282913 Ontwerpbestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk bijlage 9 Paleis Soestdijk Een iconisch monument in transitie

GIEL LEUNISSEN: “Eerst hebben we iedere ruimte zorgvuldig opgemeten. Vervolgens hebben we geïnventariseerd waar bijvoorbeeld de deuren en ramen zich bevinden, maar ook wat voor lijstwerk zich waar in de ruimte bevindt. Het is zelfs zo gedetailleerd dat iedere deurklink en elke scharnier is geregistreerd. Ook hebben we de schades in kaart gebracht. Uiteindelijk heeft iedere scheur en kier in het paleis een eigen code, zodat we overzicht kunnen houden.”

Datum:

02-01-2020

Schaal:

1:25

Oppervlakte:

40.0 m²

92 VKR

C

1435

KAST

KAST

RADIATOR

Gedeelte ingezet

Formaat:

Schaal:

Getekend:

Datum:

KAST

RADIATOR

Foto 01

Loper

Foto 08

Boezem met spiegel

Gedeelte ingezet

KAST

55 KAST

B

RADIATOR

Wat doe je bijvoorbeeld wanneer we een salon in originele staat willen behouden, maar wanneer er schade is in een naastgelegen ruimte die alleen bereikbaar is door die ene salon? Die vergaande samenhang maakt het erg complex, maar daardoor ook uitdagend.”

Foto 02

Foto 09

Schouw met ingebouwde kachel

RADIATOR

1220

620

8150 SEBASTIAAN HAASNOOT: SEBASTIAAN HAASNOOT: “In bepaalde kamers staan “Je komt gaandeweg steeds objecten die een grondige meer te weten over de samenAlgemeen: Ruimte Uitslagen Pal bouwkundige inventarisatie in hang tussen de verschillende 91 Kanonnenkamer - Grote delen van de wand niet zichtbaar door meubels -de Langs meubels zijn slijtageplekken/gaten zichtbaar in wandbespanning Wand C weg staan. Dat gaat soms schades in het paleis. Het is - Ruimte leeghalen, vervolgens detailopname uitvoeren Datum: 02-01-2020 over kasten, open haarden of soms erg ingewikkeld. Schaal: 1:25 Oppervlakte: 40.0 m² vloerkleden. Eigenlijk moet je deze spullen verplaatsen om een goede bouwkundige inventarisatie te kunnen doen. Maar soms gaat het ook over stof of spinrag: kleine scheurtjes kun je pas zien als alles stofvrij is.”

93-4 VKR

54

MAARTEN PEEK: “Veel van de meubelsInstallaties en Slijtage wandbespanning Wandlijst nummer Kabels/leidingen kunstwerken in het paleis Beschadiging wandlijst Gat zijn eigendom van externe kunstcollecties, zoals het Koninklijk Huisarchief. In de regel is alles wat ‘spijkervast’ is, onderdeel van het pand en dus eigendom van de huidige eigenaar. Sommige van de spijkervaste elementen in het paleis zijn echter in bruikleen. Over deze objecten maken we duidelijke afspraken met de rechtmatige eigenaar met betrekking tot conservering of benodigde restauratie”.

1600

D

1978 • Nationaal Archief

Dit handboek bestaat uit 150 gedetailleerde tekeningen van de wanden, vloeren en plafonds, in 58 ruimtes. In totaal bestaat het boekwerk uit ongeveer 300 pagina’s. Het geheel geeft een beeld van de werkzaamheden die per ruimte moeten gebeuren. Doordat we overzicht hebben van de hele ruimte kunnen we bovendien beter achterhalen waar de schade vandaan komt.”

