vrij te kunnen bewegen, dus we willen dat er genoeg goede
Figuur 1: De transitie van ons energiesysteem.
belangenorganisaties; ■ Inzicht geven voor initiatiefnemers in de locaties waar zonneweides gerealiseerd kunnen worden en
7
onder welke voorwaarden (financieel, ruimtelijk, technisch, landschappelijk, etc.); ■ Concrete locaties voor duurzame opwek benoemen die potentieel opgenomen kunnen worden in RES 2.0. Het uitnodigingskader is meer dan een beleidskader. Het is namelijk een uitnodiging aan inwoners, ondernemers, coöperaties en andere initiatiefnemers om samen met de gemeente en de omgeving invulling te geven aan de opgave van de energietransitie. Deze ontwikkeling binnen het ruimtelijk domein, waarbij de rol van de gemeente verschuift van ‘toetser’ naar samenwerkingspartner, is al jaren aan de gang. Het is een verandering van de oorspronkelijke toetsingsplanologie (gemeenten toetsten bestemmingsplannen) naar uitnodigingsplanologie (de omgeving draagt ideeën aan die gezamenlijk worden uitgewerkt), zoals dat ook met de Omgevingswet wordt beoogd. Het beleid in dit kader is vanuit die ontwikkeling opgesteld en wordt daarom een uitnodigingskader genoemd.
1.3 Scope: wat staat er in het uitnodigingskader? Het doel van het uitnodigingskader is aan te geven waar zonneweides en windmolens al dan niet gerealiseerd kunnen worden in Baarn. En onder welke voorwaarden. De oorspronkelijke scope van het kader is duurzame opwek van elektriciteit door zonne- en windenergie. Het uitnodigingskader gaat alleen over windmolens en zonneweides, omdat dat zogenoemde ‘beproefde technieken’ zijn. Dat wil zeggen dat er met deze technieken ervaring is en dat ze daarom voor 2030 al gebruikt kunnen worden om veel energie op te wekken. Ook zijn deze technieken betaalbaar. Het zijn dus (kosten)efficiënte bronnen voor het opwekken van duurzame elektriciteit. Totale duurzame energiemix in Baarn Er zijn ook andere innovatieve uitstootvrije energiebronnen die kunnen bijdragen in de doelstellingen van de energietransitie, zoals kernenergie, geothermie en aquathermie. Echter, het duurt langer voordat zij onderdeel kunnen zijn van de Baarnse energiemix, want er is veel minder bekend over deze technieken en de meeste hiervan vragen veel
grotere investeringen. Dat betekent niet dat er niets mee gedaan wordt. In de RES regio Amersfoort wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn voor ultradiepe geothermie en hoe energie uit de Eem kan worden gehaald. De gemeente Baarn realiseert zich dat wachten geen optie meer is en wil zich met dit uitnodigingskader richten op wat wél mogelijk is. Met wachten wordt het behalen van de doelstellingen steeds lastiger. Ook zon-op-dak (zonnepanelen op daken van woningen en bedrijven) is een belangrijk onderdeel van de energietransitie, al maakt het geen onderdeel uit van dit uitnodigingskader. Het valt buiten de scope van dit beleid, omdat voor zon-op-dak andere afwegingen worden gemaakt dan bij grond- en watergebonden installaties van zonnepanelen. Zo hoeven er geen keuzes gemaakt te worden over ruimtegebruik, aangezien de ruimte al wordt ingenomen door een gebouw. Daar komen ze bovenop. Hetzelfde geldt voor zonnedaken boven parkeerplaatsen, de zogenoemde solar carports. Bij
solar carports kan extra meerwaarde gecreëerd
8
worden door het zonnedak te combineren met laadpunten voor elektrisch vervoer. In het proces om te komen tot dit kader zijn dus de mogelijkheden onderzocht voor zonneweides en windmolens in Baarn. In dit traject is de conclusie getrokken dat er beperkte mogelijkheden (ruimtelijktechnisch) en onvoldoende draagvlak is voor grote windmolens (groter dan 1 MW vermogen of hoger dan 20 meter) in Baarn. Het kader richt zich daarom op de voorwaarden voor ontwikkelingen van zonneweides. De gemeente Baarn realiseert zich dat wachten met actie geen optie meer is en wil zich met dit uitnodigingskader richten op wat wél mogelijk is. Met wachten wordt het behalen van de klimaatdoelstellingen steeds lastiger en de gevolgen van klimaatverandering steeds erger. Op alle fronten moet gekeken worden wat nu kan worden gedaan en altijd met het oog op de toekomst.
1.4 Kaders en wet- en regelgeving Dit uitnodigingskader zonne- en windenergie staat niet op zichzelf. Het Klimaatakkoord van Parijs heeft geleid tot nationale, provinciale, regionale en lokale ambities
Figuur 2: Relevante kaders en ontwikkelingen.
en wet- en regelgeving. Daarnaast is er ook wetgeving
Nationaal Klimaatakkoord en Klimaatwet
die natuur en rijksmonumenten beschermen. In
Naar aanleiding van de afspraken in het
onderstaande figuur zijn de verschillende bestaande
Klimaatakkoord van Parijs en de Europese ambities om
kaders, ontwikkelingen en wet- en regelgeving
de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen, is in
weergegeven die van invloed zijn geweest op dit
Nederland ook een Klimaatwet opgesteld. In de
uitnodigingskader. Gezamenlijk vormen zij de context
nationale Klimaatwet is vastgesteld met hoeveel
waarbinnen dit beleid is opgesteld. De belangrijkste
procent ons land de uitstoot van broeikasgassen gaat
worden hieronder nader toegelicht.
terugdringen: ■ 49% minder uitstoot van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990;
9
■ 95% minder uitstoot van broeikasgassen in 2050
cultuurhistorische waarde hebben en zijn daarom
Provinciaal beleid
aangeduid als Rijksmonumenten.4 Hierop is de
Vanuit de Provincie is de Provinciale Interim
Om dit doel te halen, hebben de overheid, bedrijven en
Erfgoedwet van toepassing. De Erfgoedwet zorgt dat
Omgevingsverordening relevant voor de ontwikkeling
maatschappelijke organisaties samen met elkaar
belangrijke Nederlandse cultuurhistorie beschermd
van zonneweides en windmolens. Deze interim
afspraken gemaakt en een strategie ontwikkeld. Dit
worden.
Omgevingsverordening bevat algemene
staat allemaal beschreven in het Klimaatakkoord.
De beschermende wet- en regelgeving maakt het
uitgangspunten en kaders voor initiatieven. Artikel 5.5.
