210624 Verslag Debat in de Raad 24 juni 2021

worden versterkt. In de afgelopen 6 jaar praten het algemeen bestuur en het dagelijks bestuur vooral over hoe de dienstverleningsovereenkomst gaat maar niet over al die zaken die eigenlijk moesten worden aangepakt. Dan duikt er gisteren nog een brief op van de provincie waarin wordt gezegd dat de RMN geen grip heeft op incidentele baten en lasten en dat dit tot verrassingen kan leiden. Het jaar daarvoor is ook een brief geweest waarin precies hetzelfde stond. Als van zoveel kanten blijkt dat het niet goed gaat is de toezichthouder gewoon afwezig geweest. Als de gemeenteraad uiteindelijk weer overvallen wordt door een tegenvaller laten we weer opnieuw onderzoek doen naar de bekende weg en de voorzitter van het dagelijks bestuur heeft er nog wel even iemand voor. Die persoon doet dat onderzoek maar krijgt niet alle benodigde informatie en herhaalt onderzoek wat al eerder door de rekenkamer is gedaan omdat het onderzoek van de rekenkamer niet is gedeeld. Dit zaakje stinkt behoorlijk. Het plan van aanpak beschrijft een aantal mooie acties hoewel het beter was geweest als veel van de acties al in de bestaande werkwijze waren verwerkt. Het is een grote klerezooi bij de RMN maar wethouder Vissers is daar niet de enige veroorzaker van.

Het is niet aan de raad vanavond om de directie weg te sturen maar in het plan van aanpak van de wethouder had de ambitie moeten staan om echte keuzes te maken en te zeggen ik wil het anders en ik voel de verantwoordelijkheid om dat te gaan doen. Tijdens de raadsvergadering zullen 2 moties worden ingebracht. Een motie van wantrouwen aan het adres van het dagelijks bestuur voor verandering met nieuwe bezems en een motie voor wethouder Vissers waarin zij wordt aangespoord om zich op te werpen als nieuwe voorzitter van het dagelijks bestuur en om de kaart te trekken om de verandering bij RMN te realiseren. De heer VAN HARDEVELD constateert dat de uitvoerende werkzaamheden bij RMN in orde zijn. Het is prettig dat collega Bruins onlangs benadrukte dat de RMN werkt biedt aan veel mensen met een flinke afstand tot de arbeidsmarkt. Uit het onderzoeksrapport komen veel symptomen van een verwaarloosde organisatie. Een rammelende administratieve organisatie, het ontbreken van tussentijdse financiële rapportages, geen fatsoenlijk ingerichte controlfunctie en geen adequaat werkproces rondom ziekte en disfunctioneren. Het kon bijna niet anders dan dat de gemeenteraad onlangs werd geconfronteerd met een financieel tekort waarover vooraf geen waarschuwingssignaal was afgegeven. Dit kan het management, het algemeen bestuur en het dagelijks bestuur van de RMN kwalijk worden genomen.

Wat betreft gemeenschappelijke regelingen zal de rol van de gemeente moeten veranderen, van toeschouwer op afstand in controleur en steller van kaders. Wat er gebeurd is, is niet in orde maar op het moment dat de RMN naar buiten kwam met het signaal dat de jaarrekening 2020 met een zo groot tekort sluit is er door het algemeen bestuur adequaat gehandeld. De vinger is op de zere plek gelegd en de wethouder is hier open en eerlijk over en bagatelliseert haar rol hierin niet. Met de analyse in de hand moeten er nu ingrijpende maatregelen worden genomen en dat gaat mogelijk nog meer geld kosten. De heer BOSMAN concludeert dat RMN de zaken niet op orde heeft maar dat ligt niet aan de mensen in de buitendienst. Die doen hun werk prima maar de financiële bedrijfsvoering is een bende. Te weinig medewerkers die onder hoge druk met aftandse ICT-systemen moeten werken en ook een aantal medewerkers functioneert niet goed en dat kost bakken met geld. Het management slaagt er niet in om de boel op orde te krijgen en bovendien is dit onder de pet gehouden. Het dagelijks bestuur heeft ook zitten slapen wat dat betreft of in ieder geval niet doorgevraagd. Hoe kunnen de gemeenteraden op deze wijze hun controlerende taak nog vervullen? De nucleaire optie is uittreden uit de RMN.

