220310 Regionaal aanbod (bid) Asiel en Huisvesting (366658)
Tekst van het document
inlichtingen bij
Erik van Loon
Aan de raadsleden en steunfractieleden van de gemeente Baarn
doorkiesnummer uw kenmerk ons kenmerk
datum portefeuillehouder(s) onderwerp
357713 / 366658
10 maart 2022 Burgemeester Röell Regionaal aanbod (bid) Asiel en Huisvesting
Geachte leden van de raad en steunfractieleden, Landelijk is er een groot tekort aan opvangplekken voor asielzoekers. Het Rijk heeft daarom de provincies verzocht om met de gemeenten in gesprek te gaan over mogelijkheden voor aanvullende opvangplekken. In het kader van deze oproep onderzoekt de gemeente Baarn samen met het COA en de eigenaar van Paleis Soestdijk - de MeyerBergman Erfgoed Groep - de mogelijkheid voor tijdelijke opvang van minderjarige vluchtelingen in de voormalige Marechausseekazerne. Het onderzoek gaat over het geschikt zijn van de gebouwen op het terrein van de voormalige Marechausseekazerne om voor maximaal 1 jaar een groep van maximaal 50 minderjarige, alleengaande vluchtelingen op te vangen onder begeleiding van het COA. Als uit het onderzoek naar voren komt dat de locatie geschikt is, volgt er in april een informatietraject van het COA en gemeente waarbij ruimte is voor inbreng van inwoners. In het tweede kwartaal van 2022 zou er dan een besluit door de gemeenteraad genomen kunnen worden. Dit onderzoek maakt onderdeel uit van een breder regionaal aanbod - een zogeheten bid - dat gemeenten in de Regio’s Amersfoort en Utrecht en de provincie Utrecht doen richting het Rijk (zie bijlage). Hierin laten ze zien hoeveel opvangplekken de regio nu al biedt en welke aanvullende opvanglocaties worden onderzocht en ontwikkeld (hoofdstuk 4 van het bid).
Daarnaast biedt het bid inzicht in de uitstroom van statushouders vanuit de opvangcentra naar reguliere huisvesting (zie hoofdstuk 6 en bijlage B van het bid). Hierdoor komen opvangplekken weer beschikbaar voor nieuwe asielzoekers. Baarn voldoet aan haar taakstelling voor het huisvesten van statushouders.
Stationsweg 18 Postbus 1003 3740 BA Baarn t (035) 548 16 11 e gemeente@baarn.nl I Voor ons privacybeleid zie www.baarn.nl Bank Nederlandse Gemeenten NL28BNGH0285000594. Bij beantwoording graag datum en kenmerk brief vermelden
Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Baarn,
J. Ridder teammanager ontwikkeling ruimte/omgeving
M.A. Röell burgemeester
Bijlagen: Regionaal bid Asiel en huisvesting
Stationsweg 18 Postbus 1003 3740 BA Baarn t (035) 548 16 11 e gemeente@baarn.nl I Voor ons privacybeleid zie www.baarn.nl Bank Nederlandse Gemeenten NL28BNGH0285000594. Bij beantwoording graag datum en kenmerk brief vermelden
DE KUNST VAN SAMENLEVEN
Foto: Rufus de Vries
EN SAMEN WERKEN
Gezamenlijk bod asiel en huisvesting Provincie Utrecht, Regio Amersfoort, regio Utrecht U16, Utrechtse Foodvalleygemeenten
INHOUD
1. Vooraf
3
2. Terugblik op het proces: waar staan we nu?
5
3. U trechtse ambitie: samenwerken aan een toekomstbestendig model
8
4. Asielopvang: wat hebben we te bieden?
11
5. Asielopvang: wat hebben we nodig?
16
6. Huisvesting statushouders: wat hebben we te bieden?
19
7. Huisvesting: wat hebben we nodig?
24
Bijlagen A. Toelichting asielopvang
27
B. Toelichting huisvesting statushouders
29
Aan: Minister BZK, minister VRO, minister en staatssecretaris JenV, minister SZW Afschrift aan: Chris Kuijpers (BZK), Milo Schoenmaker (COA), Annet Bertram (RVB) Afzender: Provinciale Regietafel Utrecht – namens alle Utrechtse gemeenten. Namens deze de Kopgroep van de PRT (Zie pagina 32 voor een overzicht van de provincie en alle gemeenten.)
25 februari 2022
1. Vooraf
VOORAF
Dit bod voor de realisatie van asielopvang en huisvesting van statushouders wordt u aangeboden namens de 26 gemeenten in Utrecht en de provincie Utrecht. Het vormt ons aanbod tot samenwerking met de Rijksoverheid. Het bod is opgesteld onder verantwoordelijkheid van de Utrechtse Provinciale Regietafel Migratie en Integratie (PRT). Aan de PRT werken de Utrechtse gemeenten en provincie gezamenlijk aan deze grote maatschappelijke opgaven. Drijfveer is onze gedeelde ambitie om deze opgaven niet los van elkaar te zien, maar juist in de samenhang te zoeken naar kansen. Kansen voor de nieuwkomers in onze regio, én kansen voor anderen die zoeken naar een passende woning. Wij combineren in dit bod de volgende drie opgaven: • E xtra asielopvang voor de korte termijn (noodopvang – acute noodopvang – crisisnoodopvang); • R ealiseren van regionale flexibele opvanglocaties op de middellange termijn; • H uisvesting van statushouders (ook met andere woningzoekenden). Werk in uitvoering In dit bod staat beschreven wat de Utrechtse gemeenten en de provincie kunnen realiseren voor asielzoekers en de huisvesting van statushouders. Het is geen eindbod, maar werk in uitvoering van ambitieuze overheden die deze opgaven zien als een kans om waarde toe te voegen – voor de nieuwkomers, voor de bestaande bewoners, en voor onze steden en dorpen.
Bij het concretiseren van de opgaven, hebben de lokale projecten elk hun eigen planning, procedures, inspraak en besluitvorming. De gemeenteraden hebben hier nadrukkelijk een rol. We zijn met elkaar onderweg en zijn pas net begonnen. DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
PAGINA 3
VOORAF
Vraag en aanbod asiel Aan de Landelijke Regietafel (LRT) van 19 januari 2022 is vastgesteld dat de provincie Utrecht 799 extra plekken voor asielopvang moet realiseren ten opzichte van de stand van 1 november 2021. Van dit aantal zijn inmiddels 100 plekken gerealiseerd in Leersum (Utrechtse Heuvelrug); daarnaast zijn er tenminste 550 opvangplekken in voorbereiding. Naar de overige plekken zijn wij hard op zoek. We zien de opgave ook als kans: met elkaar willen we asielopvang een ander gezicht geven en bouwen aan een toekomstbestendig en flexibel netwerk met kleinschalige locaties – verspreid over de 26 gemeenten – gekoppeld aan de bestaande grotere opvanglocaties. Locaties waar asielzoekers zo dicht mogelijk bij de gemeente worden opgevangen zijn voorwaardelijk voor een doorgaande lijn van opvang naar huisvesting naar inburgering. Zo kunnen nieuwkomers sneller meedoen in de samenleving en op de arbeidsmarkt. Bovendien leveren deze opvanglocaties een meerwaarde op voor de buurt waar ze staan, met woonruimte voor andere woningzoekenden of gedeelde voorzieningen. Daarvoor is het nodig om met de Rijksoverheid en het COA samen te werken vanuit gezamenlijke verantwoordelijkheid en tegelijkertijd ruimte te krijgen nieuwe wegen te verkennen en om het anders te doen. Kleinschaliger, dichter op de samenleving en met maatschappelijke meerwaarde.
Deze kwaliteitsslag vraagt om de bekostiging van meer personele inzet bij gemeenten, maar ook structurele extra middelen en menskracht bij het COA. Alleen met een flexibele en genereuze ondersteuning vanuit de Rijksoverheid wordt er vaart gemaakt met deze urgente maatschappelijke opgave. Vraag en aanbod huisvesting Voor wat betreft de huisvesting van statushouders heeft de LRT
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
vastgesteld dat de gemeenten in de eerste helft van 2022 hun halfjaarlijkse taakstelling moeten halen én tegelijkertijd de achterstanden die zijn opgebouwd in 2021 moeten inlopen. Dit betekent voor de gemeenten in de provincie Utrecht dat zij voor 1 juli in totaal 1247 statushouders een woning moeten bieden. We zijn hiermee op de goede weg: provinciebreed hebben we in de tweede helft van 2021 107% van de taakstelling gerealiseerd, waarmee we op de achterstand inlopen. Sommige gemeenten hebben daarbij iets minder gerealiseerd, maar anderen juist meer. Tegelijkertijd is de opgave voor de Utrechtse gemeenten fors, en zullen we extra stappen moeten zetten om de achterstand volledig in te lopen. Dit gaan we doen door tussenvoorzieningen en gemengde woonconcepten te realiseren – tijdelijk en permanent. We gaan met ons provinciebrede ‘kansenmakersteam’ op zoek naar nieuwe locaties. En we kunnen sneller inlopen door gebruik te maken van de hotelregeling. Zo kunnen we flexibeler en beter huisvesten in een woningmarkt die zwaar onder druk staat, op een manier die de integratie van de nieuwe inwoners van onze regio’s bevordert.