Onderdeel van het Klimaatakkoord, is de ambitie om in
ingewikkelder om windmolens en/of zonneweides te
van de Provinciale Interim Omgevingsverordening
2030 minstens 70% van de elektriciteit uit
ontwikkelen op of in Rijksmonumenten, maar sluit het
betreft de ontwikkeling voor zonneweides. Deze zijn
hernieuwbare bronnen te halen. Deze doelstelling is
niet uit. Gezien het gewicht van de energieopgave en
toegestaan, mits voldaan wordt aan de volgende
onderverdeeld tussen een opgave voor op land en een
de beperkte ruimte die beschikbaar is, wil de gemeente
voorwaarden:
opgave voor op zee. De opgave voor op land bedraagt
Baarn de ruimte geven aan initiatiefnemers om samen
■ De structuren in landschap herkenbaar blijven en
35 TWh en de opgave voor op zee bedraagt 49 TWh.
met de landeigenaren naar creatieve oplossingen te
voorzien wordt in een goede landschappelijke
Het is aan de energieregio’s om te bepalen hoe die 35
zoeken. Hierbij moet de nationale en provinciale wet-
inpassing;
TWh in 2030 wordt opgewekt.
en regelgeving voor het behoud, herstel en
ten opzichte van 1990.
bescherming van Rijksmonumenten in acht worden Wet- en regelgeving t.b.v. Rijksmonumenten
genomen, net zoals de aanvullende voorwaarden uit dit
De gemeente Baarn kent verschillende landgoederen,
uitnodigingskader.
buitenplaatsen en kastelen, zoals kasteel Groeneveld,
■ De zonnepanelen in een opstelling worden geplaatst die ruimte biedt voor een bij het gebied passende bodemkwaliteit en waterkwaliteit; en ■ Voorzien wordt in een opruimplicht na beëindiging van de activiteit.
landgoed Pijnenburg en paleis Soestdijk. Dit zijn
In de Provinciale Interim Omgevingsverordening5
gebieden en gebouwen die een grote
(artikel 6) is ook aangegeven dat energieprojecten
4
Monumentenregister: Kaart
Interim Omgevingsverordening Provincie Utrecht, 10 maart 2021. Referentienummer: 8222A96C. Omgevingsverordening 5
10
onder voorwaarden mogelijk zijn in NNN-gebied (zie
de RES 1.0, afgerond. De gemeente Baarn werkt samen
locaties hiervoor leveren input voor de nog te
kaart bijlage 1). Hierin is onder andere opgenomen dat
met de gemeenten Amersfoort, Bunschoten, Eemnes,
ontwikkelen RES 2.0 (voorjaar 2023).
ruimtelijke ontwikkeling, die leidt tot aantasting van de
Leusden, Soest en Woudenberg, de provincie Utrecht,
natuur op die locatie, is toegestaan mits deze wordt
het waterschap Vallei en Veluwe en netbeheerder
Voor de RES heeft Stedin onderzocht wat de capaciteit
gecompenseerd.
Stedin in de RES Regio Amersfoort.
van het elektriciteitsnetwerk is voor de regionale
RES Regio Amersfoort heeft het doel om in 2030
plannen. Uit dit onderzoek is gebleken dat het net geen
Gedragscode zon op land
minstens 0,5 TWh aan hernieuwbare energie
belemmering is. Ook voor Baarn is er geen aanleiding
In de Gedragscode Zon op Land6, die in 2019 is
grootschalig op te wekken. Dit doen de
voor zorgen over de capaciteit van het
ondertekend door vele brancheorganisaties, zijn
samenwerkende gemeenten samen door intensief
elektriciteitsnetwerk door de aanwezigheid van een
afspraken gemaakt over principes die gehanteerd
samen te werken bij gemeentegrens overstijgende
middenspanningsstation en de beoogde investeringen
worden bij het ontwikkelen van zonneweides. In het
initiatieven en door de lokale ambities te realiseren.
van Stedin. De gemeente Baarn staat in goed contact
beleid voor zonneweides in Baarn wordt uitgegaan van
In de RES 1.0 is voor het Baarns grondgebied alleen de
met Stedin, direct en via de regionale samenwerking en
deze gedragscode.
zonneweide bij de ijsbaan opgenomen als concreet
er wordt gezamenlijk gewerkt aan een uitvoeringsplan
lopend project.7 Ook heeft Baarn de opgave om
om het elektriciteitsnetwerk regionaal verder te
Regionale Energiestrategie (RES) regio Amersfoort
minstens 2,4 hectare van de bedrijfsdaken, 0,3 hectare
verbeteren.
In Nederland werken 30 energieregio’s, ook wel RES
van de daken van het maatschappelijk vastgoed en 1,8
Regio’s, aan de opgave om 35 TWh elektriciteit op
hectare dak in het buitengebied met zonnepanelen te
Baarns Klimaatakkoord
duurzame wijze op te wekken in 2030. Hun plannen
bedekken.8 Het in dit uitnodigingskader beschreven
Baarn heeft haar ambitie voor klimaatneutraliteit
leggen zij vast in een Regionale Energiestrategie (RES).
beleid voor zon en wind en de genoemde potentiële
vastgesteld met de ondertekening van het Baarns
Op 1 juli 2021 hebben alle RES Regio’s hun eerste RES,
https://hollandsolar.nl/gedragscodezonopland Energieregio Amersfoort, Regionale Energie Strategie 1.0 (17 mei 2021), 9.
Klimaat Akkoord9. In 2017 ondertekende de gemeente
Ibidem, 21, 22 en 24. Baarns Klimaatakkoord: https://www.bka2030.nl/wpcontent/uploads/2019/01/Baarns-Klimaat-Akkoord.pdf
6
8
7
9
11
dit akkoord samen met meer dan 110 ondernemers, organisaties en inwoners. De ambitie is om in 2030 zo veel mogelijk klimaatneutraal te zijn. Een belangrijke bijdrage aan deze ambitie wordt geleverd door het (lokaal) duurzaam opwekken van energie.
12
2
Proces om te komen tot het uitnodigingskader
13
De opgave waar wij voor staan heeft een grote impact op onze leefomgeving: de ruimte die wij delen. Daarom is een uitgebreid participatieproces opgezet om zo veel mogelijk inwoners en belangengroepen te betrekken bij de ontwikkeling van dit uitnodigingskader. Het uitgangspunt in dit proces was om uit te gaan van het zoeken naar kansen: wat kan er wel? In plaats van wat er niet kan.
2
■ Terugkoppeling en toetsing resultaten participatieproces; ■ Concept zonnekaart online – met uitnodiging om feedback te geven; ■ Een ‘burgerberaad’ georganiseerd: ■ 2 bijeenkomsten.
mensen en afwegingen en keuzes gemaakt moeten worden over hoe om te gaan met ruimte, is dit een onderwerp dat veel partijen raakt. In verschillende bijeenkomsten met ambtelijke experts, externe belangenorganisaties en inwoners, is de discussie gevoerd over de volgende afwegingen: ■ Waar is ruimte voor ontwikkelingen voor duurzame
Participatiebijeenkomsten Aangezien ontwikkelingen voor zonneweides een
energie? ■ Welke zorgen spelen daarbij?
impact hebben op de directe leefomgeving van
In figuur 3 is het totale traject voor de totstandkoming van het uitnodigingskader, inclusief de stappen in het participatietraject (in geel) weergegeven. Een uitgebreidere beschrijving van het participatietraject, per bijeenkomst of onderdeel van het traject, is opgenomen in bijlage 2. In het proces om te komen tot het uitnodigingskader zijn: ■ 4 bijeenkomsten georganiseerd: ■ 2 bijeenkomsten met inwoners; ■ 2 bijeenkomsten met belangengroepen; ■ Een online kaartenquête uitgezet;
Figuur 3: Totstandkomingsproces uitnodigingskader. Alle uitgevoerde activiteiten in het geel zijn onderdeel van het participatietraject.
