181583 Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024 bijlage 1 Nota Sociaal Domein AANGEPASTE VERSIE
Tekst van het document
Baarn Vitaal Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024
2
INHOUDSOPGAVE
Introductie
4.
5.
4
1.
Inleiding
6
2.
Toekomstvisie sociaal domein: Baarn Vitaal
7
3.
Trends en ontwikkelingen
12
Hulp en ondersteuning binnen het Baarnse Sociaal Domein
14
4.1.
Vitaliteitsbeleid
14
4.2.
Basisvoorzieningen
15
4.3.
Toegang tot zorg
16
4.4.
Uitvoeringskader Sociaal Domein
16
Wat hebben we hiervoor nodig?
17
5.1.
Financiën
17
5.2.
Grip op de Zorgkosten
18
5.3.
Monitoring en indicatoren
19
5.4.
Communicatie en samenwerking
19
Bijlage A:
Evaluatie beleid Sociaal Domein Baarn 2017-2020
20
Bijlage B:
Toelichting Pijler Vitaliteit
24
Bijlage C:
Toelichting Pijler Basisvoorzieningen
28
Bijlage D:
Toelichting Pijler Toegang tot zorg
32
Bijlage E:
Activiteiten, samenwerking en inkoop Sociaal Domein gemeente Baarn 2021-2024
36
Bijlage F:
Financiële aspecten ontwikkelingen sociaal domein 2021 – 2024
50
Bijlage G:
Monitoring en sturing
51
6.
Bijlagen
3
INTRODUCTIE
Baarn is een fijne gemeente om in te wonen. Het is hier groen, er zijn mooie voorzieningen – voor jong en oud - en er worden veel activiteiten georganiseerd. Dag in dag uit zetten inwoners, bedrijven en organisaties zich in om dit zo te houden en waar nodig te verbeteren. Gelukkig gaat het met de meeste inwoners goed. Ze zijn zelfstandig en kunnen de uitdagingen van het leven aan. Sommige van hen maken het verschil in Baarn door vrijwilligerswerk en/of mantelzorg op zich te nemen. Deze zelf- en samenredzaamheid koesteren we. Als het niet goed gaat met een inwoner, gaan we samen met hem of haar op zoek naar passende zorg en ondersteuning. Daarbij kijken we ook naar wat betaalbaar is. We zetten daarom in op preventie en op een sterke basisinfrastructuur met veel voorzieningen. Het is daarnaast ook belangrijk dat we accepteren dat het leven niet maakbaar is en we alles onder controle kunnen houden. Dat hoort er ook bij en hoeft niet gelijk tot zware vormen van zorg te leiden. De komende jaren staat ‘positieve gezondheid’ centraal in ons beleid. We ondersteunen inwoners om goed met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te kunnen gaan. Zo kunnen zij regie voeren over hun leven, hun talenten benutten en zich inzetten voor de samenleving. Onze inzet wordt gemonitord.
Dat helpt ons om inzichtelijk te maken of we de dingen goed doen en of we nog steeds de goede dingen doen. Zo kunnen we ervoor zorgen dat de investeringen ten goede komen aan het welzijn van onze inwoners. Met dit nieuwe beleidskader Sociaal Domein geven we op hoofdlijnen weer hoe we de komende jaren samen met organisaties en inwoners er voor blijven zorgen dat het inderdaad fijn wonen is in Baarn. Een gemeente waarin we rekening houden met elkaar en bereid zijn iets voor elkaar te doen. Ieders welzijn is dan niet enkel het domein van de zorgprofessionals, maar van ons allemaal.
André van Roshum, wethouder Sociaal Domein
4
5
1.
INLEIDING
Gemeenten hebben in 2015 meer taken in het sociaal domein gekregen. De gemeente Baarn heeft sindsdien een grote slag geslagen. Ook de afgelopen vier jaar is er veel gedaan om onze ambities te behalen. Nu de beleidsnota’s sociaal domein, sport- en beweegbeleid en kunst en cultuur per 31 december 2020 zijn afgelopen, is het tijd om de balans op te maken en de koers uit te zetten voor de komende vier jaar. Hoewel de uitgangspunten uit deze beleidsnota’s grotendeels nog van toepassing zijn, vraagt de veranderende samenleving om een frisse blik op onze visie en ambities. Het is een bijzondere tijd die veel vraagt van onze inwoners en van de gemeente Baarn. Door de coronacrisis liggen maatschappelijke problemen als eenzaamheid en werkeloosheid op de loer. Daarnaast neemt ook in Baarn de vergrijzing toe. Mensen worden ouder en wonen langer zelfstandig. Onderwerpen zoals gezondheid, passende voorzieningen, gemeenschapszin en goed gebruik van onze openbare ruimte zijn dan ook aan de orde van de dag. Daarnaast hebben we, net als veel andere Nederlandse gemeenten, te maken met stijgende zorgkosten. Door corona zullen de kosten voor uitkeringen en re-integratietrajecten verder stijgen. Ook komen er de taken voor de Wet Inburgering bij, waarvoor bekostiging uit het Rijksbudget nog niet vaststaat.
Het creëren van passende woningen voor inwoners die extra zorg en ondersteuning nodig hebben is een grote opgave voor de toekomst. Kortom, veel uitdagingen binnen het sociaal domein de komende vier jaar. Deze uitdagingen vragen om een andere rol voor de gemeente Baarn. Wat nodig is, is een wendbare organisatie die flexibel inspeelt op de veranderingen in de samenleving. Het is meer dan ooit van belang om niet alleen binnen onze gemeentelijke organisatie, maar ook daarbuiten verbindingen te leggen. In een tijd waarin steeds meer van inwoners verwacht wordt en waarin zij meer en meer gebruik moeten maken van hun eigen netwerk, is het belangrijk dat wij maatschappelijke initiatieven die bijdragen aan onze visie en doelen mogelijk maken via aanbod van maatschappelijk vastgoed of via subsidies. Voor inwoners die financiële problemen hebben, organiseren we tijdelijke ondersteuning en uitzicht op werk of opleiding. Wij zorgen ervoor dat inwoners altijd mee kunnen doen aan de samenleving door in te zetten op sport en beweging, kunst en cultuur, passend onderwijs en dagbesteding. Zo wordt maatschappelijke deelname bevorderd en eenzaamheid tegengegaan. Om op een juiste manier aan deze opgaven te werken, heeft de gemeente Baarn een de visie op het sociaal domein vernieuwd. Een visie die inspeelt op de veranderende samenleving en de behoeften van onze inwoners.
Centraal binnen deze visie staat het bevorderen van ‘Positieve gezondheid’. De beleidskeuzes die de gemeente Baarn de komende vier jaar maakt zullen in lijn zijn met onze visie ‘Baarn Vitaal’. Ook houden we rekening met de uitdagingen die op ons pad komen. De komende vier jaar wordt alles uitgevoerd binnen de bestaande budgetten en hebben we een bezuinigingsopgave binnen het sociaal domein. Dit vraagt om een herverdeling van budgetten, een verschuiving van ‘ondersteunen’ naar ‘voorkomen’ en van maatwerk naar groepsaanbod wanneer mogelijk. Tegelijkertijd staan wij in Baarn voor het behouden van de kwaliteit van ons aanbod en onze dienstverlening. De visie en ambities in deze nota zijn daarom afgestemd met de Adviesraad Sociaal Domein Baarn (ASDB) en onze maatschappelijke samenwerkings- en uitvoeringspartners. Effectiviteit van aanbod en dienstverlening worden regelmatig gemonitord om de kwaliteit zo hoog mogelijk te houden en de juiste keuzes te kunnen maken.
6
2.
TOEKOMSTVISIE SOCIAAL DOMEIN: BAARN VITAAL
In Baarn doet iedereen mee naar vermogen; onze inwoners maken de samenleving. Wij zijn ervan overtuigd dat onze inwoners zelf in staat zijn om de regie te nemen en te houden over hun eigen leven. Soms met behulp van het eigen netwerk of door de inzet van vrijwilligers. Als dat niet langer voldoende is, is er zorg en ondersteuning. Een positieve aanpak en de focus op wat iemand wel kan staat bij ons centraal. Daarom hebben wij onze visie ‘Baarn Vitaal’ genoemd.
