230831 Groeidocument op weg naar het Handelingsperspectief Buitengebied Regio (851876)

Slootbeheer, hoog peil, water wordt vastgehouden

CO2 vastlegging in bos en veen

Natuur-inclusieve woonomgeving

Hemelwater is afgekoppeld, veel infiltratie, geen vervuiling vanuit rode functies

Klimaatbos, klimaat- en waterinclusieve bebouwde omgeving

OV en fietsgebruik

GELDERSE VALLEI Karakterschets Gelderse Vallei De Gelderse Vallei kenmerkt zich door een divers coulisselandschap waar meerdere beken doorheen meanderen. Deze beken stromen vanaf de Veluwe langzaam in westelijke richting naar de Eem. In dit mooie landschap wordt ook intensief geproduceerd door de vele agrarische ondernemers die hier met hun bedrijf zijn gevestigd. Door het agrarische land lopen op diverse plekken klompenpaden, die het landschap toegankelijk maken.

Grootste veranderingen

Ecologisch slootbeheer als standaard, versnelde aanpassing en extensivering van de landbouw met oog op terugdringen emissies en KRW, meer ruimte voor beekdalnatuur, meer bos en terugkeer van kleinschalige landschapselementen (ecologische verbinding heuvelrug-Veluwe Valleilint en Grebbelinie en Valleikanaal als groene drager voor de recreatie.

Wat moet er gebeuren

Uitbouwen van lonend natuurinclusief beheer door de collectieven, uitrol van verdienmodel voor boer als medebeheerder landschap, herschikken van gronden via kavelruil, afstemming en commitment nodig van Foodvalley.

Bron: www.fietsen123.nl

Concept schets Utrechtse Heuvelrug in 2040

In 2040 is de Gelderse Vallei (Utrecht en Gelderland) het internationale voorbeeld voor duurzame landbouw. Op de vruchtbare gronden is de bodemkwaliteit met duurzame maatregelen verhoogd. De beschikbaarheid van zoetwater met uitstekende waterkwaliteit is een vestigingsvoorwaarde voor de landbouw. In de Vallei van 2040 is de landbouw steeds natuur-inclusiever en extensiever (samen met Foodvalley telt het Valleigebied in 2040 25% biologische landbouw conform de Europese standaard). De veehouderij (melk-, vlees-, pluim-) is aangepast met robuuste ondersteuning van de overheid. Elke ondernemer kiest daarin een mix van eigen opties zoals technische innovaties, meer areaal of diversificatie en alternatieve teelten.

Op de daken van boerderijen wordt met zonnepanelen de energie opgewekt. Het energienetwerk is in 2040 hiervoor verzwaard. Nieuwe technieken hebben een plek op de erven zoals batterijen en compacte biogasinstallaties of electrolysers voor waterstof om lokaal de energie te bufferen.

De bedrijven in 2040 zijn in kwaliteit concurrerend op de wereldmarkt en worden beloond voor hun ‘bijproducten’, de groenblauwe diensten. Meer korte ketenlandbouw gericht op de honderdduizenden nieuwe inwoners in provincie Utrecht levert de boeren hier extra inkomsten op. In het gebied groeit ook het aandeel van andere landbouwvormen zoals herenboeren, agroforestry, vezelteelten, insectenteelt etc.

Er is een verschil tussen hoge en lage delen van de Vallei. Hoge delen zijn landbouwgronden, maar de meest droogtegevoelige delen in akkerbouwpercelen zijn in 2040 omgezet naar grasland. Dat spaart water (er hoeft minder beregend) en voorkomt uitspoeling van meststoffen. De lage delen in de Vallei zijn nattere slagenlandschappen van de veenontginningen en de beekdalen.

Behalve landbouw zijn in de Vallei de landgoederen dominant aanwezig. Boeren en landgoederen zijn georganiseerd in collectieven de beheerders van het landschap. Daar staat tegenover dat ze ook meer mogelijkheden krijgen om te ondernemen en bijvoorbeeld te bouwen (rood voor rood) of horeca te exploiteren. Regels dienen door raden en staten hierop te worden aangepast.

In 2040 is er meer natuur in de Gelderse Vallei. Een groot deel is in agrarisch natuurbeheer, het natuurnetwerk is vergroot langs de beekdalen en in een raamwerk van houtwallen en bosgebiedjes tussen Heuvelrug en Veluwe (het Vallei-lint, de ecologische verbinding tussen Heuvelrug en Veluwe).

In beekdalen is ook ruimte voor waterberging en waterkwaliteit. Recreanten vinden vooral hun weg langs de Grebbelinie en het Valleikanaal. Natuur en recreatie vragen extra ruimte ten koste van een deel van de vrijkomende landbouwgrond van vrijwillige stoppers. De ruimte voor natuur en recreatie wordt toegedeeld via grondbank, kavelruil en ook door combinaties van agrarische gronden met recreatief medegebruik. De boer wordt ruimhartig en langjarig beloond voor deze diensten via speciale fondsen.

Principe doorsnede Geldese Vallei

GELDERSE Hoofdlijn mogelijk toekomstbeeld 2040:

Afwisselend natuur-inclusief landbouwgebied, natuurrijke beekdalen, fijnmazige groenstructuur van bos en kruidig grasland

ENERGIE (MITIGATIE)

LANDSCHAPSTYPE

LANDBOUW

RECREATIE

WONEN/WERKEN

Kampenlandschap (ruggen en laagtes)

Natuurinclusieve intensieve landbouw, meer diverse (high tech) regionale voedselteelten, korte keten, hoge (natuurlijke) bodemkwaliteit, ecologisch maai- en slootbeheer, goede verdeling huis- en veldkavels, extensieve delen, meer grasland op droogtegevoelige dekzandruggen

Recreatieve fiets- en wandelroutes langs bosrijke dekzandruggen, sommige VAB’s ingezet voor recreatie ontwikkeling ‘Groene Valleilint’ als aaneenschakeling van coulissenland-schap

Kleinschalige woningbouw in buurtschappen en nieuwe landgoederen, sommige VAB’s ingezet als woon en of werklocatie

Slagenlandschap en heideontginningen

Akker- en tuinbouw, weidegebied, afwisseling extensieve en meer intensieve landbouw, betere huiskavels, dooradering, evenwichtsbemestinghoge bodemkwaliteit, flexibel peilbeheer

doorsteken voor recreant via open veen ontginningen, Groene Valleilint

Extensieve natuurinclusieve landbouw, natuurlijke bodemkwaliteit met sponswerking

Fiets en wandelroutes langs delen beekstructuur, kruisingen (brug, stuw) als bijzondere plekken

Geen rode ontwikkeling

Aquathermie

Hoofdroute voor fietsen en wandelen tot Eem, recreatiepunten in het routenet met voorzieningen, erfgoedverhaal, groene poorten, Groene Valleilint

Wonen en werken aangepast op natte omstandig-heden

Zon op dak, Aquathermie Biogas Evt. Windmolens linie Valleikanaalzone in aansluiting op Scherpenzeel/ Renswoude.