1395

90 Secretariaat Z.K.H.

Legenda: Pleisterwerk: SI Constructieve scheur (3-4mm) S II Scheurvorming (1-2mm) S III Haarscheurvorming (0-1mm) S IV Herstelde scheur

90 Secretariaat Z.K.H.

1220

Ramen, Bel etage, Soestervleugel Kozijnen 1820 Bovenlicht 1820 Raamwerk 1950 (stolp) Enkel float glas 6mm in stopverf Louvre luiken aan de buitenzijde

KAST

S.02.040.01

Foto 06

92 VKR

WL II

5cm ontbreekt

WL III

S.02.091.02

660

SEBASTIAAN HAASNOOT: “Het paleis is gedurende de laatste decennia gerepareerd wanneer dat nodig was, maar de reparaties zijn steeds op individueel niveau opgelost. De slag naar een grondige restauratie en renovatie op gebouwniveau is hard nodig.”

WL VII

Foto 03

SEBASTIAAN HAASNOOT: “De stijlkamers zijn voor het restauratievak een ware bibliotheek van ambachten.

Bijvoorbeeld de Empiresalon: hier vind je papierstuc, ofwel ‘carton pierre’, een bijzondere techniek voor het vervaardigen van ornamenten. In de Stuczaal vind je Scagliola, ook wel schijnmarmer genoemd. Het effect van deze pleistermethode is een doorlopend natuursteenpatroon zonder naden of overgangen, waardoor de suggestie wordt gewekt alsof je in een uitgehouwen ruimte in een groeve staat, in plaats van in een met natuursteen aangeklede kamer.”

MAARTEN PEEK: “Je probeert op verschillende niveaus een balans te vinden tussen bouwkundige staat, het nieuwe programma van eisen en esthetiek. De kapstok hiervoor vind je in de verschillende ‘ensembles’ die je in het paleis aantreft. Dit zijn bijvoorbeeld enkele ruimten die een verwantschap hebben. Maar zo’n verwantschap komt ook voor binnen een enkele ruimte of zelfs een bouwdeel: bijvoorbeeld een deur, waarbinnen de scharnieren, de deurkruk, de deur, het kozijn en de lijsten om het kozijn heen samen een ensemble vormen.

MAARTEN PEEK: “Er bestaat een groot verschil qua technische staat tussen de verschillende vertrekken. De woonvertrekken van Juliana en Bernhard zijn tussen 1939 en 2004 intensief gebruikt, maar juist daardoor relatief goed onderhouden en bewaard gebleven. In de werkkamer van Bernhard is door de jaren bijvoorbeeld veel vervangen, maar het ziet er grotendeels nog uit zoals het bedoeld was.

“Je probeert op verschillende niveaus een balans te vinden tussen bouwkundige staat, het nieuwe programma en esthetiek.”

Dit is niet het geval op de verdieping van het corps de logis: de laatste bewoner die van deze ruimtes gebruik heeft gemaakt is Wilhelmina.

Maarten Peek Binnen zo’n ensemble dienen de onderdelen op elkaar afgestemd te worden. Een dominante architectuurstijl of een bouwperiode kunnen helpen om de toon te zetten, waarop alle onderdelen worden afgestemd.”

“De stijlkamers zijn voor het restauratievak een ware bibliotheek van ambachten.” Sebastiaan Haasnoot

56

Sinds 1960 staan de ruimtes leeg. Hier is het onderhoud minimaal geweest en zijn de laatste ingrepen van aanzienlijk lagere kwaliteit dan de rest van het paleis. Hier moet dus veel meer gebeuren.” 57

MAARTEN PEEK: “Wij maken zelf het restauratieplan, maar kunnen hierbij niet zonder de kennis van specialisten. Onze taak is om alle kennis en kunde van alle verschillende disciplines samen te brengen en te integreren tot een totaalplan waarin alles samenkomt.”

Restauratoren en ambachtslieden aan het woord

De hand van de meester

Hoe onderhoud je een paleis, waarin drie eeuwen aan unieke technieken en materialen zijn toegepast? De mensen die zich hier de afgelopen jaren voor hebben ingezet, hebben veelal een bijzonder specialisme en kennen de ruimtes tot in het kleinste detail. Een gesprek met de vakman ontpopt zich dan ook tot een rijke verzameling van verhalen over schilderen, schuren, bespannen en polijsten. Wat hen verbindt: een gedeelde passie voor de instandhouding van het monument.