Terugblik
Gemeenten hebben per 1 januari 2015 meer taken in het sociaal domein. In 2017 heeft de Baarnse gemeenteraad de volgende visie en beleidsnota’s vastgesteld: • Het Visiedocument sociaal domein 2017-2020; • De Beleidsnota zorg, welzijn en onderwijs 2017-2020 ‘Samen in Baarn’; • De Beleidsnota Kunst en Cultuur 2017-2020; • De Beleidsnota sport- en beweegbeleid 2017-2020 ‘Samen sporten in Baarn’. Deze visie en nota’s bevatten de beleidsdoelstellingen en activiteiten van de afgelopen vier jaar. De Evaluatie beleid Sociaal Domein Baarn 2017-20201 laat zien wat de gemeente Baarn allemaal bereikt heeft.
Nieuwe focus
In Baarn benutten wij de kracht van onze inwoners. Binnen het sociaal domein werken wij vanuit drie pijlers:
VITALITEIT
1
BASISVOORZIENINGEN
TOEGANG TOT ZORG
Bijlage A: Evaluatie beleid Sociaal Domein Baarn 2017-2020
7
Pijler Vitaliteit De basis van de Baarnse samenleving wordt gevormd door de eigen kracht en de gezamenlijke kracht van onze inwoners. De gemeente stimuleert inwoners om goed voor zichzelf én voor elkaar te zorgen. Voor het grootste deel van de inwoners is deze sterke sociale basis genoeg om goed mee te draaien in de maatschappij. Daarnaast kunnen onze inwoners gebruik maken van algemene voorzieningen dichtbij huis, zoals de huisarts en de sportvereniging. Ook zijn zij actief in hun vrije tijd, waarvoor goede voorzieningen voor sport, cultuur, recreatie en ontmoetingen in de buurt beschikbaar zijn. Het inzetten van de eigen kracht en het sociale netwerk om problemen te voorkomen en op te lossen vinden wij erg belangrijk. Preventie is hierbij een sleutelwoord.
Pijler Basisvoorzieningen Inwoners die hulp of ondersteuning nodig hebben kunnen hiervoor in aanmerking komen. Inwoners en hun kinderen kunnen gebruik maken van bijvoorbeeld onderwijs, gezondheidszorg en vervoer. Zij weten waar ze terecht kunnen met vragen. De toegang tot hulp en ondersteuning is goed vindbaar, laagdrempelig en nabij. De ondersteuning is kortdurend en wordt geboden in de vorm van informatie, advies en een warme overdracht naar professionals. De afweging voor ondersteuning wordt gemaakt door te kijken naar wat iemand wél zelf kan. Daarnaast wordt gekeken of de omgeving of vrijwilligers een bijdrage kunnen leveren. Door goed te kijken naar de hulpvraag is de gemeente in staat om ondersteuning efficiënt in te richten.
Pijler Toegang tot zorg Als eigen kracht en basisvoorzieningen niet genoeg zijn, kan langdurige (specialistische) worden ingezet. De gemeente is verantwoordelijk voor het organiseren van een sociaal vangnet. Dit geldt zowel voor de Wet Maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Wet op de Jeugdzorg en de Participatiewet. We werken vanuit de volgende uitgangspunten: • voorkomen is beter dan genezen (preventie); • zorg wordt afgestemd op de omstandigheden van de inwoner; • zorg wordt waar mogelijk in groepsverband aangeboden zonder de menselijke maat te vergeten; • lichte zorgvormen gaan voor zwaardere vormen. Ons Lokaal Team speelt hierin een belangrijke rol, maar ook de samenwerking met zorgaanbieders, uitvoeringspartners, welzijnsinstellingen en het onderwijs dragen hieraan bij.
8
Onze aandacht gaat de komende jaren uit naar het vormen van een balans tussen deze drie pijlers. Ze staan op zichzelf en zijn tegelijkertijd met elkaar verbonden. Deze verbondenheid zorgt voor een naadloze aansluiting en op deze manier voorkomen we dat mensen tussen wal en schip vallen. De drie pijlers vormen samen de maatschappelijke basis in Baarn. Wij willen voorkomen dat het beschikbare budget voor het sociaal domein steeds meer ingezet moet worden om de stijgende kosten voor specialistische zorg op te vangen. Wij willen blijven investeren in vitaliteit en basisvoorzieningen, omdat deze juist zo belangrijk zijn voor onze inwoners.
Positief evenwicht bewerkstelligen: positieve gezondheid als middel
De gemeente Baarn staat voor een gezonde samenleving waarin alle inwoners zoveel mogelijk de regie hebben en houden over hun eigen leven. Met andere woorden: we streven naar een positieve gezondheid2 van onze inwoners. Positieve gezondheid gaat uit van de kracht van mensen, hun veerkracht en van wat hun leven betekenisvol maakt. Dit is meetbaar gemaakt door vanuit zes eigenschappen te bekijken hoe mensen (positieve) gezondheid ervaren. In onderstaande tabel beschrijven wij deze zes eigenschappen en linken deze aan activiteiten in Baarn.
• • • • • • • • • • • • • •
• • • • • • •
Je gezond voelen Fitheid Klachten en pijn Slapen Eten CondiƟĞ Bewegen
Zorgen voor jezelf Je grenzen kennen Kennis van gezondheid Omgaan met Ɵjd Omgaan met geld Kunnen werken Hulp kunnen vragen
Sociale contacten Serieus genomen worden Samen leuke dingen doen Steun van anderen Erbij horen Zinvolle dingen doen Interesse in de maatschappij
• • • • • • •
• • • • • • •
Onthouden Concentreren Communiceren Vrolijk zijn Jezelf accepteren Omgaan met verandering Gevoel van controle
• • • • • • •
Zinvol leven Levenslust Idealen willen bereiken Vertrouwen hebben Accepteren Dankbaarheid Blijven leren
Genieten Gelukkig zijn Lekker in je vel ziƩen Balans Je veilig voelen Hoe je woont Rondkomen met je geld
© Instute for Posive Health (iPH) | iph.nl |Gespreksinstrument 1.0
2
De beweging Positieve Gezondheid is opgericht door Machteld Huber, de grondlegger van het gedachtegoed. Voor meer informatie zie het Institute for Positive Health: https://iph.nl/
9
De zes eigenschappen
DAGELIJKS FUNCTIONEREN
Onze inwoners werken of participeren naar eigen kunnen, kunnen omgaan met financiën en kunnen voor zichzelf zorgen.
MEEDOEN
Iedereen in Baarn hoort erbij, doen (samen) leuke dingen en zijn maatschappelijk betrokken.
MENTAAL WELBEVINDEN
De inwoners zijn zelfredzaam en hebben het gevoel controle te hebben over hun leven.
GEZOND VOELEN
Onze inwoners zijn in beweging en voelen zich fit. We zien gezondheid niet alleen als de af- of aanwezigheid van ziekte, maar zetten in op wat onze inwoners wel kunnen.
KWALITEIT VAN LEVEN
De inwoners van Baarn genieten van het leven, voelen zich veilig en hebben een goed evenwicht gevonden tussen werk en privé, inspanning en ontspanning.
ZINGEVING
De inwoners hebben idealen waar ze zich voor willen inzetten en blijven leren.
Tabel 1. De zes eigenschappen van positieve gezondheid – Baarnse aanpak
Bij de verdere ontwikkeling van ons beleid zullen wij telkens weer toetsen of dit bijdraagt aan de positieve gezondheid van onze inwoners. Wij hebben de zes eigenschappen van positieve gezondheid, evenals de drie pijlers en de daarbinnen vallende beleidsterreinen opgenomen in de Matrix positieve gezondheid Sociaal Domein gemeente Baarn3. Deze matrix geeft inzicht in het totale Baarnse aanbod binnen het Sociaal Domein en waartoe het aanbod bijdraagt. Daarnaast biedt de matrix handvatten om het effect van ons aanbod te meten. Op deze manier kunnen wij ons aanbod goed aan laten sluiten bij de vraag van onze inwoners.
3
10
Bijlagen B, C en D: Toelichting Pijlers Vitaliteit, Basisvoorzieningen en Toegang tot zorg
• Armoederegisseurs Baarn • Perspectief op Werk • Project Wonen en Zorg
• Maatschappelijke begeleiding statushouders via Vluchtelingenwerk • Pit Baarn • Project Werkgeversbenadering
• Dagbestedingscoach • Declaratiefonds • Lokale Alliantie Baarn
• Dementievriendelijke samenleving • ‘Een tegen Eenzaamheid’ •‘Samen Sterk’
• Stimuleringsbudget
• Maatjesproject
• Project valpreventie
• Thuisadministratie & Meer
• Baarns Sportakkoord • B-Slim
• Baarnse Winterspelen • Project Fitte School
• Antidiscriminatiebeleid
• Baarnse Kunst- en Cultuuragenda
• Taalplusklassen • Volwasseneducatie
• Maatschappelijke-/burger initiatieven
• Cultuureducatie
11
3.
TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
Natuurlijk houden wij naast onze lokale visie rekening met regionale, landelijke en zelfs internationale trends en ontwikkelingen. Deze worden in dit hoofdstuk omschreven. Impact corona Het coronavirus heeft geleid tot een crisis zoals we die nog niet eerder hebben meegemaakt in Nederland. Ook in Baarn zijn de nodige maatregelen genomen om de samenleving zo goed mogelijk te beschermen en toch draaiende te houden. Dat deed de gemeente in samenwerking met maatschappelijke partners, uitvoeringsorganisaties én inwoners. Vooralsnog houden we er rekening mee dat de gevolgen van het coronavirus goed merkbaar blijven in ons dagelijks leven. Ondanks de steunmaatregelen is de verwachting dat er een nieuwe groep kwetsbare inwoners zal ontstaan. Zij lopen meer risico om in een sociaal isolement terecht te komen, kunnen minder makkelijk hulp krijgen voor psychische problemen, raken hun baan kwijt of hun kinderen lopen een leerachterstand op. De verwachting is dat veel hulpvragen zijn uitgesteld en met het voortduren van de crisis er alsnog meer hulpvragen zullen komen van onze kwetsbaarste inwoners. Gelukkig zien we dat er ook mooie dingen ontstaan. Mensen houden rekening met elkaars gezondheid en steken elkaar een helpende hand toe. Ook zien we een beweging waarin inwoners lokale ondernemers een hart onder de riem steken.
Omgevingswet De nieuwe Omgevingswet biedt de mogelijkheid om de verbinding te leggen tussen verschillende terreinen: ruimte, verkeer en vervoer, water, natuur, cultureel erfgoed en gezondheid. Zo wordt er gekeken naar de invloed van de inrichting van onze leefomgeving op maatschappelijke doelen. Bijvoorbeeld gezondheid; je kunt de leefomgeving van inwoners zo inrichten dat een gezonde leefstijl centraal staat. Een gezonde leefomgeving draagt weer bij aan langer zelfstandig wonen, meer bewegen, sociale veiligheid en ontmoeten. Zo draagt de leefomgeving bij aan positieve gezondheid; in het bijzonder aan de kwaliteit van leven, mentaal welbevinden en participatie. Toename zorgkosten Door de jaren heen zien we een toename van de zorgkosten. Dit heeft meerdere oorzaken, zoals het langer zelfstandig blijven wonen van een steeds groter wordende groep ouderen waarbij zorg en ondersteuning nodig is. Ook het zelfstandig gaan wonen of blijven wonen van mensen met GGZ problematiek is hier een goed voorbeeld van. Het risico op financiële tekorten blijft, doordat de beschikbare budgetten niet gelijk opgaan met de groei van de zorgvraag. Ontwikkelingen regionale samenwerking Sociaal Domein De gemeente Baarn gaat de regionale samenwerking op de gebieden ‘jeugd’ en ‘beschermd wonen’ verstevigen. Zo kan de zorg en ondersteuning geboden worden die inwoners nodig hebben.
Er wordt goed gekeken naar wat we lokaal kunnen oppakken en wat er juist regionaal moet worden geregeld. Passende zorg blijft hierbij het uitgangspunt. We kijken naar wat iemand zelf kan, wat er in het eigen netwerk opgepakt kan worden en hoe de gemeente daaraan kan bijdragen. BBS Uitvoeringsorganisatie We willen de dienstverlening op het gebied van werk en inkomen verbeteren. Daarom gaan we in 2021 samen met de gemeenten Soest en Bunschoten in gesprek over de kerntaken van uitvoeringsorganisatie BBS. We kijken onder andere naar dienstverlening voor nieuwkomers en mensen met een (arbeids-)beperking. Ook wordt meegenomen in hoeverre RWA Amfors geschikt is om trajecten te bieden aan inwoners met een beperking.
12
Regionale inkoop Zorg (Jeugd en Wmo) Om goede en betaalbare hulp te bieden, werken we in de Regio Amersfoort samen bij de inkoop van Wmo (begeleiding en respijtzorg) en Jeugdhulp. In de periode 2021-2025 werken we verder aan de verschuiving van individueel- naar groepsaanbod en het bouwen aan een samenleving waarin iedereen een plaats heeft. Daarvoor zullen we met elkaar het gesprek voeren over wat 'normaal' is en hoe we elkaar kunnen helpen. Wet verplichte GGZ (WvGGZ) De Wet Verplichte GGZ (WvGGZ) is ingegaan op 1 januari 2020 en maakt het mogelijk om verplichte zorg te bieden wanneer er sprake is van een psychische stoornis. Daarbij geeft de wet meer instrumenten voor verplichte zorg op maat, waarbij de gemeente kan kijken hoe de patiënt zoveel mogelijk mee kan blijven doen in de maatschappij. Om op tijd een aan de bel te kunnen trekken is een meldpunt ingericht waar mensen terecht kunnen. Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (WAMS) Naar verwachting treedt op 1 januari 2022 de WAMS in werking. Deze wet regelt dat gemeenten in specifieke situaties ruimte krijgen om te verkennen of mensen kampen met gestapelde problemen, en welke partijen nodig zijn om de problemen op te lossen. Het doel is een snellere en meer gecoördineerde integrale hulp voor kwetsbare mensen.
Ook hier zullen we weer kijken naar een integrale aanpak, waarbij we met de ketenpartners kijken wat iemand zelf kan doen én naar een samenhangende zorg en ondersteuning, waarbij niet alleen die cliënt, maar ook de gezinsleden kunnen worden betrokken. Veranderopgave Inburgering (VOI) Gemeenten krijgen naar alle waarschijnlijkheid per 1 januari 2022 de taken op het gebied van inburgering erbij. Deze zal in de toekomst nauw worden gekoppeld aan participatie. Het doel is om statushouders zo snel mogelijk deel te laten nemen aan de samenleving. Hiervoor streven we naar een groter aanbod aan vrijwilligers-, stage- en werkervaringsplekken. Ook onderzoeken wij of de inkoop van inburgeringspakketten lokaal of regionaal plaats kan vinden, waarbij we bijeenkomsten zoveel mogelijk lokaal organiseren. Lokale Inclusie (VN verdrag) In Baarn zijn voorzieningen voor iedereen toegankelijk, ook voor mensen met een taalbarrière of een geestelijke/ lichamelijk beperking. Daarnaast is er plaats voor iedereen, ongeacht geslacht, afkomst, religie of seksuele voorkeur. Daarom zetten wij ons in om discriminatie te voorkomen en bestrijden en leggen we een stevige verbinding met ons veiligheidsbeleid om ervoor te zorgen dat iedereen binnen onze gemeente zich veilig voelt.w
13
4.
HULP EN ONDERSTEUNING BINNEN HET BAARNSE SOCIAAL DOMEIN
De komende vier jaar bouwen wij aan onze diensten binnen het sociaal domein. Hierbij gaan wij ervan uit dat veel van onze inwoners vitaal en zelfredzaam zijn. Inwoners kunnen altijd bij ons terecht met vragen en hulp bij het aanvragen van regelingen. Voor diegenen die meer nodig hebben organiseren wij passende ondersteuning. Onze ondersteuningsstructuur binnen het sociaal domein wordt uitgewerkt aan de hand van drie pijlers.
4.1.
Vitaliteitsbeleid
Vitaal zijn betekent fit, gezond en veerkrachtig zijn en in staat zijn om de regie te nemen over je eigen leven. De gemeente Baarn draagt bij aan een vitale samenleving: • • •
Wij streven naar een gezonde en sociale samenleving, waarin inwoners een hoge kwaliteit van leven ervaren en iedereen mee kan doen; Wij kijken naar wat onze inwoners zelf kunnen, wat het eigen sociale netwerk kan betekenen, en financieren maatschappelijke-/burgerinitiatieven; Wij investeren in preventie waardoor problemen en/of zwaardere ondersteuningsvormen zo veel mogelijk voorkomen kunnen worden.
Inwoners van Baarn doen veel voor elkaar. Binnen het eigen sociale netwerk en daarbuiten. Denk aan mantelzorgers, maatschappelijke-/burgerinitiatieven en vrijwilligers. Op deze manier kunnen ouderen en mensen met een beperking langer zelfstandig blijven wonen, groeien kinderen gezond en veilig op, kan iedereen genieten van kunst en cultuur, en kunnen onze inwoners hun gezondheid op peil houden door te blijven bewegen en sporten (Sportakkoord Baarn). Als gemeente financieren wij initiatieven die bijdragen aan de vitaliteit en zelfredzaamheid van onze inwoners uit het Stimuleringsbudget. Onze ambities en acties binnen de pijler Vitaliteit vullen elkaar aan en sluiten aan op de vraag van onze inwoners. Hiermee dragen zij bij aan het principe van positieve gezondheid4.