Het is nu duidelijk wat dat gaat kosten en dat is wel even schrikken, namelijk ruim 4 miljoen en dat is 2 keer zoveel als het drama met het gasontvangststation. Tegelijkertijd blijkt dat deze optie ook in andere gemeenten wordt besproken en in IJsselstein heeft

de raad bij motie aan het college verzocht om de optie verkopen aan of aansluiten bij een grote ervaren afvalinzamelaar als toekomstscenario mee te nemen. Er is misschien ook nog een tussenweg, bijvoorbeeld het aanstellen van een interim manager die orde op zaken gaat stellen en gaat inventariseren of de RMN zelfstandig wel toekomst heeft en zo ja, wat er nodig is om de boel in orde te krijgen en wat dit kost. Na de enorme verhoging van de afvalstoffenheffing vorig jaar is het echter niet meer te verkopen aan de inwoners om ze nog meer te laten betalen, zeker niet omdat dit de mensen treft die het toch al niet breed hebben. Naar welke oplossingsrichtingen gaat de voorkeur van de andere fracties uit en zijn er misschien nog andere uitwegen uit deze bende te bedenken? De heer VAN DER MEIJ memoreert dat er eerder een debat is geweest van moeten we toetreden tot de RMN of moeten we de werf zelf houden. Daar is zelfs nog een college op gevallen en later is de discussie geweest van we moeten het toch maar doen. De VVD is tot het laatste tegen geweest. Een van de redenen om het uit te besteden was dat de werf slecht was aan te sturen en de financiële planning niet goed op orde was.

Eigenlijk is het probleem uitbesteed in personele zin want er was sprake van een hoog ziekteverzuim en de bezetting kon steeds niet goed rond worden gekregen en er moest apparatuur van buiten worden gehuurd. De RMN heeft een oplossing gevonden voor het goed uitvoeren van de taak maar er zijn niet voldoende budgetten meegegeven voor een goede financiële aansturing. Er werd slechts gedacht aan zo min mogelijk overheadkosten maar de VVD heeft er voor gepleit om het klein te houden met een eigen werf en eventueel een werkbedrijf waar je sociaal zwakkeren aan het werk houdt. Eigenlijk is het probleem uitbesteed en dat probleem komt nu terug. Dan kun je wijzen naar het DB en het algemeen bestuur maar de gemeenteraad moet zijn hand in eigen boezem steken en de zaak niet compliceren met allerlei moties van wantrouwen et cetera. Nu moet worden geprobeerd om het gezamenlijk op te lossen en hopelijk gaan de amendementen of moties die worden ingediend die richting uit. De VVD zal goed luisteren maar heeft nog geen definitief standpunt ingenomen. Wethouder VISSERS meldt dat het college niet op de hoogte was van de brief van de provincie. Ongetwijfeld wordt die geagendeerd voor het AB van 7 juli waar de jaarrekening voorligt. Als de RMN wordt opgeheven is dat een ander financieel plaatje dan wat nu voorligt.

Het college heeft nu in kaart gebracht wat het kost als Baarn uittreedt maar als de hele organisatie wordt opgeheven is het een heel ander verhaal en dat is de vraag of het wordt verkocht en of er wel of niet een sociaal plan moet komen voor het personeel et cetera. Het klopt inderdaad dat wanneer een realistische begroting wordt gemaakt het meer geld gaat kosten. Bepaalde zaken kwamen niet goed in de begroting terecht. Het niet realistisch begroten is het grootste probleem maar er zijn ook een aantal andere zaken als het HRM-beleid wat niet deugt. Als dat op orde wordt gebracht gaat het ook meer geld kosten. Als RMN aangeeft dat er meer mensen nodig zijn is een fout die de gemeente zich kan aantrekken dat daar nooit middelen voor ter beschikking zijn gesteld. Er wordt bijvoorbeeld al tijden gevraagd om een beleidsmedewerker en daarvan is steeds gezegd dat doen we niet want dat betalen uiteindelijk onze inwoners. Zo is er ook voor gekozen om de uitvoerende organisatie heel goed op orde te hebben maar de interne organisatie is heel klein en summier gehouden en daarvan zegt ook de accountant dat dat geen verstandige keuze is geweest. Daardoor is het ook een zooitje geworden. Als spreker meer lef had gehad en had gezegd van we gaan toch de raad om meer geld vragen, dan was die discussie ook met elkaar gevoerd.