LEO SCHOLTEN RESTAURATIESCHILDER

“Voor de grap stel ik me wel eens voor als ‘Leonardo’, maar nee: aspiraties om kunstschilder te worden heb ik nooit gehad. Via het vak van huisschilder heb ik me stukje bij beetje gespecialiseerd in het restauratieschilderen. Veel marmer- en houtimitaties dus. In beide technieken moet je allerlei soorten kunnen nabootsen; bij marmer is de groene malachietvariant zo’n beetje het moeilijkst, bij hout de wortelnotenhoutimitatie, met al die knoestjes. Twintig jaar geleden ben ik op Paleis Soestdijk begonnen. Als eerste opdracht mocht ik de ronde tafel in de televisiekamer van prins Bernhard ‘marmeren’. Dat heb ik kennelijk goed gedaan, want daarna mocht ik blijven. Ik restaureerde schilderwerk voornamelijk binnen, maar buiten zijn er ook een paar objecten die onder mijn expertise vallen, zoals de gouden kroon bovenop de vlaggenmast. Die is ooit door de bliksem getroffen en daardoor zwaar beschadigd: nadat hij was uitgedeukt mocht ik hem van nieuw bladgoud voorzien. Om voor het restauratieschilderwerk de juiste verf te vinden, werkt een team van specialisten bij mij op de projecten om de glansgraad, de matheid en de textuur vast te stellen – we gaan niet over één nacht ijs. Dat het hier allemaal oud is, maakt mijn werk zo boeiend: het mag nooit gelikt worden, ik moet heel terughoudend te werk gaan. Conserveren en consolideren, dat is de kunst!”

“Twintig jaar geleden ben ik op Paleis Soestdijk begonnen.” 58

59

WIJNAND FRELING, STUCWERKSPECIALIST “Tijdens mijn studie Bouwkunde in Delft eind jaren ’70 kreeg ik de opdracht om het stucwerk in een pand aan de Oude Delft te onderzoeken. Toen kwam ik erachter dat over stucwerk vrijwel niets wetenschappelijks gepubliceerd was, behalve af en toe een alinea. Daar heb ik verandering in gebracht door mijn proefschrift te wijden aan het stucwerk in het Nederlandse woonhuis uit de zeventiende en achttiende eeuw. Ik was in één klap de stucspecialist van Nederland. In 2008 werd mij om advies gevraagd bij een inspectie van de Stuczaal in Paleis Soestdijk. Men wilde weten of er geen stukken uit het plafond konden vallen. Nou, dat was gelukkig niet het geval: de cassettes zitten allemaal goed in het gewelf verankerd en de zware gipsen bloemen zijn met ijzeren doken – een soort pinnen – daarin vastgeklonken. En als er al een cassette vervangen zou moeten worden, dan kunnen we ter plaatse een contramal maken. Daar wordt dan gips in gegoten, dat na het uitharden weer geplaatst kan worden. Behalve het plafond zijn trouwens ook de muren in deze zaal heel bijzonder: die zijn namelijk van stucmarmer. Ook gips, maar dan voorzien van kleurpigmenten en zodanig bewerkt dat het op het oog niet van echt marmer te onderscheiden is. Heel specialistisch werk: er komen wel zeven tot tien schuur- en polijstgangen aan te pas om dat effect te sorteren!”

WILLEM VAN KRIMPEN, OUD-DIRECTEUR SCHILDERSBEDRIJF VAN KRIMPEN

“Het ambacht straalt van de Leuvenzaal af en is ronduit indrukwekkend.”