4
14
Bijlage B: Toelichting Pijler Vitaliteit
4.2.
Basisvoorzieningen
De gemeente Baarn biedt toegankelijke ondersteuning waar nodig: • Wij helpen inwoners die vragen of tijdelijke ondersteuning nodig hebben. Zij kunnen rekenen op goede, passende dienstverlening; • Wij bouwen actief aan een samenleving waarin plaats is voor iedereen. Voorzieningen en diensten moeten zodoende voor iedereen (snel) toegankelijk en bruikbaar zijn; • Wij werken toe naar duurzame ondersteuning. Wij zetten in op een samenhangend ondersteuningsaanbod (ook tussen lichtere en zwaardere zorgvormen en nazorg) en op het verbeteren van samenwerking met onze maatschappelijke partners en uitvoeringspartijen. Voorzieningen moeten toegankelijk zijn voor iedereen. Dus ook voor inwoners met een beperking of inwoners die moeite hebben met de Nederlandse taal. De loketten van de gemeente zijn makkelijk bereikbaar en inwoners kunnen hier terecht met vragen of krijgen hulp bij het aanvragen van regelingen. Samen met de welzijnspartners strijden wij binnen het uitvoeringspact ‘Een tegen Eenzaamheid’ tegen eenzaamheid en maken we van Baarn een dementievriendelijke samenleving. Door het bieden van goed onderwijs voor kinderen en volwassenen bieden we iedereen kans op een eerlijke start op de arbeidsmarkt. Voor inwoners voor wie dit (nog) niet mogelijk is, organiseren we dagbestedingsactiviteiten, evenals voor (eenzame) ouderen via de Lokale Alliantie Baarn.
Inwoners met problemen, bijvoorbeeld in de gezinssituatie, kunnen terecht bij de medewerkers van ons Lokaal Team. We stimuleren het gebruik van onze basisvoorzieningen zoveel mogelijk. Door in te zetten op preventie (problemen snel signaleren en aandacht en ondersteuning te bieden) proberen we te voorkomen dat problemen ontstaan of verergeren. Onze ambities en acties binnen de pijler Basisvoorzieningen vullen elkaar aan en sluiten aan op de vraag van onze inwoners. Hiermee dragen zij bij aan het principe van positieve gezondheid5.
5
Bijlage C: Toelichting Pijler Basisvoorzieningen
15
4.3.
Toegang tot zorg
Gemeente Baarn helpt inwoners die zorgondersteuning nodig hebben: • Wij helpen inwoners die zorgondersteuning nodig hebben. Inwoners die langere of kortere tijd kwetsbaar zijn, mogen rekenen op een passend vangnet. Met de Wmo, de Wet op de Jeugdzorg en de Participatiewet spelen gemeenten een grote rol in ondersteuning voor inwoners die het (tijdelijk) niet redden. Soms is een helpende hand nodig. Er zijn inwoners die langere of kortere tijd hulp nodig hebben binnen de gezinssituatie of met hun gezondheid. Zij kunnen rekenen op een passend vangnet. In Baarn creëren wij een sluitende aanpak voor deze mensen. Dit vraagt om een nauwe samenwerking met zorgaanbieders, maatschappelijke partners en uitvoeringspartijen. Als er meer zorg nodig is, zetten we in op het stabiliseren en zo efficiënt en effectief mogelijk aanpakken van problemen en zorgvragen. Specialistische voorzieningen zetten we alleen in als dat echt nodig is. We schalen af zodra dit weer kan. Waar mogelijk organiseren we het aanbod in groepsverband en nabij, met aandacht voor de menselijke maat. De inkoop binnen het Sociaal Domein wordt zo efficiënt mogelijk ingericht, dit kan (boven) lokaal of (boven)regionaal. Om een integrale aanpak te bevorderen wordt werk en inkomen steeds sterker verankerd binnen het Sociaal Domein.
Financiële problemen door ontslag, een faillissement of zelfs door ziekte of een echtscheiding kunnen een grote invloed uitoefenen op het dagelijks leven en de gezondheid van onze inwoners. Het is daarom van groot belang om de verbinding tussen het Lokaal Team, BBS Uitvoeringsorganisatie en onze schulddienstverlenende partijen te versterken. In Baarn is inmiddels een stevige structuur opgezet om inwoners met financiële problemen te ondersteunen. Inwoners kunnen hulp bij hun administratie krijgen via Administratie & Meer, financiële vragen worden beantwoord via PIT Baarn en problemen worden vroeg gesignaleerd door de armoederegisseurs van Welzijn Baarn. BBS Uitvoeringsorganisatie biedt een tijdelijk financieel vangnet voor inwoners die zonder werk zitten. Het hebben van een baan maakt onze inwoners zelfvoorzienend en het levert een bijdrage aan het opbouwen van zelfvertrouwen en sociale contacten. Daarom werken wij binnen de regio nauw samen met BBS, het Werkgevers Servicepunt en RWA Amfors. Inwoners met schulden zijn welkom bij de Kredietbank Nederland en ondernemers kunnen aankloppen bij Zuidweg en Partners. Tot slot hebben wij een overzichtelijk en uitgebreid aanbod aan regelingen die ervoor zorgen dat ook inwoners met een minimum inkomen deel kunnen nemen aan sportieve, culturele of schoolactiviteiten.
Onze ambities en acties binnen de pijler Toegang tot zorg vullen elkaar aan en sluiten aan op de vraag van onze inwoners. Hiermee dragen zij bij aan het principe van positieve gezondheid6.
4.4.
Uitvoeringskader Sociaal Domein
De ambities die wij voor de komende vier jaar in beeld hebben, hebben wij vertaald naar activiteiten per pijler en per beleidsterrein. Tevens hebben wij beschreven hoe de samenwerking en de inkoop binnen het Sociaal Domein er de komende jaren uit zal zien7.
6
Bijlage D: Toelichting Pijler Toegang tot zorg
7
Bijlage E: Activiteiten, samenwerking en inkoop Sociaal Domein gemeente Baarn 2021-2024
16
5.
WAT HEBBEN WE HIERVOOR NODIG?
Om onze ambities de komende jaren waar te kunnen maken hebben wij in dit hoofdstuk enkele randvoorwaarden opgenomen: de financiële perspectieven, de doorontwikkeling van het datagericht werken en een communicatieparagraaf.
5.1.
Financiën
In de voorgaande nota ‘Samen in Baarn’ (2017 – 2020) werd het financiële uitgangspunt gekozen dat het door de Rijksoverheid beschikbaar gestelde geld, genoeg moest zijn voor de uitgaven binnen het sociaal domein. Dit is steeds gelukt, hoewel de kosten voor met name ‘Jeugd en Wmo’ jaarlijks sterk zijn gestegen. Voor de periode van deze nieuwe nota lijkt dit uitgangspunt niet langer haalbaar, omdat de integratie-uitkeringen sociaal domein (Jeugd, Wmo en Participatiewet) vanaf 2019 voor een groot deel zijn opgenomen in de Algemene uitkering van het Gemeentefonds. Een vergelijking tussen de middelen die het Rijk beschikbaar stelt en de uitgaven in het sociaal domein, is daardoor niet meer te maken. Het financiële uitgangspunt voor de jaren 2021 – 2024 is vastgelegd in de Baarnse ‘Meerjarenbegroting 2021 – 2024’. Hierin zijn de ontwikkelingen beschreven die we zien voor deze periode en de budgetten die wij daarvoor willen inzetten. De belangrijkste financiële ontwikkelingen per beleidsterrein zijn opgenomen in Bijlage F. Het budget voor ‘Programma 2. Sociaal Domein’ voor de komende jaren ziet er als volgt uit:
Bestuurlijk product
Omschrijving
2021
2022
2023
2024
200
Vitaliteit
4.905.360
5.125.102
5.155.025
5.162.610
210
Basis/toegang
4.355.584
4.274.250
4.267.968
4.262.817
220
Participatie, Wmo en Jeugdzorg
14.009.713
13.565.443
13.496.955
13.459.228
999
Reserves
22.964.795
22.919.948
22.884.655
-179,000 23.091.657
In deze budgetten is voor de jaren vanaf 2022 een bezuiniging opgenomen van € 409.000. Als het Rijk vanaf 2022 structureel extra middelen beschikbaar stelt voor jeugdhulp (zoals voor 2019 tot en met 2021 is gedaan) kan de bezuiniging hiermee worden verlaagd. Baarn heeft geen aparte reserve voor het sociaal domein. Wel is een aantal beleidsrisico’s binnen het sociaal domein beschreven in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in de begroting 2021. Als het nodig is wordt hiervoor een beroep gedaan op de algemene reserve van de gemeente. Deze reserve biedt voor de komende jaren niet veel ruimte, omdat de omvang door de uitgaven in de laatste jaren net boven het vereiste minimum blijft.
