230629 Regionale Energie Strategie (RES) Regio Amersfoort rapportage RES 2.0 (833279)
Tekst van het document
15
Windenergie kan ook een transitiebron zijn: molens hoeven er niet voor de eeuwigheid te staan, besluiten zijn niet voor de eeuwigheid, windmolens ook niet. Reactie BO: dit herkennen we, het is niet uitgesloten dat we over 50 jaar andere energiebronnen gebruiken. Aan de andere kant kunnen we nu niet wachten op innovaties of opties wegstrepen, en is tijdelijkheid wel iets wat botst met de businesscase, echte korte termijn zal een grote investering nooit zijn. Tijdelijkheid is wel iets wat we mee kunnen nemen in de boodschap.
16
Leid de RES in met een eerlijke beschrijving van de gevaarlijke klimaatcrisis en groeiende ecologische ramp. Reactie BO: dit herkennen we en mag inderdaad steviger in de tekst terugkomen, zowel in de RES tekst zelf als in de communicatie over de energietransitie. De gevolgen van de klimaatcrisis dicht bij huis zichtbaar maken.
17
Presenteer het werkelijke afwegingskader voor de RES, dus beschrijf de onvermijdelijke consequenties als de klimaatdoelen niet worden gehaald. Reactie BO: zie punt 16.
18
Benadruk en leg uit dat een (energie)transitie moeilijk is en onaangename kanten heeft en dat de samenleving daar niet onderuit komt. Reactie BO: Deze boodschap kan zowel in de RES als in een communicatiestrategie meegenomen worden.
LTO
WA
Jong
EvU
XR
NMU
59 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
Advies 21
Voorkom oplossingen die afhankelijk zijn van grondstoffen waarvan de winning grote impact heeft op natuur en lokale bevolking, zoals accu’s en batterijen. Reactie BO: Het is de doelstelling om op termijn volledig circulair te zijn, maar voorkomen is in dit stadium niet mogelijk en hebben we grondstoffen nodig. Dit botst ook met de ambitie om vaart te maken. Neemt niet weg dat we wel erkennen dat klimaatrechtvaardigheid en circulariteit belangrijke thema’s zijn.
22
Communiceer beter over de noodzaak, urgentie en dat de regio concessies moet doen en laat burgers meebeslissen. Organiseer een burgerberaad over de RES 3.0 volgens de 7 pijlers van een betekenisvol burgerberaad. Reactie BO: Veel vragen over hoe een burgerberaad op regionaal niveau zou kunnen. Welk mandaat? Welke vraag? In de routekaart naar de RES 3.0 nemen we op dat we versterken van de participatie (waaronder een burgerberaad), samen met het stakeholderoverleg, gaan onderzoeken.
23
Bestuurlijk eigenaarschap en leiderschap met een gedurfde en ambitieuze strategie
24
Zorg dat zonnevelden en windprojecten natuurinclusief worden aangelegd, dat wil zeggen voeg biodiversiteit en recreatief groen toe bij de aanleg. Regel dit aan de voorkant in het bestemmingsplan. De Energietuin Mastwijk in de gemeente Montfoort kan hierbij als inspirerend voorbeeld dienen. Reactie BO: Dit is geborgd in de lokale uitnodigingskaders. Er moet wel een haalbare business case zijn.
26
Stel een gemeentelijk of regionaal ontwikkelfonds in ten behoeve van coöperatieve energieprojecten. Gebruik dit fonds als cofinanciering voor provinciale subsidies. Reactie BO: Probeer positie van lokaal eigendom te versterken. Er is een provinciaal fonds beschikbaar 'ontwikkelfonds Utrecht' en dat fonds zoveel mogelijk inzetten.
27
Geef als gemeente het goede voorbeeld en koop je eigen energie zo veel mogelijk in bij lokale energie coöperaties. Sluit je aan bij WEB, het initiatief voor groene en lokale energie inkoop van de gemeenten Wageningen, Ede en Barneveld. Advies kernteam: Dit is een verzoek aan gemeentes en staat buiten de RES 2.0.