14
■ Welke voorwaarden worden gehanteerd voor
windmolens lieten hun stem horen. Op verzoek van de
besloten extra bijeenkomsten te organiseren in
deelnemers is de geplande bijeenkomst met externe
september, waarin een “dwarsdoorsnede” van de
stakeholders uitgebreid met een tweede bijeenkomst.
inwoners van Baarn is uitgenodigd. Zo zijn de inwoners
In het participatietraject zijn bijeenkomsten en
Ook is besloten extra bijeenkomsten te organiseren in
die zich minder snel op zouden geven voor het
workshops georganiseerd met de volgende partijen:
september, waarin een “dwarsdoorsnede” van de
onderwerp, ook bereikt.
■ Externe stakeholders: dit zijn alle organisaties die
inwoners van Baarn is uitgenodigd. Zo zijn de inwoners
ontwikkelingen?
bepaalde belangen vertegenwoordigen in de
die zich minder snel op zouden geven voor het
Kaart met enquête
gemeente, zoals natuurverenigingen en
onderwerp, ook bereikt.
Inwoners konden, naast het bijwonen van de
energiecoöperaties; ■ Inwoners van Baarn.
participatiebijeenkomsten, een kaart en bijbehorende Om zo veel mogelijk mensen te bereiken, en om het
enquête invullen. Op de kaart en in de enquête konden
onderwerp zo breed mogelijk te bespreken, zijn
de inwoners aangeven welke gebieden zij wel en niet
Voor de externe stakeholders en inwoners zijn ieder
verschillende middelen ingezet:
geschikt vinden voor zonneweides en windmolens en
twee bijeenkomsten georganiseerd en na opstellen van
■ Workshops met introductie over het onderwerp en
waarom zij dat vinden. Om de enquête onder de
een concept zonnekaart nogmaals twee bijeenkomsten met inwoners (zie onder). Hieruit zijn zowel locatievoorkeuren als aandachtspunten naar voren
vervolgens dialoog ■ Online kaart & enquête waar alle inwoners van Baarn op konden reageren
gekomen. In de verschillende bijeenkomsten is samen
■ Bijeenkomsten met belangenorganisaties
met de aanwezigen gekeken naar kansen en
■ Concept zonnekaart waar mensen op konden
uitdagingen die de opgave voor duurzame opwek met zich meebrengt. De verschillende onderdelen van het participatietraject zijn nader toegelicht in bijlage 2.
reageren ■ Burgerberaad: masterclass en bijeenkomst met inwonersdialoog.
Gedurende de gesprekken in de bijeenkomsten bleek
Om goed bij het onderwerp stil te kunnen staan en om
de gevoeligheid van het onderwerp: zowel voor- als
ook voldoende interactie te hebben, zijn verschillende
tegenstanders van de ontwikkeling van zonneweides en
bijeenkomsten na elkaar georganiseerd. Ook is
Figuur 4: uitnodiging aan inwoners om mee te denken via een abri (links) en via social media (rechts).
15
aandacht te brengen, zijn de sociale media kanalen van
bevindingen, kansen en zorgen rondom windenergie
de gemeente ingezet, zijn er reclameborden geplaatst
en kansen en zorgen rondom zonne-energie. De
investeren in natuur, bijvoorbeeld bevorderen van
en is er een straatactie met flyers op de Brink
belangrijkste bevindingen van alle bijeenkomsten zijn
biodiversiteit.
georganiseerd. Met deze laagdrempelige digitale
hieronder samengevat.
manier van participatie en uitvoerige campagneacties
■ Ecologie & milieu: opbrengsten van windmolens
Zorgen rondom windenergie:
zijn aanzienlijk meer inwoners bereikt. In totaal hebben
Algemene bevindingen:
331 inwoners hun mening gegeven middels de kaart
■ Veel deelnemers dragen alternatieven voor
■ Windmolens vormen een bedreiging van het open landschappelijke karakter van de Eempolder en de
met enquête. In bijlage 2 (samenvatting
grondgebonden duurzame elektriciteit aan, zoals
participatietraject) is dit nader toegelicht.
zon op daken, windenergie buiten de gemeente (op
■ Er zijn zorgen voor overlast voor omwonenden door
zee, of elders op land), (ultradiepe) geothermie en
het geluid en slagschaduw van de windmolens. Ook
kernenergie;
in combinatie met de negatieve impact die dit op de
Analyse wettelijk technische uitsluitingen
rest van de Baarnse omgeving;
In de tweede bijeenkomst voor inwoners en externe
■ Er moet meer aandacht en hulp komen voor
stakeholders is het gesprek gevoerd op basis van een
energiebesparing d.m.v. isoleren en voor het
gezondheid van omwonenden kan hebben;
kaart van Baarn. Op deze kaart waren verschillende
stimuleren van zon op daken en eigen terrein bij
lijst van zorgen. Er is angst voor een achteruitgang
lagen toegevoegd met daarop gebieden die omwille
particulieren en bedrijven. Het gevoel bestaat dat
van de ecologische waarden en bedreiging van
van wettelijk-technische beperkingen waren uitgesloten
daar veel winst valt te behalen.
verschillende diersoorten.
■ De impact op natuur en ecologie staat bovenaan de
van duurzame energie opwek. Met behulp van verschillende scenario’s is gekeken waar deelnemers
Kansen voor windenergie:
Kansen rondom zonne-energie:
van de bijeenkomst kansen zagen voor zonne- en
■ Ruimtelijk/ omgeving: kansen voor windmolens
■ Voor de locatiekeuze zien deelnemers kansen voor
windenergie.
langs infrastructuur; ■ Financieel/ procedure: investeren in windturbines
zonneweides langs en boven infrastructuur, omdat hier in het landschap al door de mens gemaakte
Uitkomsten participatietraject
die buiten de gemeente worden ontwikkeld, zoals
constructies liggen. In Baarn betreft dit
Uit de verschillende participatieonderdelen kwamen
op zee of in Flevoland;
voornamelijk de A1. Ook boven ‘grijze gebieden’ als
verschillende zorgen en kansen naar voren. Deze
daken en parkeerplaatsen worden kansen gezien
kunnen onderverdeeld worden in algemene
met weinig impact op de leefomgeving en -beleving;
16
■ Wat betreft de landschappelijke inpassing van een
■ Milieu & ecologie: schadelijke impact op flora en
daar waar van toepassing aangepast. De voorwaarden
zonneweide is het belangrijk dat de weide
fauna, voornamelijk NNN-gebied en
zijn terug te vinden in hoofdstuk 5 van het
onttrokken wordt aan het zicht door een groene
Weidevogelkerngebied.
uitnodigingskader. Een toelichting op de
afscheiding, zoals een haag; ■ Meervoudig ruimtegebruik, i.c.m. bijvoorbeeld fruitteelt of energieopslag; ■ Natuurverbetering door natuurinclusieve zonneweides;
■ Financieel/ procedures: maatschappelijke kosten
(totstandkoming van) de kaart staat beschreven in
voor aanpassingen aan het elektriciteitsnet.
hoofdstuk 4. Positief is dat er zoveel inwoners en
De notulen van de bijeenkomsten zijn te vinden op de
partijen op de uitnodiging van de gemeente in zijn
gemeentewebsite, op de pagina: “Samen op zoek naar
gegaan om mee te denken in het ontwikkelen van het
ruimte voor duurzame energie”.
beleid. De meningen in verschillende bijeenkomsten
■ Financieel ziet men graag dat er voordelen ontstaan
lopen uiteen, maar uiteindelijk is dit allemaal gebruikt
voor de lokale gemeenschap en dat de voordelen
Terugkoppeling resultaten participatieproces en
om een beleid op te stellen dat past bij de ambitie, en
van de zonneweide niet wegvloeien uit de
toetsing resultaten.
