240404 Bedrijventerreinenstrategie Regio Amersfoort (912050)

Bovengenoemde is ook een van de aanleidingen geweest voor gemeente en provincie/OMU om op Parallelweg-Oost een traject te starten voor intensivering. Voormalig bedrijventerrein Nijverheidsweg is al getransformeerd naar woningen. Daarnaast zijn er in Woudenberg nog diverse andere plekken waar de bedrijfsbestemming mogelijk verloren gaat door verkleuring. Hierbij gaat het naar verwachting om zo’n 3 hectare.

Alles overziend concluderen we: • Woudenberg heeft een bescheiden bedrijventerreinenmarkt. De naar Woudenberg vertaalde uitbreidingsvraag uit de prognose geeft veelal een realistisch beeld. Wel is de leegstand dusdanig laag dat wat meer lucht op de Woudenbergse bedrijventerreinenmarkt welkom is om de lokale vitaliteit te borgen. Dit kan een wat groter aandeel in de regionaal geraamde uitbreidingsvraag eventueel rechtvaardigen. Het gaat dan bijvoorbeeld om enkele hectares extra. • Daarnaast speelt naar verwachting een significante vervangingsvraag in Woudenberg. Schuifruimte is – zo heeft het verleden al aangetoond in Woudenberg – welkom om de lokale bedrijventerreinenmarkt ‘lucht’ te bieden, dynamiek te creëren en ondernemers groeiperspectief. Ook kan dit een impuls geven aan de verdere kwaliteitsverbetering van de bestaande bedrijventerreinen. Dit alles draagt bij aan de lokale vitaliteit.

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

4. Aanbod bedrijventerreinen

23

24

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

4.1 Hard aanbod Slechts een kleine 20 hectare aan hard planaanbod 5 in de hele regio Het aanbod aan bedrijventerreinen in regio Amersfoort is vrijwel opgedroogd. Er is op dit moment (data uit laatste versie van RPWW Regio Amersfoort en IBIS-data) nog een kleine 20 hectare netto uitgeefbaar (tabel 5). Dit aanbod bevindt zich voor bijna twee derde in Amersfoort (waarvan meer dan de helft op het bedrijventerrein Vathorst), ruim een derde in Bunschoten, en enkele kleine snippers in Leusden. Voor het aanbod in Leusden geldt dat de kavels aan de Moerbeilaan op Princenhof (0,2 ha) in 2022 zijn verkocht en inmiddels dus niet meer beschikbaar zijn. Het aanbod op de Buitenplaats (0,3 ha) heeft de gemeente de laatste jaren ‘aangehouden’ als schuifruimte voor de gemeentewerf. Er is veel belangstelling voor, zo geeft de gemeente aan. Niet alleen vanuit lokale en regionale bedrijven, maar ook vanuit bijv. busmaatschappijen en energieleveranciers.

Tabel 5: Hard (plan)aanbod bedrijventerreinen Regio Amersfoort (2022) Gemeente

Bedrijventerrein

Werkmilieu

De Wieken

1,8

Functioneel, klein/middelgroot

Vathorst

6,8

Stedelijk/gemengd

Vinkenhoef

3,5

Functioneel/circulair, klein/middelgroot

De Kronkels-Zuid 1e fase*

7,0

Functioneel, klein/middelgroot

Princenhof

0,2

Functioneel, klein/middelgroot

‘t Spieghel – deelplan Buitenplaats

0,3

Functioneel, klein/middelgroot

Amersfoort

Bunschoten

Uitgeefbaar aanbod (netto hectare)

Leusden

Totaal

19,6

Bron: IBIS 2022, provincie Utrecht

Aanbod vooral gericht op regulier MKB Kijkende naar het type aanbod dat beschikbaar is, dan betreft het veelal regulier terrein dat de MKB doelgroepen bedient (t/m milieucategorie 3.2). Voor grootschalige ruimtevragers of bedrijvigheid in hogere milieucategorieën is niet tot nauwelijks aanbod beschikbaar.

5

Het gaat hierbij om bedrijventerreinen met een hard (vastgesteld/onherroepelijk) bestemmingsplan. Vaak zijn de gronden in uitgifte, maar het kan ook zo zijn dat nog met uitgifte moet worden begonnen.

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

Figuur 5: Overzicht (hard) aanbod bedrijventerreinen Regio Amersfoort

Ook in Barneveld en Nijkerk aanbod beperkt (25 hectare) Vanuit de recente Gelderse provinciale prognose (Stec Groep, augustus 2023) hebben we ook inzicht in het hard planaanbod in Barneveld en Nijkerk. Het totaal voor beide gemeenten is 25,5 hectare. In Barneveld is er in totaal 8,5 hectare verspreid over vier locaties (Harselaar Driehoek, Harselaar-Zuid, Puurveen en Tolnegenweg-Oost), waarvan het grootste deel van 6,5 hectare op Harselaar Driehoek zal worden gerealiseerd. In Nijkerk is er in totaal 17 hectare verspreid over vier locaties. Het grootste terrein betreft De Flier en omgeving. Hier ligt 15,5 hectare aanbod. Het aanbod bestaat voornamelijk uit kavels vanaf 0,5 tot 1 hectare waarop maximaal bedrijfsactiviteiten tot en met milieucategorie 4.1 zijn toegestaan. Het overgrote deel (12 hectare) van het aanbod op De Flier is inmiddels onder optie en dus niet meer vrij beschikbaar (let op: deze opties zijn uiting van de geraamde vraag). De overige 1,5 hectare aanbod in Nijkerk ligt versnipperd over de drie terreinen Arkerpoort, Arkervaart-West en Watergoor 2000.

4.2 Zacht aanbod Voor bijna 12 hectare aan (zachte) plannen Er staat een aantal nieuwe bedrijventerreinen (zachte plannen) op de rol in de regio (tabel 6). In het RPWW 2023 zijn drie terreinen geprogrammeerd voor in totaal bijna 12 hectare uitgeefbaar. Ook bij deze ontwikkelingen ligt de focus op terreinen voor het reguliere MKB. Zoals in het RPWW 2022 al wordt geconstateerd ontbreekt in het zachte aanbod eveneens één of meerdere terreinen die een

25

26

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

regionale functie kunnen vervullen en bijvoorbeeld kunnen faciliteren in de ruimtevraag vanuit grotere bedrijven en hogere milieucategorieën.

Tabel 6: Zachte plannen bedrijventerreinen Regio Amersfoort Gemeente

Locatie

Uitgeefbaar aanbod (netto hectare)

Werkmilieu

Status

Amersfoort

Vathorst/ Bovenduist

(10,3 t/m 2040) 8,3

Functioneel, klein/middelgroot

Onbekend. Planning is 8,3 ha t/m 2030. En 2 ha daarna t/m 2040

Baarn

Noordschil

2,4

Functioneel, klein/middelgroot

Aanbesteding werkzaamheden

Leusden

De Plantage

1,0

Functioneel, klein/middelgroot

Transformatie van kantorenlocatie naar een bedrijventerrein

Totaal

11,7

Bron: RPWW (2023)

Omdat er gradaties zijn in de mate van hardheid van plannen zijn niet alle locaties in de tabel opgenomen. Naast bovengenoemde locaties zijn er in de regio nog andere locaties waarbij nog zachtere plannen spelen. In de tabel staan zachte plannen met een mate van concreetheid en waarbij weinig belemmeringen in het vooruitzicht staan. Er zijn echter wel in verschillende gemeenten nog pijplijnlocaties in overweging. Denk bijvoorbeeld aan een uitbreiding van het bedrijventerrein Zuidpolder in Eemnes.

4.3 Vraag versus aanbod: behoefte bedrijventerreinen Door vraag (hoofdstuk 3) en aanbod (dit hoofdstuk) te confronteren krijgen we een beeld van de behoefte aan bedrijventerreinen in Regio Amersfoort.

Figuur 6: Componenten van vraag, aanbod en behoefte

Bron: Stec Groep, 2023

Flink tekort van 3 tot 38 hectare Als we vraag en (hard) aanbod confronteren, dan zien we een flink tekort aan bedrijventerreinen in de Regio Amersfoort. Het tekort bedraagt circa 3 tot ruim 38 hectare (figuur 7). Het tekort doet zich over de volle breedte voor:

27

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

•

Alleen in Amersfoort, Bunschoten en (in beperkte mate) Leusden is nog aanbod uitgeefbaar. In alle andere gemeenten kan geen vraag op dit moment gefaciliteerd worden. Op niveau van Amersfoort, Bunschoten en Leusden is het aanbod ook te klein voor de eigen lokale vraag. Het aanbod bevindt zich allemaal in het kleinschalige MKB-segment, al dan niet binnenstedelijk. Dit terwijl er ook nadrukkelijk uitbreidingsvraag is naar grotere kavels en kavels waar enige mate van hinderproductie mogelijk is. Het gaat dan voornamelijk om vraag vanuit sectoren als industrie, bouw, groothandel en vervoer/opslag. Deze maken een flink deel uit van de verwachte uitbreidingsvraag.