KLAAS PROSMAN, TEXTIELSPECIALIST

“Mijn vrouw is de achterkleindochter van Rijk Doornebal, die in 1892 is begonnen met een winkeltjeaan-huis in manufacturen, waar door de jaren heen woninginrichting in combinatie met het stoffeerambacht aan is toegevoegd. Door haar ben ik in 1978 in het bedrijf gekomen van wat nu Doornebal Interieurs heet. In 2001 is het familiebedrijf Ruys Interieurs toegevoegd, een erkende specialist op het gebied van historische en monumentale interieurs. In de Leuvenzaal van Paleis Soestdijk speelt textiel een prominente rol in de ondersteuning van de architectuur en de aanwezige ornamenten. In alle toegepaste textiele materialen – de vloerbedekking, de wandbespanning en de stoffering van de meubels – is de Empirestijl met lauwerkransen als motief in rijke mate aanwezig. Het ambacht straalt ervan af en is ronduit indrukwekkend. Het aanbrengen van de wandbespanning bijvoorbeeld begint met het spannen van linnen op rachelwerk, zoals wij de tengels noemen. Vervolgens wordt dit ‘ingewassen’ met velletjes graupapier. Daaroverheen is een moltonlaag aangebracht en ten slotte deze prachtig geweven zijde als toplaag. De huidige bespanning is overigens niet de originele uit de tijd van Willem en Anna Paulowna, maar is pas zo’n vijftig jaar oud.

De meubels zijn voorzien van hetzelfde type zijden stof, in prachtig dieprood en op ambachtelijke wijze gestoffeerd, met veren op singelband, afgewerkt met jute en paardenhaar waarover vervolgens de zijde komt.”

“Sinds 1973 verzorgt ons bedrijf al het schilderwerk op Paleis Soestdijk. En dat is enorm veel, want het gaat ook om alle andere gebouwen die op het landgoed staan. Hoeveel duizenden liters verf er in de loop der jaren doorheen zijn gegaan: ik zou het echt niet weten. De grootste uitdaging is wel het schilderen van de metershoge zonneblinden, oftewel de stores, zoals wij ze noemen. Dat zijn er zo’n 550, met die van de panden aan de overkant meegerekend. We hebben ze er ooit allemaal afgehaald en meegenomen naar onze werkplaats, om ze schoon te maken, dat wil zeggen: alle oude verflagen eraf te halen en opnieuw te schilderen – een gigantische klus! Overigens hebben we het qua kleur verf makkelijk: bijna alles wit en hier en daar monumentengroen. Prins Bernhard heeft ooit voorgesteld dat we de lampen zwart zouden schilderen, maar daar wilde Koningin Juliana niets van weten: ze moesten groen blijven. Ze had trouwens meer uitgesproken ideeën over kleur: de menie mocht niet oranje zijn, daar had ze een hekel aan, dus moesten we die rood maken... Onze schilders zijn ontzettend trots op hun werk, en terecht, want het is van cruciaal belang voor het behoud van het paleis. Zoals mijn grootvader, die het bedrijf in 1898 heeft opgericht, altijd zei: niet schilderen is wel timmeren!”

“Ik was in één klap de stucspecialist van Nederland!”

“Onze schilders zijn ontzettend trots op hun werk, en terecht, want het is van cruciaal belang voor het behoud van het paleis.” 60

61

De tuin van Paleis Soestdijk wordt de komende jaren toekomstgereed gemaakt. Landschapsarchitecten SANDER ROMBOUT (Copijn Tuin- en Landschapsarchitecten) en ADRIAAN GEUZE (West 8) vertellen over deze monumentale opgave

De paden op de lanen in

62

63

“De lanen van de paleistuin vormen het hoofdmenu.”