LTO
WA
Jong
EvU
XR
NMU
60 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
Bijlage 8: Samenvatting uitkomsten van 19 september 2022
Terugkoppeling raadsinformatie bijeenkomst RES regio Amersfoort
61 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
Aanwezigheid Per functie
Per Gemeente
Raadslid
81
Amersfoort
15
Bestuurder
10
Baarn
9
Statenlid
2
Bunschoten
16
AB lid
3
Eemnes
10
Ambtenaar
17
Leusden
21
Soest
14
Woudenberg
13
Waterschap
4
Provincie
4
Ondersteunend
7
62 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
Zorgen -1 • Democratische legitimiteit ingrijpen provincie (afspraak was met participatie en gemeenteraad heeft laatste woord) • Draagvlak onder druk versus teveel wachten op draagvlak (gebrek aan ervoor staan & durven gaan) • Polarisatie – feiten & fabels – de emotie overheerst • Betaalbaarheid – energiearmoede – lusten bij ontwikkelaar en lasten inwoners • Trage ontwikkeling netcapaciteit • We gaan te langzaam, klimaatverandering wacht niet op ons • Freeriders als anderen het oplossen, gezamenlijke verantwoordelijkheid • Afspraken nakomen – betrouwbare overheid (zowel participatie als bod) • We praten heel veel maar we doen veel te weinig
63 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
Zorgen - 2 • Gezondheid, biodiversiteit en aantasting landschap • Circulariteit – grondstoffen • Door discussie verlies aan zicht op waarvoor we het doen: schonere wereld • Besluitvormingsfuik – onduidelijk en traag • Lokale besluitvorming zorgt voor nimby en postzegeldenken – behoefte aan centrale sturing • Geluid – niet alleen decibel, ook laagfrequent en grondtrillingen • Teveel focus op wind waardoor we alternatieven onvoldoende onderzoeken • Te veel focus op overlast en te weinig zicht op baten voor inwoners • We focussen teveel op techniek maar ons gedrag moet ook anders
64 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
Ideeën zon • Boeren uitkopen • Zonnegeluidswallen/geluidsschermen • Zon op dak moet prio zijn/verder ontwikkelen/verplichten • Investeren in opslag ivm netproblemen • Energietuin (functies combineren) • Zon heeft minder weerstand – kans! • Eemnes, vergunning is al verleend,
65 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
Ideeën wind • Schaal verkleinen (energiecooperaties – buurtinitiatieven) en schaal vergroten (beleid/strategie vanuit bovenregionaal of landelijk) • Benut LOKAAL – eigendom/participatie/kennis • Minder versnipperd: op 1 plek meer windmolens • Meeprofiteren is sleutel: beter borgen en beter informeren over (Betuwewind) • Inzetten op windenergie voor particulieren (net als zonnepanelen) dan wil men wel / kleine windmolens voor op dak (windgenerator) • Wind in andere regio’s waar meer wind en/of minder natuur is (deal maken)
66 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
Ideeën overig • Andere bronnen: kleine kerncentrales, kleine windmolens, geothermie, waterstof • Batterijen/opslag beter onderzoeken • Investeren in onderwijs/arbeidsmarkt ivm personeelstekort • Zet zwaar in op besparen & gedrag, dat is nu al waardevol • Zet in op een lager bod • Investeer in innovatie • Verplichten • Alvast beginnen met bouwen • Wind op zee • Organiseer een burgerberaad over de energietransitie
67 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
Laaghangend fruit/regionaal oppakken • Kansen lokaal eigendom: beter uitleggen, voorbeelden laten zien, inspireren • Inzetten op besparen – regionaal pva/fonds/fixbrigade • Lokaal eigendom harde voorwaarde • Provincieproces beter uitleggen
68 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
Colofon
De Regionale Energie Strategie 1.0 is tot stand gekomen in samenwerking met de gemeenten Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Leusden, Soest en Woudenberg, Waterschap Vallei en Veluwe, Provincie Utrecht en Stedin. Tekst: Regio Amersfoort Vormgeving: studioddo.nl Status van het document: De Regionale Energie Strategie 2.0 is in juni 2023 door de colleges van alle gemeenten, Gedeputeerde Staten van de provincie Utrecht en het dagelijks bestuur van Waterschap Vallei en Veluwe vastgesteld. Omdat de RES 2.0 een voortgangsdocument is en geen nieuw beleid bevat, wordt deze niet door de gemeenteraden, provinciale staten en het algemeen bestuur van het waterschap vastgesteld. Op 1 juli 2023 wordt de Regionale Energie Strategie 2.0 toegestuurd aan het Nationaal Programma RES. Wilt u meer informatie of blijft u graag op de hoogte van de ontwikkelingen rond de Regionale Energiestrategie? Op www.resregioamersfoort.nl vindt het laatste nieuws en stand van zaken.
69 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
www.resregioamersfoort.nl
Stappenplan naar RES 3.0 DEEL B 20 • 4 • 2023
2 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
1. Inleiding
De voortgangsrapportage RES 2.0 laat zien dat
alternatief van aardgas wordt. Daarnaast wil het Rijk een
grootschalige opwek voor duurzame elektriciteit in de
versnelling in de warmtetransitie. Voor 2030 moeten
regio stagneert. Het aantal projecten ‘in de pijplijn’ is
in de regio Amersfoort 25.000 woningen duurzaam
onvoldoende en de opdracht vanuit het Klimaatakkoord
worden verwarmd en aardgasvrij of aardgasvrij-ready
om in 2025 tot vergunningverlening over te gaan, wordt
zijn. Dat is 18% van de woningvoorraad. Op dit moment
bij voortzetting van het huidige tempo niet gehaald.
liggen circa 1.000 woningen in een startbuurt waar prioriteit aan de warmtetransitie wordt gegeven. De
Er is een potentiële voorraad aan projecten en de
voortgangsrapportage RES 2.0 laat zien dat er in de
meeste gemeenten hebben een uitnodigings- of
regio een aantal duurzame warmtebronnen beschikbaar
afwegingskader over grootschalige duurzame
zijn waarvan het de moeite waard is om deze nader
elektriciteit dat ontwikkelaars, energiecoöperaties en
uit te werken: warmte uit de Eem en het Eemmeer.
grondeigenaren ruimte biedt om met concrete plannen
Ook is het nodig om de kansen van duurzame warmte
te komen. Maar initiatiefnemers van grootschalige
uit zonthermie, groen gas en geothermie en mogelijk
opwek zijn terughoudend. Dat heeft mogelijk de
andere bronnen nader in beeld te brengen en te
volgende oorzaken:
bepalen in welke mate de regionale bronnen bijdragen aan de warmtetransitie.