Maar ook daarvoor hebben we hulp nodig: structurele financiële ondersteuning voor de woningen maar bovenal ook voor de begeleidingskosten, meer ruimte in de regelgeving voor creatieve oplossingen op regionaal niveau, en beter inzicht in de komst van statushouders en nareizigers. In dit bod kunt u lezen hoe wij in Utrecht van plan zijn onze bijdrage te leveren aan de landelijke opgaven, wat we daarbij van u nodig hebben en waaróm we dat nodig hebben. Voor het financiële deel is het verband tussen wat we bieden en wat we nodig hebben het duidelijkst: zonder structurele financiële bijdragen en extra middelen voor personele inzet en nieuwe concepten komen we er niet. Over deze en andere voorwaarden gaan we graag nader met u in gesprek.
PAGINA 4
TERUGBLIK
2. Terugblik op het proces: waar staan we nu? De totstandkoming van het Utrechtse bod begon klein, met een verzoek van de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid aan de commissarissen van de Koning (cnvdK) in november 2019 om de Provinciale Regietafels (PRT) te ‘revitaliseren’. De Regietafels (onder voorzitterschap van de cnvdK) waren in 2015 en 2016 effectief gebleken bij het realiseren van de toen benodigde opvangcapaciteit, en het COA had op de Landelijke Regietafel (LRT) aangegeven dat het vanaf 2020 opnieuw een verhoogde instroom voorzag. In januari 2020 bracht de Utrechtse cvdK, vanuit zijn rol als Rijksheer, de Utrechtse burgemeesters voor het eerst bijeen om de vraag voor extra asielopvang te bespreken. DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
In juni 2020 ontving de PRT een tweede brief met het verzoek een provinciaal plan voor de Uitvoeringagenda Flexibilisering Asielketen op te stellen, waarin de PRT aangeeft hoe om te gaan met de vernieuwingen in het asielsysteem. Deze Uitvoeringsagenda bestaat uit een aanpak om gemeenten, provincies en Rijk gezamenlijk te laten werken aan de doelen om 1) de opvangcapaciteit voor asielzoekers flexibeler te laten meebewegen met fluctuaties, en 2) de overgang van asielopvang naar huisvesting en integratie binnen de gemeenten te verbeteren.
PAGINA 5
TERUGBLIK
Op 3 november 2020 stuurden de staatssecretaris van JenV en de minister van BZK een derde brief met het verzoek de fors verhoogde taakstelling voor de huisvesting van vergunninghouders in 2021 (een verdubbeling ten opzichte van 2020) ook toe te voegen als onderwerp voor de PRT. Op deze manier werd beoogd tot een integrale benadering van de opgaven voor asiel en huisvesting te komen. Vanaf dit moment werden ook de portefeuillehouders wonen en inburgering (gedeputeerde en wethouders) aangesloten bij de PRT. Met bovenstaande ontwikkelingen was de PRT inmiddels een overlegorgaan geworden waarop drie complexe en gerelateerde vraagstukken worden besproken. De drie PRT-opgaven waren vanaf dat moment, en zijn nog steeds: • Op korte termijn asielopvang realiseren om het COA te ontlasten; • Een provinciaal plan opstellen voor de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen om hiermee te toekomst van de asielopvang binnen de provinciegrenzen vorm te geven; • De huisvestingsopgave, waar wordt gezocht naar oplossingen om invulling te kunnen geven aan de sterk verhoogde taakstelling voor de huisvesting van vergunninghouders door deze te versnellen (en hiermee de druk op de asielopvang te verlichten). Deze drie opgaven werken als communicerende vaten: versnelling van huisvesting ontlast de asielopvang, en zorgt voor minder hoge nood bij de kortetermijnopvang.
De Uitvoeringsagenda probeert in de toekomst de schommelingen (en dus tekorten) in opvangcapaciteit weg te nemen. En de drie opgaven lopen gevaar elkaar bestuurlijk in het gedrang te brengen door de aandacht te verdelen.
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
De koppeling en de urgentie van de vraagstukken was in Utrecht de reden om een Kopgroep PRT in te stellen met hierin vertegenwoordigende bestuurders uit de Utrechtse regio’s (regio Amersfoort en de U16+), de gedeputeerde met de portefeuilles Wonen en Interbestuurlijk Toezicht huisvesting vergunninghouders, en de cvdK in zijn rijkstaak als voorzitter. Deze Kopgroep coördineert namens de PRT de vervolgstappen die provinciebreed worden ondernomen om de drie opgaven het hoofd te bieden. Hiermee is een oplossing gevonden voor de complexe rolverdeling op dit dossier, waarbij gemeenten, provincie de twee regio’s en het Rijk elk een eigen rol hebben. De Kopgroep vroeg eind november 2020 alle gemeenten een inventarisatie te doen naar potentiële locaties en kansen voor de Uitvoeringsagenda en de huisvestingsopgave. Uit deze inventarisatie werd duidelijk dat gemeenten hulp nodig hadden (en hebben) bij de planvorming en ontwikkeling van potentiële initiatieven. Hierop stelde de Utrechtse PRT in het voorjaar van 2021 een ‘kansenmaker’ aan. Deze gezamenlijke projectleider werkt provinciebreed en onderzoekt mogelijkheden en belemmeringen. Daarnaast vroeg de Utrechtse PRT in februari 2021 het Rijk om ondersteuning bij de huisvestingsopgave. Kort voor het zomerreces werd het plan van aanpak voorgelegd aan de leden van de PRT; in september 2021 werd het vastgesteld.
Helaas werd vanaf eind augustus 2021 de aandacht opgeëist door de opvangnood bij het COA: over de zomerperiode waren de opvanglocaties overvol geraakt, waarmee de prioriteit (landelijk en binnen de provincie) verschoof naar het realiseren van asielopvang op korte termijn. Om deze acute opgave het hoofd te bieden, werd intensief overleg gevoerd met het Rijk en binnen de regio, waaruit meerdere Utrechtse bijdragen zijn voortgevloeid (en andere nog in ontwikkeling zijn). Ook is alles op alles gezet om de sterk verhoogde taakstelling over de tweede helft van 2021 te halen en zo het opvangsysteem te ontlasten.
PAGINA 6
TERUGBLIK
Om hier een extra stap op te kunnen zetten, heeft de Kopgroep besloten een gedeelte van het Utrechtse bod naar voren te halen in een ‘versneld bod’. Dit versnelde bod bestond uit een overzicht van mogelijke locaties en een aanvraag voor financiële ondersteuning van een kansenmakersteam. En met succes. Zowel voor de regeling Huisvesting Statushouders als voor de al lopende regeling Aandachtgroepen werden drie aanvragen goedgekeurd. Hierdoor kunnen we al in 2022 extra voorzieningen voor huisvesting openen. Daarnaast werd de aanvraag voor financiële ondersteuning goedgekeurd om in 2022 de rol van kansenmaker uit te breiden tot een ‘kansenmakersteam’, wat verdere oplossingen voor de huisvestingsopgave mogelijk maakt. Hoewel de acute problematiek in de tweede helft van 2021 veel aandacht opeiste, is de Utrechtse PRT blijven werken aan het bod dat nu voor u ligt. Tegelijkertijd volgen de veranderingen, kansen en uitdagingen elkaar continu op, waardoor hetgeen wij kunnen bieden en nodig hebben, zich blijft ontwikkelen. Zie dit document daarom niet als een statisch eindrapport, maar als een stand van zaken op het moment van schrijven. In 2022 blijven gemeenten, provincie en het Rijk samen aan zet om de drie opgaven het hoofd te bieden.
Impressie van gemengde woonvorm van statushouders en reguliere woningzoekenden van Gemeente Woerden en woningcorporatie Groenwest. Zie toelichting op pagina 31.