Recreatiepunten in het routenet met voorzieningen

landgoedwonen

Zon op dak

Beekdalen

Valleikanaal Grebbeliniezone

Kernrandzones (Leusden, Woudenberg, Amersfoort, Nijkerk, Barneveld)

Voedselbos en vormen van tuinbouw

Zon op dak, wellicht kleine windmolens bij erven (25 m)?, evt. overwegen kleinschalige zonnevelden in coulissen bij het erf,? Grootschalige opwek wind en zon bij hoofdnetwerk langs de A1 zone en A12 zone, Zon op geluiddschermen Biogas

Biogas eventueel zonneveld in combinatie met moeras natuurontwikkeling

VALLEI Grootste veranderingen:

Ecologisch slootbeheer als standaard, versnelde aanpassing en extensivering van de landbouw met oog op terugdringen emissies en KRW, meer ruimte voor beekdalnatuur, meer bos en terugkeer van kleinschalige landschapselementen (ecologische verbinding heuvelrug-Veluwe Vallei-lint en Grebbelinie en Valleikanaal als groene drager voor de recreatie.

INFRA

UPLG NATUUR

Handelen:

Uitbouwen van lonend natuurinclusief beheer door de collectieven, uitrol van verdienmodel voor boer als medebeheerder landschap, herschikken van gronden via kavelruil, afstemming en committment nodig van Foodvalley.

UPLG WATER

UPLG KLIMAAT

Bos langs kampen, vochtig beek-begeleidend bos en natte kwelafhankelijke kruidenrijke (schraal) graslanden, houtwallen en slootkanten, robuuste ecologische structuur heuvelrug-Veluwe, randen en overgangen versterken

Levendige sloten, stuwencascade om water vast te houden, kringlooplandschap op levende bodem

Ruimte voor waterberging rond de beken, boszones langs beken om CO2 vast te leggen

Dooradering met natuurvriendelijke oevers en rijke slootkanten, houtwallen, diverse laanbeplanting en knotbomen, natte kruidenrijke kwelafhankelijke graslanden

Hoger (flexibel) waterpeil, levendige sloten, kringlooplandschap op levende bodem

Piek waterberging nabij beken en Valleikanaal

Ruime doorgangen voor de beek

Brede natuurzones ter weerszijden) rond beken met vochtig beek-begeleidend bos en graslanden, habitat voor stroom-minnende diersoorten

Natuurlijke bekenstructuur met KRW kwaliteit, aangepast beekprofiel (ondiep, meanderend, accoladeprofiel), robuust en natuurlijk oppervlaktewatersysteem van bron tot monding

Waterberging in beekdal, piekwater-berging bij samenloop van meerdere beken, CO2 opvang in beekbegeleidend bos

Stuwenbeheer

Natte natuur (grasland en vochtig bos) rondom Valleikanaal, houtwallen en beboste dwarskaden

KRW kwaliteit

Klimaatmantel met vasthouden van zoet water en gebieden voor waterberging

OV en fietsgebruik

Natuurinclusieve woonomgeving

Afkoppelen regenwater, infiltratie, geen vervuiling vanuit rode functies

klimaatbos

Voorbeeld van een ontwikkelpad Vanuit het gezamenlijke ruimtelijke toekomstbeeld zet het Handelingsperspectief de stap naar het gezamenlijk handelen. Voor de toekomst van het buitengebied gaat het om een paar gebiedsgerichte integrale kernopgaven, zoals bijvoorbeeld een robuuste Heuvelrug, natuurlijke Eem of herschikte Vallei. Elk van deze kern-opgaven verlangt een ‘ontwikkelpad’. Dat is het pad wat leidt van nu naar later, en de stappen die we samen of afzonderlijk moeten zetten. We laten dit zien in een voorbeeld van een ontwikkelpad. In dit geval de ‘Natuurlijke Eem’. Het is nu nog een eerste test om te bepalen of dit een goede manier is om het Handelingsperspectief op te bouwen. In het schema (hiernaast/hierna) is zo eenvoudig mogelijk een ontwikkelpad verbeeld waarin aangegeven hoe de gebiedspartijen per opgave stap voor stap kunnen toewerken naar een eindbeeld van een meer natuurlijke, recreatief te benutten Eem met een hoge waterkwaliteit. In de tijd van nu tot 2040 worden telkens onderdelen van zo’n toekomstbeeld gerealiseerd die de volgende stappen mogelijk maken. Het start bijvoorbeeld met de aankoop en het herschikken van vrijkomende gronden. Dat schept bijvoorbeeld ruimte voor de ontwikkeling van een recreatief gebied met zwemwater, waterbuffering en waterberging en natuur.

Geleidelijk worden logische routes en voorzieningen ontwikkeld en natuurwaarden en de maatregelen voor een steeds betere waterkwaliteit. Elke investering brengt kosten met zich mee en voor elke investering zijn verschillende baathouders en dekkingsmogelijkheden. In het ontwikkelpad moeten op gezette momenten bestuurlijke keuzes en randvoorwaarden duidelijk zijn.

Voorbeelduitwerking Natuurlijke Eem

1

Opkoop gronden van gestopte agrariër Investering: aankoop gronden door regio - €€€ Baat: Vrijwillig gestopte agrariër krijgt marktwaarde voor gronden. Dekking: UPLG gelden - €€€

2

Aanleg waterplas tbv recreatie (a), zandwinning (b), drinkwater(c), energieopwekking (d) en waterbuffer (e) a. Recreatie Investering: ontgraving waterplas door concessiehouder zandwinning - €€ Investering: aanleg strand en natuurlijke aankleding oevers door regio/ waterschap - € Baat: Recreatiegebied voor inwoners Dekking: Inkomsten tbv grondstoffendelving (grond en zand) concessie private partij - €€ b. Zandwinning Investering: aanleg infrastructuur t.b.v. zandwinning door regio - € Investering: ontgraving waterplas door concessiehouder zandwinning - €€

Baat: beschikbaarheid grondstoffen (grond en zand) Dekking: Inkomsten t.b.v. grondstoffendelving (grond en zand) concessie private partij - €€ c. Drinkwater Investering: waterzuivering Vitens - € Baat: beschikbaarheid drinkwater Dekking: Concessiebijdrage onttrekking drinkwater vanuit Vittens - Verkoop drinkwater aan bedrijven/ huishoudens - € d. Energieopwekking Investering: Aanleg drijvend zonnepark op deel van de plas door concessiehouder zonnepark -€ Baat: beschikbaarheid duurzaam opgewekte energie Dekking: Concessiebijdrage zonnepark eigenaar - levering stroom - € e. Waterbuffer Investering: Koppelingen met ander water (Eem en overige plassen) - Waterschap - €€ Baat: Beschikbaarheid zoet water voor droge periodes, buffercapaciteit voor natte periodes Dekking: Investeringsopgave Waterschap - €€

3 Aanleg pleisterplaats met

7 Erfbeplanting

horecavoorzieningen Investering: aanleg infrastructuur (wegen) vanaf openbare weg tot pleisterplaats door regio - € Investering: aanleg parkeervoorzieningen en horecavoorzieningen door horecaondernemer - €€€ Baat: verblijfsfunctie voor inwoners Dekking: Concessie/ pacht vanuit 8 horecaondernemer - €

4 Langzaam verkeer routes

Investering: aanleg fiets en wandelpaden langs de Eem door regio - €€ Baat: vergroten recreatienetwerk, aantrekkelijk maken gebied Dekking: provinciale middelen - €€

5 (fiets)brug over de Eem

Investering: aanleg (fiets)brug over de Eem door regio - €€ Baat: vergroten bereikbaarheid en aantrekkelijkheid regio Dekking: provinciale middelen - €€