17
Wij willen de middelen per onderdeel die in de begroting zijn opgenomen meer sociaal domein breder gaan inzetten dan in de periode 2017-2020. De begroting is daarvoor sinds 2020 ingericht met de bestuurlijke producten Vitaliteit, Basis/ toegang en Toegang tot zorg. Binnen deze producten zijn wij vrij om met de gelden te schuiven, zolang de beleidsdoelen maar worden bereikt. Tussen deze producten schuiven we alleen na goedkeuring door het college. Wij leggen over de inzet van de gelden altijd verantwoording af bij de tussentijdse rapportages en de jaarrekening. Bovendien gebruiken we indicatoren om aan te geven in hoeverre we onze doelen bereiken.
5.2.
Grip op Zorgkosten
De gemeente heeft de opgave om de uitgaven van de zorgkosten te beperken. In het beleidskader sociaal domein is het uitgangspunt om goed te houden wat goed is en een efficiënt vangnet te organiseren, als dat nodig is. Er wordt ingezet op positieve gezondheid en daarmee op het belang van vitaliteit en preventie. Hiermee willen we het gebruik van gespecialiseerd zorgaanbod stroomlijnen en beperken. De afgelopen jaren is al veel ontwikkeld met betrekking tot sturing en monitoring binnen het sociaal domein en in de beheersing van de zorgkosten. Ondanks deze inspanningen blijven de zorgkosten toenemen. Dit vraagt een verdere verdieping en aanscherping. We zetten daarom de volgende kosten beheersende maatregelen in: • Aan de voorkant, dus bij de toegang naar zorg en voorzieningen bij ons Lokaal Team en Zorgloket strikt sturen op de hoogte en de duur van de noodzakelijke zorg. En meer inzetten op collectief aanbod voor wie dat passend is. Verordening en beleidsregels bekijken we vanuit de uitgangspunten van deze nieuwe nota. Waar nodig passen we de werkinstructies, beleidsregels en verordening aan; • Bij voorkeur zorg dichtbij huis d.m.v. ambulante zorg of begeleiding door het Lokaal Team inzetten.
Bij begeleiding door Lokaal Team kan beter de verbinding met de lokale aanbieders in de basisinfrastructuur gelegd worden en sneller afschalen wanneer mogelijk; • Samenwerken met huisartsen en onderwijs in de toeleiding naar zorg en inzetten op heldere afspraken en gezamenlijke verantwoordelijkheid in de beheersing van de zorgkosten.; • Vergroten van bekendheid en toegankelijkheid van onze voorliggende voorzieningen; eventueel nieuwe, gewenste voorzieningen samen met partners ontwikkelen; • Actief blijven meedenken op regionale beheersmaatregelen zoals collectieve lange termijn afspraken gedurende 4 jaar met de ‘breed spectrum zorgaanbieders jeugd’ met een gezamenlijk budgetplafond.; • Integrale Toegang: Toegang zo optimaal mogelijk organiseren en het verbeteren van de samenwerking waarmee inwoners sneller het juiste advies, informatie of ondersteuning krijgen. Als er toch zorg ingezet moet worden, willen we meer werk maken van kostenbeperking, dus het sturen op euro’s: • We maken een analyse van de kostenontwikkeling voor Baarn en zetten in op de beïnvloedbare kosten (de knoppen waar we als Baarn aan kunnen draaien); • Doorontwikkeling van doelen en indicatoren zodat er data gedreven beslissingen gemaakt kunnen worden; • We zetten in op het accountmanagement van de kosten intensieve zorgaanbieders in Baarn; in accountgesprekken trekken we daarin samen op met Amersfoort.
We communiceren naar onze inwoners dat het uitgangspunt ‘sober maar doelmatig’ is. Deze invulling van passende zorg is niet gelijk aan gewenste zorg. Het is onze taak om dit goed en begrijpelijk te kunnen onderbouwen.
18
5.3.
Monitoring en indicatoren
In de begroting 2019 hebben wij voor het eerst doelen en indicatoren geïntroduceerd8. In het kader van monitoring en sturing zijn we aan de slag gegaan met het verder ontwikkelen van de maatschappelijke doelen op tactisch en operationeel niveau en de bijbehorende indicatoren. Hiervoor is een kwaliteitsmedewerker aangenomen, in ieder geval voor de duur van twee jaar om dit project handen en voeten te geven. Waar mogelijk is voortgebouwd op wat er al is (Grip op Sociaal Domein). De huidige doelen en indicatoren worden aangescherpt en aangevuld, met als resultaat breed gedragen en samenhangende doelen en indicatoren, die aansluiten op de eerder beschreven matrix positieve gezondheid. Deze hoofdproducten zijn leidend in de Baarnse Planning & Control cyclus. We zoeken naar een logische opbouw van de indicatoren en doelen: één of meerdere indicatoren zeggen iets over een operationeel doel; meerdere operationele doelen zeggen iets over één tactisch doel; meerdere tactische doelen zeggen iets over één strategisch doel (piramidestructuur). Het is daarbij belangrijk om voor indicatoren te kiezen die meetbaar én beïnvloedbaar zijn. Op deze manier kan de voortgang op het bereiken van onze doelen en dus de effectiviteit van het gekozen beleid gemeten en bijgestuurd worden (data gedreven beleidsontwikkeling).
Deze opbouw maakt het mogelijk om in de toekomst heldere dashboards en rapportages te maken. Dit traject zal voor het Sociaal Domein twee jaar in beslag nemen, waarna er onderhoud en doorontwikkeling nodig is. Het doel is om voor iedere pijler en domein van positieve gezondheid een dashboard te ontwikkelen. We beginnen met dashboards voor het Lokaal Team omdat daar met inzicht in cijfers het meeste winst te behalen valt, zowel voor inwoners van Baarn, als voor de gemeente zelf.
5.4.
Communicatie en samenwerking
• Richting belanghebbenden bij deze nota: De vaststelling van een nieuwe visie, en bijpassend uitvoeringskader op het sociaal domein brengt veranderingen met zich mee. Deze veranderingen hebben invloed op de Baarnse samenleving. Zowel inwoners/cliënten, maatschappelijke partners als uitvoeringsorganisaties krijgen hiermee te maken. De gemeente Baarn zal deze veranderingen proactief communiceren naar alle betrokkenen. • Richting inwoners en cliënten: We blijven inzetten op proactieve, volledige en passende communicatie richting onze inwoners en cliënten. Indien een inwoner zich meldt met een hulpvraag hoeft deze maar éénmaal gesteld te worden. Professionals van zowel de gemeente als maatschappelijke partners weten elkaar te vinden in gevallen van multiproblematiek of aanvullende ondersteuning. De kwaliteit van communicatie en dienstverlening wordt regelmatig gemonitord. Zo mogelijk wordt deze monitoring meegenomen in bestaande klanttevredenheidsonderzoeken. • Richting de ASDB: In de gemeente Baarn is sinds 2019 een Adviesraad Sociaal Domein (ASDB). Deze bestaat uit enkele leden van de voormalige Wmo-raad en de Allochtonenraad, aangevuld met leden uit verschillende disciplines. De ASDB vertegenwoordigt de inwoners van de gemeente Baarn. De ASDB voorziet de gemeente Baarn van gevraagd en ongevraagd advies als het gaat om communicatievraagtukken.
Daarnaast gaan we per beleidsthema belanghebbenden betrekken bij de doorontwikkeling van onze dienstverlening. Hierbij denken we aan inwoners, maatschappelijke partners en interne collega’s van andere vakgebieden.
8
Bijlage G: Doelen en indicatoren Sociaal Domein gemeente Baarn
19
6.
BIJLAGEN
Bijlage A: Evaluatie beleid Sociaal Domein Baarn 2017-2020 De afgelopen jaren heeft de gemeente Baarn veel aandacht besteed aan vernieuwende activiteiten binnen het sociaal domein; een transformatieopgave. Zorg dichtbij, toegankelijk- en laagdrempeligheid van voorzieningen voor alle inwoners, met de nadruk op preventie. Hieraan is vormgegeven door de inrichting van een sociaal steunpunt in Baarn, door te werken aan een dementievriendelijke samenleving, de beschikbaarheid van sportieve en culturele activiteiten, en nog veel meer.