•

Figuur 7: Confrontatie vraag-aanbod (exclusief Barneveld en Nijkerk) 90 80 70

18

60

1

Zacht aanbod Hard aanbod

50

Vervangingsvraag - nog geen besluit

40 30 20 10

18

59

1

Vervangingsvraag - raadsbesluit 12 Uitbreidingsvraag

23

20

0 Lage scenario

Hoge scenario

Planaanbod

Bron: (Concept) prognose bedrijventerreinen, Stec Groep in opdracht provincie Utrecht, september 2023

Behoefte groeit naar 12-74 ha inclusief Barneveld en Nijkerk De uitbreidingsvraag voor de regio Amersfoort vanuit de Utrechtse prognose is 23 tot 59 hectare t/m 2030. Vanuit Barneveld en Nijkerk komt daar nog eens 34 tot 60 hectare bij. In totaal gaat het dus om 57 tot 119 hectare uitbreidingsvraag. Het harde planaanbod voor de regio Amersfoort is 19,6 hectare. Vanuit Barneveld en Nijkerk komt daar nog 25,5 hectare bij. In totaal telt dit op tot 45,1 hectare hard planaanbod. Als we voor de totale regio inclusief Barneveld en Nijkerk de vraag met het aanbod confronteren dan zien we een fors tekort van circa 12 tot 74 hectare.

Daar komt nog behoefte bij vanuit vervanging van transformaties Bovendien komt hier nog een aanvullende vervangingsvraag bij. De afgelopen jaren – sinds 2019 – is al zo’n 6,5 hectare bedrijventerrein getransformeerd. Ook is bijna 3 hectare aan verspreid gelegen bedrijfsgrond verloren gegaan. Voor de komende jaren (t/m 2030) staat op basis van inventarisatie onder de gemeenten (bron: provinciale behoefteraming, 2023) nog voor 19 hectare aan transformatie/vervangingsvraag op de rol. Deze vervangingsvraag doet zich met name voor in de gemeente Amersfoort. Wel moet over 18 hectare nog een definitief raadsbesluit worden genomen. Inclusief de vervangingsvraag bedraagt het tekort dus 15 tot 50 hectare. Op basis van inzichten uit het Regionaal Programma Wonen en Werken 2023 zou daar mogelijk (in het hoogste scenario) nog eens tot 18 hectare bij kunnen komen waardoor het tekort mogelijk zou kunnen oplopen tot 33 tot 68 hectare.

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

Bovendien doen zich steeds vaker ‘additionele ruimteclaims’ voor op bedrijventerreinen Daarnaast zien we in toenemende mate ruimteclaims op bedrijventerreinen vanuit andere functies dan reguliere bedrijvigheid. Denk aan ruimte voor energie-infrastructuur, zoals hoogspannings- en onderstations, grootschalige energieopslag (batterijen) en energieopwekking (zonnepanelen, windmolens). Deze functies vallen buiten de reguliere bedrijventerreinenvraag in de prognose, maar souperen wel ruimte op wanneer ze op bedrijventerreinen landen. Overigens is op dit moment één initiatief bekend voor realisatie van een transformatorstation: op het terrein ‘t Spieghel komt een onderstation op een bedrijfskavel van 2.500m2. Concrete plannen voor een groter transformatorstation of een (mega)batterijopslag op een bedrijventerrein in de regio Amersfoort zijn er (nog) niet, maar door provincie/STEDIN wordt wel gekeken naar een locatie op de as Amersfoort/Nijkerk. Met oog op de behoefte aan nieuwe bedrijventerreinen en de snelle verduurzaming en elektrificatie is het niet ondenkbaar dat komende jaren extra zoeklocaties voor uitbreiding van het energienetwerk in beeld komen, met mogelijke ruimteclaims op bedrijventerreinen. De investeringsplannen van Stedin en Tennet gaan immers uit van de nu bekende/geprogrammeerde (nieuwe) bedrijventerreinontwikkelingen (PPWW 2023, RPWW 2023).

De nieuwe prognose en de confrontatie tussen vraag en aanbod laten echter een grotere programmeringsopgave zien. Als dit betekent dat in de regio extra bedrijventerreinen ontwikkeld gaan worden, dan heeft dit een extra druk en opgave voor het elektriciteitsnet tot gevolg.

Figuur 8: Impressie ruimtebeslag componenten energie-nutsinfrastructuur

Bron: Netbeheer Nederland

Uiteraard kan de netimpact daarbij wel beperkt worden door slim te sturen. Een knop is bijvoorbeeld sturen op het type bedrijvigheid (activiteiten, grootte, energievorm en -verbruik). De marktvraag is daarbij wel bepalend. Sturen op bedrijven die geen vraag uitoefenen is weinig zinvol. Wel kunnen binnen ruimtevragende sectoren natuurlijk keuzes worden gemaakt en bedrijven extra gestimuleerd worden om de energie-impact te minimaliseren. Andere knoppen zijn bijvoorbeeld het opzetten van smart energy hubs, clusteren van vraag en aanbod van energie, energieopslag (batterijen, omzetting naar andere energiedragers), et cetera. Ook dit kan echter betekenen dat hiervoor extra ruimte nodig

28

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

is op bedrijventerreinen. Daarnaast verwachten we dat de realisatie van laadinfrastructuur een ruimtelijk beroep doet op bedrijventerreinen. Naast de claim vanuit energie vragen alle beleidsambities en doelstellingen rondom bijvoorbeeld groen, biodiversiteit, waterberging en landschappelijke inpassing extra ruimte. Natuurlijk is het een belangrijke uitdaging om al deze opgaven zo slim mogelijk ruimtelijk te combineren. Denk aan groene bedrijfsdaken met zonnepanelen. Maar we zien in de praktijk dat per saldo meer ruimte nodig is om hetzelfde aantal netto hectares uitgeefbaar bedrijventerrein te kunnen realiseren.

29

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

5. Opgaven op bedrijventerreinen

30

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

Uit de voorgaande hoofdstukken komt een aantal opgaven naar voren op de bedrijventerreinenmarkt in regio Amersfoort. Deze opgaven vatten we hieronder samen. In het volgende hoofdstuk staat hoe de regio deze opgave wil aanvliegen.

5.1 Opgaven bedrijventerreinen regio Amersfoort •

•

•

•

•

•

•

•

Het tekort aan bedrijventerreinen in regio Amersfoort is groot. Ook als alle zachte, geprogrammeerde plannen op de markt komen, dan blijft er een behoefte aan extra bedrijventerrein bestaan mits regio en provincie alle ruimte wil faciliteren. Rekening houdend met de termijn van planontwikkeling van bedrijventerreinen en het feit dat het steeds complexer wordt om tot een bedrijventerreinontwikkeling te komen (maatschappelijke weerstand, arbeidsaanbod, ecologie, netcapaciteit, etc.) is het ook aannemelijk dat niet alle geprogrammeerde hectares voor 2030 op de markt komen. De regio zal dus alle zeilen bij moeten zetten. Als er geen aanbod wordt toegevoegd, komen namelijk de regionale ambities (Ontwikkelbeeld regio Amersfoort) op losse schroeven te staan. Er is dan immers al geen schuifruimte voor het invullen van een deel van de woningbouwopgave op bedrijventerreinen die de regio wil transformeren. Ook is er dan geen ruimte voor de ambities op vlak van circulaire economie en duurzame energietransitie, waar de bedrijventerreinen in regio Amersfoort een belangrijke rol in kunnen vervullen. Daarnaast is er dan uiteraard geen ruimte om de autonome groei te accommoderen die gepaard gaat met de verstedelijkingsstrategie van regio Amersfoort.