bij de inbreng van de verschillende partijen die zijn
omgeving. Lokaal eigenaarschap moet onderdeel
De uitkomsten van de verschillende
betrokken.
zijn van toekomstige zonne-energie projecten.
participatiebijeenkomsten, kaart met enquête en de bevindingen uit de ruimtelijke analyse hebben geleid
Zorgen rondom zonne-energie
tot een concept zonnekaart, met bijbehorende
■ Ruimtelijk/omgeving: schaars beschikbare ruimte
voorwaarden. Oftewel waar en onder welke
door spanningsveld tussen soorten grondgebruik.
voorwaarden ontwikkelingen voor duurzame energie
Er zijn zorgen over het gebrek aan ruimte voor het
zijn toegestaan in Baarn. Deze kaart is vervolgens
opwekken van duurzame energie voor eigen
gepubliceerd op de gemeentelijke website. Vervolgens
gebruik. Inwoners spreken uit dat zij vinden dat er
is inwoners en belangenorganisaties gevraagd hierop
onvoldoende ruimte is binnen de gemeentegrenzen
te reageren. Ook is de kaart met voorwaarden gedeeld
om de ambitie te realiseren;
met buurgemeenten, de RES-regio, provincie en de
■ Sociaal/ maatschappelijk: overlast voor omwonenden en veiligheid
NMU. Dit om de toetsen of de kaart aansluit bij het beleid en plannen in de regio. Op basis van deze gesprekken en reacties zijn de kaart en voorwaarden
3
17
Baarnse energieopgave
18
De gemeente Baarn wil in 2030 zo veel mogelijk klimaatneutraal zijn. Onderdeel van de strategie om klimaatneutraliteit te bereiken, is het afstappen van fossiele brandstoffen: de gemeente Baarn wil in 2030 minstens de huidige elektriciteitsvraag op duurzame wijze op Baarns grondgebied opwekken. Dit vraagt om een grote verandering van ons energiesysteem. Voor al onze activiteiten gebruiken we energie. We gebruiken gas om onze huizen te verwarmen, benzine om onze auto’s te laten rijden en grijze elektriciteit om onze mobiele telefoons op te laden. In de toekomst zal het gebruik van elektriciteit toenemen, omdat we meer elektrisch gaan rijden en onze huizen elektrisch gaan verwarmen (warmtepomp).
3
Hoeveel de elektriciteitsvraag zal stijgen, is moeilijk in te schatten. Daarom gaan we bij het bepalen van de Baarnse energieopgave uit van wat we zeker weten: het huidige energieverbruik.
3.1 Huidig energieverbruik in Baarn In 2019 (het meest recente jaar waarvan gegevens bekend zijn) was het totale energieverbruik in Baarn
Figuur 5: Het energieverbruik in Baarn in terajoule (TJ) in 2019.
19
2.076 terajoule (TJ).10 Dit totale verbruik kan worden
stijging van de elektriciteitsvraag zal de opgave en
mogelijk,
onderverdeeld naar de toepassing van energie: 47,5%
daarmee de doelstelling voor duurzame
bijvoorbeeld
van het totale verbruik bestaat uit brandstoffen, 39,7%
elektriciteitsopwekking worden bijgesteld. Hier wordt
2
uit aardgas en 12,8% uit elektriciteit. Elektriciteit is dus
jaarlijks op gemonitord.
windmolens
maar een klein deel van de totale energiemix. De verwachting is wel dat dit aandeel in de toekomst flink gaat stijgen als gevolg van de elektrificatie van de energiemix. In de toekomst zal een deel van de brandstoffen vervangen worden door elektriciteit, doordat men meer elektrisch gaat rijden en zal ook een deel van de warmtevraag elektrisch worden opgewekt, doordat er meer warmtepompen worden gebruikt. Aan de andere kant wordt steeds meer energie bespaard, waardoor de totale energievraag afneemt. Het is moeilijk om een inschatting te maken hoe groot deze wijzigingen in het energieverbruik zijn en daarom wordt de opgave voor duurzame elektriciteitsopwekking gebaseerd op de huidige elektriciteitsvraag. Bij een
Klimaatmonitor Bron: Klimaatmonitor. https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard/energieverb ruik/ 10 11
en 38
3.2 Baarnse ambitie De doelstelling van de gemeente Baarn is om in 2030 het totale elektriciteitsverbruik zoveel mogelijk duurzaam op te wekken binnen de grenzen van de eigen gemeente. Hiervoor wordt 2019 als basisjaar genomen, omdat daar de meest recente gegevens van beschikbaar zijn (zie huidig energieverbruik). Het totale elektriciteitsverbruik in 2019 is 265 TJ11. Dit staat gelijk aan ongeveer 74.000 MWh. In 2030 wil de gemeente Baarn dus minimaal 74.000 MWh elektriciteit duurzaam opwekken. Omgerekend heeft de gemeente Baarn daar 4,2 grote windmolens voor nodig of 77 hectare
hectare zonneweide. Nu komt slechts 1,8% van het
Figuur 6: Baarnse opgave voor de opwek van duurzame elektriciteit in 2030.
totale Baarnse energieverbruik uit duurzame energiebronnen.13 Hiervan is 1,1% duurzaam opgewekte elektriciteit, uit zonnepanelen die al op daken zijn geplaatst. In totaal wordt 9% van de totale elektriciteitsvraag daarmee opgewekt. Baarn is dus
zonneweide.12 Een combinatie is natuurlijk ook
voor 98,2% nog afhankelijke van fossiele brandstoffen.
Om hier een schatting van te maken worden de volgende kengetallen gebruikt: • Een 5 MW windmolen levert 17,500 MWh stroom per jaar. Gebaseerd op 3500 vollasturen;
•
12
De energieopbrengst van 1 windmolen staat gelijk aan 18,4 hectare zonneweide. • 1 hectare zonne-energie staat gelijk aan 1 MWp geïnstalleerd vermogen en lever 950 MWh energie per jaar. 13 BKA dashboard https://www.bka2030.nl/dashboard/
20
bij aan de totale opgave, maar aanvullend zijn nog Zonnepanelen op daken
andere bronnen nodig voor duurzame elektriciteit.
Een gedeelte van de elektriciteitsvraag kan opgewekt worden met zonnepanelen op daken. Hiervoor zijn al
De potentie van zonnepanelen op kleinschalige daken
stappen gezet: inwoners en bedrijven en instellingen
is in dit onderzoek niet meegenomen, maar de
hebben al zonnepanelen op de daken gelegd.
verwachting is dat die potentiële bijdrage aan de
Daarnaast is onderzocht hoeveel potentie er verder
doelstelling zeer beperkt is. Dat heeft te maken met de
nog is voor zon op daken. Voor de RES (zie paragraaf
hoeveelheid zonnepanelen er op het dak van een
1.4) heeft het Kadaster onderzoek gedaan naar de
gemiddelde woning passen, met de oriëntatie van het
potentie van zon-op-daken en zonnepanelen boven
dak (noord, oost, zuid of west) en hoeveel schaduw er
parkeerplaatsen.14 Hieruit blijkt dat op grote
op het dak valt. Voor Baarn geldt dat het een bosrijk
bedrijfsdaken, op daken van maatschappelijk vastgoed
gebied is en dat er veel daken op het noord(oost)en
en op daken in het buitengebied potentie is voor 4,5
zijn georiënteerd. Desalniettemin, alle daken die wel
hectare aan zonnepanelen. Voor solar carports is dat
potentie hebben, moeten ook zo goed mogelijk worden
ongeveer 1 hectare. Het is dus mogelijk om een klein
gebruikt.
deel (ca. 7%) van de totale opgave op te wekken met
De gemeente Baarn stimuleert daarom ook inwoners
zon-op-daken. De opwek van zonnestroom in Baarn
om zonnepanelen op hun daken te leggen. Hiervoor
was in 2020 (meest recente cijfers) 24 TJ 15– dus 9% van
wordt samengewerkt met Energiek Baarn en wordt een
het totale elektriciteitsverbruik. Dit is vergelijkbaar met
duurzaamheidslening beschikbaar gesteld aan
ca. 6.666 MWh. Het realiseren van zon op daken draagt
particuliere woningbezitters.