PADEN OP EN LANEN IN “Voor mij, als landschapsarchitect, vormen de lanen het hoofdmenu,” legt Geuze uit. “De oorspronkelijke lanen uit de late renaissance, de tijd van stadhouder Willem III, zijn nog steeds zichtbaar en beleefbaar, en die structuur moeten we zien te behouden. Het zijn lange rechte beukenlanen die alle onderdelen van het landgoed met elkaar verbinden. De tweede laag, die daar dwars doorheen gaat, zijn de gebogen lanen van Zocher, zoals die rondom de vijver of de Alexanderlaan, die een nog veel grotere cirkel door het bos maakt. Al die lanen gaan we restaureren en waar nodig terugbrengen.” Rombout vult aan: “Het park vertelt zelf wat er moet gebeuren: overal staan grote bomen die aan het sterven zijn en verjongd willen worden. En behalve de lanenstructuur waar Adriaan Geuze het over heeft is ook de padenstructuur heel belangrijk: soms zijn paden weg en soms liggen ze verkeerd, brengen ze je niet op de juiste route en vertellen ze niet het juiste verhaal. Dat betekent dat we oude bomen weg gaan halen, maar vooral dat we nieuwe bomen gaan planten. Zodat we het park toekomstbestendig maken voor de komende generaties.”

Dat de paleistuin op de schop gaat, is niets nieuws. In de loop van de geschiedenis is dat al vaker gebeurd. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) onderscheidt maar liefst tien ontwikkelingsfasen die bepalend zijn geweest voor hoe park en tuin er nu uitzien, en hoe ze verder ontwikkeld kunnen worden. De twee belangrijkste van die tien zijn ongetwijfeld de allereerste aanleg van de tuin door stadhouder Willem III vanaf 1674; en de metamorfose onder Koning Willem II in de jaren direct na 1815. Fontein Paleis Soestdijk • 1725 - 1747 - Rijksmuseum

Bij een koninklijk paleis past een vorstelijke tuin. En die heeft Paleis Soestdijk: een weelderig exemplaar ter grootte van bijna 40 voetbalvelden, in een bosachtig park dat nog eens tien keer zo groot is. Een smaragd op het snijvlak van de Utrechtse Heuvelrug en de Eemvallei – maar wel een sieraad dat nodig opgepoetst moet worden. Iets wat de gerenommeerde landschapsarchitecten SANDER ROMBOUT en ADRIAAN GEUZE met alle vormen van plezier doen.

64

In het eerste geval hebben we het namelijk over een strak geometrische Franse baroktuin; in het tweede over een Engelse landschapstuin, ontworpen door de beroemde architect J.D. Zocher, met slingerende paden en grillige waterpartijen. De wonderlijke verzoening tussen die twee contrasterende stijlen heeft de aanleg opgeleverd die we nu kennen, maar die – in de woorden van de RCE – ‘sleets van karakter en op sommige plekken zichtbaar beschadigd en incompleet’ is. Vandaar dat Adriaan Geuze (West 8) en Sander Rombout (Copijn Tuin- en Landschapsarchitecten) te hulp zijn geroepen.

65

“DIT IS EEN UNIEKE OPDRACHT OMDAT WE EEN PLEK, DIE MEER DAN DRIEHONDERD JAAR ACHTER DE HEKKEN HEEFT GEZETEN, NU GEREED MOGEN MAKEN VOOR DE TOEKOMST.”

HET PALEIS ALS DECOR De ambitie is om op verschillende plaatsen op het landgoed ook nieuwe elementen toe te voegen aan de bestaande, zoals een parterreterras aan de achterkant van het paleis, kunstinstallaties en een paviljoen bij de Hertenkamp, mogelijk nieuwe kassen op de plaats waar de oude een halve eeuw geleden zijn verwijderd en voorzieningen in en rond de vijver.