6 Natuurlijke oevers langs de Eem

Investering: aankoop grond/ pacht/ vergoeding aan bestaande grondeigenaren om natuurlijke oevers mogelijk te maken door regio - €€ Investering: verwijderen deel damwanden en vervangen door natuurlijke oevers door regio - €€€ Baat: vergroten biodiversiteit, natuurwaarden en recreatie potentie Dekking: UPLG gelden - €€ Dekking: bijdrage provincie - €€€

Investering: erfbeplanting, groen-blauwe ingrepen in het landschap - € Investering: vergoeding aan bestaand grondeigenaren om groen-blauwe ingrepen in het landschap toe te passen - € Baat: vergroten biodiversiteit en natuurwaarden Dekking: bijdrage provincie/ UPLG - € Totaalbeeld: Een natuurlijke Eem Investeringen: totaalbeeld van voorgaande stappen om fijn recreëren mogelijk te maken, bestaande grondeigenaren een marktconforme vergoeding te bieden om alle ingrepen mogelijk te maken en het faciliteren van zowel natuurwaarde als economische mogelijkheden. Om de Eem ook daadwerkelijk schoon te krijgen en te houden heeft dit effect op de beroepsvaart en recreatievaart (die zullen moeten verduurzamen en op specifieke momenten wel/ niet varen). Baat: Een aantrekkelijk gebied waar recreatie mogelijk is met verblijfsfunctie, energie duurzaam opgewekt kan worden, water gebufferd kan worden en ingezet worden voor drinkwater, waar landbouw profiteert van additionele waterberging en waar er ruimte is voor economische activiteiten. Dit vertaalt zich terug in een gebied waar mensen graag willen wonen (positief effect op grondprijs en WOZ waarde). Dekking: Partijen die profiteren van economische activiteiten investeren mee in de opgave. De resterende onrendabele top wordt gefinancierd vanuit de UPLG gelden icm met een bijdrage van de provincie.

Impressiebeelden werksessies en debatten

Financieringsmogelijkheden Op basis van de input van het gebiedsproces, kennis van andere voorbeelden en eigen expertise is een overzicht gemaakt van interessante financieringsmogelijkheden, die ook voor het buitengebied zouden kunnen werken. Richt een regionale grondbank op WAT Er is behoefte aan meer ruimte. Een extensievere bedrijfsvoering vereist, meer ruimte om landbouw en natuur te verweven. Extensivering betekent in de praktijk: meer rustgewassen en minder dieren per hectare. Ook op gebiedsniveau is vaak extra grond nodig om tot een passende inrichting te komen die ecologisch en hydrologisch voldoende robuust is, bijvoorbeeld door de aanleg van groenblauwe dooradering in het landschap of de vormgeving van brede beekdalen. Aan de andere kant zien we ook ontwikkelingen waarbij agrariërs stoppen met hun bedrijfsvoering (natuurlijke afvloeiing binnen de agrarische sector doordat boeren geen opvolger hebben, waardoor zij de komende jaren hun bedrijf zullen staken). Om de dynamiek van meer vraag naar agrarische gronden enerzijds en het aanbod van stoppende agrariërs in goede banen te kunnen leiden zou er een (regionale) grondbank moeten worden opgericht voor de regio Amersfoort die de grond van stoppende boeren moet kunnen kopen.

Tijd is een belangrijk aandachtspunt hierbij, immers ruimtelijke (her)inrichting kost veel tijd, want dit hangt mede af van de vertrouwensrelaties met eigenaren, pachters en de betrokken gemeenten in de regio Amersfoort.

HOE Via het vrijwillig aanbieden van gronden door agrariërs kan de grondbank gronden kopen. Indien dit dreigt te belanden in commerciële handen dan kan de overheid (gemeente/ regio danwel provincie een voorkeursrecht vestigen op de gronden, om deze vervolgens, via de grondbank, te kopen. Het beheren van een grondbank vraagt om professionele aansturing en rentmeestersexpertise, financiële speelruimte en fiscale kennis. Dit moet daarom professioneel en zorgvuldig worden opgezet. De grondbank kan aangekochte gronden tegen (gereduceerd) tarief weer uitgeven aan agrariërs die willen omschakelen naar extensieve landbouw, of benutten als ruilgrond/ schuifruimte om bedrijven op de juiste plek te krijgen (waarbij gronden tot huiskavels geclusterd worden waardoor er minder transportbewegingen hoeven plaats te vinden). In het uitgifteproces zou de grondbank agrariërs kunnen uitdagen om gezamenlijk tot de best passende inrichting te komen.

Boeren polder Oosterwolde zelf aan stuur voor meer perspectief Een groep van achttien boeren in de polder Oosterwolde wil zelf de gebiedspuzzel leggen met daarin de oplossing voor stikstof, water, natuur, klimaat en verdienmodel. Het is de boeren in de Overijsselse polder Oosterwolde gelukt om samen een gebiedsplan op te stellen dat goed is voor de natuur en perspectief biedt aan de landbouw. Door de beoogde aankoop van een leegstaande boerderij die in het bezit is van de provincie krijgen ze in totaal 200 hectare grond in handen, die ze onderling kunnen verdelen en (her)verkavelen. Daardoor wordt het mogelijk een ‘piekbelaster’ nabij een Natura 2000-gebied te verplaatsen, terwijl zijn collega’s ruimte krijgen voor een extensievere bedrijfsvoering met agrarisch natuurbeheer en hogere grondwaterpeilen. https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2022/10/13/ boeren-polder-oosterwolde-zelf-aan-stuur-voormeer-perspectief

RANDVOORWAARDELIJK Grond vormt de sleutel om de beweging naar een natuur inclusieve landbouw op gang te brengen Een actieve grondpolitiek is daarbij noodzakelijk. Gemeenten, regio Amersfoort en de provincie Utrecht zullen gezamenlijk snel moeten schakelen om dit mogelijk te kunnen maken. Een grondbank in combinatie met een duurzame gronduitgifte zijn essentiële onderdelen om dit te laten slagen.

PM FOTO

Natuurbeheer als verdienmodel WAT Op dit moment is natuurbeheer door agrariërs op agrarische gronden een niet rendabele activiteit. Het vergoedingenstelsel voor Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) is niet rendabel. Boeren die aan intensief natuurbeheer (meer dan 20%) doen, leveren nu geld in: de kosten die gepaard gaan met uitgesteld maaien en andere maatregelen wegen niet op tegen de vergoeding. HOE De succesfactor voor de combinatie van landbouw met natuur is een effectief verdienmodel waar de natuur onderdeel van is. Kern van het verdienmodel is dat niet alleen geld wordt verdiend met agrarische productie. Tegelijkertijd wordt ook waarde gecreëerd voor en mèt de natuur. Dit kan door de natuurwaarden of opbrengsten uit de natuur te vermarkten en door eigenschappen van de natuur te benutten in de bedrijfsvoering en daarmee bedrijfskosten uit te sparen. (Bron: Verdienmodellen natuur inclusieve landbouw, WUR 2019). Naast de aanvullende verdienmodellen voor natuurbeheer doen wij een oproep aan de regio Amersfoort en de provincie Utrecht om de hoogte van de vergoeding van natuurbeheer door agrariërs op een kostendekkend niveau te brengen. Temeer omdat natuurbeheer door agrariërs in schril contrast staat met de gebieden die door Staatsbosbeheer of Natuurmonumenten worden beheerd (welke een directe bekostiging vanuit het Rijk ontvangen).