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
Als Utrechtse gemeenten willen we graag bijdragen aan de opgaven, ondanks dat veel gemeenten weinig grondpositie of gemeentelijk eigendom bezitten en bij veel gemeenten de ambtelijke capaciteit en financiële slagkracht onder druk staat. Daarom trekken we samen op om onze slagkracht te vergroten, te innoveren, en kansen te verzilveren. De beide regio’s in de provincie Utrecht zien een gezamenlijke aanpak van deze opgaven als een kwalitatieve kans om de ambitie te verwezenlijken ten aanzien van een humanere asielopvang, vervolghuisvesting dichtbij in de regio van opvang, en duurzame inburgering en integratie. Tegelijkertijd willen de gemeenten dat deze opvang en huisvesting ook een concrete meerwaarde oplevert voor de steden en dorpen en hun bewoners. Dit doen wij door te zoeken naar mogelijkheden voor lokale werkgelegenheid, te sturen op ruimtelijke kwaliteit, voorzieningen te delen, en plekken voor asielzoekers en statushouders te combineren met woonruimte voor andere woningzoekenden. Het afgelopen jaar hebben de regio’s laten zien dat het regionaal samenwerken aan deze opgaven loont. De ene gemeente heeft meer mogelijkheden voor asielopvang, de andere voor huisvesting of voor ondersteuning. Vanuit die solidariteit kon de gemeente Utrechtse Heuvelrug meer asielopvang realiseren, terwijl de andere gemeenten een stuk van hun taakstelling opvangen.
Vijfheerenlanden en Veenendaal bereiden een (regionale) tussenvoorziening voor statushouders voor, waar andere gemeenten gebruik van kunnen maken. En de gemeente De Bilt stelde een gebouw beschikbaar aan de gemeente Zeist voor onderwijs aan Afghaanse evacués
PAGINA 7
AMBITIE
3. Utrechtse ambitie: samenwerken aan een toekomstbestendig model Als Utrechtse gemeenten willen we graag bijdragen aan de opgaven, hoewel veel gemeenten weinig grondpositie of gemeentelijk eigendom bezitten en bij vele de ambtelijke capaciteit en financiële slagkracht onder druk staat. Daarom trekken we samen op om onze slagkracht te vergroten, om te innoveren en kansen te verzilveren. De beide regio’s in de provincie Utrecht zien een gezamenlijke aanpak van deze opgaven als een kwalitatieve kans om te werken aan een humanere asielopvang, vervolghuisvesting dichtbij in de regio van opvang, en duurzame inburgering en integratie. Tegelijkertijd willen de gemeenten dat deze opvang en huisvesting ook een concrete meerwaarde oplevert voor de steden en dorpen en hun bewoners. Dit doen wij door te zoeken naar mogelijkheden voor lokale werkgelegenheid, te sturen op ruimtelijke kwaliteit, voorzieningen te delen, en plekken voor asielzoekers en statushouders te combineren met woonruimte voor andere woningzoekenden.
via een speciaal geïntroduceerde Kopgroep PRT en een gezamenlijk aangestelde ‘kansenmaker’ (zie Bijlage A). Deze rol wordt in 2022 uitgebreid tot een ‘kansenmakersteam’, financieel mede mogelijk gemaakt door een subsidie van BZK. Onze ambitie is om verder samen te werken aan een robuust en stabiel model, dat voldoende ruimte biedt en tegelijkertijd kan meebewegen. De tweede helft van 2021 heeft ons opnieuw geleerd dat alle maatregelen om tijdelijk of versneld extra opvang of huisvesting te organiseren veel meer geld en inzet vragen dan de reguliere weg. Extra financiering is dus onontbeerlijk om tijdelijke opvang en huisvesting mogelijk te maken. Bovendien is het beter, ook financieel, om samen te werken aan structurele oplossingen met adequate financiering.
Het afgelopen jaar hebben de regio’s laten zien dat regionaal samenwerken aan deze opgaven loont. De ene gemeente heeft meer mogelijkheden voor asielopvang, de andere voor huisvesting of voor ondersteuning. Vanuit die solidariteit kon de gemeente Utrechtse Heuvelrug meer asielopvang realiseren, terwijl de andere gemeenten een stuk van hun taakstelling opvangen. Vijfheerenlanden en Veenendaal bereiden een (regionale) tussenvoorziening voor statushouders voor, waar andere gemeenten gebruik van kunnen maken. En de gemeente De Bilt stelde een gebouw beschikbaar aan de gemeente Zeist voor onderwijs aan Afghaanse evacués in de noodopvang in Huis ter Heide. Daarnaast wordt ook bestuurlijk in regionaal verband samengewerkt
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
PAGINA 8
KLEINSCHALIGE OPVANG
AMBITIE
“Het is fijn om mensen te kunnen helpen!”
(Dederike Bakker, projectleider crisis noodopvang)
Amersfoort: experimenteren met kleinschalige opvang Door de acute noodsituatie bij het aanmeldcentrum in Ter Apel kwam er op 22 oktober 2021 een opgave bij. Het kabinet deed via de commissarissen van de Koning een dringende oproep om per provincie 100 plekken voor noodopvang te realiseren. Na overleg in provinciaal verband hebben de gemeenten Amersfoort en Utrecht het COA aangeboden elk voor 50 tijdelijke noodopvangplekken te zorgen. In Amersfoort is een groep van 40 mannen opgevangen bestaande uit 10 nationaliteiten in totaal, hoofdzakelijk Syrisch. Ze ontvingen voor de duur van 10 weken opvang. Onder regie van een crisisteam van de gemeente Amersfoort is de opvang samen met de stad en vraaggericht gerealiseerd. Amersfoortse vrijwilligers gaven (informele) taallessen. Vluchtelingen konden meedoen aan sportieve activiteiten als onderdeel van hun dagbesteding. De GGD kwam testen en vaccineren op locatie. COA kwam een paar keer per week langs om bijvoorbeeld asielvragen te beantwoorden. De catering kwam van een voormalig vluchteling uit 2015, inmiddels ondernemer in Amersfoort. De betrokkenheid was erg groot, ook binnen de groep onderling. Amersfoorters schonken tien prachtige fietsen aan de bewoners in de opvang. Natuurlijk zijn er ook hobbels geweest. De vluchtelingen kregen bijvoorbeeld van het COA geen leefgeld; daarin hebben moskeeën en kerken voorzien.
Na het vertrek van de mannen zijn de tien fietsen doorgegeven aan de Nidos-jongeren, die vanaf februari op dezelfde plek opvang krijgen. Voor Amersfoort een symbolisch beeld voor hoe de stad de ervaring met kleinschalige opvang niet verloren wil laten gaan. “We hebben laten zien dat we als gemeente in staat zijn om snel veilige en prettige opvang te realiseren, samen met vrijwilligers uit de stad, en vraaggericht.”
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
AMBITIE
Dit robuuste model heeft een aantal pijlers: Asielopvang: Een netwerk van opvanglocaties – kleinschaligheid als kans De gemeenten van de beide regio's willen de flexibilisering van de asielketen inzetten voor het creëren van meerwaarde. Zowel voor de asielzoekers, omdat zij daarmee zo vroeg mogelijk kunnen starten met inburgering en het bouwen van een netwerk, maar ook voor de burgers in de gemeenten. Bijvoorbeeld door de mix met huisvesting voor andere doelgroepen en/of met het delen van voorzieningen met de omgeving. Kleinschalige locaties die passen bij de maat en schaal van de gemeenten en een spreiding van deze locaties over de regio zijn daarbij een voorwaarde. De afgelopen maanden is hier ervaring mee opgedaan in Amersfoort en Utrecht. Een andere samenwerking en rolverdeling tussen COA, gemeente en samenleving (vrijwilligers, ondernemers) is juist bij kleinschalige locaties heel kansrijk. Een fijnmaziger netwerk van kleinere opvanglocaties functioneert het best als het gecombineerd kan worden met grotere locaties in de regio’s waar speciale voorzieningen voor asielzoekers te vinden zijn. Asielopvang: Flexibilisering – werken aan een doorgaande lijn De kansen van flexibilisering van de asielketen worden breed herkend in de provincie Utrecht.
Locaties waar kansrijke asielzoekers zo dicht als mogelijk bij de gemeente worden opgevangen maken een doorgaande lijn mogelijk van opvang naar huisvesting van statushouders naar inburgering. Opvang gaat niet alleen om een dak boven het hoofd, maar ook om zo snel mogelijk inzetten op integratie, participatie en werken aan een eigen toekomst. Verbetering van de aansluiting op de arbeidsmarkt is hiervoor essentieel.