In het bijzonder moet in de regio Amersfoort gekeken worden naar de mogelijkheden voor de ontwikkeling van een terrein van grotere omvang en met een regionale (opvang)functie. Belangrijk is dat dit terrein dusdanig is gesitueerd dat het de vraag vanuit alle regiogemeenten in potentie kan bedienen, ook de gemeenten die nu en in de programmering geen enkele hectare beschikbaar hebben. Dit terrein moet vooral gericht zijn op het faciliteren van grotere ruimtevragers/doorgroeiers en bedrijven in hogere milieucategorieën. Door het toevoegen van zo’n locatie ontstaat lucht in de bedrijventerreinenmarkt van regio Amersfoort. Er kan doorstroom op gang komen, waarbij de achterblijvende locaties van doorgroeiers weer nieuwe vestigings- en doorgroeimogelijkheden bieden voor (lokaal gebonden) MKB-bedrijven. Voor het vinden van geschikte locaties kan het uitvoeren van een quickscan een goed instrument zijn. Zo’n locatie is nodig om in te spelen op de energietransitie en de transitie naar een circulaire economie. Deze transities vragen ook om plekken waar enige hinder bij vrij mag komen en waar schaalvoordelen kunnen ontstaan. In de recente prognose zien we immers een verwachte toename van ruimtevraag vanuit activiteiten als recycling, reparatie, verwerking en transport en opslag van (secundaire) grondstoffen in de circulaire economie.

Als dit bedrijventerreinenaanbod geheel ontbreekt in de regio Amersfoort wordt het lastig om op deze transities succesvolle stappen te zetten als regio. Gezien het tekort moeten de regiogemeenten – samen met de provincie/OMU – sowieso alles in het werk stellen om op de bestaande terreinen waar mogelijk onbenutte ruimte en intensiveringskansen te verzilveren. Dit in combinatie met kwaliteitsverbetering en het toekomstbestendig maken van de bedrijventerreinen in de regio. Echter, ook hiervoor is uiteindelijk wel enige schuifruimte nodig. Daarnaast is het belangrijk om bedrijvigheid – indien passend qua mengbaarheid – zoveel mogelijk terug te laten komen in gebieden (en gebiedsontwikkelingen) buiten bedrijventerreinen. Dit sluit aan bij de inzichten en strategische pijlers uit het Ontwikkelbeeld regio Amersfoort. Verder valt te overwegen om selectiever te zijn, en keuzes te maken in welke bedrijven de regio in de toekomst wel/niet wil faciliteren. Daar kunnen het Ontwikkelbeeld Regio Amersfoort en het sectoraal economisch profiel van de regio (Ecorys, 2023) het fundament voor zijn. Hierin kan de regio een regio een koers formuleren over de gewenste invulling van de ruimte voor bedrijventerreinen. Denk aan gewenste profilering, type doelgroepen, kavelomvang, milieucategorie, efficiënt/intensief ruimtegebruik, et cetera.

Dit kan eventueel doorvertaald worden naar (regionale) uitgifteprotocollen voor sturing en selectie op locatieniveau. Selectiever zijn en/of meer sturen op het type bedrijvigheid is ook relevant geworden vanuit de netcongestieproblematiek. Andere knoppen zijn bijvoorbeeld het opzetten van smart energy

31

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

•

hubs, clusteren van vraag en aanbod van energie, energieopslag (batterijen, omzetting naar andere energiedragers), et cetera. Dit kan een extra ruimtelijke claim betekenen op onze bedrijventerreinen. Dit geldt ook voor de realisatie van laadinfrastructuur en eventuele investeringen in hoogspannings- en onderstations. Sowieso is het cruciaal dat we de bedrijventerreinenopgave niet verkokerd bekijken. Het belang van integraal programmeren, rekening houdend met de andere maatschappelijke opgaven en knelpunten, is de crux voor een realistisch RPWW Regio Amersfoort. Dit betekent onder meer dat partijen zoals Stedin en Tennet hierbij actief betrokken moeten worden, zoals al gebeurt in het kader van p-MIEK. Om de voorgaande redenen is het verstandig om de bedrijventerreinen in de Regio Amersfoort sterker te profileren. Het gaat dan om het verbeteren van de kwaliteit van bestaande terreinen door een duidelijk profiel te geven aan werklocaties, dat goed past bij marktkansen, locatiekenmerken en de (on)mogelijkheden vanuit bijvoorbeeld netcapaciteit. Hierin zal de regio dus keuzes moeten maken.

32

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

6. Regionale strategie

33

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

6.1 Wat we gaan realiseren: lokale uitbreidingen en een nieuw regionaal terrein We voldoen aan de behoefte uit het hoge groeiscenario We zetten als regio in op het realiseren van extra ruimte op bedrijventerreinen. Daarbij willen we voldoen aan de behoefte uit het hoge groeiscenario. Dit betekent dat we in totaal voorzien in circa 59 hectare uitbreidingsvraag tot en met 2030. Daar komt nog tot circa 19 hectare vervangingsvraag bij, afhankelijk van de mate waarin bestaande transformatieplannen uit het RPWW doorgang vinden. Dit komt neer op een potentieel van zo’n 78 hectare netto extra bedrijventerrein. Bij de realisatie van het nieuwe regionale terrein dient daarnaast rekening gehouden te worden met extra ruimte waarop additionele vraag kan landen. Dit betreft ruimte voor energieinfrastructuur, de energietransitie en de transitie naar een circulaire economie. Hiermee wordt een onmisbare bijdrage geleverd aan zowel deze transities als de oplossing van de netcongestieproblematiek. We zorgen voor lokale uitbreidingen en een nieuw regionaal terrein Nieuwe ruimte voegen we op twee manieren toe aan de bestaande voorraad. Enerzijds zorgen we voor lokale uitbreidingen waar daar voldoende ruimte en planologische mogelijkheden voor zijn, bij voorkeur aangesloten op bestaande terreinen. Het zal daarbij gaan om enkele hectares per geval. Op deze manier borgen we de lokale vitaliteit.

Waar passend geven we ook een bedrijfsmatige invulling van VAB vanuit reguliere bedrijfssectoren. Anderzijds leggen we een nieuw regionaal terrein aan. Dit terrein moet idealiter een omvang krijgen van circa 25-40 hectare. Zo bieden we de benodigde ruimte voor regionale groei, en zorgen we voor de schuifruimte die noodzakelijk is om een essentiële intensiveringsslag en kwaliteitsimpuls te geven aan bestaande terreinen. Bovendien draagt ook zo’n regionaal terrein bij aan de lokale vitaliteit. Immers, bedrijven kunnen voor de regio behouden blijven en achterblijvende locaties bieden nieuwe groei- en/of vestigingsmogelijkheden voor lokaal gebonden bedrijven. Als eerste stap gaan we via een locatiestudie verkennen welke zoekgebieden binnen de regio in aanmerking komen voor het realiseren van een regionaal bedrijventerrein. Daarbij stemmen we af met de provincie en de U10 waar ook gezocht wordt naar een nieuwe regionale locatie. We stemmen de invulling af op de verschillende typen uitbreidingen Verschillende typen uitbreidingen vergen ook een verschillende invulling. De lokale uitbreidingen vullen we in met kleinschalige (tot 0,5 hectare) en middelgrote (0,5-1 hectare) kavels. Dit aanbod is bedoeld voor lokaal MKB. Voor deze lokale uitbreidingen wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de bestaande ontsluiting van het terrein.

Het nieuw regionaal terrein moet in de eerste plaats regionale doorgroeiers faciliteren. Daarbij gaat het om grotere bedrijven uit de regio met bedrijfsactiviteiten in de hogere milieucategorieën, en daaraan (en/of inherent aan de regio) verwante logistiek. Dit realiseren we op een strategisch in de regio gelegen (snelweg)locatie die geschikt is voor vrachtverkeer. We kijken mogelijk ook naar locaties waarbij ontsluiting via water mogelijk is, afhankelijk van geschikte opties. Dit terrein moet centraal in de regio zijn gelegen waardoor het een optie is voor (bijna) alle bedrijven in de regio. Daarmee wordt de lokale vitaliteit ook verder gewaarborgd, omdat regionale doorgroeiers op bestaande terreinen ruimte achterlaten die door lokale bedrijvigheid weer ingevuld kunnen worden. We borgen de gewenste invulling van nieuw aanbod en brengen samenhang aan met bestaand Verschillende eisen en uitgiftecriteria dragen bij aan de beoogde invulling, kwaliteit en marktaantrekkelijkheid van een nieuw te realiseren bedrijventerrein. In eerste instantie zijn er de eisen voor de fysieke ligging, zoals de locatie en de ontsluiting van het terrein. Daarnaast zijn er criteria nodig die het juiste bedrijf op de juiste plek laten landen, en intensief en meervoudig ruimtegebruik garanderen. Tot slot moet de toekomstbestendigheid van het terrein worden geborgd.