Wat betreft de moties, de raad gaat er niet over wie de voorzitter is van het DB maar daar gaat het AB over. De raad kan hoogstens een suggestie doen in die richting. Als dat voorstel voorligt zal zij zich er hard voor maken. Het zou jammer zijn als een motie van wantrouwen richting DB wordt ingediend. Beter is om te proberen om met elkaar de energie op te brengen om de situatie op te

lossen. Zeker het personeel van RMN schiet er niet mee op als met elkaar alleen maar wordt geconstateerd dat het een zooitje is. Juist de uitvoering gaat erg goed. Het is onze organisatie en het zijn onze mensen die daar werken. Deze mensen zijn nu ook in onwetendheid van hoe gaat het verder. Ze doen hun werk uitstekend. Hoe eerder met elkaar kan worden geconcludeerd dat een einde wordt gemaakt aan die onzekerheid hoe beter dat zou zijn. De heer SCHOUTEN merkt op dat het AB eerder maatregelen had moeten nemen ten aanzien van de interne organisatie, niet de buitendienst zijnde, dan had deze discussie niet hoeven te worden gevoerd. Vanaf 2016 wordt structureel te weinig begroot en zelfs de wijziging op de begroting is te laag en dan moet dat nog eens worden bijgesteld bij de vaststelling van de jaarrekening. Het is dus geen probleem dat pas nu is ontstaan. De brief van de provincie is in december jongstleden aan de RMN gestuurd en dan is het heel verwonderlijk dat de wethouder daar geen kennis van heeft genomen. Waarom worden dit soort brieven niet eerder in het algemeen bestuur gedeeld? Er zijn geen voorstellen gezien dat de interne organisatie moet worden uitgebreid en als die er wel waren geweest had de raad op dat moment een afweging kunnen maken.

Tot nu toe wordt de gemeenteraad steeds geconfronteerd met overschrijdingen van de begroting en dan wordt vanaf 2016 gesproken over bijna 10 miljoen. De oplossing wordt nog niet gezien. Wethouder VISSERS zegt dat ook de registeraccountant aangeeft dat het niet juist begroten een terugkerend probleem is. Nagegaan zal worden of iets is gemist wat betreft de brief van de provincie en waarom die niet is geagendeerd. Spreker had niet het lef om de raad voor te stellen om bijvoorbeeld extra geld beschikbaar te stellen voor beleidscapaciteit. Onlangs heeft zij bij de perspectiefnota de euvele moed gehad om extra geld te vragen voor communicatie maar het moet nog worden gezien of ook dat het gaat halen. De heer EIJBAARD constateert dat de problemen al veel langer duren dan een paar jaar. Als mensen al zo lang op een bepaalde post zitten en jaar na jaar hebben laten zien dat ze niet in staat zijn om die problemen op te lossen waardoor de gemeenten constant achter de feiten aanlopen zitten niet de juiste mensen op de juiste plek en de komende jaren worden die problemen ook niet opgelost als die mensen daar blijven zitten. Denkt de wethouder dat deze mensen het ineens nu wel zien en dat het wordt opgelost? De PvdA gelooft daar niet in. Wethouder VISSERS vraagt of de heer Eijbaard het dan specifiek heeft over de mensen in het DB.

De heer EIJBAARD zegt dat dit het enige is waar de raad nog iets over te zeggen heeft want de gemeenteraad gaat niet over de bedrijfsvoering. Het dagelijks bestuur zit dichter op de bedrijfsvoering en die heeft ook alle onderzoeken die in het afgelopen jaar zijn geweest aan hun laars gelapt. Dat kun je ze kwalijk nemen en dat mag de raad ook uitspreken. Wethouder VISSERS stelt dat het een gewetensvraag is of de juiste mensen op de juiste plek zitten. Het is belangrijker om te kijken wat ze zelf beter kan doen. Het is heel vervelend om iets over collega’s te zeggen. Er zijn een aantal harde noten gekraakt wanneer wordt gezegd of er wel voldoende is doorgevraagd op een aantal zaken. Er liggen een aantal ernstige conclusies omtrent het functioneren van het algemeen bestuur. De heer EIJBAARD merkt op dat die conclusies er ook al lagen in 2018, 2019 en 2020. Wat maakt het nu dat er wel verandering is die daarvoor niet is geweest? Daar heeft hij geen vertrouwen in.