Om natuurbeheer op een vrijwillige basis mogelijk en aantrekkelijk te maken voor agrariërs moet er een ander bekostigingsmodel worden ontwikkeld, waarbij de agrariër gestimuleerd wordt zowel vanuit een natuurbeheer perspectief, maar ook vanuit een financieel perspectief om tot natuurbeheer over te gaan.

Meer financiële waardering voor kringloopboeren in Midden-Delfland De coalitie Rotterdam de boer op! gaat bijdragen aan ‘gestapeld belonen’, het financiële beloningssysteem voor de kringloopboeren in Midden-Delfland. Dit betekent dat boeren die zich extra inzetten voor het sluiten van bodem, -plant, -dier, en mestkringlopen op hun bedrijf, hier een vergoeding voor krijgen. Naast de gemeente Midden-Delfland en het Hoogheemraadschap van Delfland draagt ook de coalitie Rotterdam de boer op! bij aan deze regeling. Daarbovenop betaalt Friesland Campina haar leden een meerprijs per liter duurzamer geproduceerde melk”. https://www.middendelfland.nl/ meer-financiele-waardering-voorkringloopboeren-in-midden-delfland

PM FOTO

Groen Groeit Mee in breder perspectief plaatsen WAT De regio Amersfoort groeit in inwonertal. Bij een groene en gezonde leefomgeving hoort meer dan alleen de ruimte voor de woningen, wegen, bedrijven en energielocaties. De ontwikkeling vraagt ook om extra investeringen in groene en blauwe kwaliteit en om het slechten van barrières voor fietsers en voetgangers. Provincie Utrecht, U10, Regio Amersfoort, Regio Foodvalley (Utrechtse deel) en de vier Utrechtse waterschappen werken onder regie van de provincie samen aan Groen Groeit Mee. Op 7 februari 2022 ondertekenden bijna veertig betrokken overheden, natuurorganisaties en andere partners het Groen Groeit Mee Pact. Daarin staat de gedeelde ambitie om bij alle ruimtelijke plannen en gebiedsontwikkelingen, de ontwikkeling van (recreatief) groen en water evenwichtig en volwaardig te laten meegroeien. Vijf groene waarden geven invulling (en afbakening) aan Groen Groeit Mee: 1. Toegankelijk groen: Iedere inwoner heeft toegang tot landschappen met een kwaliteit die aansluit bij recreatieve wensen en behoeften. 2. Landschapsinclusieve landbouw: De productie van voedsel gaat samen met een aantrekkelijk, rijk, biodivers en toegankelijk landschap. 3. Veerkrachtige natuur: De natuur heeft een rijke biodiversiteit en is veerkrachtig. 4.

Beleefbaar landschap: Het landschap is levend en beleefbaar, en draagt bij aan herkenbaar erfgoed, cultuur en biodiversiteit. 5. Zichtbaar water: Een robuust en zichtbaar watersysteem als drager van gezond stedelijk leven, natuur en landbouw.

Aan de afspraken over de woningbouwopgave en de werklocatieopgaven in de provincie Utrecht is randvoorwaardelijk de groen-blauwe inrichting gekoppeld. Als deze randvoorwaarde niet wordt ingevuld komen de afspraken over woningbouw en werklocaties in het gedrang. Groen Groeit Mee richt zich op het groen en landschap rondom steden en dorpen, alsmede de kernrandzones, scheggen en groenblauwe dooradering van bebouwd gebied. Het vraagt nadrukkelijk aandacht voor de stad-landrelaties en stad-land verbindingen. Dit ‘grijze’ tussengebied tussen stedelijk en landelijk gebied is een belangrijk gebied waar de recreatieve groenopgave, gekoppeld aan de afspraken over woningbouw en werklocaties, gerealiseerd moet worden. Bij de ontwikkeling van binnenstedelijke woningbouw (het grootste deel van de totaalopgave), werklocaties en energieprojecten is groen groeit mee het hedendaagse principe. Bij zogenaamde uitleglocaties (woningbouw buiten de rode contouren) is het principe van groen groeit mee zelfs als verplichting meegegeven via de provinciale verordening. Provincie Utrecht heeft vier voorbeeldgebieden om te leren hoe dit alles mogelijk wordt. De Zuidelijke Eemvallei (Spoor- en A1-zone Amersfoort) is een voorbeeldgebied in regio Amersfoort. Bij de verdere invulling en uitwerking van Groen Groeit Mee geldt gebiedsgericht maatwerk.

Hoeveel groen en water er (extra) horen bij een gezonde leefomgeving is onderwerp van discussie. Gangbare indicatieve normen (WUR, Planbureau) zijn 75 m2 binnenstedelijk groen per woning en 500 m2 te versterken en geschikt en bereikbaar te maken landschap per woning. Bij dit laatste gaat het om een gebied met groen, water, rust en ruimte volgens de vijf waarden en binnen voet- en fietsbereik. Binnen regio Amersfoort wordt Groen Groeit Mee door veel betrokkenen gezien als een extra ruimteclaim en toenemende

recreatiedruk van de kernen op het buitengebied, naast de al benodigde grond voor woningbouw in eventuele uitleglocaties. Vanuit het handelingskader doen wij een oproep om de definitie groen breder te trekken door ook bestaande (natuurinclusieve) landbouw hier onderdeel van te laten zijn. HOE Indien agrarische gronden, waar ook natuurbeheer wordt toegepast, als groen bestempeld kunnen worden, hoeven deze gronden niet aangekocht te worden, maar kunnen de financiële middelen uit de GGM-pot ingezet worden voor bestaand (agrarisch) groen. Te denken valt aan het openstellen van agrarische gronden voor recreanten/ bezoekers of het aanleggen van fiets- en wandelpaden. Hiervoor moet wel een passende vergoeding betaald worden aan de (agrarisch) grondeigenaar. Per saldo is het goedkoper voor de provincie Utrecht om de agrarisch grondeigenaar een kostprijs dekkende compensatie te geven voor misgelopen inkomsten, dan hele percelen gronden aan te kopen om natuurbeheer te realiseren. Om tot praktische uitwerkingen te komen kan gebruik gemaakt worden van de eerdergenoemde grondbank/ ruilverkaveling om geen versnipperd eigendom te krijgen en tevens kan er verwezen worden naar natuurbeheer als verdienmodel om het voor agrariërs financieel aantrekkelijk te maken.

Korte ketens

Overige verdienmodellen Naast de reeds genoemde modellen, zijn gedurende de ateliers ook andere verdienmodellen besproken Energieopwekking De (bestaande) daken van agrarische opstallen kunnen aangewend worden om zonnepanelen op ter leggen. In plaats van zonneweiden aan te leggen (waarvoor grond moet worden verworven en (landbouw)grond verdwijnt is bestaand dakoppervlak een goed alternatief. Op dit moment is wet- en regelgeving rondom opwekking van energie en aansluitmogelijkheden op het energienetwerk nog wel een belemmering. Op langere termijn is lokale energieproductie een aanvullend verdienmodel voor agrariërs. Verbreding activiteiten Met name op landgoederen, maar ook op agrarische erven, kan een verbreding van het activiteiten aanbod extra inkomsten genereren voor de eigenaar/ pachter. Hierbij moet gedacht worden aan planologische verbreding om een boerderijwinkel, kinderopvang en dergelijke toe te staan. Veel gemeenten zijn nu nog terughoudend hierin, maar kan in de overgangszones (randen van stedelijke bebouwing) meer verdienpotentie bieden. Rood voor rood naar de stadsranden (zoneringen) Van de ruimte die vrijkomt van de stoppende agrariërs moet niet in het hart van het agrarisch gebied “rood voor rood” worden toegepast, waardoor er extra bebouwing komt. Zorg voor zoneringen, waarbij extra bebouwing juist aan de stadsranden mogelijk gemaakt kan worden.