•
•
Het afkondigen van netcongestie eind 2021. Het is onzeker of een aansluiting op het
Op weg naar de RES 3.0 is een versnelling noodzakelijk
elektriciteitsnet mogelijk is
om de opgave voor de RES te realiseren. Het
Bij een aantal gemeenten in de regio is
stappenplan in figuur 1 geeft dit op hoofdlijnen weer.
er (grote) terughoudendheid voor zon en wind op landBinnen de spelregels van het
In het volgende hoofdstuk beschrijven wij welke acties in
uitnodigingskader is de business case niet
gang worden gezet om de versnelling te realiseren:
haalbaar •
In de regio zijn lokale energiecoöperaties
•
projecten te ontwikkelen •
Spoor: PlanMER wind op land (provincie Utrecht)
niet in staat om (relatief) omvangrijke •
Spoor: Wind op land: Opwerk Energie op Rijksgrond (OER): A12, A28 en
Voorlichting over financieringsopties en
Soesterwijkwiek
oplossingsrichtingen voor netcongestie •
Spoor: Zon op dak (inclusief solar carports)
•
Spoor: Zon op land
In de RES regio Amersfoort staan circa 135.000
•
Spoor: Regionale Structuur Warmte
woningen. Door de meeste gemeenten is een
•
Spoor Infrastructuur elektriciteitsnetwerk
Transitievisie Warmte opgesteld. Daaruit blijkt dat voor
•
Spoor: Participatie.
bereikt de initiatiefnemers onvoldoende.
het overgrote deel (75%) nog niet is bepaald wat het
Stappenplan naar RES 3.0
Regionale raadsledenbijeenkomst
2023 Start
Q1
Q2
Q3
Q4
PlanMER wind op land (provincie Utrecht) OER: verkenning van wind A28 Zon op dak
Sturing op flexibilisering zon op dak (inclusief batterij opslag)
Solar carports
Markt consultatie en (mogelijke) aanbesteding solar carports
Zon op land
Inventarisatie vertraging + oplossingsrichtingen
>
Versnelling zon op land
OER: (voor)verkenning zon A1, A12 en A28 Warmte
Nadere uitwerking regionale bronnen (collectief versus individueel) en groen gas
Netwerk
Uitvoeringsplan uitbreiding en bouw nieuwe stations (Stedin en TenneT)
2025
2024
(uiterlijk) 1 juli 2025 herijking RES 3.0
PlanMER wind op land (provincie Utrecht) Besluitvorming van verkenning naar planuitwerking
Optioneel PlanMER ondergrond (2024) Uitvoeringsplan uitbreiding en bouw nieuwe stations (Stedin en TenneT) Figuur 1: Stappenplan naar RES 3.0
4 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
2. Uitwerking stappenplan
In dit hoofdstuk is een stappenplan uitgewerkt welke stappen worden ondernomen om toe te werken naar de RES 3.0.
2.1
Spoor: PlanMER wind op land (provincie Utrecht)
Onderstaand kader beschrijft het resultaat dat bij vaststelling van RES 3.0 moet zijn bereikt om de opgave te realiseren.
Bij de vaststelling van de RES 3.0 (uiterlijk medio 2025) heeft de provincie in afstemming met de (gemeenten in de) regio vastgesteld op welke locaties windturbines worden gerealiseerd en planologische procedures zijn (zo ver mogelijk) doorlopen.
Hiernaast hebben we toegelicht hoe wordt toegewerkt naar het bovenstaande resultaat. Op 20 september 2022 heeft de provincie geconstateerd dat de Utrechtse gemeenten te weinig plannen hebben ingediend om provincie-breed tot 1 TWh aan windenergie te komen. Daarom heeft de provincie besloten om een planMER uit te voeren om inzicht te krijgen in de milieu-informatie van windenergiegebieden in de hele provincie Utrecht. De planMER is enkel een onderzoek. De uitkomst van de planMER is een bouwsteen voor de afweging en besluitvorming. In figuur 2 zijn de vervolgstappen (en besluitvorming) voor de planMER schematisch weergegeven.