Thema’s en activiteiten
Vanuit verschillende thema’s heeft de gemeente haar werkzaamheden georganiseerd: • Samen leven (in wijk en buurt) • Meedoen makkelijker maken • Preventie en zorg dichtbij • Sport- en Cultuurparticipatie
Samen leven (in wijk en buurt) Vanuit dit thema heeft de gemeente activiteiten gerealiseerd waarmee de betrokkenheid van onze inwoners bij elkaar, het versterken van het netwerk en daarmee de eigen kracht van Baarnse inwoners vergroot is. De nadruk ligt op het activeren van inwoners, in het bijzonder kwetsbare groepen die normaal gesproken niet in beeld zijn. Hiervoor is de afgelopen periode intensief samengewerkt met verschillende professionele organisaties zoals ketenpartners en burgerinitiatieven. Projecten zoals ‘Maatje Baarn’ en ‘Samen Sterk’ zijn succesvol gebleken en bereiken veel inwoners. Ook zijn nieuwkomers in de gemeente begeleid bij een zorgvuldig integratie op het gebied van taal, gezondheid en financiën in samenwerking met Vluchtelingenwerk Baarn. Speciale aandacht ging de afgelopen jaren ook uit naar mantelzorgers en vrijwilligers. Activiteiten stonden in het teken van ontspanning, ontmoeting, waardering en ondersteuning. Veel mantelzorgers hebben hieraan deelgenomen. Deze aandachtsgebieden blijven de komende jaren actueel. Er is ook gewerkt aan de basisinrichting van organisaties, zodat zij aansluiten (en doorverwijzen) naar het sociaal steunpit PIT. Het steunpunt is te bezoeken en heeft ook een toegankelijke website. Het vormt zo een laagdrempelig informatieen adviespunt voor iedereen in de gemeente Baarn.
De komende jaren wordt dit nog verder doorontwikkeld via het project ‘Integrale Toegang’, door bijvoorbeeld het aantal loketten te verminderen en gezamenlijke doelen te stellen voor de samenwerkende organisaties. Het gebruik maken van elkaars expertise, het met elkaar meedenken, elkaar positief stimuleren en prikkelen zal centraal staan.
Meedoen makkelijker maken Vanuit dit thema zijn activiteiten gericht op het bieden van de juiste ondersteuning voor inwoners, zodat zij makkelijker kunnen deelnemen in de samenleving. Denk hierbij aan het mogelijk maken van regionaal doelgroepenvervoer, zoals de regiotaxi en leerlingenvervoer. Regionaal is hiervoor een callcenter ingericht en wordt gezamenlijk vervoer ingekocht en ingezet. Ook is er aandacht voor het ontwikkelen van vaardigheden om doelgroepen zelfredzamer te maken. Zo kunnen zij begeleiding krijgen bij het leren van de taal, lezen en schrijven, sollicitatietraining en de digitale wereld.
20
Zelfredzaamheid komt ook terug in het voor inwoners mogelijk maken dat zij langer zelfstandig kunnen wonen. Aandachtspunten zijn bewustwording van ouderen, flexibele ouderenzorg en diversiteit van het woningaanbod. Dit blijft de komende jaren actueel. Via het uitvoeringsprogramma wonen en zorg zullen we hier de vinger aan de pols houden. Speciale aandacht gaat uit naar het in beeld houden van achttienplussers. De doelgroep is verbreed naar 16-27 jaar en aandacht blijft nodig de komende jaren. Ook investeert de gemeente Baarn al jaren in het zorgvuldig ondersteunen van inwoners met dementie en is de gemeente al een aantal jaren ‘dementievriendelijke gemeente’. Het bieden van juiste ondersteuning aan inwoners die dit nodig hebben, betekent ook investeren in betaalbare voorzieningen. Als gevolg van de invoering van het abonnementstarief is de betaalbaarheid van voorzieningen nauwelijks meer een belemmering om de juiste zorg te krijgen. Uitzonderingen kunnen gelukkig bij de gemeente terecht voor financiële vergoedingen. Daarnaast is er een dagbestedingscoach aangetrokken, die mensen persoonlijk begeleidt naar activiteiten die passen bij de capaciteiten en interesses van een persoon. Er is ook een ontmoetingscentrum geopend. Zo is de dagbesteding toegankelijker en laagdrempeliger gemaakt. De komende jaren zal er een collectief en divers aanbod ontwikkeld worden.
Tenslotte is er hard gewerkt aan het beter begeleiden van mensen die in aanmerking komen voor beschermd wonen. Dit dankzij de verplichte regionale samenwerking en de nieuwe Wet verplichte GGZ (WvGGZ), die het mogelijk maakt dat er gemeld kan worden als er zorgen zijn over psychische problemen bij mensen in de omgeving.
Preventie en zorg dichtbij Vanuit dit thema gaat de aandacht uit naar het voorkomen dat problemen ontstaan of verergeren. Kwetsbare groepen staan centraal en kunnen rekenen op ondersteuning en een vangnet vanuit de gemeente. Er is speciale aandacht voor thuiszitters, vroegtijdig schoolverlaters, kinderen en jongeren in dagbehandeling en met specialistische jeugdhulp. Er zijn programma’s ontwikkeld om een gezonde leefstijl te bevorderen, waarin voldoende bewegen, gezonde voeding en weerbaarheidstraining centraal staan. Ook worden voorlichtingsprogramma’s aangeboden, bijvoorbeeld over stoppen met roken. We werken samen met verschillende organisaties, zoals de GGD, onderwijsinstellingen, welzijnsorganisaties en de Groene Inval. Zo zijn projecten als ‘Dat voelt goed’ en ‘B-slim’ tot stand gekomen. De komende jaren zal er specifieke aandacht blijven uitgaan naar het uitbreiden van taalplusklassen en programma’s rondom gezondheidsbevordering. Het Lokaal Team zal de komende jaren blijven meebewegen met ontwikkelingen. Het team is uitgebreid met een jeugdpsycholoog en specialisten op het gebied van huiselijk geweld en kindermishandeling. Deze laatste thema’s worden de komende jaren doorontwikkeld, waarbij ingezet wordt op preventie, signalering en toeleiding naar zorg.
Sportparticipatie Sport- en beweegactiviteiten in Baarn zijn succesvol. De afgelopen jaren zijn er inspanningen verricht om meer doelgroepen in beweging te krijgen en sportdeelname te vergroten. Denk aan jongeren tussen 12 en 17 jaar, maar ook jeugd en 55-plussers. Er wordt ingezet op het scheppen van voorwaarden waardoor het bewegen toch aantrekkelijk wordt en behouden kan worden. Zo zijn er de afgelopen jaren nieuwe initiatieven ontstaan van gratis zwemles voor kinderen uit gezinnen met een laag inkomen, goedkope zwemles voor volwassen statushouders en de 10-badenkaartvoor statushouders. Het al bestaande declaratiefonds is aangevuld met aanbod vanuit het Jeugdfonds Sport en Cultuur en maakt bewegen laagdrempeliger. Deze aandachtspunten en activiteiten blijven de komende jaren actueel. 21
Cultuurparticipatie De gemeente wil dat alle kinderen de kans krijgen om culturele bagage en interesse maximaal te ontwikkelen. In samenwerking met Kunst Centraal wordt cultuureducatie op scholen verzorgt in samenwerking met lokale organisaties. Het aanbod is geëvalueerd en wordt de komende jaren uitgebreid om het nog beter te borgen. Daarbij is er specifiek aandacht voor het vergroten van leesplezier van kinderen, i.s.m. de bibliotheek met het project ‘Bibliotheek op school’. Tenslotte is er een start gemaakt om te onderzoeken hoe culturele activiteiten beter bekend kunnen zijn binnen het sociaal domein, zodat kwetsbare groepen hier gebruik van kunnen maken. Dit zijn activiteiten die de komende jaren actueel blijven. Middelen Om vanuit deze thema’s de vernieuwing en transformatie van het sociaal domein te kunnen realiseren, zijn een aantal middelen ingezet, namelijk:
Stimuleringsbudget
Met dit budget kunnen activiteiten die gericht zijn op bevordering van de zelfredzaamheid van inwoners mogelijk gemaakt worden. Denk aan taalondersteuning, gezondheidsbevordering, eenzaamheid en armoede. Van dit budget wordt steeds meer gebruik gemaakt.