De opbrengsten van deze extra bebouwing kan ofwel rechtstreeks naar de agrariërs gaan, die stopt met zijn activiteiten, of naar een fonds van waaruit extensivering van de landbouw gefinancierd kan worden.

(baat)Belasting Betalen naar gebruik is veelvuldig geopperd. Daarbij gaat het niet alleen om de recreant die betaald naar gebruik (denk daarbij bijvoorbeeld aan entreeticket of betaald parkeren), maar ook aan verhoging van de belasting. Hierbij is door burgers geopperd de OZB te verhogen, omdat eenieder profiteert van groen en natuur. Coöperatie met lokale afzet Door niet alleen voor eigen productie te gaan (bijvoorbeeld melkproductie), maar te kijken naar collectieve vormen van samenwerking kan er een streekproduct ontwikkeld worden. Denk hierbij aan lokaal geproduceerde kaas (waarbij een collectief van agrariërs gezamenlijk gebruik maken van de faciliteit).

Boeren Schiermonnikoog brengen kaas Van Schier op de markt De boeren van Schier, hebben als gevolg van een verplichte inkrimping van de veestapel van 40% gekozen voor een collectieve aanpak om tot een extensivering van de bedrijfsvoering over te gaan. Hiervoor is een zuivelcoöperatie opgericht. De zeven melkveehouders op Schiermonnikoog hebben hun melk verkaasd op het vasteland. De boeren zetten deze kaas onder het merk Van Schier af naar speciaalzaken door het hele land. Een klein deel verkopen ze in de boerderijwinkel. Over vijf jaar hopen de melkveehouders 1,5 miljoen kilo melk te verwerken in hun eigen eilander zuivelfabriek, de helft van de totale eilander melkproductie. https://www.nieuweoogst.nl/ nieuws/2021/09/07/boerenschiermonnikoog-brengen-kaas-vanschier-op-de-markt

Circulaire hubs Gekscherend werd geopperd waarom richten we geen agrarische bedrijventerreinen op (clustering van agrarische bebouwing). Er zijn tal van praktische bezwaren (waaronder besmettingen) waardoor dit in de praktijk moeilijk te verwezenlijken zal zijn. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is wel dat er circulaire restromen uitgewisseld kunnen worden. Denk hierbij aan voedsel, bemesting, etc. Hierdoor zou je een circulaire hub kunnen creëren, die ook qua transportbewegingen efficiënter ingericht kan worden. Regelgeving In de voorgaande verdienmodellen komt al vaak het onderwerp regelgeving langs. Een tweetal concrete voorbeelden laat zien welke bijzondere constructies er bestaan, welke een forse financiële consequentie hebben. > Bemesting weer op natuurlijke wijze Stop met afvoeren van natuurlijke bemesting en aanvoer kunstmest. Is tevens financieel verdienmodel. Daarnaast is natuurlijke bemesting beter voor de bodemkwaliteit. > Kalenderlandbouw: stop met bepalen wanneer producten de grond in moeten of wanneer er gemaaid mag worden. De natuur bepaalt wanneer dit kan, zeker met de klimaatveranderingen.

PM FOTO

Colofon Groeidocument Handelingsperspectief Buitengebied Regio Amersfoort ten behoeve van consultatie door gebiedspartijen, raden, staten en AB leden. In opdracht van Regio Amersfoort met medeopdrachtgever provincie Utrecht en belangrijke partner het waterschap Vallei en Veluwe. BVR en Ecorys, Juni 2023

Reacties vóór 7 september via het meegestuurde reactieformulier

Samenvatting

UITNODIGING

Denk met ons mee! WE HOREN GRAAG UW REACTIE OP HET GROEIDOCUMENT. DAT KAN DOOR TE REAGEREN VIA BIJGEVOEGD REACTIEFORMULIER. UW REACTIE VERWERKEN WIJ IN HET HANDELINGSPERSPECTIEF.

Groeidocument Op weg naar het Handelingsperspectief Buitengebied Regio Amersfoort Versie juli 2023 voor consultatie van de gebiedspartijen

Samenvatting Groeidocument

Op weg naar het Handelingsperspectief Buitengebied Regio Amersfoort Er staat een hoop te gebeuren in het buitengebied. Vernieuwingen in de landbouw, duurzame energieopwekking, natuur, water en recreatie vragen allemaal om ruimte. Hoe zorgen we ervoor dat alles zijn plek vindt, terwijl iedereen zich thuis blijft voelen en een boterham kan blijven verdienen? Regio Amersfoort is het samenwerkingsverband van de gemeenten Eemnes, Baarn, Soest, Bunschoten, Amersfoort, Leusden en Woudenberg, Nijkerk en Barneveld. Zij werken aan een Handelingsperspectief Buitengebied, met daarin kaders en richtlijnen over hoe zij het beste om kunnen gaan met alle veranderingen die eraan komen. Dit doen deze gemeenten samen met mede-overheden, agrariërs, landgoedeigenaren, waterschap en waterwinbedrijf, natuurbeheerders en recreatieondernemers.

In de eerste helft van 2023 organiseerde Regio Amersfoort gebiedsateliers, waarin alle partijen konden meepraten over de toekomst van het buitengebied. Dit voorliggende groeidocument is gebaseerd op de uitkomsten van deze gebiedsateliers. Via het groeidocument groeien we toe naar een voldragen Handelingsperspectief. Wij vragen aan alle belanghebbenden om het groeidocument goed door te lezen en het bijgevoegde reactieformulier in te vullen. Zo kunnen we vaststellen over welke zaken iedereen het eens is, welke zaken gevoelig liggen en zorgvuldig overleg vragen, en welke zaken zo botsen dat daar in de toekomst knopen over doorgehakt zullen moeten worden. In de tweede helft van 2023 wordt op basis van alle reacties en aanvullende gesprekken het uiteindelijke Handelingsperspectief opgesteld. Daarom is het belangrijk dat u voor 7 september reageert op het groeidocument.