Sander Rombout is landschapsarchitect bij Copijn Tuin- en Landschapsarchitecten. Het bureau ontwerpt nieuwe en bestaande landschappen en adviseert opdrachtgevers over het duurzaam beheren en inrichten van de openbare ruimte. Inmiddels heeft het bureau vele projecten in het hele land gerealiseerd. Zie ook de website van Copijn Tuin- en Landschapsarchitecten: www.copijn.nl

Adriaan Geuze is directeur en één van de oprichters van West 8, een bureau voor stedenbouw en landschapsarchitectuur. Na zijn studie in Wageningen en het winnen van de prestigieuze Prix de Rome richtte hij in 1987 West 8 op. Inmiddels is het bureau internationaal gerenommeerd en staat het bekend om de unieke benadering van planning en ontwerp van de openbare ruimte. Adriaan Geuze is tevens hoogleraar landschapsarchitectuur aan de Wageningen Universiteit. Zie ook de website van West8: www.west8.com

66

Rombout: “Oevers van een vijver vragen sowieso een hoop aandacht, want die groeien anders geleidelijk dicht. Hier op Soestdijk heb je niet alleen te maken met oprukkend riet, maar ook met rododendrons die naar het water toegroeien, waardoor alles steeds benauwder wordt. Dus gaan we dat terugzetten en modelleren, zodat er een mooi totaal ontstaat.” In dat mooie totaal is mogelijk ook plaats voor een nieuw amfitheater. Hoewel, nieuw? Geuze: “De kop van de vijver wordt gevormd door een halvemaanvormig, glooiend talud dat overgaat in de heuvel van de ijskelder: het landschap heeft daar als het ware al een amfitheater voorgevormd! Je kunt hier straks genieten van concerten en voorstellingen op een podium in de vijver, met als backdrop het paleis!” Genieten is het voor de tuinarchitecten trouwens nu al volop, laat Rombout glunderend weten: “Voor ons is dit echt een unieke

Impressie

opdracht, omdat we op een plek zijn die meer dan driehonderd jaar achter de hekken heeft gezeten en die we nu gereed mogen maken voor de toekomst! We mogen dit prachtige park, wat er in essentie nog heel gaaf bij ligt, restaureren en verder ontwikkelen. En ja, dat is echt te gek!”

67

Het eerste

Tegen het decor van een roemrijk verleden krijgt Paleis Soestdijk de komende jaren een nieuwe rol als dé landingsplek voor het beste van de Nederlandse industrie en innovatie. In lijn met deze inhoudelijke ambitie krijgt het complex ook een voorbeeldfunctie voor toekomstbestendige herbestemming, ontwikkeling en exploitatie. In verschillende workshops samen met externe specialisten is een integrale duurzaamheidsvisie opgesteld. De ambitie? Van Paleis Soestdijk het eerste klimaatneutrale paleis ter wereld maken.

Showcase van duurzaamheid

klimaatneutrale paleis ter wereld

68

In de zeventiende eeuw was Paleis Soestdijk een voorbeeld van wat we tegenwoordig een circulaire economie noemen. Het landgoed voedde de omgeving, hout uit het bos verwarmde het paleis, voedsel werd in de zomer gekoeld met ijs dat in de winter uit de vijver werd geschept en zelfs het water voor de fonteinen werd met een windmolen omhoog gepompt. Inmiddels is het paleis helaas één van de meest energie slurpende gebouwen van Nederland met een energierekening die zo hoog is, dat een groot deel van de opbrengst van de toegangskaartjes daar de afgelopen jaren aan op ging. De unieke combinatie van een groot landgoed en de ambitie om er een podium van innovatie in te richten, maakt de verduurzaming van het ensemble tot een unieke kans. Juist op deze plek is het denkbaar een doorbraak te kunnen forceren en van Paleis Soestdijk een showcase te maken van de mogelijkheden op het gebied van duurzaamheid; het circulaire landgoed van de 21e eeuw als voorbeeld voor iedereen. 69

Van ambitie naar uitvoering Om de duurzame ambitie te vertalen naar concrete plannen en acties is een duurzaamheidstraject geïnitieerd. In februari 2019 vond de kick-off plaats, in de vorm van een ‘klimaattafel’: een brainstorm met duurzaamheidsexperts uit onder andere de wetenschap, architectuur en stedenbouw en het bedrijfsleven. Gezamenlijk formuleerden de deelnemers een ambitie, die is vastgelegd in een inspiratieposter: Paleis Soestdijk als eerste energieneutrale paleis van de wereld.