Bron: Kadaster: Potentie zonne-energie op daken, februari 2021. In opdracht van RES Regio Amersfoort.
15
14
Klimaatmonitor: https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard/hernieuwbar e-energie
21
3.3 Kansen en uitdagingen in de energietransitie De energietransitie vraagt grote veranderingen van ons energiesysteem. Er vindt een verschuiving plaats van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energiebronnen en van centraal opgewekte energie naar lokaal opgewekte energie. Deze omslag brengt kansen met zich mee, want er ontstaan nieuwe verdienmodellen, maar brengt ook nieuwe uitdagingen, want de ruimte is schaars (zie figuur 6). De gemeente moet keuzes maken en de verschillende mogelijkheden tegen elkaar afwegen. Waar is de ruimte voor windmolens en zonneweides en waar niet? Kansen door de energietransitie De gevolgen van de veranderingen in ons energiesysteem kennen bepaalde aandachtspunten. Zoals ervoor zorgen dat er goede ruimtelijke inpassing plaatsvindt, de randvoorwaarde van capaciteit op het net en de milieutechnische aandachtspunten, zoals flora & fauna, geluid, eigendomsverhoudingen van Figuur 7: Schematische weergave van de vele functies die aanspraak maken op de schaars beschikbare ruimte.
grond, etc. Maar daarnaast biedt het lokaal duurzaam opwekken van energie ook kansen:
22
■ Een bijdrage aan de CO2-reductie en in verlengde daarvan de klimaatdoelstellingen van de gemeente; ■ Rendement uit investeringen door exploitatie van zonne- en windenergieprojecten; ■ Sociale cohesie door gezamenlijk ontwikkelen en lokaal eigendom;
Samen op zoek naar ruimte voor duurzame opwek in
of er capaciteit is op het net. Kleinere zonneweides (1
Baarn
tot 3 ha) en windmolens (< 4 turbines van 3 MW)
Met de energieopgave is ook een nieuwe functie
kunnen worden aangesloten op het lokale net (MS/
geïntroduceerd op het gebied van ruimtelijke ordening.
middenspanning) van de regionale netbeheerder
Duurzame energieopwekking maakt, naast agrarisch,
Stedin. Grotere opweklocaties (3 tot ca. 49 ha
recreatie, bebouwing en natuur aanspraak op de
zonneweides of tot 25 windmolens van 3 MW) moeten
■ Verbeteren van natuur en milieu;
schaarse, beschikbare ruimte. Voor de gemeente
een directe aansluiting krijgen op middenspannings-/
■ Werkgelegenheid.
betekent dit dat ze voor de inrichting van de
hoogspanningsstations. Grote opweklocaties
leefomgeving nog een aspect heef om mee te wegen.
(windmolens groter dan 3 MW of zonneweides van 50
Balans tussen landschappelijke kwaliteit, draagvlak en
In dit uitnodigingskader is beschreven waar en onder
ha of meer) worden aangesloten op het
maatschappelijke kosten.
welke voorwaarden zonne- en/of windenergie
hoogspanningsnet. De afstand tot de aansluiting heeft
In de keuze voor type en locatie van duurzame
ontwikkeld kunnen worden.
effect op de financiële haalbaarheid van de
.
opwekking wordt bij voorkeur een balans gezocht
zonneweide. Zonneweides concentreren of plaatsen
tussen maatschappelijke kosten, resultaat, snelheid en
De energietransitie is een opgave van ons allemaal.
nabij de energievraag verlagen de kosten voor de
draagvlak. Aan deze balans wordt in het geval van
Samen met inwoners, bedrijven en
aansluiting op het net. Er hoeft in zo een geval minder
zonneweides en windmolens nog landschappelijke
belangenorganisaties is de gemeente Baarn op zoek
transport van de opgewekte energie plaats te vinden
kwaliteit toegevoegd. Afwegingen die gemaakt worden
gegaan naar ruimte voor de opwek van duurzame
van producent naar afnemer.
in het vinden van deze optimale balans zijn: hoe passen
energie.
we de zonneweide of windmolens zo goed mogelijk in
Bovenstaande aandachtspunten zijn meegenomen in
het bestaande landschap? Zijn er combinaties mogelijk
Maak slim gebruik van het elektriciteitsnetwerk
dit uitnodigingskader om er zo voor te zorgen dat de
van zonneweides en windmolens op een locatie? Wat
De lokale opwekking van elektriciteit heeft ook een
energietransitie een omslag is die in balans plaatsvindt,
zijn mogelijkheden vanuit bestaande infrastructuur
grote impact op ons elektriciteitsnetwerk. Het betekent
vanuit alle afwegingen.
(energienetwerk)?
bijvoorbeeld dat het elektriciteitsnetwerk op sommige locaties verzwaard zal moeten worden. Een afweging bij een locatiekeuze voor een zonneweide is daarom ook
4
Ruimte voor duurzame energie in Baarn
23
24
De uitdaging waar Baarn voor staat, heeft invloed op de leefomgeving. Dit vraagt om zorgvuldige afwegingen, bijvoorbeeld als het gaat om de inpassing in het landschap. Zonne- en windenergie kan ook gezien worden als een mogelijkheid om bij te dragen aan een betere leefwereld voor ons en de generaties na ons. Of als kans voor inwoners van Baarn om zelf deel te nemen aan een duurzaam project.
4
4.1 Uitgangssituatie: huidig bodemgebruik Verschillende functies maken aanspraak op de ruimte die beschikbaar is in Baarn. In figuur 7 is weergegeven wat het huidige gebruik van ruimte is: bebouwing, bedrijfsterrein, recreatie, landbouw, bos en natuur, water, wegen, etc. Uit deze kaart komt de groene identiteit van Baarn sterk naar voren. Grote delen van natuur- en agrarisch gebied zijn beschermd NNNgebied of Weidevogelkerngebied. Deze natuur moet beschermd worden en dus gelden hier extra regels die
Figuur 8: Kaart van de gemeente Baarn, ingericht met kleur naar bodemgebruik. De gestippelde en gestreepte gebieden op de kaart geven beschermde kwetsbare natuur weer.
25
meegenomen moeten worden in de afwegingen. Dit is in de onderstaande paragraaf nader toegelicht.