Druk op het buitengebied Als we de ontwikkeling van het buitengebied gewoon op zijn beloop laten, zou het onleefbaar worden. Er is niet genoeg ruimte om alles een plek te geven en sommige belangen botsen. Waar ruimtevragers elkaar in de weg zitten is het belangrijk om te zoeken naar oplossingen en slimme combinaties die ruimte besparen. Tijdens de gebiedsateliers kwamen de volgende kansen en kwesties naar voren:

Kansen Kans: Gebruikszonering en clustering Er is een wens voor een duidelijke zonering van rust en reuring; het aanwijzen van rustige gebieden voor natuur en landbouw en levendigere gebieden voor zaken als sport, recreatie en moestuinen. Kans: Natuurinclusieve landbouw en bodemverbetering In Eemland en de Gelderse Vallei kan de natuur- en waterkwaliteit vergroot worden door sloot(kant)beheer, evenwichtsbemesting en het verminderen van de kunstmestgift. De bodemverbetering die ook nog goed is tegen klimaatverandering is in de handen van boeren prima belegd. Kans: Arrangementen recreatief gebruik, zonering en hubs Door het landschap recreatief te ontsluiten via centrale overstaplocaties (zogenaamde hubs) op plekken rond stations of bij de snelweg wordt de overlast bij natuurgebieden beperkt. Recreatieve routes en horeca kunnen zich rond deze hubs concentreren. Kans: Versterken van routes en structuren De groenblauwe dooradering van het landelijke gebied met houtwallen, knotwilgenrijen en moerasoevers kan verbonden worden tot een netwerk, gecombineerd met recreatieve paden waar dat passend is.

Kans: Robuust watersysteem Het is noodzakelijk om de waterkwaliteit te verbeteren en om meer water vast te houden voor tijden van droogte. Een robuust watersysteem bestaat onder andere uit infiltratie van hemelwater in de bodem, vernatting van het veen en een slimmer en flexibeler peilbeheer. Kans: Een schone Eem Om de waterkwaliteit in de Eem te verbeteren, moet het hele stroomgebied aangepakt worden, inclusief de aanvoerende beken vanuit Foodvalley. Dat betekent een inspanning voor de zuiveringen, schonere recreatie- en beroepsvaart en aanpassing van de landbouw. Kans: Grondbank Wanneer een boer stopt met zijn bedrijf moet de beste productiegrond behouden blijven. Gronden die minder geschikt zijn voor productie kunnen ingezet worden voor natuur of recreatie. Om dit in goede banen te leiden is een regionale grondbank wellicht een kansrijk instrument.

Kwesties Kwestie: Buitengebied en toekomstbestendige landbouw Wij streven naar een natuurinclusieve landbouw die zich ontwikkelt tot een kringlooplandbouw. Hiervoor is een palet nodig van keuzemogelijkheden voor de agrariër, een aanpassing van regelgeving en een beloningssysteem voor natuurbeheer. Kwestie: Steeds minder landbouwgrond beschikbaar Extensivering van de landbouw vraagt meer ruimte voor dezelfde productiecapaciteit. Het is dus belangrijk om helderheid te scheppen over de gebieden waar ruimte moet blijven voor de landbouw en in de mate waarin gronden die vrijkomen binnen de sector blijven. Kwestie: Waardering agrarisch natuurbeheer Er staat momenteel geen kostendekkende vergoeding tegenover natuurbeheer door agrarische ondernemers. Dit betekent dat een fors hoger en langjarig agrarisch natuurbeheerbudget nodig is. Kwestie: Groen Groeit Mee en kernrandzones De randen van steden en dorpen bieden kansen voor recreatie. In deze kernrandzones zijn ook landbouw, watersystemen en natuurwaarden aanwezig. Een combinatie van deze functies levert economisch vitale gebieden op. Kwestie: Doorlopende recreatieve padenstructuur en landeigenaren Het recreatieve netwerk loopt ook over particulier bezit heen. Er staat niets tegenover het openstellen van deze paden.

Bezoekers en bewoners zouden een jaarlijks bedrag moeten betalen aan een collectief fonds voor het onderhoud van landgoederen. Kwestie: Ingrepen op de flanken Als we hemelwater willen infiltreren op de flanken van de Utrechtse Heuvelrug, zal de grondwaterstand stijgen. Met slimme combinaties van aangepaste landbouw, bosen natuurbeheer kan het water beter worden vastgehouden.

Kwestie: Onttrekken van water Er dreigt een tekort aan drinkwater. Tegelijkertijd heeft de onttrekking van grondwater nadelige effecten op natuur en landbouw. Grondwateronttrekking kan dus niet overal. Drinkwaterbedrijven zullen vaker gebruik moeten maken van oppervlaktewater en afwisselend winnen op het plateau en de flanken, afhankelijk van hoe nat het is. Kwestie: Afrekening op basis van gemiddelden waterkwaliteit van grote gebieden Ondernemers worden afgerekend op de waterkwaliteit in een groter gebied, zelfs bij een goede waterkwaliteit op het eigen perceel. Daarom zou er meer maatwerk geleverd moeten worden op doelen, onafhankelijke metingen, effectbepaling en afrekenbaarheid. Kwestie: Top down versus bottom up De ondernemers in het buitengebied ervaren dat er veel van bovenaf wordt opgelegd. De regio kan hier niet onderuit, want ze horen bij internationale verplichtingen en maatschappelijke noodzaken. Gebiedsgerichte doelen en oplossingen, prioriteren en veel combineren zijn de manieren om hiermee om te gaan. Kwestie: Wederzijds begrip Verstoring en vervuiling door recreanten zijn nadelig voor natuurwaarden, landbouw en gezondheid. Tegelijkertijd zijn stedelingen nodig als afzetmarkt voor de ondernemers in het buitengebied. Wederzijds begrip is de oplossing. Laat elkaar zien wat er speelt.

Kwestie: Energiewinning In 2050 wil Nederland 100% energieneutraal zijn, ook regio Amersfoort. De opwek van- zonen windenergie betekent een ruimtevraag voor stad en land. De benodigde eerste stappen voor de regio tot 2030 zijn opgenomen in de RES 1.0 en de Warmtetransitievisie. Na 2030 is minstens nog een keer zoveel duurzame energie nodig. Om de ruimtelijke impact te beperken is het belangrijk om nu al de combinatie van functies verder te onderzoeken, zoals landbouw en energie, recreatie en energie, of natuur en energie.

Ruimtelijk perspectief Hoe kunnen deze kansen en kwesties landen in de regio? Het ruimtelijk perspectief schetst per deelgebied wat de grootste veranderingen zouden kunnen zijn en wat er dan concreet moet gebeuren. Eemland en Arkemheen Grootste veranderingen: ecologisch slootbeheer wordt de standaard, een hoger vast grondwaterpeil in gebied met het dikste veen (-0,20 m beneden maaiveld), flexibeler peilbeheer in het overige gebied, meer recreatie langs de Eem en in de zuidelijke Eemvallei met meer bos en natuur, zwemwater en routes plus twee nieuwe fietsbruggen over de Eem. Wat moet er gebeuren: vergroten lonend natuurinclusief beheer door de agrarische collectieven, uitrol van verdienmodel ‘boer als medebeheerder van het landschap’, combinaties maken van bossenstrategie, natuurdoelen en Groen Groeit Mee in de zuidelijke Eemvallei. Afspraken over peilbeheer. Geleidelijk via een grondbank en ruilverkaveling naar herschikking landbouwgebied. Utrechtse Heuvelrug Grootste veranderingen: meer (loof)bos en slimmer landgebruik op de flanken (het landschap houdt water vast als een spons),

meer zoetwater infiltreren en vasthouden in de heuvelrug, zoneren van rust en reuring: duidelijke entrees en concentratiepunten, stille delen van Heuvelrug minder toegankelijk. Wat moet er gebeuren: Nationaal Park versterken en samenwerking continueren en uitvoering waterbeheer (Blauwe Agenda) versnellen, beperken van toegankelijkheid van delen Heuvelrug en versterken van recreatiepoorten met meer ontwikkelmogelijkheden (OV, TOPs ed). Gelderse Vallei Grootste veranderingen: ecologisch slootbeheer als standaard, versnelde aanpassing en extensivering van de landbouw met oog op terugdringen emissies en Europese waterrichtlijn, meer ruimte voor beekdalnatuur, meer bos en terugkeer van kleinschalige landschapselementen (ecologische verbinding heuvelrug-Veluwe Vallei-lint), Grebbelinie en Valleikanaal als groene dragers voor de recreatie, Wat moet er gebeuren: uitbouwen van lonend natuurinclusief beheer door de agrarische collectieven, uitrol van verdienmodel voor ‘boer als medebeheerder landschap’, herschikken van gronden via kavelruil, afstemming en commitment nodig van Foodvalley