Volgende tabel geeft een eerste aanzet van de locatie-eisen en uitgiftecriteria voor de realisatie van een nieuw regionaal terrein. Parallel aan de nieuwe ontwikkelingen werken we aan beleid en acties om de kwaliteit op bestaande terreinen te borgen en waar mogelijk een impuls te geven. Immers,

34

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

35

door de realisatie van nieuw terrein komt verhuisdynamiek op gang. We willen dit als kans benutten en voorkomen dat locaties afglijden en leegstand/verloedering ontstaat.

Tabel 7: Eerste aanzet programma van eisen en uitgiftecriteria nieuw regionaal terrein Locatie

• Een centrale locatie binnen de regio is wenselijk voor een nieuw te ontwikkelen regionaal bedrijventerrein. De locatie moet aansprekend dan wel aanvaardbaar zijn voor bedrijvigheid uit een zo groot mogelijk deel van de regio. Dat betekent dat de locatie binnen de (arbeids)marktregio moet liggen van het gros van de bedrijven. Deze regio is voor het overgrote deel van de bedrijfsruimtegebruikers maximaal zo’n 8 à 10 kilometer. • Een A-locatie ten opzichte van de snelweg is vereist voor het type bedrijvigheid dat op het terrein beoogd wordt. Daarnaast is dit van belang zodat in de nabije omgeving zo min mogelijk hinder wordt veroorzaakt door o.a. zwaar vrachtverkeer. • Bij de locatiekeuze dient rekening gehouden te worden met inpassing in de regionale en nationale energiestructuur. Denk daarbij aan een locatie zo dicht mogelijk bij een (hoog)spanningsstation, of dicht bij een plek waar al energie wordt opgewekt.

Ontsluiting

Locatie moet goed ontsloten zijn voor zwaar vrachtverkeer. In dit kader dient de verkeersveiligheid voor alle verkeersdeelnemers te worden geborgd. Verder is ontsluiting via water voor een dergelijk terrein een groot pluspunt. Hiervoor dienen de mogelijkheden in kaart te worden gebracht. Voor werknemers uit de regio moet het terrein in de eerste plaats met de fiets goed ontsloten worden (bij voorkeur nabij een doorfietsroute). Ook moet regulier openbaar vervoer aanwezig zijn (bij voorkeur een HOV-lijn) zodat werknemers een alternatief voor de auto hebben.

Milieucategorie

Bedrijvigheid met een minimale milieucategorie van 3.1, met gereserveerde ruimte voor bedrijvigheid uit hogere categorieën tot 5.2 dat niet aan bedrijvigheid uit een lagere milieucategorie wordt uitgegeven.

Eisen vastgoed

De maximale bouwhoogte bedraagt minimaal 15 meter, en op grote delen van het terrein minimaal 20 meter. Daarnaast wordt een minimale bouwhoogte gehanteerd van 12 meter.

Energie infrastructuur

Er dient vooraf goed nagedacht te worden over de energieinfrastructuur op het terrein. Denk daarbij aan het benutten van dakoppervlaktes voor zonnepanelen (tenzij het gebruikt wordt in het kader van meervoudig ruimtegebruik, bijvoorbeeld door parkeren op het dak), en het op terreinniveau samenwerken als energy hub.

Verbod verzamelunits

Garageboxen, opslagunits en dergelijk verwant vastgoed wordt in de planregels verboden. Bedrijfsverzamelgebouwen in klassieke vorm dienen ook te worden verboden, met als uitzondering situaties waarin voor het terrein geschikte bedrijven een pand delen om te kunnen voldoen aan de eisen voor meervoudig/intensief ruimtegebruik.

Voorrang regionale bedrijven

Regionale bedrijven dienen voorrang te krijgen op het terrein. Sinds het Didamarrest weten we echter dat één op één uitgifte in veel gevallen niet is toegestaan. Uitgiftecriteria kunnen echter alsnog een uitkomst bieden bij een dergelijk terrein om de gewenste voorrangssituatie te realiseren. Denk aan een criterium dat voorrang verleent aan bedrijven die bedrijfsruimte achterlaten (al dan niet op een bestaand bedrijventerrein) in de regio.

Additionele ruimtevraag uit energietransitie

Op het terrein dient rekening te worden gehouden met additionele ruimtevraag vanuit de energietransitie. Denk hierbij aan een transformator- of onderstation, maar ook batterij-opslag. De in beslag genomen ruimte dient niet af te gaan van

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

36

hectares die voor bedrijven zijn bedoeld. Deze ruimtevraag komt dus boven op het aantal hectares dat in de keuzemogelijkheden wordt benoemd. Organisatievorm verplicht stellen

Vanaf de beginfase van de ontwikkeling dient een nader te bepalen organisatievorm verplicht te worden gesteld. De organisatie kan zich bezighouden met beveiliging van het terrein, openbare voorzieningen, en met kwesties omtrent gedeelde energie-infrastructuur.

6.2 Waarom we dat doen: extra ruimte hard nodig voor lokale en regionale vitaliteit De bedrijventerreinenmarkt in de regio Amersfoort knelt, en extra ruimte voor economie is daardoor hard nodig om de (lokale) vitaliteit en daarmee te leefbaarheid van de regio te waarborgen voor huidige en toekomstige generaties. Zowel bestaande inwoners van de regio als toekomstige nieuwe inwoners hebben deze extra ruimte voor economie nodig. Er zijn vijf onderliggende thema’s die ten grondslag liggen aan de beoogde uitbreidingen van de bedrijventerreinenvoorraad in de regio: We willen een goed draaiende economie… De investering in nieuwe ruimte op de bedrijventerreinenmarkt betaalt zich terug in extra toegevoegde waarde voor de economie. Het realiseren van de uitbreidingsvraag van 59 hectare levert naar verwachting een additionele toegevoegde waarde van circa €265 miljoen op. …met een gezonde woon-werkbalans Om een gezonde woon-werkbalans op peil te houden moet de voorraad bedrijventerreinen in verhouding staan tot het aantal inwoners. In de Woondeal regio Amersfoort voor de periode 2022 tot en met 2030 hebben we de ambitie uitgesproken om circa 18.000 6 nieuwe woningen te realiseren. Dit betekent dat om de huidige woon-werkbalans op peil te houden er circa 5.500 extra banen op bedrijventerreinen nodig zijn tot en met 2030.

Op basis van de huidige arbeidsintensiteit op bedrijventerreinen in de regio (70 banen per hectare) zou het invullen van de 59 hectare uitbreidingsvraag circa 4.100 banen toevoegen aan de regio. Omdat we daarnaast flink inzetten op intensief ruimtegebruik is het ook goed mogelijk dat het daadwerkelijk aantal toegevoegde banen hoger ligt, en dus meer in de richting van het tekort van 5.500 banen. Het toevoegen van deze extra banen is van groot belang: als we niks doen, zal de woon-werkbalans van de regio namelijk sterk achteruitgaan. Met als gevolg bijvoorbeeld meer woon-werkverkeer, congestie en mismatches op de arbeidsmarkt. We willen de lokale en regionale vitaliteit behouden Meer ruimte op bedrijventerreinen is belangrijk om de lokale en regionale vitaliteit op peil te houden. Er is ruimte nodig voor bedrijven om regionaal door te groeien, en voor lokale ondernemers om de stap te kunnen maken naar een locatie op een lokaal terrein. Zonder (schuif)ruimte valt de dynamiek stil en zit de regionale bedrijventerreinenmarkt op slot. Dit heeft negatieve gevolgen voor de lokale vitaliteit. Voor inwoners die hun geld verdienen in sectoren die traditioneel vaak op bedrijventerreinen zijn aangewezen is dit slecht nieuws.

Willen we als regio lokale en regionale vitaliteit behouden, dan moeten we zorgen voor een inclusieve arbeidsmarkt met perspectief voor alle verschillende typen inwoners die we in de regio hebben. We willen ruimte bieden voor de transities naar een toekomstbestendige economie Het realiseren van een nieuw regionaal bedrijventerrein is van groot belang voor de mogelijkheid om passende ruimte te kunnen bieden aan additionele vraag vanuit de verschillende grote transities. Dit zal dan ook een belangrijke bijdrage zijn bij het halen van de ambities die we in het ontwikkelbeeld hebben gesteld. De ruimteclaim die vanuit deze transities zal landen is namelijk zo groot dat hiervoor op de bestaande terreinen onvoldoende ruimte beschikbaar is. Zo zijn er al plannen voor 6

In de woondeal staat 27.000, dit is echter inclusief Barneveld en Nijkerk. Omdat deze gemeenten voor de regionale programmering onderdeel uitmaken van de regio FoodValley rekenen we niet met de extra woningen in die gemeenten.