4.2 Ruimtelijk-technische analyse Om te bepalen welke mogelijkheden er zijn voor de opwek van hernieuwbare elektriciteit is in eerste instantie gekeken vanuit een technisch perspectief: waar is het vanuit milieu-technische wet- en regelgeving mogelijk met de bestaande technieken voor zonne- en windenergie om hernieuwbare elektriciteit op wekken? Daarbij is rekening gehouden met wettelijke beperkingen en is normering toegepast (zie paragraaf 4.3). Het resultaat is een technische, ruimtelijke analyse die op gemeenteniveau op hoofdlijnen de haalbaarheid voor zonne- en windenergie in kaart brengt. Maar wat technisch mogelijk is, is niet altijd wenselijk. Om in kaart te brengen wat wel wenselijk is voor windmolens en zonneweides, is een breed participatietraject opgetuigd om tot dit uitnodigingskader te komen (zie hoofdstuk 2). Dit is onder andere aangegeven in de motie van 23 september 2020 “geen windmolens en/of zonneparken in kwetsbare natuurgebieden en landschappen” en ook
Figuur 8: Ruimtelijk-technische analyse voor windenergie.
26
in participatiebijeenkomsten. Een ander belangrijk
bestaande weidevogelkerngebied valt, waar een
onderdeel om te bepalen welke mogelijkheden er zijn
solitaire windmolen geplaatst zou kunnen worden. Dit
voor zonne- en windenergie in Baarn is het
is vanuit commercieel oogpunt in de praktijk niet
■ recreatie;
participatietraject dat onderdeel is van dit beleidskader.
haalbaar. De vuistregel is dat windclusters vanaf 3
■ bos en natuur.
Hierin heeft de gemeente gesproken met inwoners,
windmolens financieel haalbaar zijn. Ook zou deze
experts en belangenorganisatie en is een goed inzicht
windturbine alsnog grenzen aan een kwetsbaar
Er is dus voornamelijk gekeken naar landbouwgronden.
gekregen in hun meningen. Al tijdens het proces van de
natuurgebied en daarmee een grote impact hebben op
Deze locaties zijn aangeduid met “landbouw” in figuur 7
ruimtelijk analyse zijn deze inzichten verwerkt, maar
de biodiversiteit en openheid van de Eempolder. De
en hebben de bestemming “Agrarisch met
ook na afloop zijn op basis van zienswijzen en nieuwe
optie om grote windmolens te plaatsen kan in de
landschappelijke en natuurlijke waarden.”
inzichten de mogelijkheden verfijnd. Het resultaat is te
toekomst worden heroverwogen, wanneer blijkt dat
Het realiseren van een zonneweide kan ook
vinden in dit hoofdstuk. Een toelichting op het
met zonneweides de ambitie niet behaald kan worden.
gecombineerd worden met waterberging: water kan
participatieproces staat in bijlage 2 van het uitnodigingskader.
4.3 Windmolens in Baarn
daken);
gecreëerd worden op landbouwgrond, waarop
4.4 Zonneweides in Baarn In tegenstelling tot windmolens, worden voor zonneweides wel mogelijkheden gezien in de gemeente
De gemeente is tot de conclusie gekomen dat er
Baarn. Ook hier bood de ruimtelijke analyse het
beperkte mogelijkheden en onvoldoende draagvlak is
startpunt om te bepalen welke mogelijkheden er zijn.
voor windenergie in Baarn. Op basis van
De kaart uit figuur 7 laat de verschillende typen
afstandsnormen tot gebouwen en (spoor)wegen blijkt
landgebruik zien in de gemeente Baarn. Om de
dat er technisch alleen windmolens geplaatst zouden
potentie voor zonneweides te bepalen, is gekeken naar
kunnen worden in kwetsbare natuurgebieden, zoals
de uitgangssituatie en het huidige ruimtegebruik. Bij de
het bosrijke NNN-gebied in de westelijke en zuidelijke
volgende functies wordt geen kans gezien voor
punten van de gemeente en het Weidevogelkerngebied
ontwikkeling van zonneweides:
in het oosten van het Baarns grondgebied. Er is één
■ bebouwing (zon op daken wel, niet
klein gebied ten zuiden van de A1, dat niet binnen het
■ bedrijventerrein (wel potentie zonnepanelen op
grondgebonden);
vervolgens weer een zonneweide geplaatst wordt. Zo wordt ingezet op meervoudig ruimtegebruik. De beschikbare landbouwgronden en open plekken in het bos zijn vervolgens getoetst op de mogelijkheden voor het realiseren van een zonneweide op deze locatie, gebaseerd op specifieke eigenschappen van die plek. Hieruit blijkt dat er nog een aantal gebieden niet geschikt of wenselijk zijn voor zonneweides. Ook zijn de reacties van inwoners op de concept zonnekaart meegenomen in de afweging. Op basis van deze toetsing, zijn enkele gebieden afgevallen. Bovendien is een fasering aangebracht: eerst worden de groene gebieden opengesteld en indien dit niet voldoende is,
27
worden ook (een gedeelte van) de oranje gebieden
halen. Het hangt af van het ingediende initiatief, de
opengesteld voor het uitnodigen van initiatieven voor
inpassingsplannen van de initiatiefnemer en de ruimte
zonneweides.
die nodig is voor de landschappelijke inpassing hoe de grond van de zonneweide wordt gebruikt waar geen
Toetsing van de concept zonnekaart
zonnepanelen op geplaatst zijn. Dit kan voor
Om een goede inschatting te maken van specifieke
begroeiing, water of technische installaties zijn.
locaties op de kaart en de geschiktheid voor zonneweides, is een toetsingsronde uitgevoerd op de
Zoals hierboven is aangegeven, heeft de
concept zonnekaart. Hierin is inwoners gevraagd te
toetsingsronde en het vragen van feedback van
reageren via een online reactieformulier en is een
inwoners ertoe geleid dat enkele locaties op de
bijeenkomst met een burgerpanel georganiseerd. In
concept zonnekaar zijn afgevallen. Het betreft de
deze toetsingsronde zijn de volgende gebieden
volgende locaties:
afgevallen: locaties die niet als “bos” zijn aangemerkt op
■ het Pluismeer waar geen mensen mogen komen;
kaarten, maar waar wel bomen staan. Verder de Eem,
■ Paleis Soestdijk, op basis van een recent flora en
locaties met bebouwing en te kleine, smalle gebieden
fauna onderzoek;
waar het niet realistisch is om een zonneweide te
■ het gebied ‘de Baarnsche Zoom’ is afgevallen omdat
plaatsen. Het gebied bij de Praamgracht is door
hier nieuwbouw gepland staat. Hier is ruimte voor
inwoners een aantal keer genoemd als ongewenste locatie.