Monitoring en sturing
De afgelopen jaren is de transformatie van het sociaal domein vormgegeven. Eén van de speerpunten is het sturen op kwaliteit. Er is aandacht voor monitoring en sturing, indicatoren en borging van kwaliteit. De ambitie binnen het Sociaal Domein is om beter uit te kunnen leggen waaraan we ons geld uitgeven en waarom dat zo is. Daarom willen we beter gebruik maken van (interne en externe) data binnen de gemeentelijke organisatie zodat er data-gedreven beslissingen gemaakt kunnen worden. De afgelopen jaren hebben we reeds gewerkt met doelen en indicatoren. Er zijn scenario’s opgesteld met stappen richting data-gedreven werken, zoals beschreven in het rapport “Grip op het Sociaal Domein.” We zijn nu nog in scenario “verbeteren intern”. Het accent in dit scenario ligt op het intern verbeteren van de instrumenten die aanwezig zijn. Storytelling is toegevoegd aan dit instrumentarium. In de toekomst willen we vooraf monitoren en vervolgens inspelen op ontwikkelingen wanneer ze gebeuren (agile organisatie). Bij de dagelijkse werkzaamheden in het sociaal domein wordt vaak nog gehandeld op basis van ervaring en gevoel. We willen juist graag meer data-gedreven gaan werken en het formuleren van doelen en indicatoren per beleidsveld is daar een startpunt voor geweest. Dit proces is nog volop in ontwikkeling.
Communicatie en belanghebbenden betrekken
Er is aandacht voor communicatie richting inwoners via verschillende kanalen (zoals de website, sociale media, pers) en richting maatschappelijke partners. Daarbij is er zorgvuldige afstemming in de regio. We zijn transparant over ons beleid en betrekken de verschillende stakeholders bij ontwikkeling en evaluatie hiervan. Ook betrekken wij de Adviesraad Sociaal Domein bij de totstandkoming en evaluatie van beleidsmatige stukken.
22
Conclusie De afgelopen vier jaar is er veel ondernomen om de beleidsdoelen die voortkomen uit de decentralisaties te behalen. Veel initiatieven zijn, in samenwerking met onze ketenpartners, succesvol van de grond gekomen. Systemen zijn opnieuw ingericht en de benodigde ondersteuning is ingekocht. Er is geëxperimenteerd binnen alle thema’s en initiatieven die succesvol bleken zijn geïmplementeerd in de reguliere dienstverlening. Waar nodig is bijgestuurd, zowel in inhoudelijk als in financieel opzicht. Nu kunnen we ons richten op de doorontwikkeling van onze dienstverlening binnen het sociaal domein.
Wat nemen we mee? •
Samenwerking ketenpartners en burgerinitiatieven verdiepen (‘Maatjesproject Baarn’ en ‘Samen Sterk’)
•
Doorontwikkeling dienstverlening Sociaal Domein
•
Aansluiting organisaties op Sociaal steunpunt PIT (project ‘Integrale Toegang’)
•
Doelgroepen; integratie nieuwkomers, begeleiding mantelzorgers en vrijwilligers, Achttienplussers (16-27 jaar), inwoners met dementie
•
Doorontwikkeling regionaal doelgroepenvervoer
•
Langer zelfstandig wonen; bewustwording van ouderen, flexibele ouderenzorg en diversiteit van het woningaanbod.
•
Dagbestedingscoach en ontmoetingscentrum; ontwikkelen collectief en divers aanbod.
•
Implementatie nieuwe wetgeving beschermd wonen.
•
Voortzetten taalplusklassen
•
Voortzetten programma’s gezondheidsbevordering
•
Doorontwikkeling Lokaal Team, speciale aandacht voor expertise op huiselijk geweld en kindermishandeling.
•
Voortzetten declaratiefonds en stimuleringsbudget
•
Voortzetten laagdrempeligheid sportparticipatie
•
Cultuureducatie uitbreiden
•
Culturele aanbod inzichtelijk maken voor sociaal domein
•
Doorontwikkeling monitoring en sturing
23
Bijlage B: Toelichting Pijler Vitaliteit In deze bijlage beschrijven we concrete activiteiten en middelen die we willen inzetten voor de pijler Vitaliteit:
Meedoen en zelfredzaamheid
Zoals in onze visie is opgenomen wil de gemeente Baarn dat iedereen naar vermogen kan meedoen. Uit signalen van de maatschappelijke organisaties blijkt dat er een groep is die structureel ‘’stut en steun’’ nodig heeft om enige zelfredzaamheid te behouden. De komende vier jaar zullen wij hier passende arrangementen binnen de basisvoorziening voor creëren.
Maatschappelijke initiatieven
De gemeente Baarn onderkent het belang van maatschappelijke initiatieven die een bijdrage leveren aan de Baarnse gemeenschap en de beleidsdoelstellingen van de gemeente. In Baarn benutten wij de kracht van de samenleving. Dit betekent in veel gevallen dat maatschappelijke initiatieven die aansluiten op onze beleidsdoelen financieel worden ondersteund in de vorm van een subsidie of worden gefaciliteerd vanuit de gemeente.
Maatschappelijk vastgoed
De gemeente Baarn streeft ernaar de beschikbare maatschappelijke ruimte zo optimaal mogelijk te gebruiken. Dat wil zeggen dat er goed gekeken wordt naar de bezettingsgraad in combinatie met de kosten voor het gebruik van het vastgoed. Het huisvesten van maatschappelijke initiatieven is geen doel op zich, echter de gemeente zal per verzoek bekijken of er ruimte beschikbaar is in één van de maatschappelijke vastgoedobjecten. Daarnaast wordt de totale vastgoedportefeuille tegen het licht gehouden en wordt per vastgoedobject bepaald wat de toekomstige bestemming zal zijn. In deze afweging wordt ook het belang van het behouden van vastgoed voor maatschappelijke doeleinden en initiatieven meegenomen als criterium.
Onderwijshuisvesting
De gemeente Baarn is verantwoordelijk voor de huisvesting van scholen in het basis-, voortgezet en speciaal onderwijs. Samen met de schoolbesturen zorgen wij ervoor dat voor alle Baarnse scholen passende huisvesting geregeld wordt. De komende vier jaar zetten wij in op verdere verduurzaming van schoolgebouwen. Daarnaast komt de samenwerking tussen onderwijs en opvang, en de doorontwikkeling van (fysieke) kindcentra aan de orde. Tot slot gaan we ons richten op het oplossen van capaciteitsvraagstukken; een aantal scholen heeft te maken met een (structureel) ruimtetekort, terwijl er op andere scholen sprake is van leegstand. Deze onderwerpen worden opgenomen in het Integraal Huisvestingsplan (IHP) dat in 2021 wordt herijkt.
Vrijwilligersbeleid
In Baarn zijn diverse vrijwilligersorganisaties actief. De komende vier jaar zetten wij in op het onder de aandacht brengen van deze voorzieningen. Werving van nieuwe vrijwilligers is een knelpunt gebleken. Dit heeft te maken met het imago en de behoefte aan meer flexibele en korte doorlooptijd van vrijwilligerswerk bij vrijwilligers. Onze inzet richt zich de komende periode op een grotere bewustwording van vrijwilligerswerk onder alle inwoners en vrijwilligersorganisaties. Tevens zetten wij actief in op het begeleiden van bepaalde doelgroepen, zoals pensioengerechtigden, nieuwe inwoners van Baarn en (kwetsbare) inwoners, richting vrijwilligerswerk. Voor hen kan dit een eerste opstap zijn richting participatie en betaald werk.
24
Mantelzorgersbeleid
Mantelzorgers zijn mensen die hulp en ondersteuning geven aan naasten die hulpbehoevend zijn. Wij willen de ondersteuning en waardering van mantelzorgers zo goed mogelijk organiseren en aansluiten bij hun behoeften om overbelasting te voorkomen. Door het langer zelfstandig thuis wonen van hulpbehoevenden, geven mantelzorgers aan behoefte te hebben aan een algemene vorm van respijtzorg, met name respijtvrijwilligers in de thuissituatie. Deze vrijwilligers worden getraind op kennis van bepaalde ziektebeelden, weten hiermee om te gaan en kunnen tijdelijk ondersteuning van de mantelzorger overnemen. De gemeente Baarn ziet hierin een gezamenlijke opgave voor de komende periode om deze vorm van respijtzorg samen met welzijnspartijen en zorgaanbieders vorm te gaan geven.