Proces PlanMER PlanMER wind op land (provincie Utrecht)
Start Zienswijzen
Concept NRD
Onderzoeksfase PlanMER
Instapmoment gemeente
Besluit GS PlanMER
Ontwerp voorkeurs beslissing GS
Afspraken tussen provincie en gemeenten (uitwerking voorkeursbeslissing)
Voorlopig schema besluitvorming is afhankelijk van de afspraken in het provinciale coalitieakkoord. Figuur 2: Stappenplan planMER wind op land (provincie Utrecht)
Zienswijzen
Voorkeurs beslissing GS
(uiterlijk) 1 juli 2025 herijking RES 3.0
Besluit
Invloed
6 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
Na afronding van de planMER worden verschillende opties (alternatieven) voor
•
Impact op de omgeving
windgebieden opgesteld. Behalve de planMER zal ook andere input worden gebruikt
•
Participatie inrichten met de omwonenden
voor deze afwegingen, bijvoorbeeld de uitkomsten van het participatieproces en de
•
Gevolgen van het radarstation Soesterberg in beeld brengen
(financiële) haalbaarheid. Hierbij worden verschillende alternatieven ontwikkeld en met
•
Compensatieruimte ecologie onderzoeken.
elkaar vergeleken. De provincie gaat ook met de uitkomsten van de planMER en het participatietraject met gemeenten en regio in gesprek.
Door Rijkswaterstaat is een verkenning gestart in het kader van OER om de mogelijkheden voor wind op land langs de A28 nader te verkennen. Daarbij worden
Gemeenten krijgen de mogelijkheid om aan te geven welke locaties ze zelf willen
bovenstaande aandachtspunten meegenomen. Daarnaast heeft de gemeente
ontwikkelen (het instapmoment). Als uitkomst van dit afwegingstraject nemen Gede-
Amersfoort een besluit genomen over windturbines op bedrijventerrein Isselt.
puteerde Staten (GS) een ontwerp voorkeursbeslissing; een voorlopige beslissing welke oplossing de voorkeur heeft. Ook staat erin hoe burgers, bedrijven, maatschappelijke
2.3
organisaties en bestuursorganen zijn betrokken. Op de ontwerp voorkeursbeslissing
Onderstaand kader beschrijft het resultaat dat bij vaststelling van RES 3.0 moet zijn
Spoor: zon op dak
kunnen zienswijzen worden ingediend en Provinciale Staten wordt geconsulteerd waar-
bereikt om de opgave te realiseren.
na GS een definitieve voorkeursbeslissing neemt. Na deze voorkeursbeslissing is er een overlegmoment tussen gemeenten en provincie waarin afspraken worden gemaakt hoe wordt toegewerkt naar een projectbesluit voor de gekozen windlocaties. De uitkomst
Bij vaststelling van de RES 3.0 is de stagnatie voor zon op dak doorbroken.
van de voorkeursbeslissing wordt verankerd in de RES 3.0.
Gerealiseerd en ‘pijplijn’ bedraagt minimaal 0,1 TWh
2.2
Spoor: Wind op land (OER A28 en Isselt)
Onderstaand kader beschrijft het resultaat dat bij vaststelling van RES 3.0 moet zijn
Uit de voortgangsrapportage RES 2.0 blijkt dat de hoeveelheid grootschalig zon op dak
bereikt om de opgave te realiseren.
fors is toegenomen en dat de groei door netcongestie afvlakt. Het aantal grootschalige daken met zonnepanelen neemt moeizaam toe door netcongestie en een forse toename van de materiaalprijzen.
Bij vaststelling van de RES 3.0 (uiterlijk medio 2025) is een besluit genomen over
TenneT werkt op dit moment nauw samen met de markt om middels
de uitkomsten van de verkenning Opwek Energie op Rijksgrond (OER) A28. Medio
netcongestiemanagement ruimte op het net te creëren. Naar verwachting komt er
2025 is de planuitwerking ver gevorderd voor die projecten van zon op land en
jaarlijks ruimte vrij op het net dat benut kan worden voor zon op dak. Landelijk zijn
wind op land waarover tijdens de verkenning een positief besluit is genomen.
een aantal maatregelen genomen om vertraging voor de realisatie van zon op dak te voorkomen. Deze maatregelen zijn:
De gemeenteraad van de gemeente Amersfoort heeft een besluit genomen over het realiseren van windturbines op het bedrijventerrein Isselt
•
Met ingang van 2023 is er geen (jaarlijks) plafond voor de SDE++ regeling
•
De kosten voor dakverzwaring mogen meegenomen worden in een SDE+++ subsidieaanvraag en worden ook gesubsidieerd door de provincie
Het belemmeringenonderzoek laat zien dat er in principe mogelijkheden zijn voor
•
Vanuit de branche en verzekeraars is gewerkt aan een preventieregeling
windturbines langs de A28 en de Vlasakkers. Belangrijke aandachtspunten voor het
voor zon op dak. Het doel van de preventieregeling is dat verzekeraars
vervolgonderzoek zijn:
randvoorwaarden stellen aan zon op dak zodat verzekering mogelijk is
7 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
Om bovenstaande opgave te bereiken, stellen we een uitvoeringsaanpak op. Deze
De afgelopen twee jaar zijn er geen nieuwe projecten voor zon op veld geïnitieerd. Met
aanpak maakt concreet welke acties ondernomen worden voor bedrijfsdaken, maat-
andere woorden: het overgrote deel bestaat uit ambitie (trede 3).
schappelijk vastgoed en grote daken in het buitengebied. Belangrijke onderdelen in de uitvoeringsaanpak zijn de fasering, planning en organisatie/bemensing van de aanpak.