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
Door deze opvanglocaties vorm te geven als gemengde woonvormen, bieden ze kansen én ruimte aan andere woningzoekenden in de gemeenten, waaronder statushouders. Het informele contact tussen bewoners kan wederzijds verrijkend zijn. Daarnaast kunnen deze woonvormen een meerwaarde opleveren voor de omgeving waar ze in staan, bijvoorbeeld met gedeelde voorzieningen die de buurt, wijk of gemeente opwaarderen. Het Utrechtse Plan Einstein heeft laten zien dat dit werkt. Huisvesting statushouders: sturen op maatschappelijke meerwaarde Door middel van flexwoningen is sneller woonruimte te realiseren. Hiervoor kunnen ook tijdelijke locaties geschikt worden gemaakt. Flexwoningen met een langere levensduur en kwaliteit zijn te verplaatsen naar een vervolglocatie. De kosten van verplaatsing en de beschikbaarheid van zo’n vervolglocatie zijn aandachtspunten die vragen om regionale samenwerking. Bij de flexwoonprojecten gaan we uit van een gemengde bewoning van statushouders, studenten, starters of andere spoedzoekers. Hiermee leveren de projecten dus ook woonruimte op voor andere woningzoekenden die in onze regio’s te maken hebben met lange wachttijden. Voor deze gemengde woonvormen – met vragende en dragende bewoners – is het essentieel om aandacht te besteden aan een goed plan voor sociaal beheer.
Dit bevordert onderlinge contacten, vergroot zelfredzaamheid ven biedt kansen voor sociale cohesie in een buurt. Het kansenmakersteam verbindt gemeenten die dit soort gemengde woonvormen willen realiseren, en gebruikt hierbij kennis en inzichten van gerealiseerde projecten, bijvoorbeeld via de Ontwikkelwerkplaats gemengd wonen. Aandachtspunten zijn o.a. sociaal beheerplan, evenwichtige verdeling doelgroepen ‘vragend en dragend’, huishoudenssamenstelling, schaal en vervolghuisvesting.
PAGINA 10
4. Asielopvang: wat hebben we te bieden?
ASIELOPVANG
A. Asielopvang: wat hebben we tot nu toe geleverd? De regio’s Utrecht en Amersfoort leveren een substantiële bijdrage aan de opvang van asielzoekers. In de provincie zijn drie langlopende AZC’s – Utrecht, Amersfoort en Leersum – waarvan de laatste onlangs nog de bestuursovereenkomst voor 20 jaar heeft verlengd. Deze locaties vormen een solide basis voor een robuust netwerk met in de toekomst een
flexibele schil. Bovendien bieden deze locaties de ruimte om ook kleinere opvanglocaties in de regio mogelijk te maken. Als bijlage is het format ‘regionaal plan’ ingevuld, waar de LRT in mei 2020 om heeft verzocht.
Tabel 1 Huidige asielopvang Locatie
Capaciteit
Looptijd vanaf 2022
Type voorziening
Utrecht - AZC Haydnlaan
562
Onbepaalde tijd
Regulier AZC
Utrecht - KWV De Meern
20
8 jaar
Kleinschalige opvang voor alleengaande minderjarige asielzoekers
Utrecht - AMV
23
Doorlopend
Opvang kleinschalige wooneenheden (KWE) voor AMV
Utrechtse Heuvelrug - AZC Leersum
525
20 jaar
Regulier AZC
Amersfoort GLO – Barchman Wuytierslaan
301
Doorlopend
Gezinslocatie voor uitgeprocedeerde gezinnen
Amersfoort - AMV
10
Doorlopend
Drie kleine wooneenheden (KWE) voor minderjarige asielzoekers
De Bilt
5-6
Doorlopend
Perspectief Opvang Jongeren (PON)
Locatie
Capaciteit
Looptijd
Type opvang
Utrechtse Heuvelrug - AZC Leersum
100
3 jaar
Tijdelijke aanvulling op de capaciteit met units, die daarna worden ingezet om de renovatie en transformatie van het complex mogelijk te maken
Amersfoort - Zon en Schild
20
1,5 - 2,5 jaar
Opvang Nidos-jongeren
Tabel 2: extra opvang 2022
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
PAGINA 11
ASIELOPVANG
Tabel 3: extra noodopvang sinds augustus 2021 Locatie
Capaciteit
Totale looptijd
Type opvang
Wie organiseert beheer?
Zeist - Huis ter Heide, Hobbemalaan
ca. 400
8 maanden
Evacuees Afghanistan
COA
Utrecht - City Lodge
48
2 maanden
Noodopvang
Gemeente/vrijwilligers
Utrecht - Star Lodge
350
6 maanden
Noodopvang
COA
De Bilt - Hollandsche Rading
25
6 maanden
Noodopvang jongeren
Nidos
Amersfoort - Zon en Schild
40
3 maanden
Noodopvang
Gemeente/vrijwilligers
Leusden, Woudenberg
32
1 maand
Noodopvang alleenstaande minderjarige jongeren
COA
Zie bijlage A voor nadere toelichting op de locaties
VAN OPVANG NAAR HUISVESTING Doorgaande lijn van opvang naar huisvesting - Utrechtse Heuvelrug In de gemeente Utrechtse Heuvelrug zijn bij het AZC Leersum 100 extra asielopvangplekken gerealiseerd. Deze extra opvang in een noodvoorziening op het terrein van het AZC is overeengekomen voor drie jaar. Per januari 2022 zijn 67 Afghanen uit de tijdelijke opvang Heumensoord naar AZC Leersum overgeplaatst. Onder hen zijn 25 kinderen. Het was een wens om gezinnen met kinderen te huisvesten, omdat het AZC beschikt over een basisschool en peuteropvang/vroeg voorschoolse educatie met daaromheen allerlei
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
begeleidingsvormen voor de kinderen. Al deze Afghanen zijn gekoppeld aan omliggende gemeenten. De overige plekken worden opgevuld met statushouders uit andere AZC’s die zijn gekoppeld aan deze regio. Op deze manier wordt samen met de omliggende gemeenten gewerkt aan de doorgaande lijn van opvang – huisvesting – inburgering. Hiermee lopen we vooruit op werkwijze van een Regionale Opvang Locatie (ROL), waaruit het AZC deels zal gaan bestaan.
PAGINA 12
B. Opvang korte termijn - Wat kunnen we de komende jaren nog meer bijdragen?
ASIELOPVANG
Een groot aantal gemeenten kan en wil een bijdrage leveren aan de asielopvang. Dit geldt voor langere termijn, via het verlengen van de bestuursovereenkomst, maar ook door locaties aan te dragen voor de duur van enkele jaren. Het overzicht hieronder laat zien dat er een
behoorlijk potentieel is van extra plekken voor een periode tussen de 2 en 10 jaar. Definitieve bestuurlijke besluitvorming volgt nog. Daarnaast loopt er nog een regionale marktscan van mogelijke opvanglocaties.
Tabel 4: opvanglocaties in ontwikkeling Locatie
Aantal
Looptijd
Type opvang
Termijn realisatie
Status
Opmerkingen
Kamp van Zeist – in Zeist, bij Soesterberg
Ca. 400
Max 3-5 jaar (evaluatie na 3 jaar)
Opvanglocatie gemengd
April-juli 2022
Besluit Colleges Zeist en Soest, Raad heeft aandachtspunten geformuleerd.
Nog geen duidelijkheid over exacte aantal, type en duur van de opvang. Onderwerp van gesprek met COA.
Houten
Max. 100
10 jaar
Kleinschalige ROL + spoedzoekers en maatschappelijke functies
April-okt 2022
Gemeente onderzoekt mogelijkheden en businesscase
Aandachtspunten: staat van het gebouw, kosten transformatie, investeerder.