zon op daken, maar niet voor zonneweides; ■ de Eem in verband met het vele vaarverkeer; ■ locatie ten noorden van Jachthaven Bestevaer;
De opgave van 77 hectare (netto), die benodigd is om de huidige elektriciteitsvraag duurzaam op te wekken zonder windmolens, betreft het netto oppervlakte aan zonneweide. In de praktijk zal er dus meer dan 77 hectare gebruikt moeten worden om de doelstelling te
■ gebied bij Villa Rusthoek vanwege bomen op deze locatie;
28
■ kleine stroken verspreid over de hele kaart omdat deze te klein zijn voor zonneweides. Gefaseerd ruimte open stellen voor zonneweides Bij de locaties die overblijven na de toetsing, wordt onderscheid gemaakt tussen niet kwetsbare natuurgebieden (figuur 9) en locaties die in NNNgebied of in Weidevogelkerngebied liggen (figuur 10). De zonnekaarten zijn ook in bijlage 1 weergegeven. In zowel de groene gebieden als in de oranje gebieden is ruimte voor zonneweides. Maar er wordt wel een onderscheid gemaakt. De groene gebieden worden in een eerste fase opengesteld voor het indienen van initiatieven voor zonneweides. In deze gebieden wordt gekeken of de opgave (77 ha netto) gerealiseerd kan worden. Dit hangt in eerste instantie af van de bereidheid van grondeigenaren om een zonneweide te willen realiseren op hun grond. Daarnaast hangt het af van de initiatieven die zich aanmelden. Indien niet voldoende gerealiseerd kan worden in de groene gebieden, dan worden de oranje gebieden in een
Figuur 9: De Zonnekaart met ruimte voor zonne-energie in fase 1 (totaal 119 ha)
29
tweede fase opengesteld voor zonneweides. Bij deze oranje gebieden gelden aanvullende voorwaarden. In totaal hebben de groene gebieden een oppervlakte van 119 ha en de oranje gebieden 40 ha. De opgave van 77 ha is op schaal weergegeven op de kaarten van figuur 9 en 10. Dit betreft het netto benodigde oppervlakte voor de zonnepanelen, dus exclusief bijvoorbeeld tussenruimte tussen de rijen en ruimte voor landschappelijke inpassing. De zonneweide in Eemnes van 6 ha is ook zichtbaar op de kaart: deze ligt in het noorden, naast de oksel van de A1. Op basis van ruimtelijke afwegingen zijn op de zonnekaarten gebieden aangemerkt voor zonneweides. Dat betekent niet dat elke locatie per definitie geschikt is voor een zonneweide. Nader onderzoek en een verdiepende analyse zijn nodig om de geschiktheid van de locatie te bepalen. Deze onderzoeken vinden later in het proces plaats en dit wordt door initiatiefnemers uitgevoerd. In het bepalen van de geschiktheid van gebieden voor de realisatie van zonneweides, is de motie van september 2020 “geen windmolens en/of zonneparken
Figuur 10: De Zonnekaart met ruimte voor zonne-energie: fase 2 (totaal 40 ha).
30
in kwetsbare natuurgebieden en landschappen”
moeten gebaseerd zijn op de principes van
meegenomen. Ten eerste door een grens te stellen aan
“natuurinclusieve zonneweides”. De voorwaarden op
de grootte van zonneweides in oranje gebieden, omdat
het gebied van natuur zijn beschreven in hoofdstuk 5.
grootschalige zonneweides in kwetsbare natuur niet
Bij natuurinclusieve zonneweides wordt met de
wenselijk zijn. Voorwaarde 5 en 6 (zie hoofdstuk 5)
volgende aandachtspunten rekening gehouden bij het
geven aan dat een zonneweide in de oranje gebieden
ontwerp:
maximaal 10 ha mag zijn en dat er een minimale
■ Percentage oppervlakte zonnepanelen over totale
afstand tussen zonneweides moet zijn. Meerdere kleine
oppervlak perceel (voldoende ruimte tussen de
zonneweides naast elkaar kunnen namelijk hetzelfde
rijen zonnepanelen);
overkomen als één grotere. Ten tweede door gefaseerd open te stellen: eerst worden de groene gebieden (figuur 9) opengesteld voor zonneweides. Mocht dit niet voldoende zijn, dan wordt (een gedeelte van) de
■ Opstelling zonnepanelen (zuid, oostwest, verticaal, tracking); ■ Verbetering stikstofconcentratiebodem door beheer;
oranje gebieden opengesteld. Ten derde door
■ Ruimte voor recreanten en zicht-assen voor fauna;
aanvullende voorwaarden te stellen, waarin wordt
■ Inpassen lokale flora en fauna (met het oog op
gesteld dat een gedeelte van de opbrengsten van de zonneweide wordt geïnvesteerd in natuurontwikkeling/ -verbetering.
waterschap en grond); ■ Rendement gebruiken voor versterken biodiversiteit; ■ (Terug)planten van kruiden en gewassen;
Natuurinclusieve zonneweides Niet alleen de locatie van een zonneweide is belangrijk, ook de kwaliteit van het plan is dat. Omdat Baarn een groene gemeente is, en dat ook zo moet blijven, wordt aandacht besteedt aan de effecten van zonneweides op de natuur. Zonneweides die gerealiseerd worden,
■ Optimale waterhuishouding.
Figuur 11: voorbeeld natuurinclusieve zonneweide
31
De Natuur- en Milieufederatie heeft een toolbox16
van) de oranje gebieden ook open te stellen. Het
ontwikkeld voor natuurinclusieve energietransitie. In
proces voor beoordeling van de initiatieven maakt geen
deze toolbox zijn voorbeelden opgenomen van
onderdeel uit van dit uitnodigingskader. De uitvoering
gerealiseerde natuurinclusieve zonneweides.
van het beleid krijgt apart invulling in het vervolg.
Proces voor realisatie zonneweides
In de aangegeven gebieden op de zonnekaarten is dus
Na vaststelling van dit uitnodigingskader worden één of
potentieel ruimte voor zonneweides. Dit betekent dat
meerdere gebieden op de zonnekaart opengesteld en
er volgens de uitgevoerde analyse en het
worden initiatiefnemers uitgenodigd om met plannen
participatieproces in theorie ruimte is voor
te komen voor de toegestane locaties. De groene
zonneweides in de groene en oranje gebieden. Er is
locaties op de zonnekaart hebben de voorkeur om hier
per gebied geen verdiepende analyse uitgevoerd naar
zonneweides te realiseren, dus deze worden eerst
natuurwaarden. Verdiepend onderzoek naar de
opengesteld. Uiteraard is het aan de grondeigenaren
geschiktheid van een locatie vindt later in het
om te beslissen of zij hun grond hiervoor willen
ontwikkelproces van een zonneweide plaats. Dit is
gebruiken en in gesprek willen gaan met
maatwerk per locatie.
initiatiefnemers. Na een jaar wordt bekeken hoe ver de ontwikkelingen gaan ten opzichte van de doelstelling. Vervolgens kan op basis van deze evaluatie gekozen worden om (delen
16
Toolbox natuurinclusieve energietransitie: https://www.natuurenmilieufederaties.nl/wp-
content/uploads/2021/08/Toolbox-NatuurinclusieveEnergietransitie.pdf
32
5
Voorwaarden voor zonneweides
33
Zonneweides kunnen niet zomaar worden gerealiseerd in de aangewezen gebieden van de zonnekaart. De gemeente Baarn wil dat er aandacht is voor de omgeving, de natuur en sociaal-maatschappelijke aspecten. Daarom heeft de gemeente Baarn voorwaarden geformuleerd die moeten waarborgen dat de ruimtelijke en ecologische kwaliteit in tact blijft, dat inwoners en andere belanghebbenden een belangrijk onderdeel van het ontwikkelproces zijn en dat de omgeving meedeelt in de opbrengsten.
5
5.1 Thema’s voor afwegingen en voorwaarden De voorwaarden worden in vier categorieën verdeeld: ■ Ruimtelijk/ omgeving: landschappelijke inpassing,
Figuur 10: Thema's waarin voorwaarden gegroepeerd worden.
■ Sociaal/ maatschappelijk: omgeving, stakeholders,
locatieaspecten (geluid/ schittering),
draagvlak, financiële en procesparticipatie, kwaliteit
locatiekenmerken en situering, grondgebruik;
van de leefomgeving.