Door Rijkswaterstaat is een verkenning gestart in het kader van OER om de
Ook brengen we in beeld waar opwek en afname bij elkaar liggen en/of we in samen-
mogelijkheden voor zon op land langs de A12 nader te verkennen. Hieruit zal blijken
werking met Stedin tot een oplossing kunnen komen. Bijvoorbeeld mogelijkheden voor
welke bijdragen de gronden langs de A12 kunnen leveren in samenhang met de
batterijopslag, spreiding in de elektriciteitsvraag, etc. Ook de stakeholders LTO en Ener-
omliggende regio’s. Daarnaast wordt in het kader van OER in 2023 een verkenning
gie van Utrecht betrekken we nauw bij de aanpak. Met bijvoorbeeld LTO wordt een actie
langs de A1 uitgevoerd.
in gang gezet voor grootschalig zon op dak op agrarische bedrijfsdaken. In de regio worden (relatief) weinig initiatieven ontplooid. We zullen o.a. een Bij de aanpak brengen we (ook) in beeld:
marktconsultatie uitvoeren om helder te krijgen waardoor dit komt. Vervolgens brengen we in beeld of en hoe een versnelling kan worden gerealiseerd waarbij we ook in beeld
•
Hoe lokaal initiatieven kunnen worden geclusterd (al dan niet in
brengen of aanpassing van uitnodigingskaders nodig is om ontwikkelende partijen te
combinatie met zon op veld) om voldoende schaalvoordeel te creëren voor
interesseren. Ook zullen we de mogelijkheden voor zon langs provinciale infrastructuur
een rendabele business case en netaansluiting
met de provincie Utrecht verder oppakken.
•
Hoe kunnen aanbesteding en vergunningverlening worden versneld?
•
De uitkomsten van de marktconsultatie voor solar carports vertalen in een
2.5
vervolgtraject waarbij onderzocht wordt of een (gezamenlijke regionale)
Onderstaand kader beschrijft het resultaat dat bij vaststelling van RES 3.0 moet zijn
aanbesteding mogelijk is en openbare ruimte ter beschikking wordt
bereikt om de opgave te realiseren.
Regionale Structuur Warmte
gesteld.
2.4
Zon op veld
Bij vaststelling van de RES 3.0 hebben we in beeld in welke mate regionale
Onderstaand kader beschrijft het resultaat dat bij vaststelling van RES 3.0 moet zijn
bronnen bijdragen aan de warmtetransitie en welke mogelijkheden er zijn voor
bereikt om de opgave te realiseren.
de financiering en governancestructuur van warmtenetten.
Bij vaststelling van de RES 3.0 zijn er voldoende initiatieven beschikbaar om 0,1 TWh zon op land te realiseren. Dit betekent dat 0,05 TWh is gerealiseerd en/of in
Uit de voortgangsrapportage (onderdeel RSW) blijkt het volgende:
de pijplijn zit en voldoende concrete plannen beschikbaar zijn om de overige 0,05 TWh te realiseren.
•
Voor 7.500 tot 15.000 woningen (5 à 10% van de woningvoorraad) kunnen het Eemmeer en de Eem dienen als regionale warmtebron. Het exacte aantal is afhankelijk van de geografie en ligging ten opzichte van de bron
Gemeenten Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Leusden en Soest- en Woudenberg
•
Uit recent onderzoek blijkt dat de oostzijde van de regio mogelijk geschikt is voor geothermie
hebben een vastgesteld beleids- of uitnodigingskader voor zon op veld. •
Een inhaalslag/versnelling is nodig zodat voor 2030 circa 135.000 woningen
8 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
• •
aardgasvrij of aardgasvrij-ready zijn
2.6
Er is nog weinig inzicht in de potentie van zonthermie. De potentie van
Onderstaand kader beschrijft het resultaat dat bij vaststelling van RES 3.0 moet zijn
Elektriciteitsnetwerk
deze bron moeten we verder in beeld brengen
bereikt om de opgave te realiseren.
Een fundamentele vraag is of gemeenten inzetten op individuele of collectieve warmteoplossingen. Een collectieve oplossing is nodig wanneer gebruik wordt gemaakt van regionale bronnen. Deze keuze
Bij vaststelling van de RES 3.0 zijn ruimtelijke procedures gestart om uitbreiding
moet snel gemaakt worden omdat burgers vanwege hoge energiekosten
van energiestations mogelijk te maken
steeds vaker eerder willen verduurzamen en kiezen voor een individuele oplossing. Dit maakt de business case voor een collectieve oplossing op termijn lastiger. In het provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (pMIEK) Rijk en provincie willen een versnelling in de warmtetransitie realiseren. De regionale
werken TenneT, Stedin de provincie Utrecht en de drie regio’s (Amersfoort, Foodvalley en
samenwerking benutten we vooral om:
U16) samen om een uitvoeringsplan te maken. Doel van dit uitvoeringsplan is concreet te maken hoe het elektriciteitsnetwerk wordt ingericht voor de toekomst. Daarbij
• •
De mogelijkheden van Warmtenet collectieve oplossingen (lokaal en
wordt gekeken naar de relatief korte termijn (tot en met 2030) en een strategie voor de
regionaal) verder uit te werken door verdiepend onderzoek uit te voeren
langere termijn (tot en met 2050). In de regio Amersfoort is op verschillende locaties
Gezamenlijk te werken aan de afweging waar wel of geen collectieve
een uitbreiding van bestaande stations of de bouw van nieuwe stations nodig. Over de
oplossing (en op welk schaalniveau) mogelijk is. De keuze hoe een wijk
locatiekeuzes, het moment van uitbreiding en de samenwerking tussen partijen zullen
aardgasvrij wordt is nog niet overal gemaakt. We willen inwoners een
in 2023 afspraken worden gemaakt.