70

Een kernteam, bestaande uit MeyerBergman Erfgoed Groep, Hylkema Erfgoed en de adviesbureaus De Groene Grachten en Techniplan, heeft de resultaten van de brainstorm omgezet in enkele duurzaamheidsscenario’s, getoetst op verschillende niveaus van haalbaarheid, toepasbaarheid en integraliteit. In de vervolgstappen wordt gekeken naar de subsidiemogelijkheden voor de verduurzaming en zal het meest passende scenario voor het hele landgoed worden gekozen. Het team sluit hierbij partnerships met duurzame producenten, adviseurs en technici en er worden pilot-projecten geïntegreerd die innovatie en duurzaamheid combineren. 71

Een platform voor inspiratie en innovatie Duurzame herbestemming van het paleis en een volledig duurzame bedrijfsvoering zijn het uitgangspunt. Het nieuwe Paleis Soestdijk als vooruitstrevend duurzaamheidsmanifest waarin wordt uitgelegd welke duurzaamheidskeuzes gemaakt zijn, om welke redenen én hoe deze keuzes zijn vormgegeven en uitgewerkt. Paleis Soestdijk biedt een podium en platform aan experts, ondernemers en startups en draagt op deze manier bij aan de bewustwording van een groot publiek. Aan de hand van verschillende thema’s is de ambitie geformuleerd.

72

Natuur en water

Energie

Materiaal

Landgoed Paleis Soestdijk bezit een bijzondere ecologische en natuurhistorische waarde die draait op een ecologisch systeem dat deels natuurlijk ontstaan is en deels is aangelegd. In de toekomst wordt voortgeborduurd op dit systeem, waarbij de nodige aanpassingen het landgoed ‘klimaatadaptief’ zullen maken. Gebouwen, gebruik en natuur gaan hier hand in hand. Het landgoed levert aan de gebouwen en de gebruikers, en de gebruikers en gebouwbeheerders leveren andersom weer aan het landgoed. Hierdoor ontstaat een semi-gesloten kringloop; een toekomstbestendig ecosysteem. De waterhuishouding is een belangrijk onderdeel van deze kringloop. Er wordt onderzocht of deze verbeterd kan worden met behulp van de vijver en de slotgracht rondom het hertenkamp.

Paleis Soestdijk streeft naar zoveel mogelijk zelfvoorzienendheid in energieverbruik en -opwekking. De eerste prioriteit is het isoleren van het paleis, waarmee een enorme besparing kan worden gerealiseerd. Het uitgangspunt voor de toekomst is dat de energie 100% lokaal, duurzaam opgewekt wordt zonder gebruik van fossiele brandstoffen. Het ideaalbeeld is dat er in de gebruiksfase geen energierekening zal zijn voor verschillende onderdelen van het landgoed, zoals het paleis, het hotel, de horeca en de retail. Paleis Soestdijk heeft de ambitie te werken met een adaptief energiesysteem dat is afgestemd op functie en gebruik.

Op Paleis Soestdijk is het doel om zoveel mogelijk gebruik te maken van circulaire materialen. Dit wil zeggen: zo veel mogelijk het inzetten van hergebruikte materialen die aan het eind van hun levenscyclus opnieuw op een andere manier ingezet kunnen worden. Daarnaast willen we een zogenaamde ‘life cycle analysis’ voor de materialen doen, waarbij de volledige uitstoot en milieu-impact van een materiaal in kaart wordt gebracht, inclusief het volledige winnings-, transport-, en productieproces. Daarbij is het streven de materiaalkeuze zo veel mogelijk te vullen met lokale en natuurlijke materialen. Er wordt bespaard op kwantiteit, maar nooit op kwaliteit. Zo wordt ook de afvalstroom minimaal gehouden.