■ Ecologie en milieu: bodem, geluid, stikstofdepositie,
■ Financieel/ procedures: bestemmingsplan
Businesscase, financieringsvormen en subsidies, exploitatiemodellen. In dit uitnodigingskader wordt onderscheid gemaakt
natuurgebieden, flora & fauna, biodiversiteit,
(omgevingsplan), wet- en regelgeving,
tussen basisvoorwaarden (groen) en aanvullende
waterhuishouding (water kwantiteit en kwaliteit);
Omgevingsvergunning, inschatting
voorwaarden (oranje). De basisvoorwaarden zijn van
energieopbrengst, aansluitmogelijkheden.
toepassing op alle zoekgebieden in de gemeente
34
Baarn. De aanvullende voorwaarden gelden bovenop de basisvoorwaarden voor oranje gebieden. Alle voorwaarden zijn overzichtelijk ondergebracht in figuur 11. De voorwaarden zijn verdeeld onder dezelfde thema's als in figuur 10 aangegeven. De basisvoorwaarden zijn te herkennen aan de groene rand en de aanvullende voorwaarden aan de oranje rand. In de rest van het hoofdstuk worden de voorwaarden verder uit- en toegelicht. De gebieden aangegeven op de kaart worden gefaseerd opengesteld. Eerst worden initiatieven voor zonneweides in de groene gebieden opengesteld, en wanneer in de toekomst nog aanvullende ruimte nodig is voor zonneweides, worden (delen van) de oranje gebieden opengesteld (zie hoofdstuk 6: Uitvoering van het uitnodigingskader).
5.2 Voorwaarden ruimtelijk en omgeving De ruimtelijke voorwaarden zijn erop gericht om te sturen op een goede inpassing in de leefomgeving. Zo dient er onder andere rekening gehouden te worden met landschappelijke kwaliteiten die behouden moeten worden, de biodiversiteit en overlast voor de omgeving.
Figuur 11: Voorwaarden verdeeld onder de verschillende thema's.
35
Hieronder worden de voorwaarden voor inpassing in de ruimte toegelicht: eerst de basisvoorwaarden voor alle gebieden en vervolgens de aanvullende voorwaarden voor oranje. Basisvoorwaarden ruimtelijk en omgeving voor groene en oranje gebieden 1. De ontwikkeling van zonneweides vindt in eerste instantie alleen plaats in de aangegeven ‘groene’ gebieden.
is een mogelijkheid: in het plan zijn dan
initiatiefnemer stelt hiervoor een
bijvoorbeeld maatregelen opgenomen die de
landschapsinrichtingsplan op.
biodiversiteit versterken. Hierbij kan gedacht
De zonneweide sluit aan bij de maat en schaal van de omgeving; de initiatiefnemer stemt af met de gemeente over een goede inpassing.
De initiatiefnemer stemt met de gemeente af
onvoldoende zonneweides gerealiseerd kunnen
over een goede inpassing in het landschap.
worden, worden de oranje gebieden
inpassing kan plaatsvinden in het landschap. Dit
natuur- en cultuurhistorische waarden. De
is dat het past bij de schaal van het landschap.
initiatieven. Indien in de groene gebieden
Voor elk plan wordt aangegeven hoe een goede
voorbeeld van. Ook een combinatie met natuur
zonneweide is maatwerk, maar het uitgangspunt
voorkeur, deze worden eerst opengesteld voor
De ontwikkelaar van de zonneweide (initiatiefnemer) toont aan dat de zonneweide zo goed mogelijk past in de omgeving waarin deze geplaatst wordt.
duurzame opwek door wind en zon is hier een
landschappelijke kwaliteiten van de locatie en de
van het type gebied. De grootte van een
toegestaan zijn. De groene gebieden hebben de
2.
dat de ontwikkeling aansluit bij de
De schaalgrootte van zonneweides is afhankelijk
waar ontwikkelingen voor zonneweides
voorwaarden – zonneweides te realiseren.
dubbel te gebruiken. Een combinatie van
worden aan de aanplanting van 3.
In de zonnekaart (Hoofdstuk 3) is aangegeven
opengesteld om hier - onder aanvullende
is maatwerk per locatie. Hierbij is het van belang
4.
De combinatie van zonneweides met een andere functie (meervoudig ruimtegebruik) heeft de voorkeur t.o.v. initiatieven die dit niet doen. Ruimte is schaars. Daarom gaan ruimtelijke ontwikkelingen gepaard met afwegingen en keuzes over invulling van onze ruimte. Dit is ook het geval bij ontwikkelingen van zonneweides. Het heeft dus de voorkeur om dezelfde ruimte
kruidengewassen of bloemen tussen rijen zonnepanelen. Op landbouwgrond kan waar gecreëerd worden, waarop vervolgens een zonneweide geplaatst wordt. Zo wordt ingezet op meervoudig ruimtegebruik., Aanvullende voorwaarden ruimtelijk en omgeving voor oranje gebieden 5. De onderlinge afstand tussen twee zonneweides is minimaal de lengte van het perceel van de grootste van beide weides, gemeten vanaf de rand. Om te voorkomen dat ontwikkelingen geschakeld worden en daardoor te grote zonneweides ontstaan, wordt in en nabij kwetsbare natuurgebieden een minimale afstand aangehouden tussen verschillende (plannen voor) zonneweides. Er kan geen nieuw
36
8.
zonnepark komen op een perceel direct naast een bestaande zonneweide. Er moet minimaal
Basisvoorwaarden natuur en milieu voor groene en
de afstand van het grootste perceel tussen
oranje gebieden 7. De zonneweide mag geen negatieve impact hebben op de omliggende natuur.
zitten. 6.
5.3
De maximale netto omvang van een zonneweide is tien hectare. Om aan te sluiten bij de schaal van het landschap in oranje gebieden, geldt een maximum van 10 hectare voor de omvang van een zonneweide. Hiermee wordt voorkomen dat er te grootschalig ontwikkeld wordt, waardoor de impact op de kwetsbare natuur te groot is.
Voorwaarden natuur en milieu
De gemeente hecht een grote waarde aan de groene omgeving en de unieke eigenschappen van het landschap in de gemeente. Een groot deel van de gemeente bestaat uit natuurgebieden, die onderdeel zijn van NNN-gebied (zie hoofdstuk 3). Ook kent de gemeente een gebied waar veel weidevogels leven en broeden: het weidevogelkerngebied. In dit gebied worden de weidevogels beschermd. De onderstaande voorwaarden borgen het behoud van deze unieke karakteristieken van natuur en het landschap.
Zonneweides die aan natuurverbetering bijdragen hebben voorkeur t.o.v. initiatieven die dit niet doen. Initiatieven die aantoonbaar een positieve bijdrage leveren aan de natuur in en om het
De initiatiefnemer dient aan te tonen dat het
projectgebied worden positiever beoordeeld
project geen negatieve impact heeft op de
t.o.v. initiatieven die dit niet doen. Deze
ecologische landschapswaarden en kwetsbare
positieve bijdrage kan zowel op de bodem, de
soorten. De flora en fauna in het gebied. Om
flora of de fauna zijn en dient bij voorkeur
inzicht te krijgen op de impact op de natuur op
behouden te blijven na de levensduur van de
de betreffende locatie, wordt er door de
zonneweide.
initiatiefnemer flora en fauna onderzoek uitgevoerd. Hierin wordt gekeken naar de
Aanvullende voorwaarden natuur en milieu oranje