Utrecht
Nog onbekend
Nog onbekend
Tijdelijke opvang, vervolglocatie noodopvang en buffer renovatie AZC
2022-2023
Scenario’s worden onderzocht
Baarn
50
1 jaar
Minderjarige jongeren
Besluit Raad Q2/2022
Verkenning tussen COA en eigenaar
Informatietraject omgeving april
Kleinschalige opvang minderjarige statushouders
Q1/2022
In voorbereiding
Samenwerking Leusden, Nidos, WSL
Leusden 4
Zie bijlage A voor nadere toelichting op de locaties
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
PAGINA 13
ASIELOPVANG
C. 2023 en verder: flexibilisering asielopvang Utrecht De regio’s Utrecht en Amersfoort erkennen de kansen voor een flexibilisering van de asielketen . Kleinschalige locaties die passen bij de maat en schaal van de gemeenten en een spreiding van deze locaties over de regio zijn daarbij een voorwaarde. Dit wordt samen met het COA onderzocht. Deze kleinschalige locaties functioneren het best als
onderdeel van een netwerk met de huidige grotere opvanglocaties. Voor deze bestaande locaties werken gemeenten aan scenario’s om deze flexibilisering vorm te geven, zodat ze meer maatschappelijke meerwaarde hebben en verbonden zijn met de omgeving.
Tabel 5: Flexibilisering asielopvang Locatie
Aantal
Utrecht
n.t.b.
Amersfoort
300
Amersfoort
300
Utrechtse Heuvelrug Houten, Vijfheerenlanden, Rhenen, Utrecht
Planning
Type opvang
Status
Flexibilisering opvang
Voorbereiding scenario’s flexibilisering
Ca. 2024
Transformatie AZC aan BW-laan tot ROL
Voorbereiding scenario’s flexibilisering
2027 - 2029
Permanente GLO/AZC in nieuwbouwwijk
Voorbereiding scenario’s flexibilisering
-
Combinatie ROL en regulier AZC
Voorbereiding scenario’s flexibilisering
50-70 per locatie
Kleinschalige regionale opvang
Verkennend onderzoek samen met het COA
Zie bijlage A voor nadere toelichting op de locaties
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
PAGINA 14
ASIELOPVANG
PERSOONLIJKE VERHALEN
Plan Einstein: Persoonlijke verhalen Simon is het maatje van timmerman Yassar uit Syrië. Hij bracht hem in contact met een aanneem- en klusbedrijf dat actief is in de wijk van het AZC. Yassar kon er twee dagen meelopen. Het bleek een vruchtbare kennismaking met het bedrijf: hij kreeg er een baan. Amir is een succesvolle ondernemer uit Iran. Hij spreekt geen woord Nederlands of Engels. Toch wil hij meedoen aan de Ondernemerschapscursus van Plan Einstein. Hij regelt dat een andere Iraanse deelnemer voor hem vertaalt. Hij is er elke sessie en doet actief mee. Bij de eindpresentaties presenteert Amir in het Nederlands zijn bedrijfsidee en laat zien wat hij allemaal geleerd heeft ondanks zijn taalachterstand. Als we Amir na één jaar weer ontmoeten, spreekt hij vloeiend Nederlands. De Irakese Alland is een wat schuchtere 50-plusser die in het AZC woont. Hij sprak alleen Arabisch en Kurmanji en bleek in een wachtstand te staan, hopend op een spoedige gezinshereniging. We brachten hem in contact met de moestuin waar hij tussen de mensen bezig kon zijn zonder dat hij Nederlands of Engels sprak. Ook introduceerden we hem bij koffie-ochtenden bij Plan Einstein-partners. Deze activiteiten deden hem zichtbaar goed. Hij gaat er wekelijks heen en neemt nu ook andere mensen mee. Hij is opgebloeid, leert Nederlands met zijn nieuwe contacten en voelt zich zelfverzekerder.
Inmiddels is hij zo ondernemend dat hij andere AZC-bewoners in de stad Utrecht rondleidt. Wijkbewoner Johan zit in de bijstand en heeft flinke gezondheidsproblemen. Hij ziet het leven niet echt meer zitten. Hij besluit als laatste poging mee te doen aan Plan Einstein. Hij meldt zich aan voor de Ondernemerschapscursus in Plan Einstein. Zijn Engels is onvoldoende en hij wil bijna stoppen met het programma. Hij zet toch door en besluit tot de volgende stap, namelijk deelname aan het drie maanden durende ondernemersprogramma Build Your Own Future, van idee tot eigen bedrijf of baan. Johan werkt aan zijn ondernemingsplan om aannemer te worden en onderzoekt zijn markt. Via de coach van Plan Einstein krijgt hij zijn eerste opdrachtgever. De medewerkster van de BBZ geeft aan hoe bijzonder het is dat Johan zijn financiële plan volledig begrijpt. Johan is inmiddels drie jaar succesvol ondernemer, hij is gespecialiseerd in traprenovatie en volledig (financieel) zelfstandig. Hij komt regelmatig bij Plan Einstein over zijn ervaringen als ondernemer vertellen.
Samen leven, samen leren, samen werken. www.plan-einstein.nl DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
PAGINA 15
ASIELOPVANG
5. Asielopvang: wat hebben we nodig? Echt werk maken van flexibilisering
Extra capaciteit bij gemeenten
Ondanks het staande beleid van flexibilisering van de asielopvang met voldoende ruimte om te kunnen meebewegen, hebben de laatste maanden van 2021 opnieuw in het teken gestaan van kortetermijnplanningen en tijdelijkheid. Daarom roepen we de betrokken ministeries op om nu echt werk te maken van flexibilisering en het COA daartoe ook in staat te stellen door extra structurele middelen en menskracht beschikbaar te stellen. Ook vragen we om een verbetering van het proces van COA rond de plaatsing van kansrijke asielzoekers in AZC’s, met als doelstelling de doorgaande lijn van asielopvang naar inburgering maximaal vanuit lokale regionale opvanglocatie te kunnen vormgeven. Minimaal de 80% die het COA heeft opgenomen in het meerjarenplan, maar bij voorkeur 90%.
Flexibilisering van de asielketen vraagt meer inzet, zowel van de grotere als kleinere gemeenten. Niet alleen in de fase van verkennen, onderzoeken en opstellen van scenario’s, maar ook in de realisatie en uitvoering, inclusief het maatschappelijk programma. En ook in het realiseren van vervolghuisvesting bij een grote uitstroom van asielzoekers als statushouder.
Waarvoor nodig: structurele flexibele oplossingen in plaats van tijdelijke – dure – oplossingen.
Meer regie bij de gezamenlijke opgaven De afgelopen maanden heeft het alle betrokken partijen heel veel tijd gekost om overzicht te krijgen. Te laat werd duidelijk gecommuniceerd dat de opvanglocaties van het COA tegen hun grenzen aanliepen. In de crisis rondom de opvangtekorten kwamen verschillende signalen vanuit verschillende departementen en was voor gemeenten en provincie vaak onduidelijk van welk aanbod op welke termijn ze gebruik kon maken. We vragen van de betrokken ministeries hier in het vervolg integraal en meer gecoördineerd mee om te gaan. Waarvoor nodig: beter samenwerken en tijdiger bijsturen.
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
We vragen van het Rijk een bijdrage om de ambtelijke inzet (of inhuur) te bekostigen voor de flexibiliseringsopgaven. Ter indicatie: de gemeente Woerden heeft deze inzet begroot op minimaal €76.800 euro (programmamanager). Waarvoor nodig: flexibilisering van de opvanglocaties.
Kleinschaliger, onderdeel van de wijk Samen met COA verkennen enkele gemeenten de mogelijkheid voor kleinschaliger opvanglocaties. Voor deze nieuwe stijl van opvanglocaties is het volgende nodig: • K leinschaliger opvanglocaties mogelijk maken (vanaf 50-70 asielzoekers), passend bij de maat en schaal van gemeenten in de regio’s, waarbij inbedding in de wijk en/of gemeente centraal moet komen te staan; • N ader onderzoek naar andere governance, eigendomsverhoudingen en implementatie van flexibele schil; • Nader onderzoek naar de implementatie van een flexibele schil; • Bereidheid tot andere samenwerkingsvormen. Bijvoorbeeld ambulant voor het COA, regie door gemeente, vraaggericht en samen met andere (formele en informele) partners in de stad; PAGINA 16
• T oezegging om eventuele extra kosten voor deze kleinschalige opvanglocaties – al dan niet in pilotvorm – te dekken, zodat in de praktijk kan worden getest of deze vorm daadwerkelijk werkt.
ASIELOPVANG
Waarvoor nodig: ontwikkelen, realiseren en evalueren van flexibele – kleinschalige – opvanglocaties.