Financieringsmogelijkheden Om straks plannen uit te voeren is een grote zak geld nodig. Een deel van de ontwikkelingen zijn al voorzien en hiervoor zijn budgetten gereserveerd door de overheid, voor een ander deel zijn nieuwe gerichte investeringen nodig waarvoor nieuwe financieringsbronnen en verdienmodellen worden aangeboord. Als voorbeeld is per deelgebied een ontwikkelpad geschetst waarin is aangegeven hoe je stap voor stap een ontwikkeling in gang kunt zetten met inzicht in de grootte en mogelijkheden van de investeringen en wie er baat bij heeft. Voor ontwikkeling en financiering in het buitengebied zijn drie dingen nodig: Richt een regionale grondbank op Via een regionale grondbank kunnen vrijkomende agrarische gronden op een goede manier worden ingezet voor het behoud van de beste landbouwgronden en voor het ontwikkelen van natuur en recreatie. Richt natuurbeheer in als verdienmodel De succesfactor voor de combinatie van landbouw en natuur is een effectief verdienmodel waar de natuur onderdeel van is. Hiervoor moet de vergoeding voor vrijwillig natuurbeheer tenminste op een kostendekkend niveau worden gebracht. Plaats Groen Groeit Mee in breder perspectief In het Groen Groeit Mee Pact staat de gedeelde ambitie om bij alle ruimtelijke plannen en gebiedsontwikkelingen, groen en water evenwichtig en volwaardig te laten meegroeien.

Als agrarisch natuurbeheer op particuliere grond wordt vergoed en ook als groen bestempeld wordt, hoeven deze gronden niet aangekocht te worden. Tenslotte is aangegeven welke overheidsbijdragen mogelijk zijn en welke gebiedsgerichte verdienmodellen passen bij het buitengebied.

Overheidsbijdragen Vanuit Europa, de Rijksoverheid en de provincie zijn een groot aantal regelingen beschikbaar voor verduurzaming van de landbouwsector, investeringen in groen, ruimtelijke opgaven en innovaties. De gemeentes en waterschappen kunnen ook een bijdrage leveren via lokale belastingen. Gebiedsgerichte verdienmodellen > Energieopwekking: Op de daken van agrarische opstallen kunnen zonnepanelen geïnstalleerd worden. > Verbreding van activiteiten: Boerderijwinkels of kinderopvang kunnen extra inkomsten genereren op landgoederen en agrarische erven. > Rood voor rood regeling: Verplaats nieuwe bebouwing naar de stadsranden, zodat het buitengebied open blijft. Inkomsten uit de nieuwe bebouwing gaan naar de agrariër die stopt met zijn activiteiten, of naar een fonds voor extensivering van de landbouw. > Baatbelasting: Laat de gebruiker betalen door betaald parkeren of entreetickets voor recreanten, of een hogere OZB voor inwoners die profiteren van groen en natuur. > Coöperatie met lokale afzet: Door collectief samen te werken kunnen agrariërs samen een streekproduct ontwikkelen, zoals kaas. > Circulaire hubs: Op strategische locaties kunnen agrarische bedrijven voeding, mest en restproducten onderling uitwisselen, om de ketens op regionaal niveau circulair te maken. > Met de natuur mee boeren: Natuurlijke bemesting scheelt kosten voor kunstmest en is beter voor de bodem.

naar een Handelingsperspectief

Buitengebied Regio Amersfoort Gesprekken Groeidocument aug 2023

Naar een Handelingsperspectief Regio Amersfoort: zeven Utrechtse gemeenten Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Leusden, Soest en Woudenberg + de twee Gelderse gemeenten Nijkerk en Barneveld (doen mee met Regio Foodvalley)

• Handelingsperspectief agendeert en geeft regionaal richting voor het werken aan transitieopgaven buitengebied • Gemeenten, provincie, waterschap: eigen besluitvorming en vertaling beleid. In geval van grensoverschrijdende opgaven wordt over de regiogrens gekeken

Naar een Handelingsperspectief • Het buitengebied: buiten de bebouwde kom, waar gemeenten elkaar raken • Drie karakteristieke landschappen: • Het Eemland • De Utrechtse Heuvelrug • De Gelderse Vallei • Hoewel verschillend in karakter en grondgebruik, samen voor dezelfde transitieopgaven

Regio Amersfoort Centraal (sept 2021) Onderdeel van het integrale ontwikkelbeeld “In het handelingsperspectief wordt per landschappelijke eenheid aangegeven wat het streefbeeld is…en welke middelen worden ingezet om dat te bereiken. ”

Reflectie

Urgentie – concurrent op de ruimte autonome ontwikkelingen (o.a. bevolkingsgroei, klimaatverandering) en noodzakelijke transities (o.a. energie, bodem en water)

Drie gebiedsateliers Eemland

Utrechtse Heuvelrug

Drie dagen met elkaar aan het werk op locatie • Stakeholders atelier • Ambtelijk atelier • Tentoonstelling en debat

Gelderse Vallei

Een Regio Atelier 5 juni

Raden, Staten en AB leden

19 oktober 2022

Digitale informatieavond, zie: https://www.youtube.com/watch?v=dxXt2LvaBEM

14 maart 2023

Werkbijeenkomst Raden en Staten – Eemlandhoeve zie; https://www.youtube.com/watch?v=bIXIDOa1A8E

7 juni 2023

Digitale informatieavond, zie: https://www.youtube.com/watch?v=_ojkvHopaQU

Startnotitie (dec 2022) Het Handelingsperspectief is een concretisering van de (ruimtelijke) opgaven in het buitengebied tot 2040 op basis van de huidige situatie, vastgestelde ruimtelijke opgaven, trends en ontwikkelingen, verdienmodellen en het prioriteren en combineren van functies. Met het Handelingsperspectief geeft de regio zichzelf en haar partners een kader en richting voor uitvoering van ambities in het buitengebied.

2022/2023 veranderende werkelijkheid Nationale programma’s (NOVEX, Ruimtelijke ordening-brief, Bodem & Water sturend, Stikstofaanpak en Nationaal Programma Landelijk Gebied NPLG) Provincie: Ruimtelijk Voorstel, Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG), Groen Groeit Mee (GGM) Kabinet demissionair/verkiezingen, landbouwakkoord

Groeidocument (juli 2023) • Levert belangrijke bouwstenen voor het handelingsperspectief en geeft inzicht in wat er speelt en leeft, de kansen om samen te werken aan de toekomstrichting • Geeft aan wat schuurt en wat er moet veranderen om de vele ruimtevragers en transitieopgaven een plek te geven • Van en voor alle partijen, daarom consultatie met gebiedspartijen, raden en staten om denklijnen en voorstellen te toetsen • Alles samen leidt uiteindelijk tot het handelingsperspectief ván en vóór de gebiedspartijen dat beschouwd kan worden als richtinggevend aanbod vanuit de regio richting het UPLG en waar UPLG uit kan putten.