De heer BOSMAN zegt dat een optie is om uit de RMN te gaan. Er kan ook hier en daar wat worden bijgeplust. We kunnen kijken of we wat poppetjes kunnen wegsturen en een vierde optie is geld erbij. Het is nog niet duidelijk wat de raad wil want er worden heel verschillende oplossingsrichtingen gehoord. De heer VAN DER MEIJ is van mening dat de heer Eijbaard terecht kritische vragen stelt en zich afvraagt of het zo verder kan maar bij het leiden van een organisatie moet steeds de analyse worden gemaakt of de mensen bereid zijn om te veranderen. De vervolgvraag is of de mensen die er zitten ook in staat zijn om het te doen. De wethouder is ervan overtuigd dat de mensen de bereidheid hebben maar er moet een analyse worden gemaakt of de mensen in staat zijn om die sturing te geven waar de gemeenteraad om vraagt. Dan hoef je niet tegen mensen te zeggen van je hebt gedisfunctioneerd maar misschien moet de conclusie worden getrokken dat die mensen niet in staat zijn om de professionaliseringsslag te maken die bij een iets grotere organisatie hoort. Dan is of een uitbreiding van de organisatie nodig maar dan zal je toch eerst de vraag moeten stellen of de mensen op die plek in staat zijn om dat werk uit te voeren. De heer KOUDSTAAL begrijpt dat het ook met geld te maken heeft. De organisatie is in de afgelopen jaren 10 miljoen tekort gekomen omdat steeds verkeerd wordt begroot.

Dat is absoluut fout maar dit zou best wel eens gevoed kunnen zijn door alle gemeenteraden die steeds de kosten willen drukken. Er kan worden gezegd van het management moet naar huis maar wie gaat dat betalen? Dat moet volgend jaar weer worden doorberekend aan de inwoners. Als de organisatie niet kan draaien met de financiële middelen die ze nu heeft moet ervoor worden gezorgd dat die financiële middelen er wel komen. De heer EIJBAARD stelt dat deze raad steeds heeft geprobeerd op basis van de cijfers die werden ontvangen de juiste keuzes te maken. De raad is altijd kritisch geweest op de kosten maar alle meerkosten zijn altijd betaald omdat het moet. Het begint bij wat de aanleiding is van die kosten en alle afgelopen onderzoeken laten duidelijk zien dat de RMN verkeerd begroot, te veel uren tegen een te laag bedrag. Dus de uren worden gekort want die hoeven uiteindelijk niet te worden ingezet en dan ontstaan die tekorten. Als de organisatie wordt versterkt is er iemand die dat inzichtelijk kan maken en zolang dat niet wordt gedaan heeft de gemeenteraad geen inzicht in het bedrag wat erbij moet. De mensen die hieraan sturing hadden moeten geven na zoveel onderzoeken en 2 brieven van de provincie hebben zitten slapen en hun taak niet goed gedaan en dan moet er iemand anders op die plek komen.

Uit alle onderzoeken die gedaan zijn mag ook worden geconcludeerd dat de rest van de mensen in de organisatie een prima job doen maar het begint er bij dat de mensen die in het dagelijks bestuur zitten de urgentie begrijpen en de problemen gaan oplossen wat ze de afgelopen jaren niet gedaan hebben. Dat lukt alleen wanneer daar nieuwe bezems zitten. De heer BRUINS is van mening dat de oplossing begint met de evaluatie. De gemeente zal eerst een keuze moeten maken hoe zij met het afval wil omgaan en dan kan pas worden gekeken naar welke organisatie daarbij hoort en welke prijskaartje de raad daarvoor over heeft. De heer SCHOUTEN vindt dat moet worden ingegrepen in de organisatie. De directie van RMN heeft een signaalfunctie en als er steeds middelen tekort zijn waardoor de organisatie niet goed kan werken zal zij dat moeten aangeven. Wanneer dat niet wordt aangegeven blijf je in gebreke. In de moties van de gemeente IJsselstein wordt terecht geconstateerd dat de RMN slechts met één gemeente is uitgebreid in de afgelopen jaren en dat is Bunnik. Als je schaalvergroting toepast kun je ook de kosten beter verdelen en zeker de overhead.