Anders samenwerken met het COA Mede onder invloed van de crisis van de afgelopen maanden heeft de samenwerking met het COA regelmatig geleid tot frustraties en onduidelijkheid bij gemeenten. Dat staat overigens los van de waardering die we hebben voor de individuele medewerkers, die hun werk vaak onder stressvolle omstandigheden hebben moeten doen. Bij het werken aan een toekomstbestendig asielsysteem hoort ook een andere manier van samenwerken. Wat ons betreft zijn we hierin met elkaar op de goede weg: • D uidelijke communicatie tussen COA en gemeenten; • N iet meer “wie gaat waarover” maar gezamenlijke verantwoordelijkheid en integrale benadering; • M eer ruimte voor lokaal/regionale invloed, maatwerk en flexibiliteit in de uitvoering (bijv. bekostiging van vervoerskosten en leefgeld) middels bestuursovereenkomst tussen COA en gemeente en minder sturing door landelijke bureau COA; • R ealistische planningen en openen en sluiten van locaties in overleg met de gemeente; • M eer en eerder inzicht in welke mensen wanneer worden opgevangen in de asiellocaties. Waarvoor nodig: een robuust en flexibel opvangmodel met draagvlak in gemeenten en samenleving
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
PAGINA 17
Vanuit de ambitie om te werken aan een doorgaande lijn in opvang en integratie zien we kansen voor verbetering op een aantal punten. We sluiten hierbij aan bij passages uit het regeerakkoord (zie hiernaast). We gaan er graag verder met u over in gesprek aan de hand van concrete voorbeelden uit de praktijk. Denk aan de volgende factoren: • Onderwijs: professionele taalles, digitale vaardigheden. Voldoende begeleiding van kinderen/ jongeren bij afstandsonderwijs, studeren mogelijk maken. Goede wifi (van meet af aan) op elke locatie en in elke ruimte; • Ontplooiing: stages of (vrijwilligers)werk gemakkelijker maken. Direct starten van de diplomawaardering. Kansrijke vluchtelingen actief betrekken en mee laten werken bij de opvang; • Samenwerking met lokale organisaties; • Overige processen: versnelling gezinshereniging, dossier is compleet bij uitplaatsing. Professionele zorg voor psychische en lichamelijke problemen. Waarvoor nodig: integratie in de samenleving vanaf dag één.
Burgersponsering mogelijk maken Inwoners van Houten zijn afgelopen jaar een burgerinitiatief gestart waarin ze aanbieden om vanuit persoonlijke betrokkenheid en met eigen geld robuust bij te dragen aan de opvang en integratie van kindvluchtelingen (AMV-ers). Zij stellen voor de kinderen op te vangen in pleeggezinnen. De regionale pleegzorgorganisatie Stichting de Rading heeft hiervoor al een planning opgesteld. De gemeente Houten wil pilotgemeente zijn, werkt samen met de initiatiefgroep en stelt ambtelijke capaciteit ter beschikking. De initiatiefnemers willen samenwerken met ondermeer Nidos en TakecareBNB. De pilot zal 1-2 jaar duren. Het benodigde budget, inclusief een grondige evaluatie, wordt ingeschat op €250.000. We vragen u om deze pilot mede mogelijk te maken.
Uit het regeerakkoord 2021
REGEERAKKOORD
ASIELOPVANG
Verbeteren van omstandigheden en participatiekansen tijdens asielopvang
Het is van groot belang dat nieuwkomers (arbeidsmigranten, statushouders) zo snel mogelijk integreren in onze samenleving. Wederkerigheid is hierbij het vertrekpunt en daaruit volgt een wederzijdse opdracht. Van de nieuwkomer vergt dit burgerschap, leren van de taal en het vinden van werk. Kansrijke asielzoekers krijgen vanaf dag één les in de Nederlandse taal en we maken het makkelijker (vrijwilligers)werk te verrichten. (…) Maatschappelijke initiatieven om inburgering te bevorderen worden ondersteund. Via vrijwilligersnetwerken en jongeren die hun maatschappelijke diensttijd vervullen, koppelen we nieuwkomers aan een ‘maatje’ om hen kennis te laten maken met de Nederlandse samenleving.
Waarvoor nodig: betere integratie, meer draagvlak voor opvang.
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
PAGINA 18
HUISVESTING
6. Huisvesting statushouders: wat hebben we te bieden? De verdubbelde taakstelling van het afgelopen jaar was een enorme uitdaging, zeker gezien de enorme druk op de woningmarkt in onze dichtbevolkte regio. Toch zijn heel veel gemeenten erin geslaagd hun taakstelling te realiseren en soms zelfs meer dan dat. In de bijlage A een overzicht. Verschillende gemeenten hebben in het najaar van 2021 veel werk verzet om een aanvraag in te dienen voor de
stimuleringsregeling aandachtsgroepen of een businesscase voor de subsidieregeling tussenvoorzieningen. Dat heeft geresulteerd in een aantal toekenningen, waarmee gemeenten nu hard werken aan realisatie in 2022 of verder. Hieronder een overzicht van wat we op dit onderwerp te bieden hebben.
A. Hotelregeling (HAR) Een aantal gemeenten heeft de mogelijkheid van de hotelregeling onderzocht. De toepasbaarheid lijkt minimaal. Als de mogelijkheid wordt geboden om statushouders voor de duur van de hotelregeling buiten de gemeentegrenzen te huisvesten, wordt de toepasbaarheid groter. Tabel 6 Deelname hotelregeling (HAR) Locatie
Aantal
Opmerkingen
De Bilt
3
Gemeente De Bilt huisvest drie statushouders met de hotelregeling.
Belemmeringen
Utrecht
Gemeente Utrecht onderzoekt de mogelijkheid voor een hotelregeling voor een groep van beperkte omvang.
Vervolghuisvesting na een half jaar voor een groter aantal statushouders kan niet gegarandeerd worden in een overspannen woningmarkt.
Amersfoort
Gemeente Amersfoort heeft een verkenning gedaan voor de mogelijkheden bij een groot aantal hotels. De hotels geven aan dat een periode van een half jaar te lang is. Een aantal hotels ziet mogelijkheden voor een periode tot 1 april. Deze periode is echter veel te kort voor het kunnen garanderen van vervolghuisvesting.
Beschikbaarheid hotels binnen gemeentegrenzen. Als HAR ook buiten gemeenten toegepast kan worden (ex clave), ontstaan er mogelijkheden.
Gemeente Stichtse Vecht is bereid een verkenning te doen voor mogelijkheden bij grote hotels. Voorwaarde hierbij is dat vervolghuisvesting in een tussenvoorziening elders in de regio mogelijk is en dat daarmee ook de taakstelling van onze gemeente wordt overgenomen. Stichtse Vecht zou bijvoorbeeld een leverende gemeente voor de regionale tussenvoorziening Vijfheerenlanden kunnen zijn (zie tabel 7).
Beschikbaarheid hotels, beschikbaarheid begeleiding, goede afspraken over vervolghuisvesting.
Stichtse Vecht
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
PAGINA 19
Foto: LA | Architecten
HUISVESTING
In het flexwonen project Hoge Schaft in Houten wonen statushouders-gezinnen naast andere gezinnen. De locatie is voor 10 jaar te beschikking gesteld aan Viveste, de woningcorporatie. Na die periode kunnen de woningen worden opgepakt en verplaatst.
B. Regionale tussenvoorzieningen In onze regio’s zijn verschillende initiatieven voor regionale tussenvoorzieningen, een huisvestingsconcept voor een mix van statushouders en andere woningzoekenden. Dit kunnen starters, studenten, arbeidsmigranten of ouderen zijn. De voorzieningen zijn regionaal, omdat het de taakstelling van de betreffende gemeente overstijgt. Hierover worden in regionaal verband op dit moment modellen ontwikkeld. Tabel 7 - Regionale tussenvoorzieningen Locatie
Statushouders
Andere doelgroepen
Planning
Status
Mogelijke belemmeringen
Vijfheerenlanden
50 tot max. 70
70-90
2022 / 2023
Voorbereiden locaties, kostenraamwerk ‘sociale kosten’ en garantieregeling met provincie.
Als er geen andere gemeente is die statushouders “levert”, uitkomst garantieregeling en ondersteuning Rijk. Voorwaarde voor realisatie van de tussenvoorziening is kostendekkendheid voor de gemeente.
Veenendaal
30-35
30-35
2022
35
35
Wordt verwacht Lopik
Zie bijlage B voor nadere toelichting op de locaties
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
Alleen mogelijk bij herhaling van subsidie + ondersteuning opstellen businesscase + financiering begeleiding en sociaal beheer.