Langer zelfstandig wonen
In december 2019 is het Baarnse ‘Uitvoeringsprogramma wonen en zorg’ vastgesteld waarin verschillende opgaven zijn benoemd. De uitvoering van deze opgaven vindt de komende jaren plaats vanuit verschillende invalshoeken. Vanuit de prestatieafspraken met woningcorporaties wordt hier invulling aan gegeven door het opnemen van concrete acties in de samenwerkingsafspraken. Daarnaast is er in 2020 een ‘vastgoedtafel’ opgericht waar een diverse groep zorgaanbieders, maar ook corporaties, tweejaarlijks aan deelnemen. Het doel voor deze tafel de komende periode is met name een netwerk op te bouwen, vraag en aanbod van locaties in beeld te krijgen en kennis uit te wisselen. Verder zullen ook zorgorganisaties, corporaties en welzijnsorganisaties de komende vier jaar in gezamenlijkheid en in verschillende samenstellingen de opgaven oppakken en uitvoeren die benoemd zijn in het uitvoeringsprogramma.
Jeugd en gezin
De Jeugdwet maakt gemeenten verantwoordelijk voor het 'versterken van het opvoedkundig klimaat in gezinnen, wijken, buurten, scholen, kinderopvang en peuterspeelzalen'. De versterking van het gewone, dagelijkse leven is belangrijk om zoveel mogelijk kinderen kansrijk, gezond en veilig te laten opgroeien in hun eigen omgeving. Een stimulerende opvoed- en opgroeiomgeving is daarbij belangrijk. Dit betreft een samenhangend aanbod aan activiteiten, programma's en interventies. Voor alle leeftijden en op alle domeinen (gezin, peuterspeelzaal, kinderopvang, school en in de wijk). De gemeente Baarn zet de komende periode, samen met haar ketenpartners, in op het behouden en doorontwikkelen van een sterke basis om te voorkomen dat gewone, alledaagse opgroei- en opvoedproblemen uitgroeien tot ernstige problemen.
Sport en bewegen
Door te bewegen en/of te sporten kan iedereen de gezondheid verbeteren. Sporten en bewegen draagt bij aan zowel de fysieke als de mentale fitheid. Wij zien bewegen en sporten dan ook als middel voor een betere gezondheid en ontmoeting van anderen. Daarom zet de gemeente Baarn de komende vier jaar in op sport en beweging voor iedereen. Buiten bewegen en sporten wordt steeds populairder. Het is ook gezonder dan binnen sporten. In de coronatijd is deze trend nog versterkt. De komende periode gaan we beweegactiviteiten in de buitenlucht stimuleren. De sportende en bewegende inwoners van Baarn voelen zich betrokken bij elkaar en zetten zich in voor anderen. Wat betreft sporten en bewegen doen de inwoners van Baarn met de gemeente mee op alle treden van de participatieladder: informeren, raadplegen, adviseren, coproduceren en meebeslissen. De basis voor sport- en beweegstimulering (maar ook voor sportaccommodaties) is op orde. Daarom bezuinigen we er niet op.
25
VN-Verdrag en Lokale inclusie agenda
Een Lokale Inclusie Agenda is een verplichting die voortkomt uit de ratificatie van het VN-verdrag handicap. Het VNVerdrag heeft als doel dat de wereld toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. Niet alle voorzieningen in de gemeente hoeven direct toegankelijk te zijn: het gaat om een geleidelijke verbetering. Bij nieuw beleid zal rekening gehouden worden met de positie van mensen met een beperking en zal gelinkt worden aan het veiligheidsbeleid. De ambitie van de lokale inclusie agenda is dat mensen met een beperking meer naar eigen wens en vermogen kunnen meedoen aan de samenleving, net als ieder ander. Hoofddoel is dat mensen met een beperking merkbaar minder drempels gaan tegenkomen die het meedoen in de weg staan. De actielijnen voor de komende jaren zijn: Bouwen en Wonen, Werk, Onderwijs, Vervoer, Participatie & Toegankelijkheid, Zorg en Ondersteuning, gemeente als organisatie en discriminatiebeleid.
Kunst en cultuur
Deelname aan culturele activiteiten, alsmede de beleving hiervan, draagt bij aan de vitaliteit en ontwikkeling van inwoners. Kunstparticipatie heeft een positieve uitwerking op mensen met een zorgachtergrond: mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking en mensen met psychische problemen. Cultuur draagt bij aan geluk; het zorgt ervoor dat mensen elkaar ontmoeten en participeren. Mensen voelen zich daardoor gelukkiger. Cultuur en een sterk verenigingsleven dragen bij aan het welzijn van de mens, cultuur is een verbindingsmiddel. Het benadrukt het belang van de aanwezigheid van culturele voorzieningen en die willen we zodoende behouden, maar ook versterken en verder uitdiepen. Baarn wil voor een grote diversiteit aan mensen een aantrekkelijk cultureel klimaat bieden. Kunst en cultuur kunnen mensen met verschillende achtergronden of leefstijlen dichter bij elkaar brengen. We willen ervoor zorgen dat meer kinderen, jongeren en volwassenen actief kunnen deelnemen aan culturele activiteiten en een duurzame culturele bagage meekrijgen. Speciale aandacht gaat uit naar groepen die hierbij drempels ervaren, kwetsbare groepen. Gemeente Baarn wil zo de komende periode kunst en cultuur actiever inzetten als middel om mensen actief te houden in de maatschappij. Cultuur is voor iedereen. Iedereen kan meedoen, want er zijn toegankelijke voorzieningen en activiteiten.
Dat is ons doel.
26
Vitaliteit
Basisvoorzieningen
Toegang tot zorg
Lichaamsfuncties
Langer zelfstandig wonen Sport en beweging
Gezondheidsbevordering Lokaal Team
Mentaal welbevinden
Sport en beweging Zelfredzaamheid
Eenzaamheid Lokaal Team Onderwijs Gezondheidsbevordering
Participatiewet Schulddienstverlening Minimabeleid Wmo Beschermd Wonen
Zingeving
Vrijwilligers Maatschappelijke initiatieven
Stimuleringsbudget Onderwijs
Participatiewet Huiselijk Geweld/ kindermishandeling
Kwaliteit van leven
Mantelzorgers Jeugd en gezin Kunst en cultuur Langer zelfstandig wonen
Eenzaamheid Gezondheidsbevordering Doelgroepenvervoer Dagactiviteiten Onderwijs
Beschermd Wonen Huiselijk Geweld/ kindermishandeling Participatiewet
Sociaal participeren
Meedoen Vrijwilligers Langer zelfstandig wonen Kunst en cultuur Maatschappelijke initiatieven
Eenzaamheid Dementievriendelijk Stimuleringsbudget Doelgroepenvervoer Dagactiviteiten Onderwijs Volwasseneducatie
Participatiewet Minimabeleid Beschermd Wonen Jeugd Wmo
Dagelijks functioneren
Zelfredzaamheid Mantelzorgers Jeugd en gezin
Lokaal Team Onderwijs Vroeg- en Voorschoolse educatie Doelgroepenvervoer Dementievriendelijk Volwasseneducatie
Schulddienstverlening Jeugd Participatiewet Huiselijk Geweld/ kindermishandeling Inburgering Jeugd Wmo
Tabel 2. Matrix positieve gezondheid Sociaal Domein gemeente Baarn - Pijler Vitaliteit
27
Bijlage C: Toelichting Pijler Basisvoorzieningen In deze bijlage beschrijven we concrete activiteiten en middelen die we willen inzetten voor de pijler Basisvoorzieningen:
Integrale toegang
We werken aan een integrale toegang voor voorzieningen. Inwoners kunnen zo met vragen op het gebied van wonen, welzijn, zorg en gezondheid terecht op één plek. Daarnaast is het wenselijk om de dienstverlening van instellingen zo laagdrempelig mogelijk te maken. Het efficiënt inregelen van processen en activiteiten zorgt ervoor dat die dienstverlening kwalitatief goed is. De samenwerking tussen organisaties verloopt soepeler en inwoners worden beter geholpen.
Eenzaamheidsbestrijding
In 2020 zijn we aan de slag gegaan met het uitvoeringsprogramma “Een tegen Eenzaamheid”. We hebben een brede coalitie gecreëerd en het signaleringspunt eenzaamheid opgezet. Dit heeft eraan bijgedragen dat eenzaamheid steeds beter wordt herkend, waardoor moeilijk bereikbare inwoners toch benaderd kunnen worden. Om deze succesvolle start in 2021 door te zetten, is het belangrijk de betrokkenheid vast te houden. Binnen de subsidiebudgetten hebben wij afspraken gemaakt met Welzijn Baarn om in 2021 door te gaan met het project.