De heer VAN HARDEVELD zegt dat het niet zo zinvol is om te praten over uittreden of fuseren met een andere organisatie. Het kost een smak geld om uit de RMN te treden en het is vrij duidelijk dat in de organisatie zelf, in de backoffice, flink moet worden ingegrepen. Of daarbij koppen moeten rollen, daar gaat de gemeenteraad niet over. Dat is aan de mensen die de organisatie flink moeten doorlichten en opschudden. Op het moment dat je probeert om onder wat het werkelijk kost te gaan zitten krijg je dat met een boemerang in je gezicht terug. Het heeft jaren lang geduurd voordat de gemeente daarachter kwam maar dat is de conclusie die moet worden getrokken. De heer VAN DER MEIJ merkt op dat geld niet altijd de oplossing is. Het begint ermee of de organisatie in staat is om inzichtelijk te maken wat ze nodig heeft. Dat moet worden opgelost en de dagelijkse directie moet signaleren. Als daar meer fte’s voor nodig zijn of een verschuiving binnen de fte’s dient de directie dat te regelen. Dat kan meer geld kosten maar dan moet er een plan achterliggen waarom die verhoging is ontstaan. De heer EIJBAARD zegt dat het begint bij een basisoplossing en dat is in de RMN blijven want de RMN is van ons en daar moeten de problemen worden opgelost.

Dat begint bij het versterken van de financiële organisatie zodat de organisatie goed zijn werk kan doen en ervoor kan zorgen dat er realistisch wordt begroot en dat de gemeenteraden daarop vervolgens de juiste keuzes kunnen maken. Het kan de raad niet worden verweten dat te weinig geld beschikbaar is gesteld als steeds de verkeerde bedragen worden voorgeschoteld. Met de kennis van toen heeft de raad destijds de juiste keuzes gemaakt maar achteraf blijkt de informatie verkeerd. Dus verandering vanuit de aansturing door het bestuur om ervoor te zorgen dat de aandachtspunten opgepakt worden en daarna de organisatie versterken. De organisatie is echt goed in afvalverwerking maar er zou een opdracht kunnen worden meegegeven van kijk naar schaalvergroting. In de motie van IJsselstein zit ook een soort dreiging van als u niet verandert stappen wij eruit maar het is niet constructief om dat van tevoren te zeggen. Als je de intentie hebt om het met elkaar op te lossen moet je dat ook doen en daar helpt dreigen vooraf niet bij. Dat wil niet zeggen dat je niet een aantal stevige uitspraken mag doen en ook nog een stevige opdracht mee mag geven om te veranderen. De heer BOSMAN zegt dat uittreden of fuseren nogal wat is gezien de kosten die daarmee gemoeid zijn. Hij zal wel verder onderzoek doen hoe de hazen lopen bij andere gemeenten.

Er zal wel wat in de personele sfeer moeten worden gedaan en of dat nou het DB of de directie is. Als met de RMN verder wordt gegaan zal niet worden ontkomen aan investeren maar de vraag is wat dat betekent voor de afvalstoffenheffing. De heer EIJBAARD stelt dat een oplossing is om te zeggen dat de gemeenteraad het huidige bestuur niet ziet zitten en dat een aansporing wordt gegeven aan het goede plan van aanpak van de wethouder Vissers door te zeggen van wat ons betreft mag het wel een stapje verder gaan. De heer SCHOUTEN zegt dat een motie die wantrouwen uitspreekt richting de directie en het dagelijks bestuur zal worden ondersteund. Enige zelfreflectie vanuit de directie is tot nu toe nog niet gehoord. Een rode kaart of een motie van wantrouwen gaan prima samen en met elkaar kan bekeken worden hoe dit moet worden uitgesproken. De heer BOSMAN geeft aan dat de fractie zich kan aansluiten bij de motie die de PvdA in voorbereiding heeft. De heer VAN DER MEIJ meldt dat een en ander in de fractie zal worden besproken. 10. Sluiting

De VOORZITTER sluit de vergadering om 23.05 uur. Aldus vastgesteld in de openbare bijeenkomst “Debat in de Raad” van 15 september 2021.

De griffier,

De voorzitter,