PAGINA 20
HUISVESTING
C. Tussenvoorzieningen/gemengde woonvormen Verschillende gemeenten werken aan tussenvoorzieningen voor combinaties van statushouders en andere doelgroepen. Het gaat hier om flexwoonprojecten, zowel met tijdelijke units als transformatie van gebouwen. Aandachtspunt bij deze oplossingen is de maat en schaal, het sociaal beheer en de verbinding met buurt en samenleving. Ook hierin moet integraal worden gekeken (fysiek + sociaal domein) met doorvertaling naar budgetten. Het kansenmakersteam verbindt gemeenten aan elkaar die dit soort gemengde woonvormen willen realiseren en combineert dat met inzichten en evaluaties van gerealiseerde projecten in een regionale “community of practice”. Tabel 8 Tussenvoorzieningen / gemengde woonvormen Locatie
Statushouders
Andere doelgroepen
Planning
Opmerkingen
Amersfoort transformatie
37
73
Q2/2022
Subsidieregeling tussenvoorzieningen BZK.
Amersfoort flexunits
20
20
Q1/2023
Idem, stimuleringsregeling aandachtsgroepen.
2023
Stimuleringsregeling aandachtgroepen.
Utrecht Hoograven-Zuid
In onderzoek.
Utrecht 5 locaties Renswoude
4
4
Woerden
20
40
Medio 2023
Medio maart is vergunning onherroepelijk, mits geen zienswijzen zijn ingediend. Plaatsen wooneenheden aansluitend. Op 27-1-22 is raadsvoorstel aangenomen om realisatie van gemengd wonen project te versnellen. Ook is voorstel aangenomen om taakstelling van 2021 en 2022 te realiseren in maximaal 40 vrijkomende sociale huurwoningen (2022).
Wijk bij Duurstede
Start realisatie 2022
Haalbaarheidsonderzoek meerdere locaties flexwoningen à 10-20 woningen per locatie.
Utrechtse Heuvelrug
Nog in onderzoek
Verkenning tussenvoorzieningen voor gemengde doelgroepen. Hierbij streeft de gemeente naar spreiding over de diverse dorpskernen.
Zie bijlage B voor nadere toelichting op de locaties
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
PAGINA 21
Foto: Rufus de Vries
HUISVESTING
In Startblok Elzenhagen (Amsterdam) wonen 250 statushouders samen met 250 leeftijdsgenoten (18-30 jaar). Deze foto en de foto op de voorpagina zijn onderdeel van een serie Buurtbanden die de relaties tussen de jongeren in beeld brengt.
D. Experimenteerruimte tijdelijk wonen buiten stedelijk gebied
HUISVESTING
Met enkele gemeenten wordt een experiment aangegaan binnen het kader van de interim omgevingsverordening (artikel 1.6 ‘hardheidsclausule’). Doel is te onderzoeken of tijdelijk wonen buiten stedelijk gebied een oplossing kan zijn voor het actuele tekort aan sociale huurwoningen en voor de huisvesting van aandachtsgroepen zoals statushouders. Op basis van de bevindingen zal de provincie de noodzaak, wenselijkheid en risico’s verkennen van het opnemen van (regels voor) een tijdelijke woonfunctie in de Omgevingsverordening. Tabel 9 Experimenteren buiten stedelijk gebied Locatie
Aantal
Andere doelgroepen
Planning
Status
IJsselstein
Ca. 100
Statushouders, spoedzoekers, reguliere woningzoekenden
2022-2023
Verkenningsfase, medewerking provincie verkregen. Subsidieregeling aandachtsgroepen.
E. (Onorthodoxe) locaties verkennen en versnellen Het kansenmakersteam – in wording – richt zich op het inventariseren van mogelijke locaties, uitvoeren van locatiescans, haalbaarheidsonderzoeken en opzetten van businesscases. Het team betrekt hierbij externe knowhow via bijvoorbeeld de provincie, het expertteam van het RVO, BZK, RvB, Bouwcampus, etc. Een team dat meerdere gemeenten ondersteunt, kan kennis opbouwen en overdragen. Mogelijk liggen hier ook kansen voor gezamenlijke inkoop. Samen met gemeenten wordt ook gekeken naar onorthodoxere locaties als logistieke hallen, leegstaande boerenerven, kerken, etc. Tabel 10 Locaties verkennen en versnellen Locaties
Opmerking
Nieuwegein
Zoektocht locatie voor Innbetween, opstellen businesscase
Stichtse Vecht
Verkenning locaties
Eemnes
Verkenning meerdere tijdelijke locaties voor mix van starters, jongeren, statushouders.
Utrechtse Heuvelrug
Verkenningen voor het plaatsen van flexwoningen om te voorzien in een woonbehoefte voor diverse maatschappelijke doelgroepen waaronder statushouders. Hierbij streeft de gemeente naar spreiding over de diverse dorpskernen.
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
PAGINA 23
HUISVESTING
7. Huisvesting statushouders: wat hebben we nodig? Structurele financiële bijdrage door het Rijk
“Exclave”-oplossingen mogelijk maken
Om de projecten mogelijk te kunnen maken is het van belang om de opgave van de huisvesting van statushouders te verbinden met de opgaven om andere aandachtsgroepen te huisvesten. Laat het niet allemaal “losse” potjes en regelingen zijn. In dezelfde lijn is het nodig om de budgetten voor huisvesting en sociale ondersteuning te ontschotten. Daardoor worden onorthodoxere oplossingen mogelijk. Tenslotte zijn de volgende financiële regelingen voorwaardelijk voor het realiseren van de projecten: • Creëer een financieel instrumentarium voor gemeenten om aan de taakstelling te kunnen voldoen. Financiële ondersteuning is noodzakelijk omdat bouwen voor statushouders en andere aandachtsgroepen een onrendabele top kent. Bijvoorbeeld de herhaling van de subsidieregeling van november 2021 (€25.000/ woning) voor realisatie van projecten. Dezelfde aanbeveling doet ook de bestuurlijk aanjager huisvesting statushouders (Jantine Kriens) in haar eindrapportage ‘Wind tegen tij’ (aanbeveling 4, pagina 33); • Financiële ondersteuning/garantstelling voor de bijkomende kosten voor sociaal beheer, huismeester, organiseren sociale activiteiten, begeleiding, etc.; • Een ruimer opgezette (financiële) regeling voor de huisvesting van grote gezinnen (vanaf 6 personen i.p.v. 8).
Zowel bij de toepassing van de HAR als de regionale Tussenvoorzieningen is het kunnen toepassen van de ‘methode exclave’ essentieel. Hierbij blijft een statushouder gekoppeld aan de verantwoordelijke gemeente, maar wordt deze fysiek gehuisvest (in een regionale tussenvoorziening) buiten de gemeentegrenzen. Op deze manier kan een gemeente aanbieden een regionale tussenvoorziening te openen waar andere gemeenten statushouders kunnen plaatsen, zonder hiermee de verantwoordelijkheid voor huisvesting te moeten overnemen.
Waarvoor nodig: een gevarieerd pakket aan huisvestingsoplossingen voor statushouders en andere woningzoekenden.
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
Waarvoor nodig: versnelde uitplaatsing van statushouders via de Hotelregeling en het creëren van regionale tussenvoorzieningen.
Oplossing voor verplaatsbaarheid flexwoningen Oplossing om flexwoningen volgtijdelijk op verschillende locaties te kunnen plaatsen, om zo de exploitatietermijn te verlengen en de businesscase beter sluitend te krijgen. Denk aan een garantiestelling door het Rijk, of het oprichten van een leasemaatschappij voor flexwoningen. aarvoor nodig: sluitend maken van businesscases W voor flexwoonoplossingen voor statushouders en andere woningzoekenden. Zowel (regionale) tussenvoorzieningen als reguliere flexwoningen.
PAGINA 24
HUISVESTING
Meer inzicht in na-reizigers
Aandacht voor huisvesting jongeren 18-23 jaar
De overkomst van na-reizigers is met onzekerheden omgeven. Een betere voorspelbaarheid is wenselijk voor een goed huisvestingsproces.
Meer structurele financiële middelen voor deze doelgroep. Meer mogelijkheden voor verlengde opvang, zoals ook verlengde pleegzorg. Met deze vraag sluiten wij aan bij de aanbeveling uit het rapport “Een thuis voor iedereen” van het ministerie van BZK. Let daarbij specifiek op de volgende punten: • H armoniseer de regelgeving voor de groep 18- tot 23-jarigen, zodat zij een beroep kunnen doen op toeslagen om in huisvesting te voorzien; • H armoniseer het volwassenenregime vanaf 21 jaar. Zorg ervoor dat in de huurtoeslagsystematiek een gelijker speelveld komt voor de realisatie van zowel zelfstandige als onzelfstandige woonruimte.