Ruimtelijk perspectief - algemeen • Vanuit eigenheid: bodem en water sturend, gebiedskarakteristieken en landschappelijke eenheden • Per deelgebied kansrijke balans van opgaven en belangen • Prioriteren en combineren • Richting geven aan ontwikkeling en onderlegger voor verschillende afspraken

Bodem en water sturend

Regio Amersfoort vroeger

Regio Amersfoort nu - basisstructuur

Het Eemland open polderlandschap • Waar de Eem slingerend doorheen stroomt; • Waar de weidevogel zich thuis voelt; • Waar agrarische ondernemers trots zijn op hun koeien en op hun weidevogels. Vanuit de stad en de dorpen is het een geliefde bestemming voor een fietstocht. Daar waar de Eem Amersfoort uitstroomt wordt het intensiever benut voor recreatie.

Eemland en Arkemheen Grootste veranderingen • •

Ecologisch slootbeheer wordt de standaard (hoger vast grondwaterpeil in het veenkerngebied (-0,20 m onder maaiveld). Flexibel peilbeheer In overig gebied. Meer recreatie langs de Eem en in Zuidelijke Eemvallei met meer bos/natuur, zwemwater en routes met twee nieuwe fietsbruggen over de Eem

Wat moet er gebeuren? • • • • •

Vergroten lonend natuurinclusief beheer door de collectieven Uitrol van verdienmodel boer als medebeheerder van het landschap Combinaties maken met bossenstrategie, natuurdoelen en Groen Groeit Mee in Zuidelijke Eemvallei Afspraken maken over peilbeheer Geleidelijk via een grondbank en ruilverkaveling naar herschikking landbouwgebied

De Utrechtse Heuvelrug Een gebied met robuuste bossen en heidegebieden • Populaire trekker voor recreanten uit heel Nederland; • Landgoedeigenaren en natuurorganisaties beheren het gebied. Het zuivere, diepe grondwater is van groot belang voor agrariërs en de drinkwatervoorziening.

Utrechtse heuvelrug Grootste veranderingen • • • •

Meer (loof)bos en sponslandschap op de flanken Meer zoetwater infiltreren en vasthouden Zonering van reuring en rust Duidelijke entrees en concentratiepunten, stille delen minder toegankelijk

Wat moet er gebeuren? • • • •

Nationaal park versterken, samenwerking continueren Uitvoering Blauwe agenda versnellen Beperken toegankelijkheid delen Heuvelrug Versterken/ontwikkelmogelijkheden bieden aan recreatiepoorten (OV, TOP’s, etc)

De Gelderse Vallei Een divers coulisselandschap • Waar diverse beken doorheen meanderen; • Met intensieve productie door de vele agrarisch ondernemers. Langs de boerderijen lopen op diverse plekken klompenpaden, die het landschap toegankelijk maken.

Gelderse Vallei Grootste veranderingen • • •

Ecologisch slootbeheer als standaard Versnelde aanpassing en extensivering landbouw met oog op terugdringen emissies en KRW Meer ruimte voor beekdalnatuur, meer bos en terugkeer kleine landschapselementen

Wat moet er gebeuren? • • • •

Uitbouwen van lonend natuurinclusief beheer door collectieven Uitrol van verdienmodel van boer als medebeheerder landschap Herschikken van grond via kavelruil Afstemming en commitment nodig van Foodvalley

Financieringsmogelijkheden Grondbank

Verdienmodel Natuurbeheer

Breder perspectief GGM

Energieopwekking op agrarische opstallen

Coöperatie met lokale afzet

(baat)Belasting, inkomsten uit recreatief gebruik

Verbreding activiteiten, met name op landgoederen maar ook op agrarische erven

Circulaire hubs

Rood voor rood naar stadsranden, opbrengsten vloeien naar stoppende agrariër of naar een fonds

Regelgeving

Planning • medio juni Stuurgroepen BO: groeidocument HPB • 3 juli Consultatieversie Groeidocument + samenvatting en vragenformulier • juli - sept consultatie organisaties • sept – okt consultatie raden en staten • 12 oktober BO • nov

van Groeidocument naar Handelingsperspectief

• dec

In raden en staten

Gesprek Op zoek naar: gedeeld regionaal beeld, schuurpunten, prioriteiten, kansen Groeidocument • Wat spreekt aan en wat niet? Suggesties voor verbetering? • Wat ontbreekt of moeten we niet vergeten? • Wat zijn volgens u prioriteiten? • Goede voorbeelden? Handelingsperspectief • Wat is uw huidige rol in het toekomstbestendig maken van het buitengebied, heeft u beleid of investeert u al? • Wat of wie hebt u nodig in de toekomst? • Wat zijn kritische succesfactoren voor het handelen? • Hoe zou u betrokken willen worden in het vervolgproces (UPLG)?

reservesheets

Wat goed samengaat KANS

PRIORITERING

Gebruikszonering en clustering

Regio benoemt gebieden van rust en reuring

KANS

COMBINEREN

Natuurinclusief en bodemverbetering

In Eemland en Gelderse Vallei natuuren waterkwaliteit verbeteren

KANS

PRIORITEREN

Arrangementen recreatief gebruik, zonering en hubs

Recreatieve hubs ontwikkelen bij OV haltes en toeristische knopen

KANS

PRIORITEREN

Grondbank

Opzetten grondbank met mede-sturing / regie vanuit het gebied

Wat goed samengaat KANS

COMBINEREN

Versterken routes en structuren

Groenblauwe dooradering van het landelijk gebied

KANS

PRIORITEREN

Robuust watersysteem

Iedereen draagt bij aan een robuust watersysteem

KANS

PRIORITEREN

Een schone Eem

Een schone Eem gaat over het hele stroomgebied

Wat niet goed samengaat / schuurt Kwestie

PRIORITEREN

COMBINEREN

Steeds minder landbouwgrond beschikbaar

Helderheid scheppen over waar ruimte moet blijven voor landbouw en mate waarin vrijgekomen gronden binnen de sector blijven

Ruimteclaims stapelen om ruimtevraag te verkleinen

Kwestie

PRIORITEREN

Waardering agrarisch natuurbeheer

Van agrarisch natuurbeheer een interessante businesscase maken

Kwestie

PRIORITEREN COMBINEREN

Groen Groeit Mee en kernrandzones

Van Kernrandzonebeleid agrarisch natuurbeheer met vijfeen groene interessante waarden Groen businesscase Groeit Meemaken

Kwestie

PRIORITEREN

Doorlopende recreatieve padenstructuur en landeigenaren

Jaarlijkse bijdrage aan collectief fonds

Wat niet goed samengaat / schuurt Kwestie

PRIORITEREN

COMBINEREN

Ingrepen op flanken

Bodem en water zijn sturend

Slimme combinaties landbouw en bosen natuurbeheer

Kwestie

PRIORITEREN

COMBINEREN

Onttrekken van water

Iedereen zuiniger met drinkwater

Dynamischer inwinnen

Kwestie

PRIORITEREN

Afrekening op basis van gemiddelden grote gebieden

Maatwerk leveren