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

een nieuw transformatorstation, maar is het aannemelijk dat er in de nabije toekomst meer initiatieven van de grond komen. Denk daarbij aan een nog groter transformatorstation tussen Amersfoort en Nijkerk. Verder komt er steeds meer vraag naar ruimte vanuit nieuwe functies die van groot belang zijn voor de circulaire economie. Voor deze nieuwe functies is clustering van grote waarde, vanuit het perspectief van zowel de bedrijven (die in een keten zitten en profiteren van elkaars nabijheid) als vanuit de maatschappij (omdat de activiteiten mogelijk hinder veroorzaken, én er een maatschappelijk belang is bij het goed onderling functioneren van bedrijven die de circulaire economie straks mogelijk gaan maken). Voor het toekomstbestendig maken van de regio is het realiseren van een nieuw terrein dus essentieel. We willen de brede welvaart in de regio in stand houden De (ervaren) brede welvaart is hoog in de regio Amersfoort, zo blijkt uit onderzoeken van de Rabobank en CBS. Bedrijventerreinen spelen een belangrijke rol hierin. Het realiseren van extra ruimte op bedrijventerreinen heeft weliswaar ruimtelijke impact, maar dit verdient zich terug in positieve economische, sociale en ecologische ontwikkelingen. De economische groei op bedrijventerreinen en van de regio als geheel heeft extra ruimte nodig om zich door te ontwikkelen.

Daarnaast is meer ruimte op bedrijventerreinen nodig zodat de werkgelegenheid op bedrijventerreinen op een vergelijkbare niveau kan blijven, en de woon-werkbalans dus grotendeels geborgd blijft. Dit is naast economisch perspectief ook vanuit een sociaal-maatschappelijk perspectief belangrijk: het type bedrijvigheid dat vaak op bedrijventerreinen is gevestigd is bovengemiddeld van belang voor praktische geschoolde inwoners. Voor deze inwoners moet ook voldoende plek zijn op de lokale en regionale arbeidsmarkt, en dus moet de focus niet alleen liggen op kennisintensieve kantoorbedrijvigheid. Verder vervullen bedrijven op bedrijventerreinen een belangrijke maatschappelijke rol, dat we onder andere terugzien in de sponsoring van club- en verenigingsleven. Met extra (schuif)ruimte op bedrijventerreinen kan deze maatschappelijke rol van bedrijventerreinen voortgezet worden en kan de regio inspelen op transities als de circulaire economie, energietransitie en klimaatadaptatie. Naast de maatschappelijke impact is dat ook van ecologische waarde voor de regio.

6.3 Hoe we dat voor elkaar gaan krijgen: 10 afspraken We maken de volgende tien afspraken om de opgaven op en onze ambities voor de bedrijventerreinenmarkt in regio Amersfoort aan te pakken: Afspraak 1 Voor kleinschalige, lokale uitbreidingen (<3 ha bruto) is lokale goedkeuring en het informeren van de regio voldoende. We gaan ervan uit dat individuele gemeenten de lokale context het beste kennen, en dat bij deze kleine ontwikkelingen zij kunnen zorgen voor een passende invulling binnen de regionale strategie. Afspraak 2 Voor grotere ontwikkelingen (>3 ha bruto) zoals een nieuw regionaal terrein stemmen we regionaal met elkaar af volgens het processchema in figuur 9 en het afstemmingskader in tabel 8 (p. 40-41). Voor het nieuw regionale terrein laten we een locatieonderzoek uitvoeren om de meest kansrijke (zoek)locatie(s) daarvoor aan te wijzen. Afspraak 3 We spreken een set van uitgiftecriteria af die de zorgvuldige ontwikkeling van het nieuwe regionale bedrijventerrein verzekeren. Daarnaast zetten we ons in voor vergelijkbare uitgiftecriteria voor de kleinschalige lokale uitbreidingen, die afhankelijk van de eigen context (maar in lijn met de regionale strategie) nader worden uitgewerkt. Afspraak 4 We hebben bij de aanleg van nieuw(e) terrein(en) voldoende aandacht voor intensief en meervoudig ruimtegebruik, duurzaamheid en ruimte voor groen en blauw.

De specifieke invulling hiervan is maatwerk en dus per situatie contextafhankelijk. Deels borgen we dit met uitgiftecriteria, maar het is daarnaast van belang om aan de voorkant van ontwikkelingen “op de tekentafel” hier al goed rekening mee te houden.

37

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

Afspraak 5 We zorgen voor ‘samenhangend bedrijventerreinenbeleid’ om te voorkomen dat de ontwikkeling van nieuw aanbod onbedoeld bestaande bedrijventerreinen laat afglijden. Concreet betekent dit onder meer dat we zorgen voor een gezonde balans tussen vraag en aanbod (via deze regionale strategie en RPWW) en voldoende tijd en capaciteit voor accountmanagement/bedrijfscontact. Verder hanteren we een realistische grondexploitatie voor de nieuwe terreinen met liefst een wat lager ingecalculeerd uitgiftetempo. Zo kan zorgvuldige uitgifte structureel plaatsvinden en wordt niet bij enkele tegenvallende jaren de (rente)druk gevoeld om versneld en onzorgvuldig uit te geven. In het verlengde hiervan verkennen we de mogelijkheden voor een regionale (marktconforme) grondprijssystematiek voor bedrijventerreinen. Afspraak 6 Wanneer een ondernemer met een uitbreidingsvraag aanklopt vragen we eerst naar de mogelijkheden van intensivering van het ruimtegebruik op de huidige kavel. Als dit aantoonbaar geen mogelijkheid blijkt, dan is de ondernemer in beeld voor een kavel op een nieuwe ontwikkeling. Naast een zorgvuldige uitgifte van deze nieuwe kavel, streven we met de ondernemer (of eventueel met een partij als OMU) naar afspraken over een goede invulling van zijn vrijkomende kavel.

Te overwegen valt om de bereidheid van de ondernemer om mee te werken aan herinvulling van de achterblijvende locatie mee te wegen in de beoordeling van de aanvraag voor een nieuw kavel. Afspraak 7 We zetten in op het beter benutten van onze bestaande terreinen, samen met ondernemers en de OMU. Onbenutte potentie moet zoveel mogelijk worden teruggedrongen, zodat we de kostbare/schaarse ruimte voor bedrijventerreinen in onze regio optimaal gebruiken. Denk aan het beter benutten van bouwvlakken, de maximale bouwhoogten, en de beschikbare milieuruimte. Daarnaast voeren we actief beleid op het (waar mogelijk) verplaatsen van bedrijven die op bedrijventerreinen gevestigd zijn terwijl dit niet noodzakelijk is (‘scheefwerken’). Denk aan sportscholen, kleinschalige zakelijke en persoonlijke dienstverleners, detailhandel (uitgezonderd PDV/GDV), kinderdagverblijven et cetera. Om de realistische kansen en opties in beeld te brengen doen we waar nodig nader onderzoek naar de mengbaarheid (ook opgenomen in Ontwikkelbeeld) en de beter benutten potentie van de verschillende bedrijventerreinen. Daarbij leggen we ook de link met andere potentiële plekken voor meer werkfuncties, zoals de binnenstad en VAB. Afspraak 8 We staan gehele of gedeeltelijke transformatie van bestaande terreinen alleen toe als de ontstane vervangingsvraag elders wordt gecompenseerd.

Hierbij gaat het in eerste instantie om een totaal tot circa 19 hectare bekende vervangingsvraag, afhankelijk van de mate waarin de verschillende transformatieplannen doorgang vinden. Deze vervangingsvraag komt bovenop de 59 hectare uitbreidingsvraag. Afspraak 9 We spannen ons in voor de verhoging en professionalisering van de organisatiegraad op bestaande terreinen. Voor het nieuwe regionale terrein wordt deelname aan een (nader te bepalen) organisatievorm verplicht gesteld. Bedrijventerreinen met een goede organisatiegraad zijn toekomstbestendiger. Door samenwerking zijn ondernemers – en het terrein als geheel – beter in staat om stappen te zetten op bijvoorbeeld energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie. Overigens zien we dat de problemen waar ondernemers tegenaan lopen, zoals netcongestie, inmiddels een trigger zijn om elkaar vaker op te zoeken. Dit soort initiatieven van onderop, gebaseerd op gedeelde urgentie, zijn de beste garantie voor succes. Als gemeenten stimuleren en faciliteren we die dan ook actief.