Waarvoor nodig: effectiever inzetten van de woningvoorraad, zowel reguliere woningen als tussenvoorzieningen.
Betere kwalitatieve matching mogelijk maken Bij de koppeling van statushouders aan gemeenten is een betere matching nodig, die aansluit bij de omstandigheden per gemeenten. Het gaat daarbij om een betere aansluiting tussen huishoudensamenstelling en woningvoorraad, maar ook om een betere matching tussen de lokale arbeidsmarkt en (professionele) achtergrond of interesse van asielzoekers/statushouders. Betrek gemeenten eerder bij de invulling van de taakstelling en ondersteun nieuwe regionale initiatieven die zich hierop richten, zoals: • De verkenning van gemeente Montfoort samen met het COA, de technohub (bedrijfsleven), Fermwerk en Vluchtelingenwerk naar de mogelijkheden van een ‘pilot verbetering aansluiting arbeidsmarkt’. • De verkenning van regionale inburgeringsteams die snel en adequaat kunnen worden ingezet en daarmee capaciteitsproblemen bij gemeenten kunnen ondersteunen.
Waarvoor nodig: vergroten van de zelfredzaamheid van jongeren en voorkomen van schuldenproblemen.
Waarvoor nodig: betere inburgering en meer draagvlak in de samenleving, maar ook beter voldoen aan de taakstelling.
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
PAGINA 25
Bijlage A
BIJLAGEN
Toelichting asielopvang
Bijlage B
Toelichting huisvesting statushouders
Bijlage A
Toelichting asielopvang Toelichting bij tabel 2 Utrechtse Heuvelrug Bij het AZC in Leersum zijn per januari 2022 100 extra asielopvangplekken gerealiseerd. Deze extra opvang vindt plaats in een noodvoorziening op het terrein van het AZC en is overeengekomen voor drie jaar. Het gaat om een tijdelijke aanvulling op de capaciteit met units, die daarna worden ingezet om de renovatie en transformatie van het complex mogelijk te maken
Amersfoort – Zon en Schild Om te voorzien in de acute vraag naar meer opvangplekken voor amv’s zijn Stichting Nidos, GGz Centraal en de gemeente Amersfoort overeengekomen om per februari 2022 in een deel van het gebouw Beukenhorst op het terrein van Zon & Schild circa 20 alleenstaande statushouders in de leeftijd van 15-17 jaar op te vangen tot juni 2023 (met de mogelijkheid tot verlenging voor 1 jaar). Vanaf begin maart verhuizen de jongeren daar naartoe.
Houten Houten heeft aangegeven een locatie op het oog te hebben voor opvang van asielzoekers. Het adres is nog niet naar buiten gebracht vanwege de benodigde zorgvuldigheid rond dit proces. Het adres wordt openbaar als de eigenaar, het COA en een investeerder hebben ingestemd en alle belanghebbenden, onder wie de omwonenden, op de hoogte zijn gesteld. De beoogde termijn voor de locatie is 10 jaar. Het betreft een locatie waar het college van Houten, naast opvang van asielzoekers, ook maatschappelijke organisaties wil huisvesten en mogelijkheden wil creëren voor tijdelijke bewoning van andere doelgroepen zoals spoedzoekers, arbeidsmigranten, studenten en statushouders. De combinatie van opvang, tijdelijke bewoning en maatschappelijke organisaties geven mooie nieuwe verbindingen. In het eerste kwartaal van 2022 komt er meer duidelijkheid over de locatie.
Toelichting bij tabel 5 Verkenning kleinschalige regionale opvang locaties (ROL)
Toelichting bij tabel 4 Kamp van Zeist in Zeist bij Soesterberg De colleges van B&W van Zeist en Soest hebben positief gereageerd op het verzoek van het COA om een opvangvoorziening op de locatie Kamp van Zeist mogelijk te maken. Op 19 januari vond er een bewonersbijeenkomst in Soest plaats en op 25 januari een raadsbijeenkomst in Zeist. Tijdens deze bijeenkomsten zijn aandachtspunten benoemd die de gemeente Zeist en Soest meenemen in de verdere gesprekken met het COA om te komen tot een bestuursovereenkomst en aanvullende werkafspraken. De raad van Zeist heeft een aantal van ongeveer 400 personen genoemd voor de eerste drie jaar, met een maximale termijn van vijf jaar. Exacte aantal, type en duur van de opvang is onderdeel van het gesprek met het COA.
Baarn - AMV locatie Baarn is met het COA en de eigenaar van Paleis Soestdijk in gesprek over de tijdelijke opvang van 50 minderjarige asielzoekers op het terrein van de voormalige Marechausseekazerne naast het paleis. Als blijkt dat deze locatie geschikt is zullen gemeente en COA een informatietraject starten waarbij ruimte is voor inbreng van inwoners. Bestuurlijke besluitvorming wordt vervolgens verwacht in het tweede kwartaal van 2022. Daarna volgen de voorbereidingen op locatie met fysieke aanpassingen en inhuur personeel door COA.
DE KUNST VAN SAMENLEVEN EN SAMEN WERKEN
Samen met het COA hebben de gemeenten van de U16+ in september 2021 besloten tot een verkenning van het concept van kleinschalige regionale opvang locaties (ROL). Locaties van 50-70 asielzoekers die passen bij de maat en schaal van kleine of middelgrote gemeenten. Het betreft flexibele voorzieningen waarbij opvangplekken worden aangevuld met woonruimte voor andere woningzoekenden. De verdeling tussen opvang en huisvesting beweegt mee met de ontwikkelingen in het aantal asielzoekers. De bewoners van de kleinschalige ROL worden na het verkrijgen van een verblijfsvergunning in de gemeente/regio gehuisvest. Door de kleine schaal, gedeelde voorzieningen met de buurt en de mix van bewoners bouwen asielzoekers van meet af aan een netwerk op. Samen met het COA verkennen de gemeenten Rhenen, Houten, Vijfheerenlanden en Utrecht de randvoorwaarden. In de gemeente Woerden is de motie ‘Raad aan zet’ aangenomen, waardoor de nieuwe gemeenteraad in de loop van 2022 zal moeten besluiten welke rol Woerden in deze verkenning zal hebben. Voor deze kleine locaties is het netwerk van grotere locaties met voorzieningen (Utrecht, Leersum, Amersfoort) heel belangrijk.
Belangrijke aspecten die een oplossing vergen, zijn onder meer: wat te doen bij calamiteiten; hoe kun je sociaal beheer anders organiseren; welke functies zijn op locatie nodig en welke kunnen ook elders of anders ingevuld; hoe organiseren we een flexibele schil; welke eigendomssituatie en bekostiging past daarbij, en welke ruimtelijke randvoorwaarden? Deze worden getoetst aan de hand van concrete locaties.
PAGINA 27
Flexibilisering AZC Utrechtse Heuvelrug Voor het AZC in Leersum hebben COA en gemeente Utrechtse Heuvelrug de wens om de locatie te flexibiliseren en te renoveren. In december 2021 is de bestuursovereenkomst verlengd met 20 jaar met een maximum van 525 asielzoekers. Het gaat hier om een combinatie van een satelliet (SAT) en een regionale opvanglocatie (ROL). Voor de ROL maakt de gemeente met buurgemeenten, waar asielzoekers als statushouder worden gehuisvest, afspraken over het verzorgingsgebied. De 100 tijdelijke extra plekken op het AZC zijn na afloop van de driejarige noodopvang inzetbaar voor de gefaseerde renovatie van het complex. Input voor de renovatie zijn de plannen voor de te vormen flexibele schil. Zo’n flexibele schil dient meerdere doelen. Hij biedt ruimte om mee te bewegen met de wisselende aantallen asielzoekers, en hij geeft een AZC grotere maatschappelijk toegevoegde waarde voor de omgeving en biedt meer kansen voor integratie. Voor de invulling van die flexibele schil verkennen COA en gemeente samen verschillende scenario’s, zoals de (tijdelijke) huisvesting van andere doelgroepen, kleinschalige bedrijvigheid, voorzieningen voor de omgeving of leertrajecten met werkervaringsplek in hospitality/hotel/ recreatie.
Vervolgstappen: • Februari 2022: workshop kansen verkennen • Mei 2022: workshop scenario’s • Eind 2022: voorstel aan college en raad, COA • 2023-2025: renovatie en implementatie flexibele schil