duidelijk antwoord hierop geven, zodat ze zelf ook gericht investeringen kunnen doen voor duurzame energie-installaties zoals een warmtepomp. Hierbij maken we gebruik van informatie die aangeleverd wordt vanuit het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW) en uitkomsten van onderzoeken op provinciale schaal. Ook maken we gebruik van beschikbare kennis binnen de regiogemeenten. We onderzoeken ook de mogelijkheid hoe de kapitaalsbehoefte en governancestructuur voor (verschillende soorten) warmtenetten kan worden ingericht. •
Kennisuitwisseling te faciliteren voor plan van aanpak individuele warmteoplossingen
•
Kennisuitwisseling te faciliteren voor plan van aanpak isolatieprogramma.
De concrete samenwerking vindt plaats aan de ‘warmtetafel’ waarbij samenwerking tussen twee of meerdere gemeenten waar hetzelfde issue speelt door de regio wordt gefaciliteerd.
9 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
10 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
3. P articipatie en communicatie
Bij vaststelling van de RES 3.0 hebben we bereikt dat we intensief samenwerken met de regionale stakeholders en dat de stakeholders actief bijdragen aan de uitvoering van de RES
Op weg naar de RES 3.0 onderscheiden we 5 sporen in participatie en communicatie •
Wind van de provincie: provincie in de lead voor wat betreft participatie:
•
OER-trajecten: Rijkswaterstaat
•
Regionale trajecten in voorbereiding: regio in de lead voor de participatie
•
Projecten in uitvoering: ontwikkelaar en/of gemeente in de lead voor de participatie
•
RES algemeen (kennis van proces en urgentie): regio in de lead.
Het samenwerken met alle betrokkenen, het toelichten van het proces en het meenemen in de urgentie wordt steeds belangrijker. Hoe concreter projecten worden, hoe groter de interesse hierin van alle betrokkenen. Hier ligt een belangrijke wisselwerking met regionale en lokale communicatie en participatie. Hierbij is het van belang dat we een eenduidige regionale boodschap blijven ontwikkelen rondom de energietransitie, met ruimte voor lokale accenten en kleuring. Naast een eenduidige boodschap is ook het faciliteren van het continue gesprek van belang. Want de energietransitie is niet alleen een technisch, ruimtelijk, infrastructureel en economisch vraagstuk, het is vooral een maatschappelijk vraagstuk. Door de complexiteit van de uitdaging en de impact die het heeft op onze leefomgeving, is het belangrijk dat iedereen die dat wil, mee kan doen. Meedoen in het proces, en meedelen in de opbrengst van de energieopwekking. Meedoen betekent dat naast technische haalbaarheid, we ook maatschappelijke haalbaarheid onderzoeken en laten meewegen. Daarvoor moet we ook de belangen, zorgen en ideeën van de samenleving ophalen en in de plannen verwerken. Dat doen we door het gesprek met inwoners op verschillende momenten te faciliteren, maar ook door mogelijk te maken dat stakeholders het bestuur adviseren. Hierin willen we ook vormen van participatie inzetten die verder gaan dan adviseren.
We erkennen de waarde van bijvoorbeeld een burgerberaad. We gaan onderzoeken of een burgerberaad op regionaal niveau mogelijk is, wetende dat een
11 Regionale Energie Strategie 2.0
••••
energieregio geen bevoegd gezag heeft, en rekening houdend met de fase waarin de
Behalve dat het fijn is voor je portemonnee, betekent lokaal eigendom ook
RES zich nu bevindt.
zeggenschap. Als mede-eigenaar kan je meebeslissen over het project. Over de uitvoering, maar ook tijdens de exploitatie. Bijvoorbeeld over stilzetten van de turbine
Bij de totstandkoming van de RES 2.0 hebben we voor het eerst gewerkt met een
bij een bepaalde windrichting om geluidsoverlast te verminderen of bij laagstaande zon
stakeholderoverleg dat input heeft gegeven voor de RES 3.0. Deze samenwerking gaan
om slagschaduw te verminderen.
we de komende jaren verstevigen en verder uitbouwen. Met deze groep van regionaal
De afspraken over lokaal eigendom in deze RES worden gemaakt in de initiatieffase en
belanghebbenden gaan we ook verbetering van participatie onderzoeken.
vastgelegd in een intentieovereenkomst. Tijdens de definitiefase leggen we deze afspraken vast in een samenwerkingsovereenkomst en/of de ‘anterieure overeenkomst’.