73

Gebruik

Logistiek

Paleis Soestdijk wil innovatief, gastvrij, uitnodigend, stimulerend, creatief en origineel, maar ook toegankelijk in gebruik zijn voor ál haar gebruikers. Zowel voor bezoekers als diegenen die gebouw en landgoed onderhouden en programmeren. Uitgangspunt bij het thema gebruik is dat dit ‘natuurinclusief’ gebeurt: milieubewust, bijdragend aan de lokale biodiversiteit en natuurwaarden. Ook is het belangrijk te weten hoe het paleis efficiënt kan zijn in het gebruik. Zo kan het paleis als voorbeeld dienen en worden gebruiksstromen bijgehouden en bijgestuurd wanneer nodig. Een bekend voorbeeld is om energie- en watergebruik nauwkeurig af te stellen op de behoefte. Naast het milieuaspect zal de sociale duurzaamheid worden gewaarborgd.

Het streven is om de routes van en tot aan Paleis Soestdijk klimaatneutraal op te lossen. Bezoekers worden zoveel mogelijk gefaciliteerd en gemotiveerd om met duurzaam vervoer te reizen; te voet, per (elektrische) fiets, met het ov of met een elektrische auto. Ook zijn de vaste leveranciers in hun logistieke stromen klimaatneutraal. Het eigen vervoer op landgoed Soestdijk wordt gevoed met op eigen bodem opgewekte energie.

Conscious Hotel Westerpark Amsterdam, Arjen Veldt • 2018

74

75

Over Ons

In 2015 zocht het Rijksvastgoedbedrijf in opdracht van het kabinet naar een nieuwe bestemming voor landgoed Paleis Soestdijk. Omdat Paleis Soestdijk sinds 2004 na het overlijden van Prins Bernhard en Prinses Juliana niet meer werd bewoond, was het zaak een passende bestemming te vinden voor dit rijksmonument. Na een uitvoerige, landelijke selectieprocedure met meer dan 120 gegadigden, werd MeyerBergman Erfgoed Groep met het plan Made by Holland, verkozen als trotse, nieuwe eigenaar van het landgoed. Op 20 december 2017 vond de overdracht plaats. MeyerBergman Erfgoed Groep werkt aan integrale herbestemmingsopgaven, zodat deze bijzondere erfenis doorgegeven wordt aan volgende generaties. Voorbeelden hiervan zijn naast Paleis Soestdijk, de Westergasfabriek in Amsterdam en Buitenplaats Doornburgh te Maarssen. Deze publicatie is een nadere uitwerking van het bidbook Made by Holland uit 2016 en het document Made by Holland uit oktober 2019 waarin het concept is uitgewerkt. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend. Er is geprobeerd om zo goed mogelijk bronnen en rechthebbenden van foto’s en illustraties te vinden en te vermelden.

Voor meer informatie over deze publicatie en het plan: Paleis Soestdijk | Made by Holland Frans van der Avert, directeur: f.vanderavert@paleissoestdijk.nl Anne Schaepman, adjunct directeur: a.schaepman@paleissoestdijk.nl © Paleis Soestdijk | Made by Hollland Vormgeving: Maad in Holland • Drukwerk: Segers Drukkerij Tekst interviews: Jacques Poell • Portretfotografie: Juri Hiensch

“Wij zijn sinds 12 dagen ingetrokken in het prachtige landgoed dat de Hollandse Staten Willem hebben geschonken en waar we zeer gelukkig zijn. De lucht is droog en heel gezond, en het is een heerlijke plaats, dat geldt zowel voor het huis als voor de bossen en de omgeving, en in het geheel is het landgoed fraai en plezierig om te vertoeven.” Anna Paulowna aan haar broer, grootvorst Constantijn, mei 1818

Editie september 2020

Coverbeeld • Utrechts Archief

Amsterdamsestraatweg 1 3744 AA, Baarn +31 (0)35 541 28 41 www.paleissoestdijk.nl 1