38

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

Afspraak 10 We zetten ons als regio in om ondermijnende activiteiten op bedrijventerreinen tegen te gaan. Verhoging van de organisatiegraad helpt hierbij (afspraak 9). In het verlengde hiervan zetten we ook in op andere maatregelen samen met ondernemers. Denk aan vergroten van de bewustwording bij ondernemers en eigenaren, bestendiging en uitbreiding van het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO) op onze bedrijventerreinen en meer inzet van de Wet Bibob voor controles bij bijvoorbeeld (omgevings)vergunningen. Bij onze aanpak maken we gebruik van de data, informatie en expertise van de RIEC’s.

39

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

Figuur 9: Schematische weergave werkwijze nieuwe ruimtelijke ontwikkeling

40

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

Tabel 8: Regionaal afstemmingskader ontwikkeling bedrijventerreinen (ter inspiratie) Onderdeel

Uitleg/verklaring

Beschrijving plan

• Omvang • Aansluiting locatie bij afspraken ontwikkelbeeld • Doelgroep (type bedrijvigheid) • Opzet en verkaveling (omvang van kavels)

Reikwijdte plan

• Lokaal/regionaal

Bijdrage aan ambities regio Amersfoort?

• Aansluiting bij ambities/economische speerpunten

Omschrijving plan in relatie tot een gezonde balans tussen vraagen aanbod

• Is er vraag (zowel kwantitatief als kwalitatief)? • Kan vraag opgevangen worden in bestaande voorraad? • Kan vraag opgevangen worden door herstructurering? • Kan vraag opgevangen worden door bestaande aanbod bedrijfskavels in verzorgingsgebied?

Sluit plan aan bij de leidende principes vanuit de regionale bedrijventerreinenstrategie?

• Duurzaamheid/biodiversiteit • Mate van organisatiegraad • Intensief ruimtegebruik • Mobiliteit, ontsluiting en bereikbaarheid • Ruimtelijke kwaliteit • Spreiding aanbod over de regio

41

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

Bijlage 1 Uitwerking keuzemogelijkheden Om de regionale strategie uit te werken was het eerst noodzakelijk om koers te bepalen. Hiervoor hebben we vier keuzemogelijkheden uitgewerkt. Vervolgens is door bestuurders de keuze gemaakt voor scenario 3, die is uitgewerkt in de strategie. Hieronder treft u de uitwerking van de vier keuzemogelijkheden, gevolgd door het afwegingskader en de uiteindelijke afweging en advies.

Vier keuzemogelijkheden Er zijn verschillende mogelijkheden waaruit u als regio kunt kiezen, elk met een eigen ambitie die in meer of mindere mate voldoen aan de geprognosticeerde ruimtevraag voor de komende jaren tot en met 2030. Deze mogelijkheden hebben elk hun eigen ruimtebeslag, invulling en bijbehorende afspraken. Hieronder werken we vier keuzemogelijkheden uit, en brengen we in kaart welke gevolgen die keuzes hebben. Ten eerste is er de keuze voor krimp, waarin de gevolgen worden toegelicht van de keuze om geen nieuwe bedrijventerreinoppervlakte in de regio te realiseren. Vervolgens zijn er drie keuzes die een bepaalde mate van groei realiseren: één voor beperkte lokale groei, één voor regionale groei, en één voor regionale groei met (inter)nationale ambities. Voor elke keuze is uitgewerkt wat deze precies inhoudt, en wat de mogelijke gevolgen ervan zijn. We lichten toe waar nieuw bedrijventerrein gerealiseerd wordt, wat de bijbehorende omvang is, welke bedrijven en kaveltypen daarbij horen, en wat de voor- en nadelen zijn van de keuze. Daarnaast schetsen we de relatie met het Ontwikkelbeeld Regio Amersfoort en het sectoraal-economisch onderzoek (Ecorys, 2023). Ook geven we aan wat de impact van de keuze is op de bijdrage van de bedrijventerreinen aan de brede welvaart (economisch, ecologisch, ruimtelijk en sociaal) van regio Amersfoort.

Verder koppelen we aan iedere keuze bijbehorende regionale afspraken. Tot slot doen we een voorstel voor een pakket aan eisen en mogelijke uitgiftecriteria voor een nieuw regionaal bedrijventerrein dat onderdeel is van de twee regionale groeikeuzes.

42

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

Keuze 1: Krimp Wat voor ruimte realiseren we, en waar?

We realiseren geen nieuwe hectares op bedrijventerreinen. Geen lokale uitbreidingen, geen nieuw regionaal terrein. We benutten wel de ruimte die de provincie biedt (Coalitieakkoord 2023) om, waar dat past, ruimte te creëren voor nieuwe bedrijvigheid (vanuit reguliere bedrijventerreinsectoren) in vrijkomende agrarische bebouwing (VAB). Dit weegt echter niet op tegen de behoefte, zelfs niet in het lage scenario. Daarnaast zijn er steeds vaker ruimteclaims van andere functies, niet bedrijvigheid, op bedrijventerreinen. Denk aan ruimte voor duurzame energie-infrastructuur en netverzwaring (zoals een verdeelstation).

Ruimtebeslag

Er komt geen extra ruimte aan bedrijventerreinen bij. Wel de hectares die nu nog in uitgifte zijn/waar een hard plan onder ligt (= 20 hectare, inclusief Kronkels-Zuid 1e fase. Exclusief dit terrein gaat het om ca. 13 hectare). Door transformatie en additionele ruimteclaims neemt per saldo het bedrijventerreinenareaal af.

Toegevoegde waarde

Afname huidige toegevoegde waarde van bedrijventerreinen (€ 5 miljard per jaar) voor regio Amersfoort.

Werkgelegenheid

Krimp van de werkgelegenheid.

Woon-werkbalans

In de Woondeal regio Utrecht is afgesproken dat er in de regio Amersfoort 18.000 woningen worden gebouwd t/m 2030. Dit betekent dat om de huidige woon-werkbalans op peil te houden er circa 5.500 extra banen 7 op bedrijventerreinen nodig zijn t/m 2030. Bij deze keuze zal het tekort dus meer dan 5.500 banen bedragen. Door in te zetten op intensivering en beter benutten van bestaande terreinen en groeiende werkgelegenheid buiten bedrijventerreinen (bijvoorbeeld in VAB) kan het tekort worden verminderd, maar gebrek aan schuifruimte maakt dat in dit scenario zeer lastig.

Type terrein/kavels

-

Type bedrijven

-

Ontsluiting en locatie

-

Voordelen

•

Geen tijdrovende afstemmingstrajecten.

•

Er hoeft geen nieuwe ruimte te worden vrijgemaakt.

•

Intensiteit ruimtegebruik kan potentieel omhoog gaan: bestaande bedrijven moeten intensiveren op huidige plek – of elders in bestaande voorraad – willen ze in regio verder groeien.

•

Geen ruimte voor nieuwe bedrijven of voor bestaande bedrijven om uit te breiden, waardoor doorgroeiers en uitbreiders uit de regio zullen vertrekken en ontevredenheid bij ondernemers zal groeien.

•

Werkgelegenheid op bedrijventerreinen in de regio krimpt. Benutting bestaande harde plannen weegt niet op tegen de autonome uitbreidingsvraag en bijkomende vervangingsvraag vanuit transformatie.

Nadelen

7

Op basis van 1,22 banen per huishouden (bron: LISA en CBS, 2022) en een locatietypevoorkeur voor bedrijventerreinen in de regio van 25% (bron: LISA en IBIS, 2022)

43

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

•

Disbalans in verhouding wonen en werken, toename uitgaande forensen en belasting op infrastructuur.

•

Geen schuifruimte, waardoor woonambities en ambities op vlak van intensivering, circulariteit en duurzaamheid niet haalbaar zijn.

•

Geen ruimte voor verwachte (autonome) groei economie regio Amersfoort.

•

Lokale vitaliteit komt in het geding.

•

Kleinere gemeenten waarvan bedrijventerreinenmarkt al jaren op slot zit worden harder geraakt en de vitaliteit gaat sterker achteruit.

Relatie ontwikkelbeeld

Geen ruimte voor de realisatie van ambities vanuit de pijlers ‘Wonen en werken in focusgebieden’ en ‘Aanjagen nationale betekenis unieke economische clusters’. Doelstellingen uit het ontwikkelbeeld zoals accommoderen van additionele ruimtevraag vanuit energietransitie en het op peil houden vitaliteit kleinere kernen kunnen niet worden gehaald zonder extra ruimte op bedrijventerreinen.

Relatie sectoraaleconomisch onderzoek

Geen ruimte op bedrijventerreinen voor het realiseren van aanbevelingen op gebied van de speerpuntsectoren zoals het aanjagen van innovatie in de duurzame leefomgeving (in kader van Earth Valley) en het aanjagen van bedrijvigheid in de medische sector.

Impact op brede welvaart regio Amersfoort

Impact ruimtelijke waarde •

Er wordt geen extra ruimte ingenomen door nieuw bedrijventerrein. Ruimtebeslag krimpt van huidige circa 2,7% door transformatie en additionele ruimtevraag.

•

Mogelijk dient er op termijn een grotere ruimteclaim voor infrastructuur om te voorzien in toegenomen woon-werkverkeer naar werklocaties buiten de regio.

Impact economische waarde •

Werkgelegenheid op bedrijventerreinen gaat achteruit.

•

Economische groei op bedrijventerreinen stagneert.

Impact sociale waarde •

Het deel van de inwoners dat zijn/haar geld verdient op. bedrijventerreinen vermindert.

•

Maatschappelijke rol bedrijventerreinen vermindert.

Impact ecologische waarde • Geen ruimte op bedrijventerreinen voor ruimtevraag vanuit de grote transities. •

Geen groei van uitstoot, afval en hinder door nieuw bedrijventerrein.

Keuze 2: Licht lokale groei Wat voor ruimte realiseren we, en waar?

We voldoen aan de behoefte uit het lage groeiscenario (23 hectare netto t/m 2030). We realiseren kleine uitbreidingen op bestaande terreinen voor het lokale segment. Ook benutten we, waar passend, de mogelijkheden om ruimte te creëren voor nieuwe bedrijvigheid

44

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

(vanuit reguliere bedrijventerreinsectoren) in vrijkomende agrarische bebouwing. Ruimtebeslag

23 hectare uitbreidingsvraag, plus tot 19 hectare vervangingsvraag t/m 2030.

Toegevoegde waarde

Additionele toegevoegde waarde van (indicatief) circa € 105 mln.

Werkgelegenheid

Op basis van de gemiddelde arbeidsintensiteit op bedrijventerreinen in regio Amersfoort (70 banen per hectare 8) is het aannemelijk dat dit circa 1.600 banen toevoegt aan de regio.

Woon-werkbalans

In de Woondeal regio Utrecht is afgesproken dat er in de regio Amersfoort 18.000 woningen worden gebouwd t/m 2030. Dit betekent dat om de huidige woon-werkbalans op peil te houden er circa 5.500 extra banen op bedrijventerreinen nodig zijn t/m 2030. Bij deze keuze zal het tekort dus circa 3.900 banen bedragen. Door parallel ook in te zetten op intensivering en beter benutten van bestaande terreinen kan het tekort worden verminderd. Bovendien kan de werkgelegenheid ook buiten de bedrijventerreinen groeien (bijvoorbeeld in VAB).

Type terrein/kavels

Uitbreidingen bestaande lokale terreinen met enkele hectares per terrein, op plekken waar daarvoor (ruimtelijke) mogelijkheden zijn en waar de urgentie het hoogst is om nieuw aanbod toe te voegen. Invullen met kleinschalige (tot zo’n 0,5 ha) tot middelgrote kavels (tot zo’n 1 – 1,5 hectare).

Type bedrijven

Lokaal MKB. Het gaat dan om bedrijven uit sectoren als handel, reparatie, installatie en bouw. Ook kleinere logistiek en lichtere vormen van productie (t/m milieucategorie 3) en diverse dienstverleners vallen hieronder.

Ontsluiting en locatie

Gebruik bestaande ontsluiting.

Voordelen

•

Geen tijdrovende afstemmingstrajecten.

•

Minimale behoefte aan nieuwe ruimte, slechts kleine aanvulling op bestaand aanbod noodzakelijk.

•

Bestaande bedrijven worden gedwongen te intensiveren op de huidige plek willen ze verdere groei aldaar realiseren.

•

Ruimte voor beperkte autonome groei; enkele kleine lokale bedrijven kunnen (minimaal) doorgroeien.

•

Basis voor behoud (lokale) vitaliteit.

•

Minimaal ruimte voor nieuwe bedrijven of voor bestaande bedrijven om uit te breiden, waardoor sommige doorgroeiers en uitbreiders uit de regio zullen vertrekken en onvrede kan groeien bij ondernemers.

•

Beperkte werkgelegenheidsgroei mogelijk; hiermee komt de vitaliteit in het geding.

•

Disbalans in verhouding wonen en werken.

•

Weinig schuifruimte, waardoor woonambities en ambities op vlak van intensivering, circulariteit en duurzaamheid niet haalbaar zijn.

•

Te weinig ruimte voor verwachte (autonome) groei economie regio Amersfoort.

Nadelen

Relatie ontwikkelbeeld 8

Geen ruimte voor de realisatie van ambities vanuit de pijlers ‘Wonen en werken in focusgebieden’ en ‘Aanjagen nationale betekenis unieke

Berekening op basis van data vanuit de provinciale prognose (Stec Groep, 2023)

45

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

economische clusters’. Het accommoderen van additionele ruimtevraag vanuit de energietransitie en circulaire economie is niet mogelijk zonder extra ruimte op bedrijventerreinen. Veel van het planaanbod bevindt zich niet in de kleinere kernen, en dus zal het op peil houden van vitaliteit in kleinere kernen op het gebied van werken in de praktijk lastig blijken. Relatie sectoraaleconomisch onderzoek

Weinig tot geen ruimte op bedrijventerreinen voor het realiseren van aanbevelingen op gebied van de speerpuntsectoren zoals het aanjagen van innovatie in de duurzame leefomgeving (in kader van Earth Valley) en het aanjagen van bedrijvigheid in de medische sector.

Impact op brede welvaart regio Amersfoort

Impact ruimtelijke waarde •

Niet veel extra ruimte nodig voor bedrijventerreinen. Ruimte die wel nodig is zit aan bestaande terreinen vast.

Impact economische waarde •

Werkgelegenheid op bedrijventerreinen gaat achteruit als inwoneraantal doorgroeit vanwege een verslechterde woonwerkbalans.

•

Economische groei op bedrijventerreinen stagneert of neemt heel licht toe.

Impact sociale waarde •

Als de bevolking groeit dan verandert de verhouding tussen inwoners en arbeidsplaatsen, en vermindert de rol van werklocaties in de vitaliteit binnen de regio.

•

De functie van bedrijventerreinen als kurk onder de woningmarkt, (lokale) voorzieningen en samenleving komt hiermee onder druk te staan.

Impact ecologische waarde • Geen (schuif)ruimte op bedrijventerreinen voor ruimtevraag vanuit de grote transities. •

Beperkte groei van uitstoot, afval en hinder door nieuw bedrijventerrein.

Keuze 3: Regionale groei Wat voor ruimte realiseren we, en waar?

We voldoen aan de behoefte uit het hoge groeiscenario. Daarvoor realiseren we uitbreidingen van bestaande bedrijventerreinen en waar passend geven we een nieuwe bedrijfsmatige invulling aan VAB (vanuit reguliere bedrijventerreinsectoren). Zo zorgen we voor de lokale vitaliteit. Daar bovenop realiseren we de benodigde ruimte voor regionale groei op een nieuw aan te leggen regionaal terrein.

Ruimtebeslag

59 hectare uitbreidingsvraag, plus tot 19 hectare vervangingsvraag t/m 2030.

Toegevoegde waarde

Additionele toegevoegde waarde van (indicatief) circa € 265 mln.

Werkgelegenheid

Op basis van de gemiddelde arbeidsintensiteit op bedrijventerreinen in regio Amersfoort (70 banen per hectare) is het aannemelijk dat dit circa 4.100 banen toevoegt aan de regio.

46

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

Woon-werkbalans

In de Woondeal regio Utrecht is afgesproken dat er in de regio Amersfoort 18.000 woningen worden gebouwd t/m 2030. Dit betekent dat om de huidige woon-werkbalans op peil te houden er circa 5.500 extra banen op bedrijventerreinen nodig zijn t/m 2030. Bij deze keuze zal het tekort dus circa 1.400 banen bedragen. Door parallel ook in te zetten op intensivering en beter benutten van bestaande terreinen kan het tekort worden geminimaliseerd. Bovendien kan de werkgelegenheid ook buiten de bedrijventerreinen groeien (bijvoorbeeld in VAB).

Type terrein/kavels

Lokale uitbreidingen: op bestaande, lokale terreinen (enkele hectares per terrein waar daarvoor mogelijkheden zijn en waar de nood het hoogst is). Invullen met kleinschalige (tot zo’n 0,3 – 0,5 hectare) tot middelgrote kavels (tot 1-1,5 hectare). Regionaal terrein: Nieuw terrein met een omvang van circa 30-40 hectare netto oppervlakte*. Invullen met middelgrote (enkele hectares) en grote kavels (oplopend tot 4 en meer), met borging van intensieve benutting in de planregels. *Het is mogelijk dat het vinden van een geschikte locatie van een

dergelijke omvang in de praktijk lastig blijkt. Een geschikt alternatief is een tweesporenbeleid waarin we een nieuw regionaal terrein van kleinere omvang (circa 20-30 hectare netto) realiseren, en een bestaand terrein dat voldoet aan de juiste locatiekenmerken als aanvullend regionaal terrein aanmerken. Dit aanvullend terrein kan dan de doelgroep uit hogere milieucategorieën en met een grotere ruimtevraag bedienen. In dit geval dient het nieuwe terrein ook schuifruimte te bieden voor regionaal MKB. Type bedrijven

Lokale uitbreidingen: Lokaal MKB. Regionaal terrein: Grotere regionale bedrijven uit hogere milieucategorieën, en daaraan (en/of inherent aan de regio) verwante logistiek.

Ontsluiting en locatie

Lokale uitbreidingen: Gebruik bestaande ontsluiting. Regionaal terrein: Snelweglocatie geschikt voor vrachtverkeer (en additioneel mogelijke ontsluiting via water als daarvoor geschikte locaties zijn). Centraal gelegen in de regio waardoor het een optie is voor bedrijven uit de hele regio.

Voordelen

Nadelen

•

Ruimte voor lokale en regionale doorgroei bestaande bedrijven waardoor vitaliteit in de regio wordt gehandhaafd.

•

Ruimte voor werkgelegenheid om door te groeien met inwoneraantal waardoor balans wonen-werken wordt gewaarborgd.

•

Er ontstaat schuifruimte. Zo krijgen lokale terreinen die soms al jaren op slot zitten weer lucht, en dit biedt kansen om bestaande terreinen te intensiveren en te verduurzamen. Bij het nieuwe terrein kan dit min of meer gegarandeerd worden door uitgiftebeleid en planregels.

•

Het nieuwe terrein biedt ruimte voor de additionele ruimtevraag vanuit de transities.

•

Voor aanleg nieuw terrein is een goede regionale afstemming noodzakelijk.

•

Er moet ruimte voor een nieuw terrein worden gezocht.

47

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

Relatie ontwikkelbeeld

Er wordt ruimte geboden voor de realisatie van ambities vanuit de pijler ‘Wonen en werken in focusgebieden’. Dit geldt echter niet voor de pijler ‘Aanjagen nationale betekenis unieke economische clusters’. De extra ruimte die vrijkomt met een nieuw regionaal terrein biedt wel kansen voor het accommoderen van additionele ruimtevraag vanuit de energietransitie en circulaire economie. Dit vormt een belangrijke bijdrage voor drie van de vier prioriteiten van het ontwikkelbeeld: vooral ‘Ruimte maken voor de klimaatverandering en energietransitie’ en ‘De economie van Nederland verduurzamen en ons groeipotentieel behouden’ worden direct bediend, maar in het verlengde daarvan ook de prioriteit ‘Steden en regio’s sterker en leefbaarder maken’.

Relatie sectoraaleconomisch onderzoek

Een extra regionaal terrein maakt de nodige doorgroeiruimte vrij. Deze doorgroeiruimte zorgt ervoor dat er ruimtelijk de mogelijkheid is om de speerpuntsectoren duurzame leefomgeving (‘Earth Valley’) en medische zorg en welzijn te faciliteren. Daarnaast worden de in het onderzoek genoemde “enablers” gefaciliteerd.

Impact op brede welvaart regio Amersfoort

Impact ruimtelijke waarde •

Een nieuw regionaal terrein heeft wel een ruimtelijke impact: er moet een plaats voor worden gemaakt.

Impact economische waarde •

Werkgelegenheid op bedrijventerreinen kan op een vergelijkbaar niveau blijven.

•

Economische groei op bedrijventerreinen (en daarmee die van de hele regio) kan zich doorontwikkelen.

Impact sociale waarde •

Bedrijventerreinen kunnen hun belangrijke maatschappelijke functie op dezelfde manier blijven vervullen.

•

De functie van bedrijventerreinen als kurk onder de woningmarkt blijft in tact.

Impact ecologische waarde •

Geconcentreerde groei van uitstoot, afval en hinder door nieuw bedrijventerrein.

•

Hierdoor echter wél de nodige ruimte op bedrijventerreinen voor ruimtevraag vanuit de grote transities.

Keuze 4: Regionale groei met (inter)nationale ambities Wat voor ruimte realiseren we, en waar?

We voldoen in ieder geval aan de behoefte uit het hoge groeiscenario. We realiseren naast uitbreidingen op bestaande bedrijventerreinen en herinvulling van VAB voor de lokale vitaliteit, óók de benodigde ruimte voor regionale groei op een nieuw aan te leggen regionaal terrein. Daarnaast nemen we een actieve rol in bij het consolideren van de positie van de regio als één van nationale betekenis. Hieruit vloeit mogelijk voort dat er bovenop nog extra ruimte nodig is voor (inter)nationale bedrijven uit de speerpuntsectoren.

48

Strategie bedrijventerreinen regio Amersfoort

Ruimtebeslag

Minimaal 59 hectare uitbreidingsvraag, plus tot 19 hectare vervangingsvraag t/m 2030. Daar bovenop nog eventuele additionele ruimtevraag.

Toegevoegde waarde

Additionele toegevoegde waarde van (indicatief) minstens circa € 265 mln. Daar bovenop nog mogelijk extra toegevoegde waarde, afhankelijk van het realiseren van een extra nieuw terrein.

Werkgelegenheid

Op basis van de gemiddelde arbeidsintensiteit op bedrijventerreinen in regio Amersfoort (70 banen per hectare) is het aannemelijk dat dit circa 4.100 banen toevoegt aan de regio, plus een nog onbekend aantal extra banen door additionele vestigers.

Woon-werkbalans

In de Woondeal regio Utrecht is afgesproken dat er in de regio Amersfoort 18.000 woningen worden gebouwd t/m 2030. Dit betekent dat om de huidige woon-werkbalans op peil te houden er circa 5.500 extra banen 9 op bedrijventerreinen nodig zijn t/m 2030. Bij deze keuze kan, door het accommoderen van additionele vestigers van buitenaf en beter benutten/intensiveren van bestaande terreinen, naar verwachting aan deze opgave voldaan worden.

Type terrein/kavels

Lokale uitbreidingen: Kleine tot middelgrote kavels. Regionaal terrein: Middelgrote en grote kavels, met borging van intensieve benutting in de planregels.

Extra regionaal terrein: grote kavels, met borging van intensieve benutting in de planregels. Type bedrijven

Lokale uitbreidingen: Lokaal MKB. Regionaal terrein: Grotere regionale bedrijven uit hogere milieucategorieën.

Extra regionaal terrein: grotere regionale en (inter)nationale bedrijven uit speerpuntsectoren en sectoren van strategisch, autonoom belang. Ontsluiting en locatie

Lokale uitbreidingen: Gebruik bestaande ontsluiting. Regionaal terrein: Snelweglocatie geschikt voor vrachtverkeer (en additioneel mogelijke ontsluiting via water als daarvoor geschikte locaties zijn). Centraal gelegen in de regio waardoor het een optie is voor bedrijven uit de hele regio.

Extra regionaal terrein: Snelweglocatie geschikt voor vrachtverkeer (en additioneel mogelijke ontsluiting via water als daarvoor geschikte locaties zijn). Locatie afhankelijk van nader te bepalen profiel van het terrein. Voordelen