•
Hoe krijgen we betere representatie binnen participatie? Het complexe van participatie is dat het vaak tegengeluid mobiliseert, en een specifieke doelgroep van de samenleving uitnodigt zich te laten horen. Hoe komen we tot een betere afspiegeling van de samenleving? Zowel in afkomst (cultureel, sociaal, leeftijd) als in houding ten opzichte van de energietransitie.
•
Welke innovatieve werkvormen kunnen ons daarbij helpen? Op dit moment vindt participatie vooral plaats op het niveau van raadplegen. Veel inwoners voelen zich daardoor niet gehoord, of denken dat bestuurders hun ideeën niet serieus nemen. Welke verdergaande werkvormen, zoals een burgerberaad of participatieve waarde evaluatie (PWE), passen bij onze opgave en zouden ons kunnen helpen de betrokkenheid van inwoners te vergroten?
Financiële participatie Naast meepraten over uitgangspunten en projecten, is ook het vergroten van zeggenschap een doel. Financiële participatie kan hier een belangrijke rol in spelen. In het Klimaatakkoord staat vermeld dat het streven is om minimaal 50% in lokaal eigendom op te wekken. Dat betekent dat windmolens of zonnevelden niet volledig in bezit zijn van energiemaatschappijen of investeerders, maar dat omwonenden en lokale ondernemers de kans krijgen mee te delen in de opbrengst en zeggenschap hebben over te maken keuzes. Dit kan op verschillende manieren vorm krijgen. Zo kunnen er aandelen of obligaties worden uitgegeven die de omwonenden kunnen kopen (financiële deelneming). Of een gedeelte van de omzet van het energieproject kan worden afgedragen ten gunste van individuen of een fonds voor de omgeving (financiële afdracht).
www.resregioamersfoort.nl
Voortgang Regionale Energie Strategie regio Amersfoort Wat is de RES? De RES is één van de afspraken uit het Klimaatakkoord om binnen 10 jaar fors minder broeikasgassen uit te stoten. Dat doen we op verschillende manieren. Een daarvan is overstappen van fossiele energie op lokale en duurzame energie. Omdat we veel energie verbruiken, moeten we ook veel energie gaan opwekken. Hoeveel en waar we tot 2030 grootschalig zonne- en windenergie gaan opwekken, schrijft elke regio op in een Regionale Energiestrategie, of kortweg RES.
Windmolen
01 | Zonneveld aanbiedstation Bunschoten
Zon op dak
02 | Zonneveld Eikenlaan Eemnes
Zon op veld
03 | Zon langs A1
01
04 | Zonneveld ijsbaan Baarn
02 03
Niet voor 2030
05 | Zonnevelden Baarn zoals in uitnodigingskader
Nog realiseren
06 | Zon op Vathorst Noord
Al gerealiseerd
07 | Windmolens Poort van Amersfoort 08 | Zonneveld Maatweg 09 | Windmolens Soest ten westen van de Isselt
04
05
A1
10 | Windmolens op de Isselt
Wat wekken we op?
06
11 | Zon op Hoevelakense Beek 12 | Zonneveld Emelaarseweg Leusden
Landelijk is de opgave om vóór 2030 84 TWh op te wekken. Daarvan wekken we 49 op zee op en 35 op land. Regio Amersfoort draagt bij met 0,5 TWh.
13 | 15 Ha zon in Leusden zoals in uitnodigingskader
08
Wat telt er mee in de RES:
A1
14 | Windmolens op de Vlasakkers
09
wel grootschalig zon en wind niet kleinschalig zon en wind niet op zee geen waterstof geen kernenergie
15 | Zon en Wind langs de A28
07 10
16 | 3 locaties Zon op Waterschapsterrein
11
17 | Wind en zon langs de A12
A28
12
14
Hoeveel is 1 Terawattuur (TWh)? A28
1 TWh is een miljard Kilowattuur (KWh)
13
15
16
45 à 70 windturbines (5,6MW)
OF
85 à 115 windturbines (3,6MW)
Zon op dak voortgang t.o.v. ambitie 2030 (0,2 TWh)
Zon op veld voortgang t.o.v. ambitie 2030 (0,1 TWh)
Regio totaal 0%
Regio totaal
Wind op land voortgang t.o.v. ambitie 2030 (0,2 TWh)
850 à 1100 ha 1400 à 1500 ha OF OF zonnepark zonnepark (oost-west oriëntatie) (zuid oriëntatie) 10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
Opwek gerealiseerd
80%
90% 100%
0
0,02
0,04
0,06
0,08
0,1
0,12
Regio totaal
0
0,05
0,1
0,15
0,2
0,25
Aandeel Wind op Isselt als die gerealiseerd wordt
vergunning aangevraagd nog in onderzoek of op de plank
17
Voortgang
Zondak Zon op voortgang dak op dak voortgang voortgang t.o.v. ambitie ambitie 2030 2030 (0,2 (0,2 TWh) TWh) Zonveld Zon op veld op veld voortgang voortgang t.o.v. ambitie ambitie 2030 (0,1 (0,1 TWh) TWh) op land op land voortgang voortgang t.o.v. ambitie ambitie 2030 2030 (0,2 (0,2 TWh) TWh) Zon op t.o.v.t.o.v. ambitie 2030 (0,2 TWh) Zon op voortgang t.o.v.t.o.v. ambitie 2030 (0,12030 TWh) WindWind op Wind land voortgang t.o.v.t.o.v. ambitie 2030 (0,2 TWh)
0 0,020 0,02 0,020,04 0,040,06 0,060,080,10,080,1 0,120,1 0,12 Regio totaal Regio 10% totaal 0% 20% 10% 0% 30% 20% 10% 40% 30% 20% 50% 40% 30% 60% 50% 40% 70% 60% 50% 80% 70% 60% 90% 80% 70% 100% 90% 80% 100% 90% 100% Regio totaal Regio totaal 0 0,04 0,06 0,08 Regio totaal 0% Regio totaal
0,12 0 0,05 0 Regio totaal Regio totaal 0 Regio totaal
OpwekOpwek gerealiseerd gerealiseerd Opwek gerealiseerd vergunning vergunning aangevraagd aangevraagd vergunning aangevraagd
0,05 0,1 0,05
0,1
0,1 0,15
0,15
0,15 0,2
0,2 0,25 0,2
0,25 0,25
Wind opgerealiseerd Isselt diewordt gerealiseerd als die als gerealiseerd wordt wordt AandeelAandeel Wind Aandeel opWind Isseltop alsIsselt die
nog in nog onderzoek in op onderzoek op de of plank op de plank nog in onderzoek of deofplank
Meest gestelde vragen
Wat is netcongestie?
Waarom doen we niet alleen ‘zon op dak’?
Waarom moet er hier wind, waarom niet alles op zee?
Wanneer kan ik meepraten?
Hoe zit het met gezondheid en windmolens?
Hoe zit het met natuur en landschap?
Het elektriciteitsnet is overbelast. Net als op ons wegennet, als er teveel verkeer is ontstaan er files. Overbelasting kan komen door te veel vraag, maar ook bij veel opwek op een zonnige dag, kan het net de aangeboden stroom niet verwerken. Daarom is de zon-wind verhouding belangrijk, zodat er verdeeld over de dag energie opgewekt wordt. De netbeheerders werken aan het verzwaren van het net maar ook, samen met gemeentes en bedrijven, aan oplossingen zoals opslag of tijdelijk gebruik. Stedin heeft meer informatie over netcongestie
Als we al onze energie uit zonnepanelen halen, betekent dat dat we op bepaalde momenten van de dag veel, en op andere momenten weinig energie hebben. Zolang we stroom nog niet goed kunnen opslaan is windenergie nodig voor regelmatige aanvoer van stroom en leveringszekerheid. Ook is zon op dak minder eenvoudig dan het lijkt. Daken zijn in particulier bezit en we kunnen mensen of bedrijven niet dwingen om die investering te doen. En 60% van de daken is ongeschikt door teveel windlichten, een zwakke constructie of een afgelegen ligging.
Windenergie opwekken gebeurt voor het grootste deel al op zee. Maar dat is niet genoeg om ons doel te halen. Daarom hebben we afgesproken dat we ook op land zonneen windenergie gaan opwekken. Meer wind op zee is moeilijker dan het lijkt. Ook daar zijn belemmeringen door scheepvaartroutes, natuurgebieden en de zee is op sommige plaatsen ongeschikt voor windmolens, omdat ze te diep is. Daarnaast betekent een grotere afstand tot de kust langere, duurdere kabels en hogere onderhoudskosten. Waar uiteindelijk windmolens komen luistert, net als op land, heel nauw.
Het bod dat de regio heeft gedaan staat vast, dat is in 2021 vastgesteld. Over de uitwerking van de verschillende zoekgebieden en projecten kan je nog wel meepraten. Daarvoor kan je je bij het regiobureau Amersfoort of je eigen gemeente melden.
Daar wordt veel onderzoek naar gedaan. Hinder en slaap zijn de meest onderzochte effecten van windturbinegeluid. Er is geen eenduidig bewijs gevonden voor effect op slaap. Dat betekent dat de ene studie wel een effect vindt en de andere niet. Voor andere gezondheidseffecten zoals hart- en vaatziekten, stofwisselingsstoornissen en mentale gezondheid is niet voldoende bewijs gevonden. Dit kan betekenen dat er geen effect is, het onderzoek van lage kwaliteit is, of dat er tegenstrijdige resultaten zijn. Het RIVM heeft een factsheet over gezondheid en windmolens Factsheet gezondheidseffecten van windturbinegeluid (rivm.nl)
Olie en aardgas worden onder de grond gewonnen. Kolencentrales staan voor de meeste mensen uit het zicht. Maar het opwekken van energie met windmolens en zonnepanelen is zichtbaar en dichtbij. Dit heeft gevolgen voor ons landschap en voor de omgeving waar we in wonen. Dit is onderwerp van gesprek met erfgoed- en natuurorganisaties, maar ook met inwoners. Als een nieuwe opweklocatie zover is om een vergunning aan te vragen moet deze voldoen aan de Wet natuurbescherming.
is een samenwerking tussen: