1167305 Startnotitie Armoede- en Schuldhulpverleningsbeleid bijlage 2 Baarn onder de loep; Evaluatie van de schuldhulpverlening middels cijfers, beleid en perspectieven
Tekst van het document
Baarn onder de loep Evaluatie van de schuldhulpverlening middels cijfers, beleid en perspectieven.
Gemeente Baarn, 2025
Opdrachtgever Gemeente Baarn Datum Februari 2025 Auteurs Michelle Ellens Anieta Boer Maaike Bonnema KWIZ Stavangerweg 23 - 5 9723 JC Groningen 050 - 5252473 contact@kwiz.nl Uitgave Deze publicatie is een uitgave van KWIZ. Het overnemen van cijfers en/ of teksten is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt worden in welke vorm dan ook zonder voorafgaande toestemming van KWIZ.
Inhoudsopgave Inleiding ......................................................................................................................................... 1 Samenvatting resultaten ................................................................................................................ 3 S1. Situatieanalyse: geldzorgen in Baarn .................................................................................. 3 S2. Beleidsanalyse: visie en uitvoeringsplan ............................................................................. 3 S3. Analyse uitvoering: perspectieven van betrokkenen ........................................................... 4 S4. Klanttevredenheidsonderzoek: inwoners aan het woord .................................................... 5 S5. Basisdienstverlening schuldhulpverlening: een eerste indruk ............................................ 6 1. Situatieanalyse .......................................................................................................................... 7 1.1. Schulden ............................................................................................................................. 7 1.2. Rondkomen......................................................................................................................... 8 1.3.
Vroegsignalering ............................................................................................................... 11 2. Beleidsanalyse ........................................................................................................................ 12 2.1. Visie Schulddienstverlening gemeente Baarn 2019-2023 ................................................ 12 2.2. Uitvoeringsplan Schulddienstverlening gemeente Baarn 2020-2023 .............................. 14 2.3. Bijdrage interviews ............................................................................................................ 15 3. Analyse uitvoering ................................................................................................................... 16 3.1. Wie doet wat? ................................................................................................................... 16 3.2. Organisatie van de toegang .............................................................................................. 17 3.3. Doelgroep ......................................................................................................................... 18 3.4. Samenwerking .................................................................................................................. 18 4.
Klanttevredenheidsonderzoek ................................................................................................. 20 5. Basisdienstverlening schuldhulpverlening .............................................................................. 21 5.1. Direct inzetbaar ................................................................................................................. 21 5.2. Middellange termijn ........................................................................................................... 25 5.3. Lange termijn .................................................................................................................... 26 Conclusies ................................................................................................................................... 27 C1. Beleid en monitoring ......................................................................................................... 27 C2. Samenwerking................................................................................................................... 28 C3. (Laagdrempelige) toegang ................................................................................................ 28 C4. (Specifieke) doelgroep(en) ................................................................................................ 29
Gemeente Baarn
versie 1.0
Inleiding Gemeenten hebben de zorgplicht om inwoners met schulden te ondersteunen bij het oplossen van deze problemen en hen daarmee nieuwe perspectieven te verschaffen. Ook in de gemeenten Soest en Baarn staat schuldhulpverlening volop in de belangstelling. Beide gemeenten willen de schulddienstverlening evalueren. Het huidige rapport geeft de resultaten van het onderzoek weer voor de gemeente Baarn. Deze evaluatie speelt zich af tegen de achtergrond van een aantal wettelijke wijzigingen die er in de afgelopen jaren rondom de schuldhulpverlening zijn geweest. Het onderzoek bestaat uit een aantal een onderdelen. Allereerst is een situatieanalyse uitgevoerd voor de gemeente Baarn; een cijfermatige analyse van de schulden binnen de gemeente. Daarnaast is een beleidsanalyse uitgevoerd waarin het gemeentelijke schuldhulpverleningsbeleid van de gemeente Baarn is geanalyseerd. Als derde onderdeel hebben er gesprekken plaatsgevonden met ketenpartners en interne medewerkers van de gemeente om de uitvoering van de schuldhulpverlening in kaart te brengen. Daarnaast is de doelgroep van de schuldhulpverlening bevraagd middels een enquête. Tot slot is de uitvoering van de schuldhulpverlening, naast het plan voor een ‘Basisdienstverlening Schuldhulpverlening’ gelegd.
Met de deze vergelijking is globaal in beeld gebracht aan welke aspecten van het plan voor een ‘Basisdienstverlening Schuldhulpverlening’ de gemeente Baarn voldoet. Hieronder geven we een korte weergave per onderzoeksmethodiek. Onderzoeksmethode situatieanalyse In de situatieanalyse wordt een cijfermatig overzicht gegeven van de schuldhulpverlening in de gemeente Baarn. Hier worden cijfers weergegeven uit openbare bronnen, zoals het CBS, maar ook cijfers van ketenpartners uit de gemeente Baarn. De volgende onderwerpen komen aan bod: • • • • •
De omvang van de doelgroep huishoudens met problematische schulden in de beide gemeenten; Aantallen meldingen en intakes bij de toegang; De aantallen huishoudens die in het afgelopen jaar in beeld zijn gekomen bij de vroegsignalering; de aantallen trajecten schulddienstverlening: Instroom, doorstroom en uitstroom (met hierbij een vermelding van de redenen van uitstroom); Landelijke cijfers over huishoudens met financiële zorgen.
De bronnen van de cijfers worden weergegeven in het hoofdstuk. Onderzoeksmethode beleidsanalyse De gemeente heeft ter analyse verschillende beleidsstukken gedeeld. De hoofdlijnen van het aanwezige beleid worden in de beleidsanalyse gepresenteerd. Tijdens de interviews zijn de interne medewerkers van de gemeente en ketenpartners bevraagd over het gemeentelijke beleid. De resultaten hiervan worden in dit hoofdstuk toegelicht. Onderzoeksmethode (groeps)gesprekken In oktober 2024 heeft er een groepsgesprek plaatsgevonden met diverse ketenpartners in de gemeente Baarn. Het groepsgesprek duurde ongeveer 1,5 uur. Ook is de Kredietbank Nederland geïnterviewd voor het onderzoek. Bij de gesprekken waren twee onderzoekers van KWIZ aanwezig. De interviews zijn niet opgenomen. Deelnemers aan het groepsgesprek hebben naderhand een gespreksverslag ontvangen en de mogelijkheid gekregen om opmerkingen achter te laten of het verslag te accorderen. De resultaten van de gesprekken zijn vervolgens anoniem verwerkt. Tijdens de gesprekken kwamen verschillende thema’s aan bod: • •
Taken en werkzaamheden per organisatie; De doelgroep; 1
Gemeente Baarn
• • • •
versie 1.0
Het schuldhulpverleningsbeleid van de gemeente; Communicatie en informatievoorziening; Samenwerking met de gemeente; Onderlinge samenwerking tussen de ketenpartners.
Onderzoeksmethode cliëntervaringsonderzoek Om een beeld te krijgen van de ervaringen van de doelgroep is er een vragenlijst uitgezet onder (een deel van) de schuldhulpverleningscliënten van de gemeente Baarn. In de vragenlijst komen de volgende thema’s aan bod: • Het zoeken naar hulp • Het contact over de hulp • De hulp van de Kredietbank/ Zuidweg & Partners • De resultaten van de hulp De vragenlijst is in december 2024 verstuurd naar 40 cliënten van de Kredietbank. Respondenten konden de vragenlijst zowel digitaal als fysiek invullen. Daarnaast is de QR-code gedeeld met Pit Baarn zodat cliënten de vragenlijst in de digitale omgeving kunnen invullen. De vragenlijst is door twee respondenten ingevuld, beiden hebben de vragenlijst fysiek ingevuld en opgestuurd. Deze respons is onvoldoende om betrouwbare uitspraken te doen over de gehele doelgroep1. De resultaten dienen daarom als indicatief te worden beschouwd: ze geven een indicatie weer van de ervaringen en dit kan daarom een richting geven van de resultaten. De resultaten kunnen echter niet worden gegeneraliseerd naar de gehele doelgroep. Beoordelingsmodel voor de ‘Basisdienstverlening Schuldhulpverlening’ In 2024 is het plan ‘Basisdienstverlening Schuldhulpverlening’ door de VNG, NVVK en Divosa opgesteld. In het plan staat beschreven welke schuldhulp dienstverlening een gemeente minimaal moet aanbieden aan inwoners.
Om de gemeente Baarn inzicht te geven in de dienstverlening die zij aanbiedt ten opzichte van de vastgelegde minimale dienstverlening, is in het rapport een model weergegeven. Het model geeft aan de hand van drie beoordelingen weer of de gemeente voldoet aan het plan voor een basisdienstverlening schuldhulpverlening. De beoordeling is gebaseerd op de opgehaalde informatie uit de situatieanalyse, beleidsanalyse, (groeps)gesprekken en het cliëntervaringsonderzoek. KWIZ heeft de volgende beoordelingen gehanteerd: • Aanwezig in beleid en geïmplementeerd in de gemeente • Niet vastgelegd in (gemeentelijk) beleid/ in ontwikkeling • Onbekend/ niet aanwezig Leeswijzer Het rapport begint met een samenvatting van de resultaten. In het eerste hoofdstuk is de situatieanalyse weergegeven en in het tweede hoofdstuk volgt de beleidsanalyse. Daarna gaan we in op de uitvoering van het schuldhulpverleningsbeleid aan de hand van de (groeps)interviews met de medewerkers van de gemeente en de ketenpartners. In hoofdstuk vier worden de ervaringen van cliënten besproken door middel van het cliëntervaringsonderzoek. In hoofdstuk 5 komt het beoordelingsmodel van de Basisdienstverlening Schuldhulpverlening aan bod. Tot slot worden in het laatste hoofdstuk conclusies geformuleerd.
1 Ervan uitgaande dat de doelgroep uit 40 cliënten bestaat, zou er een respons van 37 ingevulde enquêtes
nodig zijn om betrouwbare uitspraken te doen.
2
Gemeente Baarn
versie 1.0
Samenvatting resultaten S1. Situatieanalyse: geldzorgen in Baarn In de gemeente Baarn is sprake van een stijging van het aantal huishoudens dat geregistreerd staat met schulden in de periode van 2021 tot en met 2023. Deze stijging zien we ook terug in de landelijke cijfers. In 2023 zijn er in Nederland 726.120 huishoudens met geregistreerde problematische schulden, dit is 8,8 procent van alle huishoudens in Nederland. In de gemeente Baarn gaat het om 770 huishoudens, dit is 6,8 procent van alle huishoudens in de gemeente. Het aandeel huishoudens met schulden ligt in de gemeente Baarn dus lager dan het landelijke aandeel. Volgens cijfers van het CBS kunnen inwoners in Nederland, naar eigen zeggen, steeds minder vaak kunnen rondkomen. Cijfers van de Gezondheidsmonitor van de GGD laten daarnaast zien dat Baarn nauwelijks afwijkt van het gemiddelde in Nederland wat betreft niet kunnen rondkomen in 2022: in Nederland gaat het om een aandeel van 19 procent tegenover een aandeel van 18 procent in de gemeente Baarn. Verder is rondkomen ook vaker voor inwoners zonder laag inkomen moeilijk geworden in Nederland in de afgelopen jaren. In de gemeente Baarn zien we tot slot dat inwoners van 65 jaar en ouder vaker aangeven dat ze enige tot grote moeite hebben met rondkomen in vergelijking met de regio Utrecht.
S2. Beleidsanalyse: visie en uitvoeringsplan Beleidsplan 2019-2023 Visie “In Baarn focussen we op korte en lange termijn oplossingen voor het bestrijden van armoede. Een laag inkomen of schuldenproblematiek mogen meedoen in de samenleving niet in de weg staan, vooral niet in het geval van kinderen. De Baarnse inwoners zijn bekend met de minimaregelingen en weten hoe en waar zij deze aan kunnen vragen.” Strategische doelen 1. De inwoners van Baarn wonen, werken en leven zelfstandig; 2. De inwoners van Baarn weten de juiste hulp, zorg en ondersteuning te krijgen. Tactische doelen 1. Vraag naar hulp, zorg en ondersteuning door inwoners is voorkomen door goede basisvoorzieningen, vroegsignalering, preventie en nazorg; 2. Hulp, zorg en ondersteuning is op elkaar afgestemd, gericht op de specifieke zorgvraag van de inwoners. Operationele doelen 1. Verkennen van oplossingen of in het eigen netwerk, of door vrijwilligers, of in de basisinfrastructuur voordat gespecialiseerde zorg wordt ingezet; 2. Creëren van laagdrempeligheid, zichtbaarheid en toegankelijkheid van activiteiten en trajecten; 3. Tijdig signaleren van het ontstaan van problemen bij de inwoners; 4. Integraal werken bij meervoudige en complexe vragen; 5. Nemen van regie mochten de inwoners hiertoe niet in staat zijn.
3
Gemeente Baarn
versie 1.0
Monitoring: 1. Het aantal Baarnse cliënten dat gebruik maakt van schulddienstverlening per 1.000 inwoners ligt zo hoog mogelijk; 2. Het aantal Baarnse huishoudens op of onder de armoedegrens tot 125 procent van het Wettelijk Sociaal Minimum als percentage van het totaal aantal huishoudens in Baarn ligt zo laag mogelijk; 3. Het aantal Baarnse kinderen in armoede als percentage van het totaal aantal kinderen tot 18 jaar in Baarn ligt zo laag mogelijk.
Uitvoeringsplan 2020-2023 In dit plan worden de visie en de doelstellingen omgezet in acties. Specifieke doelgroepen: In het uitvoeringsplan wordt specifiek aandacht besteedt aan een drietal doelgroepen: zelfstandigen, jongeren en ouderen. Daarbij is aangegeven dat de gemeente hierin wil zetten om deze groepen beter in beeld te krijgen. Monitoring: 1. 80 procent van de intakegesprekken vinden plaats binnen 5 werkdagen na de eerste aanmelding; 2. 20 procent van de hulp komt van inwoners die proactief zijn benaderd door de gemeente; 3. Mensen die worden geholpen waarderen de hulp die zij hebben gekregen gemiddeld met een 7 of hoger; 4. 70 procent van de inwoners zijn bekend met schuldhulpverlening.
S3. Analyse uitvoering: perspectieven van betrokkenen Om de uitvoering van het beleid te analyseren, zijn er verschillende gesprekken gevoerd. Zowel met interne medewerkers van de gemeente, als ketenpartners.
Toegang De integrale toegang voor hulpverlening loopt via Pit Baarn. In 2025 komt er een fysieke integrale toegang in het gemeentehuis; het wordt een plek waar inwoners met alle vragen naar binnen kunnen lopen. Pit Baarn ziet inwoners die via je integrale toegang worden doorverwezen, maar krijgt ook verwijzingen van andere ketenpartners binnen. Pit bekijkt welke hulpverlening zij het beste kunnen inzetten. Indien nodig, verwijzen zij de inwoner naar de juiste organisatie. Vanuit de ketenpartners komt het signaal dat Pit Baarn over het algemeen goed te vinden is voor inwoners; het betreft een zichtbare en bekende organisatie in de gemeente. Ook de inloopmogelijkheid bij het Ping loket, maakt het stellen van vragen over geldzaken laagdrempeliger. Tegelijkertijd loopt Pit Baarn ertegenaan dat inwoners het aanleveren van formulieren moeilijk vinden. De stap van aanleveren van informatie is nodig om de ondersteuning in gang te zetten, maar neemt ook iets weg van het laagdrempelige aspect van de organisatie.
4
Gemeente Baarn
versie 1.0
Doelgroep De ketenpartners zien specifieke groepen die vaker voorbijkomen. Dit zijn bijvoorbeeld jongeren, ouderen, inwoners met een licht verstandelijke beperking of met een verslavingsproblematiek. Daarnaast zijn het niet alleen inwoners met een laag inkomen. Er is een verschuiving naar inwoners met een minder lage inkomens. Tot slot zien de partijen vaker complexe problemen, in vergelijking met buurtgemeenten.
Samenwerking De samenwerking tussen de gemeente en ketenpartners is per organisatie verschillend, omdat Pit Baarn veel in de uitvoering doet verloopt de samenwerking ook voornamelijk met Pit Baarn. Pit Baarn en de gemeente hebben op vaste momenten contact over onder andere de uitvoering van de schuldhulpverlening. Een verbeterslag die volgens de gemeente nog gemaakt kan worden is het uitbreiden van de informatievoorziening vanuit Pit Baarn en de Kredietbank Nederland richting de gemeente. Onder andere met oog op eventuele toekomstige (beleids)keuzes. De Kredietbank Nederland geeft aan dat met name Pit Baarn een belangrijke rol speelt in het verbinden van alle organisaties in de gemeente, waardoor ook de samenwerking met de gemeente is verbeterd. Voor veel ketenpartners is het duidelijk dat Pit Baan het aanspreek- en doorverwijspunt is in de gemeente. Anderzijds is het niet voor elke partner duidelijk welk aanbod aan schuldhulpverlening er precies is. Organisaties zijn gebaat bij een sociale kaart van de gemeente. De samenwerking tussen de partners onderling wordt voornamelijk positief ervaren. Ze zijn aangesloten bij het armoedepact en zien elkaar regelmatig fysiek. Hierdoor kan het gesprek gaan over de daadwerkelijke ondersteuning van inwoners en de afstemming en verbetering hiervan. De samenwerking met de Kredietbank en de BBS kent een verbeterpunt.
Er is geen vast aanspreekpunt en dat wordt als een gemis ervaren en daardoor kunnen de partners niet altijd makkelijk contact krijgen. Ketenpartners zien tegelijkertijd ook de inspanningen van de BBS, dit wordt zeker gewaardeerd.
S4. Klanttevredenheidsonderzoek: inwoners aan het woord Om de beleving en beoordeling van de schuldhulpverlening in de gemeente Baarn te onderzoeken, is er een enquête onder de doelgroep uitgezet. Eén van de twee respondenten wist dat hij hulp kon krijgen bij geldzorgen via Pit Baarn en de andere wist het via de woningbouw. Beide respondenten vonden het moeilijk om informatie te vinden over hulp bij geldzorgen. Als de informatie makkelijker vindbaar was, zij beter wisten welke hulp beschikbaar was en/of zij wisten dat ze anoniem om advies hadden kunnen vragen, zouden zij zich eerder hebben aangemeld. Een van de respondenten had al langer dan vijf jaar geldzorgen voor hij zich aanmeldde voor schuldhulpverlening. Voor de ene respondent heeft de hulp geholpen, waarbij de andere ontevreden was over de hulp en om die reden is hij gestopt met de hulpverlening. Redenen die zijn gegeven voor het stoppen met de hulp zijn het contact met de hulpverlener, de hoeveelheid stress die de hulp opleverde en onduidelijkheid over de verwachtingen. Beide respondenten geven aan dat er verbeterpunten zijn in de hulp en ondersteuning op het gebied van geldzorgen. Zo wordt het eerste contactmoment niet positief ervaren en geven de respondenten niet aan dat ze het contact fijn vonden. Ook is er de wens voor meer duidelijkheid, structuur, bereikbaarheid en inzicht in de ondersteuning bij geldzorgen.
5
Gemeente Baarn
versie 1.0
S5. Basisdienstverlening schuldhulpverlening: een eerste indruk Op de onderdelen uit het plan Basisdienstverlening schuldhulpverlening, zijn de onderstaande bevindingen opgehaald. Het onderstaande model geeft weer in hoeverre de gemeente Baarn de onderdelen uit het plan Basisdienstverlening schuldhulpverlening heeft geïmplementeerd. Voor de meerderheid van de onderdelen geldt dat hier onvoldoende informatie over is opgehaald of dat de gemeente dit nog niet implementeert. Niet vastgelegd in (gemeentelijk) beleid/ in ontwikkeling Direct inzetbaar
Aanwezig in beleid en geïmplanteerd in de gemeente Convenant lokale overheid Zonder drempels Begeleiding start direct Intake en triage Hulpaanbod per doelgroep Beschikking Plan van Aanpak Het begeleidingstraject Verwijsindex Schuldhulpverlening (VISH) Schuldenknooppunt Evalueren en herzien Plan van Aanpak Contact bij terugval Ook begeleiden bij WSNP
Onbekend/ niet aanwezig
x x
x x x
x x
x x
x
x x x x x Middellange termijn
Maximale doorlooptijden
x
6
Gemeente Baarn
versie 1.0
1. Situatieanalyse Dit hoofdstuk geeft weer hoe de situatie in de gemeente Baarn op het gebied van schulden en rondkomen eruitziet. We bespreken cijfers die te maken hebben met geldzorgen in Nederland en in de gemeente Baarn aan de hand van de meest recente openbare bronnen en registratiebestanden.
1.1. Schulden Geregistreerde problematische schulden Het CBS houdt cijfers bij over huishoudens met geregistreerde problematische schulden 2. De cijfers van het CBS zijn gebaseerd op verschillende bronnen, voor elke registratie geldt een andere definitie3. In tabel 1.1.1 is te zien dat het aandeel huishoudens met problematische schulden in de gemeente Baarn lager ligt dan het landelijke aandeel. Tegelijkertijd is te zien dat het aandeel en aantal huishoudens met problematische schulden in de gemeente Baarn in de afgelopen jaren is gestegen; in 2021 lag dit aandeel op 5,5 procent en in 2023 is dit gestegen naar 6,8 procent. In 2023 zijn er 770 huishoudens met geregistreerde schulden in de gemeente. In Nederland heeft ook een stijging van het aantal en aandeel huishoudens plaatsgevonden over dezelfde periode. Tabel 1.1.1 Verloop geregistreerde problematische schulden 4
2021 2022 2023
Nederland Aandeel (%) Aantal huishoudens 7,7% 618.090 8,1% 662.150 8,8% 726.120
Aandeel (%) 5,5% 6,2% 6,8%
Baarn Aantal huishoudens 610 690 770
Het CBS maakt daarnaast onderscheid tussen een aantal woonplaatsen in Baarn. Het aandeel huishoudens met problematische schulden ligt het hoogst in de woonplaats Baarn; 7,3 procent van de huishoudens in deze woonplaats heeft problematische schulden. Daarnaast komen schulden relatief vaker voor in de plaatsen Baarn-Noord, Eemdal & Eemland. In P.H.W. Park hebben huishoudens in verhouding het minst vaak problematische schulden. Tabel 1.1.2 Geregistreerde problematische schulden op woonplaatsniveau in Baarn (2023) Aandeel (%) 6,9% 7,3% 3,4%
Baarn-Noord, Eemdal & Eemland Baarn P.H.W. Park
2
Aantal huishoudens 320 410 30
Definitie Problematische schulden: met behulp van verschillende registraties wordt bepaald welke huishoudens te maken hebben met problematische schulden. Per registratie kan het verschillen wanneer er sprake is van een geregistreerde problematische schuldsituatie. Dit is door het CBS op een rij gezet: Schuldenproblematiek in beeld (cbs.nl). 3 Een overkoepelende definitie is dat ten minste één persoon in het huishouden voldoet aan ten minste één van de volgende criteria op het peilmoment van het betreffende verslagjaar (1 januari of 1 oktober): volgt een WSNP-traject, volgt een bij BKR geregistreerd minnelijk traject, heeft een bij BKR geregistreerde betalingsachterstand, is in het Centraal Curatele en Bewindregister (CCBR) opgenomen op grond van verkwisting en/of problematische schulden, heeft ten minste zes maanden de zorgpremie niet betaald, heeft een betalingsachterstand van een Wet Mulder-boete bij het CJIB waarvan de tweede aanmaning ten minste twee maanden openstaat, of bevindt zich al in een ernstigere wanbetalersfase en het openstaande bedrag moet minimaal 50 euro zijn, heeft langer dan 27 maanden een toeslagschuld van minimaal 50 euro openstaan bij de Belastingdienst, heeft langer dan 15 maanden een schuld van minimaal 50 euro voor overige belastingaanslagen openstaan bij de Belastingdienst, heeft een belastingschuld die in de 12 maanden voor het peilmoment oninbaar
is geleden en/ of heeft een betalingsachterstand bij DUO van 3 maanden of langer en van minimaal 270 euro. 4 https://dashboards.cbs.nl/v5/SchuldenproblematiekInBeeld/, volgens de nieuwe definitie (2021) van geregistreerd problematische schulden.
7
Gemeente Baarn
versie 1.0
Aantal aanmeldingen schuldhulpverlening Baarn Schuldhulpverleningstrajecten zijn in de gemeente Baarn belegd bij de Kredietbank Nederland. Voor inzicht in de aantallen inwoners die bij de Kredietbank Nederland ondersteuning (hebben) ontvangen, staan in onderstaande tabel een aantal kerncijfers. In 2023 zijn er bij de kredietbank verschillende producten ingezet, we hebben cijfers opgenomen over de gestarte producten en lopende producten. Zo zijn er zeven cliënten gestart met de stabilisatiefase en ontvangen in 2023 36 cliënten ondersteuning in de vorm van budgetbeheer. In 2023 zijn er in totaal vier cliënten opnieuw bij de Kredietbank in beeld gekomen (recidive) en zijn er 7 cliënten uitgevallen. Over de doorlooptijden zijn verschillende doorlooptijden opgenomen in de tabel. Tot slot hebben we op basis van de ingezette producten per maand een gemiddeld aantal cliënten dat bij het PING-loket langskomt berekend. Tabel 1.1.3 Schuldhulpverlening bij de Kredietbank Nederland (in aantallen)5 20226
2023
Ingezette producten (gestart) Intake Stabilisatie Saneringskredieten Schuldregeling Schuldbemiddeling
17 cliënten 7 cliënten 7 cliënten 6 cliënten 4 cliënten
Lopende producten Budgetbeheer Saneringskredieten Schuldbemiddeling
36 cliënten 11 cliënten 14 cliënten
Recidive Uitval
4 cliënten 7 cliënten7
Doorlooptijden Gemiddeld aantal dagen tussen eerste gesprek en beschikking Gemiddeld aantal dagen tussen beschikking en stabilisatie Gemiddelde looptijd van de stabilisatie Gemiddelde looptijd van de schuldregeling Gemiddelde looptijd vanaf saneringskrediet t/m schuldbemiddeling Gemiddeld aantal cliënten bij PING-loket per maand
62 dagen 50 dagen 45 dagen 138 dagen 29 maanden 11 cliënten
1.2. Rondkomen Nederland Volgens het CBS kwam 9 procent van alle particuliere huishoudens (naar eigen zeggen) in Nederland moeilijk rond in 20238 9. In tabel 1.2.1 staat een cijfermatige verdieping van de verschillende groepen huishoudens die moeilijk rondkomen over de periode 2021 tot en met 5 Jaarrapportage Kredietbank Nederland gemeente Baarn 2023. 6 Voor 2022 zijn er geen gegevens bekend. 7 Van de zeven cliënten die zijn uitgevallen zijn drie cliënten uitgevallen tijdens de intakefase. Tijdens de
schuldregeling, stabilisatie, saneringskrediet en schuldbemiddeling is er in 2023 steeds één client uitgevallen. 8 https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/82253NED/table?dl=AA954 9 Uitvraag bij inwoners: Het aandeel huishoudens dat aangeeft moeilijk tot zeer moeilijk rond te kunnen komen van hun totale netto huishoudinkomen, dat wil zeggen, de gebruikelijke noodzakelijke uitgaven betalen.
8
Gemeente Baarn
versie 1.0
2023. Zo is bijvoorbeeld te zien dat van alle huishoudens met een laag inkomen 28 procent in 2023 (zeer) moeilijk rond kan komen, terwijl dat in hetzelfde jaar voor alle huishoudens met geen laag inkomen 7 procent is. Ook is te zien dat van alle huishoudens die bestaan uit alleenstaande ouders met kinderen, 20 procent (zeer) moeilijk rond kan komen in 2023. Onder paren met of zonder kinderen is dit aandeel lager: 4 procent. Laag inkomen. In 2022 nam met name de groep huishoudens die moeilijk kan rondkomen met een laag inkomen toe, in 2023 is dit aandeel weer gedaald. Particuliere huishoudens met geen laag inkomen geven daarnaast in 2022 en 2023 vaker aan niet rond te kunnen komen (resp. 6 en 7 procent) ten opzichte van 2021 (5 procent). In onderzoek van het Nibud over 2022 10 komt tevens naar voren dat, naast de groep inwoners met een laag inkomen die vaker dan gemiddeld niet kunnen rondkomen, ook inwoners met hogere inkomens meer moeite hebben met rondkomen 11. Tabel 1.2.1 Verdieping aandeel (%) particuliere huishoudens die (zeer) moeilijk rondkomen 12 13 (zeer) moeilijk ronkomen
2021 7%
2022 9%
202314 9%
Inkomensgrens Laag inkomen Geen laag inkomen
31% 5%
40% 6%
28% 7%
Sociaal minimum Onder of rond minimum Boven minimum
30% 6%
37% 7%
31% 7%
Woningbezit Eigen woning Huurwoning met huurtoeslag Huurwoning geen huurtoeslag
2% 23% 8%
3% 28% 9%
3% 26% 9%
Huishoudsamenstelling Alleenstaande Alleenstaande met kinderen Paar met of zonder kinderen
13% 15% 3%
14% 19% 4%
13% 20% 4%
Onvoldoende geld voor Regelmatig kopen van nieuwe kleding Het verwarmen van het huis Onverwachte noodzakelijke uitgaven
14% 3% 19%
15% 7% 18%
15% 9% 20%
Betalingsachterstanden laatste 12 maand Huur of hypotheek Gas, water en elektriciteit Op afbetaling gekochte artikelen
2% 1% 1%
2% 2% 1%
2% 1% 2%
Baarn In de gemeente Baarn is in 2022 gemeten in hoeverre de inwoners kunnen rondkomen aan de hand van de Gezondheidsmonitor van de GGD. Ter vergelijking zijn de cijfers in de gemeente Soest, de regio Utrecht en Nederland weergegeven. In de gemeente Baarn heeft 18 procent van 10 Rapport rondkomen en betalingsproblemen Nibud 2022,
https://www.nibud.nl/onderzoeksrapporten/rapport-rondkomen-en-betalingsproblemen-2022/ 11 Het betreft een vergelijking tussen 2018 en 2022, waar respectievelijk 6 en 12 procent van de mensen met een hoger inkomen (zeer) moeilijk rondkomt. 12 https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/82253NED/table?dl=AA959 13 https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/82253NED/table?dl=AA95A 14 De gegevens over 2023 betreffen voorlopige cijfers.
9
Gemeente Baarn
versie 1.0
de inwoners moeite met rondkomen, in Nederland is dit gemiddelde 19 procent. Het aandeel in de gemeente Soest en de regio Utrecht ligt lager: respectievelijk 14 en 16 procent. Wanneer de percentages uit de Gezondsheidsmonitor van de GGD worden gewogen tegen verschillende achtergrondkenmerken (SMAP-methodiek), dan ziet de verdeling er iets anders uit. Het verschil in het aandeel inwoners dat moeite heeft met rondkomen is dan namelijk groter tussen Nederland en de gemeente Baarn (respectievelijk 21 en 17 procent). Tabel 1.2.2 Aandeel inwoners dat moeite heeft met rondkomen in totaal (2022) 15
Moeite met rondkomen16 Moeite met rondkomen (bewerking o.b.v. SMAPmethodiek) 17
Gemeente Baarn 18%
Gemeente Soest 14%
Gemiddeld in regio Utrecht 16%
Gemiddeld in Nederland 19%
17%
17%
-
21%
Onder meer gespecificeerde bevolkingsgroepen liggen de aandelen anders. Zo is bijvoorbeeld te zien dat inwoners van 65 jaar en ouder minder vaak moeite hebben met rondkomen dan jongvolwassenen en volwassenen (18-64 jaar). Jongvolwassenen (16-25 jaar) hebben het vaakst moeite met rondkomen. Over het algemeen liggen de aandelen in de gemeente Baarn gelijk aan of hoger dan in de gemeente Soest, in vergelijking met de regio Utrecht hebben inwoners uit de gemeente Baarn soms vaker en soms minder vaak moeite met rondkomen. Tabel 1.2.3 Aandeel inwoners dat moeite heeft gehad met rondkomen, verschillende bevolkingsgroepen (2022)18 19 Gemeente Baarn
Gemeente Soest
Gemiddeld in regio Utrecht
22%
16%
18%
8%
8%
10%
22%
20%
25%
33%
30%
31%
4%
2%
4%
Enige tot grote moeite met rondkomen (65 jaar en ouder) Enige tot grote moeite met rondkomen (18-64-jarigen) Heeft het gevoel weinig controle te hebben over geldzaken (16-25-jarigen) Heeft moeite om alles te betalen wat moet (16-25-jarigen) 10-11-jarigen waarvan de ouder(s) moeite heeft/ hebben met rondkomen20
De cijfers van het CBS en de Gezondheidsmonitor van de GGD wijken van elkaar af. Het CBS heeft het in totaal over 9 procent van de huishoudens die niet kan rondkomen in Nederland, volgens de GGD gaat dat in Nederland om 19 procent en specifiek in Baarn om 18 procent. Als we deze percentages omzetten naar huishoudens zou dat voor de gemeente Baarn gaan over 1.011 huishoudens die moeite hebben met rondkomen volgens de 9 procent van het CBS en
15 Percentages in het tabel zijn afgerond. 16 https://statline.rivm.nl/#/RIVM/nl/dataset/50119NED/table?dl=B1319 17 https://statline.rivm.nl/#/RIVM/nl/dataset/50120NED/table?dl=B5591
De SMAP-cijfers kunnen afwijken van de cijfers die direct uit de Gezondheidsmonitor komen omdat ze volgens een andere methode berekend zijn (het gaat om een modelmatige schatting). De Gezondheidsmonitor weegt de resultaten ook naar achtergrondkenmerken, maar het SMAP-model neemt meer achtergrond- en buurtkenmerken mee. De SMAP-cijfers leiden over het algemeen tot kleinere verschillen tussen gebieden dan de monitorcijfers. De schattingen moeten echter met enige voorzichtigheid worden gebruikt. Een voldoende grote steekproef in een gebied geeft een specifieker beeld van dat gebied dan schattingen gebaseerd op kleine aantallen. 18 GGD Buurtmonitor regio Utrecht en Digitaal Dossier van de Jeugdgezondheidszorg, 2022. https://ggdru.buurtmonitor.nl/jive?workspace_guid=6688c8a2-25bb-4bb7-80e8-de955e47f4ed 19 Percentages in het tabel zijn afgerond. 20 Dit is de enige indicator die als bron heeft: het Digitaal Dossier van de Jeugdgezondheidszorg.
10
Gemeente Baarn
versie 1.0
over, logischerwijs dubbel zo veel, 2.022 huishoudens die moeite hebben met rondkomen volgens de (afgeronde) 18 procent van de GGD21.
1.3. Vroegsignalering De registratie van het aantal vroegsignaleringen in de gemeente Baarn vindt plaats bij de organisatie Pit Baarn. Binnen deze organisatie is geregistreerd op de volgende gegevens. Tabel 1.3.1 Vroegsignalering bij Pit Baarn (in aantallen)22 2022 Totaal aantal vroegsignaleringen Aantal vroegsignaleringen op adressen23 Signalen per categorie: Wonen Zorg Energie Water
2023
2024 (voorlopig) 1.264 1.166 468 277 163 356
21 Als uitgangspunt 2023: 11.232 huishoudens:
https://www.waarstaatjegemeente.nl/viewer?workspace_guid=0eff369b-408a-40f6-a41c-c2d503f74c53 22 Voor 2022 en 2023 zijn er geen gegevens bekend. 23 Let op: adressen zijn niet uniek; er kunnen dubbelingen zijn door meerdere signalen op hetzelfde adres in verschillende maanden.
11
Gemeente Baarn
versie 1.0
2. Beleidsanalyse In dit hoofdstuk beschrijven we het huidige beleid van de gemeente Baarn voor inwoners met schulden. In de komende paragrafen wordt de visie rondom de schulddienstverlening en het uitvoeringsplan besproken. Verschillende stukken geven informatie over het schuldhulpverleningsbeleid in Baarn. De volgende beleidsstukken zijn geraadpleegd: • •
Visie Schulddienstverlening gemeente Baarn 2019-2023; Uitvoeringsplan Schulddienstverlening gemeente Baarn 2020-2023.
2.1. Visie Schulddienstverlening gemeente Baarn 2019-2023 Visie De gemeentelijke visie op het gebied van schuldhulpverlening luidt als volgt: “In Baarn focussen we op korte en lange termijn oplossingen voor het bestrijden van armoede. Een laag inkomen of schuldenproblematiek mogen meedoen in de samenleving niet in de weg staan, vooral niet in het geval van kinderen. De Baarnse inwoners zijn bekend met de minimaregelingen en weten hoe en waar zij deze aan kunnen vragen.” De gemeente wil daarnaast dat inwoners bekend zijn met de mogelijkheden op het gebied van schuldhulpverlening en dat zij weten waar zij ondersteuning kunnen vinden. De dienstverlening moet laagdrempelig en toegankelijk zijn. Daarnaast wordt het belang van samenwerking tussen andere leefgebieden en de ketenpartners binnen de gemeente benadrukt. Missie De gemeente Baarn wil toegankelijke dienstverlening aanbieden voor alle inwoners op het gebied van schuldhulpverlening en minimabeleid. Deze ondersteuning is licht waar mogelijk, maar zwaar waar nodig. Daarnaast wordt gestreefd naar een doelmatige aanpak; er wordt integraal gewerkt en diverse leefgebieden worden bij het traject betrokken. Strategie Binnen het sociale domein zijn beleidsdoelen geformuleerd op strategisch, tactisch en operationeel niveau. Dit is onderdeel van het project ‘Grip op het Sociaal Domein’.
Het schuldhulpverleningsbeleid van de gemeente Baarn sluit aan een aantal van deze doelen. Strategische doelen: 3. De inwoners van Baarn wonen, werken en leven zelfstandig; 4. De inwoners van Baarn weten de juiste hulp, zorg en ondersteuning te krijgen. Tactische doelen: 3. Vraag naar hulp, zorg en ondersteuning door inwoners is voorkomen door goede basisvoorzieningen, vroegsignalering, preventie en nazorg; 4. Hulp, zorg en ondersteuning is op elkaar afgestemd, gericht op de specifieke zorgvraag van de inwoners. Operationele doelen: 6. Verkennen van oplossingen of in het eigen netwerk, of door vrijwilligers, of in de basisinfrastructuur voordat gespecialiseerde zorg wordt ingezet; 7. Creëren van laagdrempeligheid, zichtbaarheid en toegankelijkheid van activiteiten en trajecten; 8. Tijdig signaleren van het ontstaan van problemen bij de inwoners; 9. Integraal werken bij meervoudige en complexe vragen; 10. Nemen van regie mochten de inwoners hiertoe niet in staat zijn.
12
Gemeente Baarn
versie 1.0
Monitoring In het visiedocument zijn een aantal beleidsindicatoren opgenomen waarmee de gemeente de effectiviteit van het beleid wil meten: 4. Het aantal Baarnse cliënten dat gebruik maakt van schulddienstverlening per 1.000 inwoners ligt zo hoog mogelijk; 5. Het aantal Baarnse huishoudens op of onder de armoedegrens tot 125 procent van het Wettelijk Sociaal Minimum als percentage van het totaal aantal huishoudens in Baarn ligt zo laag mogelijk; 6. Het aantal Baarnse kinderen in armoede als percentage van het totaal aantal kinderen tot 18 jaar in Baarn ligt zo laag mogelijk. Preventie De gemeente stelt de structurele oorzaken achter armoede- en schuldenproblematiek te willen aanpakken en hierbij een preventieve aanpak te willen gebruiken. Het streven is om inwoners financieel te ontzorgen en weer zelfstandig te maken. In het kader van deze doelstelling wil de gemeente inwoners zoveel mogelijk begeleiden naar een duurzame werkplek. In het visiedocument wordt daarnaast de aanpak op het gebied van vroegsignalering beschreven. Met de inzet van vroegsignalering kunnen schulden in een vroeg stadium worden opgepakt waardoor de schuldensituatie niet verder escaleert. De gemeente werkte op dit gebied al samen met waterbedrijf Vitens en diverse energiemaatschappijen en wil deze samenwerking verder uitbreiden naar andere organisaties (zoals woningbouwcorporaties of zorgverzekeringen).
De gemeente wil daarnaast door middel van nazorg voorkomen dat inwoners (weer) in een schuldentraject terecht komen. Gemeente Baarn werkt op dit gebied samen met diverse aanbieders. Doelmatigheid De gemeente Baarn wil gebruikmaken van een doelmatige aanpak op het gebied van armoede en schulden. De gemeente stelt: ‘Dit betekent dat de situatie van de inwoner als uitgangspunt dient voor het te volgen traject en dat er maatwerk wordt geboden. De focus ligt niet alleen op schulden maar op alle leefgebieden. Dit vereist een integrale aanpak.’ In dit hoofdstuk van het visiedocument worden verschillende onderdelen van het gemeentelijke beleid aangestipt: • Zelfredzaamheid – de gemeente wil, indien mogelijk, de zelfredzaamheid van de inwoners zoveel mogelijk bevorderen. Inwoners die minder zelfredzaam zijn, bijvoorbeeld omdat zij een kwetsbare positie hebben, krijgen de ondersteuning die zij nodig hebben. • Maatwerk – de gemeente stelt dat maatwerk noodzakelijk is bij de aanpak van schuldenproblematiek. Hierbij wordt integraal gewerkt en gekeken naar verschillende leefgebieden. De gemeente benadrukt dat schulden ook een psychologisch aspect met zich meebrengen en dat hier daarom aandacht aan moet worden geschonken. • Integraliteit en samenwerking – in de gemeente zijn diverse partijen actief binnen de schulddienstverlening.
De gemeente wil een integrale intake opzetten en vervolgens, in samenwerking met de aanbieders, een brede uitvraag uitzetten. Inwoners worden hiermee doorverwezen naar de juiste hulpaanbieder voor zijn of haar situatie. Schulddienstverlening voor particulieren, professionelen & ondernemers De gemeente maakt in haar beleid onderscheid tussen dienstverlening voor particulieren, professionelen en ondernemers. Het verschil in de ondersteuning zit onder andere in de toegang en de partners waarbij de cliënt ondersteuning kan krijgen. Ondernemers kunnen bijvoorbeeld bij Zuidweg & Partners of het BBZ-loket terecht voor hulp (maar kunnen ook overgedragen worden aan een andere partij wanneer dit beter past). De rode draad binnen de aanpak is de laagdrempeligheid van de dienstverlening; de gemeente wil dat cliënten op de hoogte zijn van de dienstverlening van de gemeente en zich niet schromen om hiervan gebruik te maken. Inwoners kunnen bijvoorbeeld ook bij de Kredietbank Nederland terecht voor vragen over financiën en het eerste aanmeld- en intakegesprek bij de Kredietbank Nederland. Een plan van aanpak bij de
13
Gemeente Baarn
versie 1.0
Kredietbank Nederland of bij Zuidweg & Partners komt tot stand in samenspraak met de inwoner/ ondernemer.
2.2. Uitvoeringsplan Schulddienstverlening gemeente Baarn 20202023 In dit uitvoeringsplan worden de visie en de doelstellingen uit de Visie Schulddienstverlening omgezet in acties. De gemeente stelt dat het armoede- en schuldenbeleid zo complementair mogelijk in te willen zetten zodat er een sluitende aanpak is. De gemeente heeft een aantal operationele doelstellingen opgesteld om haar aanpak uit te dragen: • • • • • • • • • • • •
Schulden worden in een zo vroeg mogelijk stadium gesignaleerd; Wij benaderen inwoners proactief in geval van bekende schuldenproblematiek; Schulddienstverlening is toegankelijk voor iedereen; Onze diensten en producten zijn bekend bij onze inwoners en maatschappelijke partners; Inwoners en maatschappelijke partners weten waar zij moeten aankloppen voor informatie en ondersteuning; Toegang tot schulddienstverlening is dichtbij en laagdrempelig; Inwoners worden niet van het kastje naar de muur gestuurd; Inwoners worden ondersteund, maar blijven indien mogelijk zelf verantwoordelijk voor hun eigen financiële situatie; Lichtere ondersteuningsvormen gaan voor zwaardere vormen; Indien mogelijk wordt ondersteuning in collectief verband aangeboden; Onze partners werken nauw samen en creëren tezamen een sluitende aanpak op schuldenproblematiek; Hierbij is oog voor problemen die op andere leefgebieden spelen, zo nodig wordt de verbinding gelegd met andere soorten dienstverlening. Denk hierbij aan het Lokaal Team, Zorgconsulenten, BBS Uitvoeringsorganisatie etc.
Monitoring De gemeente heeft een viertal indicatoren opgesteld om te monitoren of de schulddienstverlening aansluit bij de doelgroep. Deze indicatoren worden meegenomen in de begroting en jaarstukken. 5. 80 procent van de intakegesprekken vinden plaats binnen 5 werkdagen na de eerste aanmelding; 6. 20 procent van de hulp komt van inwoners die proactief zijn benaderd door de gemeente; 7. Mensen die worden geholpen waarderen de hulp die zij hebben gekregen gemiddeld met een 7 of hoger; 8. 70 procent van de inwoners zijn bekend met schuldhulpverlening. Wat gebeurt er al en waar wordt op ingezet? De gemeente voert diverse taken uit op het gebied van schuldhulpverlening en is aangesloten bij diverse partners en projecten. Gemeente Baarn geeft aan te willen blijven inzetten op aanpakken die succesvol zijn gebleken, zoals de samenwerking tussen de ketenpartners en de aanpak rondom vroegsignalering. Doelgroepen In het algemeen wil de gemeente de capaciteit bij Welzijn Baarn en Pit Baarn evalueren en de hoogte van het schulddienstverleningsbudget evalueren. De gemeente wil daarnaast een passende aanpak per doelgroep inzetten. In het uitvoeringsplan staat een aanpak voor zelfstandigen, jongeren en ouderen beschreven: •
Zelfstandigen – de gemeente is voornemens om werkafspraken te maken met de Kredietbank en Zuidweg & Partners om zo aanmeldingen vlot te kunnen afhandelen. Daarnaast is het voornemen om de verbinding met Zuidweg & Partners en BBS te versterken. Tot slot wil de gemeente verbindingen maken tussen ondernemersnetwerken 14
Gemeente Baarn
•
•
versie 1.0
(zoals Platform Ondernemend Baarn) en belangenorganisaties die ondernemers met schulden ondersteunen (zoals Over Rood). Jongeren – de gemeente wil jongeren (tot 27 jaar) ‘actief in beeld brengen en ondersteunen’. Om dit te bewerkstelligen wil de gemeente verbinding leggen met verschillende instanties (zoals het Jongerenloket en Welzijn Baarn) en de onderwijs- en flexwerk-branche in arbeidsmarktregio Amersfoort. Ouderen – de gemeente stelt de mogelijkheid tot ondersteuning onder de aandacht te willen brengen bij ouderen door de hulp in te zetten van de welzijnsorganisaties en verzorgingstehuizen. De gemeente werkt hierbij samen met de Lokale Alliantie Baarn.
Landelijke programma’s De gemeente sluit daarnaast aan bij de brede aanpak schulden die Staatssecretaris Van Ark heeft gepresenteerd aan de tweede kamer en volgen de hoofdlijnen die hierin beschreven staan. Per actielijn zijn er een aantal inspanningen geformuleerd: Actielijn 1: preventie en vroegsignalering • Evaluatie armoederegisseur en haar vermogen om ‘outreachend’ te werken; • Afspraken met organisaties om meer vroegsignaleringsconvenanten te sluiten. De wetswijziging WGS maakt het makkelijker gegevens uit te wisselen; • Aansluiten bij campagnes om de bekendheid van schuldhulp, minimaregelingen, en administratieve hulp te vergroten. Actielijn 2: ontzorgen en ondersteunen • Centraal positioneren van de armoederegisseur om coördinatie te bevorderen. • Aansluiten bij programma’s als ‘Schouders Eronder en ‘Vakkundig aan het werk’ om het vakmanschap van hulpverleners te vergroten door trainingen als ‘mobility mentoring’. • Het organiseren van een overleg tussen de centrale maatschappelijke organisaties om de samenwerking te optimaliseren. • Het verbeteren van onze communicatie om ook inwoners met taalachterstanden, LVB’ers en statushouders te kunnen bereiken. Actielijn 3: zorgvuldige en maatschappelijk verantwoorde incasso • Afspraken maken met de afdeling belastingen en BBS Uitvoeringsorganisatie voor het bewerkstelligen van doelmatig terugvordering en verhaal-beleid.
2.3. Bijdrage interviews Betrokkenen hebben in de interviews aangegeven in hoeverre het beleid wordt opgesteld met inbreng van medewerkers van de gemeente en andere betrokken partijen. Vanuit de gemeente wordt aangegeven dat de inbreng van de grotere organisaties uit de gemeente wordt meegenomen in de ontwikkeling van nieuw beleid. Bijvoorbeeld bij organisaties als Pit Baarn en de GGD wordt gevraagd naar input. Bij de eerstgenoemde wordt onder andere gevraagd naar ontwikkelingen in de doelgroep of in bepaalde wijken. Daarnaast wordt informatie opgehaald over hoe de toegang meer laagdrempelig gemaakt kan worden. Binnen de gemeente worden afdelingen als de Financiën, Wmo en Jeugdwet geraadpleegd voor inbreng bij nieuw beleid. Vanuit de ketenpartners komen verschillende signalen binnen over in hoeverre ze op de hoogte zijn van het beleid en in hoeverre ze hierbij betrokken worden. Een deel van de partners vertelt dat ze niet op de hoogte zijn van het huidige beleid en hier ook niet bij worden betrokken. Vanuit Pit Baarn komt daarentegen wel naar voren dat ze meedenken over beleidsvraagstukken, met name over het onderwerp vroegsignalering en de organisatie van de toegang delen zij hun bevindingen.
15
Gemeente Baarn
versie 1.0
3. Analyse uitvoering Op basis van de gesprekken met een interne medewerker van de gemeente Baarn en vier ketenpartners van de gemeente op het gebied van schuldhulpverlening, geven we in dit hoofdstuk weer hoe de uitvoering rondom het schuldhulpverleningsbeleid in de gemeente Baarn is vormgegeven. De verschillende onderwerpen zijn in onderstaande paragrafen beschreven.
3.1. Wie doet wat? In de gemeente zijn verschillende partijen actief rondom het schuldhulpverleningsbeleid: • Pit Baarn Pit Baarn is de lokale welzijnsorganisatie van Baarn. Deze organisatie voert een deel van de taken uit het schuldhulpverleningsbeleid uit, waaronder de vroegsignalering. Hiervoor zetten zij armoederegisseurs in. Verder bezoeken zij vindplaatsen om gesprekken aan te gaan met inwoners en ze te informeren. Deze organisatie zet zich in om te voorkomen dat inwoners in de schuldhulpverlening terechtkomen. Daarnaast hebben de gemeente en Pit Baarn in 2023 de campagne Baarn Steun gestart. Deze campagne is onder andere opgezet om het taboe op het gebied van schulden te verkleinen en om inwoners meer wegwijs te maken in het aanbod aan ondersteuning dat beschikbaar is in de gemeente. Pit Baarn ondersteunt inwoners bij het invullen van formulieren en biedt ook specifiek de mogelijkheid voor jongeren om hulp te vragen bij schulden. Over het algemeen kan Pit Baarn ingezet worden als er sprake is van meer eenvoudige problematiek. Wanneer er sprake is van meer complexe vraagstukken, kan een inwoner bij het Lokaal Team terecht. • Lokaal team Vanuit de gemeente wordt er, via het Lokaal Team, ondersteuning aangeboden aan inwoners met zorgen op meerdere leefgebieden. Bij het lokaal team werken medewerkers met verschillende specialismen.
Inwoners kunnen hier alleen met een verwijzing van bijvoorbeeld een huisarts, maatschappelijk werker, school of een professional van Pit Baarn, terecht. • Kredietbank Nederland De Kredietbank voert voor de gemeente Baarn de gehele schuldhulpverleningstrajecten uit, zowel minnelijk als wettelijk. Inwoners kunnen zichzelf aanmelden bij de Kredietbank, maar kunnen ook via een partner, bijvoorbeeld Pit Baarn, doorverwezen worden. In tegenstelling tot de gemeente Soest, vindt het voortraject (intake en beschikking afgeven) in de gemeente Baarn plaats bij de Kredietbank, zij maken een plan van aanpak bij de opstart van een traject. Taken zoals de stabilisatiefase, budgetbeheer en schuldsanering liggen onder andere bij de Kredietbank • Zuidweg en Partners Zuidweg en Partners biedt ondersteuning aan ondernemers en ex-ondernemers met schulden. Aanmeldingen voor ondersteuning komen vanuit inwoners of via een andere organisatie als Pit Baarn. De organisatie pakt vervolgens het schuldhulpverleningstraject met de inwoner op van begin tot eind. • Schuldhulpmaatje Vanuit Schuldhulpmaatje bieden vrijwilligers ondersteuning aan inwoners met financiële problemen. Waar Pit Baarn ondersteuning biedt bij (eenvoudige) formulierenhulp, kan Schuldhulpmaatje inwoners meer intensief ondersteunen bij onder andere formulieren en ook op andere locaties of bij inwoners thuis afspreken.
Ook hebben schuldhulpmaatjes meer ruimte om aandacht te besteden aan de stress- en psychische klachten waar inwoners (mogelijk) mee te maken krijgen. • Woningcorporatie Omthuis Bij Omthuis krijgen werkzaamheden te maken met de schuldhulpverlening als er signalen zijn dat inwoners de huur niet (kunnen) betalen. Bij achterstanden van 30 dagen of bij geen reactie op incasso’s (na meerdere contactpogingen van sociaalbeheerders en wijkbeheerders), worden inwoners gemeld bij de vroegsignalering (Pit Baarn).
16
Gemeente Baarn
versie 1.0
De uitvoeringsorganisatie Baarn, Bunschoten en Soest (BBS) is voor de gemeente Baarn de uitvoeringsorganisatie op het gebied van werk en inkomen. Zij voeren voor de gemeente niet de schuldhulpverlening uit, maar zijn wel een belangrijke partner, aangezien zij een deel van de doelgroep voor de schuldhulpverlening voorbij zien komen en in de doorverwijzing dus een belangrijke rol vervullen. Verder is Pit Baarn in de gemeente Baarn de kartrekker van het Armoedepact. Bij dit pact zijn partijen aangesloten die (onder andere) betrokken zijn bij de schuldhulpverlening. Deelnemers van de het Armoedepact zijn de gemeente Baarn, Lokaal Team, Pit Baarn, Kredietbank Nederland, Zuidweg en Partners, Woningcorporatie Omthuis, de bibliotheek, Schuldhulpmaatje, de kerk, de weggeefwinkel, Stichting Samen in Baarn, de Voedselbank, Stichting Sam2, het Ping-loket, Jeugdfonds Sport en Cultuur en Kringloopcentrum Baarn. In de gesprekken is naar voren gekomen dat er op het moment geen ondersteuning op het gebied van schuldhulpverlening wordt gemist en dat er ook geen overlap is in de aangeboden ondersteuning in de gemeente Baarn.
3.2. Organisatie van de toegang Momenteel verloopt de integrale toegang via Pit Baarn. In 2025 komt er een fysieke integrale toegang in het gemeentehuis; het wordt een plek waar inwoners met alle vragen naar binnen kunnen lopen. Pit Baarn gaat in 2025 helemaal over naar het gemeentehuis, momenteel zitten een aantal medewerkers van Pit Baarn met regelmaat op het gemeentehuis, de inlooplocatie van Pit Baarn bevindt zich op een andere locatie in de gemeente. Als inwoners bij het gemeentehuis aan de balie komen, dan verwijzen de medewerkers door naar Pit Baarn. Pit Baarn krijgt ook de meldingen van Baarn Steun en andere ketenpartners binnen en verwijzen inwoners indien van toepassing, door naar juiste partij. Pit Baarn is een laagdrempelige en lokaal bekende organisatie in de gemeente. De Kredietbank Nederland organiseert bij Pit Baarn ook wekelijks een inloopspreekuur ‘Ping’, inwoners kunnen in dit vrijblijvende gesprek vragen stellen over hun financiële situatie. Communicatie en informatievoorziening Naast de informatiecampagne ‘Baarn Steun’, in 2023, informeert de gemeente de doelgroep op belangrijke momenten (bijvoorbeeld start van nieuw schooljaar) via sociale media en de plaatselijke krant. Inwoners kunnen ook aan informatie komen via de partners.
Pit Baarn speelt hierin een grote rol, zij informeren inwoners op onder andere de onderstaande manieren: • Op de website van Pit Baarn staat informatie over de ondersteuning. • Pit Baarn gaat langs op vindplekken, als buurtinitiatieven of bij collega’s die in de wijken aanwezig zijn. • Mond-tot-mond ‘reclame’ doordat Pit Baarn inwoners kent. • De geldwijzer. • Elke vrijdag is er een ‘Pit pagina’ in de lokale krant. • Inloop bij Pit Baarn. Daarnaast houden ook andere lokale partijen zich bezig met informeren van de doelgroep via hun websites en periodieke nieuwsbrieven. Laagdrempeligheid Vanuit de ketenpartners komt het signaal dat Pit Baarn over het algemeen goed te vinden is voor inwoners; het betreft een zichtbare en bekende organisatie in de gemeente. Ook de inloopmogelijkheid bij het Ping loket, maakt het stellen van vragen over geldzaken laagdrempeliger. Tegelijkertijd loopt Pit Baarn ertegenaan dat inwoners het aanleveren van formulieren moeilijk vinden. Doordat formulieren niet altijd goed worden ingevuld en/ of er ondersteuning nodig is bij het invullen van formulieren, gaat er soms veel tijd zitten in het compleet maken van een dossier. Pit Baarn ondersteunt hierbij zoveel mogelijk, maar merkt dat dit intensieve ondersteuning is.
De stap van aanleveren van informatie is nodig om de ondersteuning in gang te zetten, maar neemt ook iets weg van het laagdrempelige aspect van de organisatie. Daarbij moeten inwoners langer moeten wachten op de start van het traject, wanneer het compleet maken van het dossier langer duurt. Dit maakt het proces voor inwoners minder prettig.
17
Gemeente Baarn
versie 1.0
‘Je merkt wel dat ondersteuning bij het verzamelen en invullen van formulieren echt nodig is voor inwoners en dat het soms nodig is dat iemand meekijkt. Het is niet de kwestie dat inwoners niet willen, maar dat ze het soms niet kunnen (dit heeft verschillende oorzaken).’
3.3. Doelgroep Afhankelijk van het type ondersteuning die door de verschillende partijen op het gebied van schuldhulpverlening wordt aangeboden, komen de partijen in aanraking met verschillende inwoners. De partnerorganisaties beschrijven de doelgroep als divers. Specifieke groepen die vaker voorbijkomen zijn jongeren, ouderen (bijvoorbeeld met een klein pensioen en/ of die moeite hebben met het aanvragen van toeslagen), inwoners met een licht verstandelijke beperking (LVB) of met een verslavingsproblematiek. Ook wordt gesignaleerd dat inwoners met schulden, niet meer alleen inwoners zijn met de laagste inkomens. De doelgroep verschuift steeds meer naar inwoners met minder lage inkomens. Specifiek voor Baarn wordt (voorzichtig) gesignaleerd dat de aantallen van inwoners met schulden meevallen, maar dat er onder de inwoners relatief veel weerstand is en er vaker sprake is van complexe problemen, in vergelijking met buurtgemeenten. Vanuit Baarn komen er verder relatief weinig aanmeldingen binnen bij Zuidweg & Partners, een mogelijke verklaring hiervoor kan, volgens de ketenpartners, liggen in het hebben van een netwerk die inwoners met geldproblemen ondersteunen.
3.4. Samenwerking Intern bij de gemeente Binnen de gemeente werken de terreinen van het sociaal domein overwegend los van elkaar. Om niet te veel te vervallen is eilandjes werk, werkt de gemeente (onder andere via een buddysysteem) aan het verbinden van de losse terreinen met elkaar. Dit moet nog groeien binnen de organisatie. Binnen de gemeente is er ook een Adviesraad sociaal domein actief. Sinds 2018 is deze raad actief en het betreft een samenvoeging van verschillende raden (van Wmo, Jeugdwet etc.). De raad is actief en geeft gevraagd en ongevraagd advies op verschillende beleidstukken en verordeningen. De Adviesraad wordt uitgenodigd voor alle participatiebijeenkomsten en de adviezen die ze geven worden meegenomen in raads- en collegevoorstellen. De gemeenteraad is verder actief betrokken bij de onderwerpen van het sociaal domein en de bijbehorende doelgroep. Tussen organisaties en de gemeente De samenwerking in de gemeente Baarn op het gebied van schuldhulpverlening is per organisatie verschillend. Zo gaat de samenwerking niet altijd voornamelijk via de gemeente Baarn. Dit komt omdat Pit Baarn veel doet in de uitvoering, de samenwerking met partners verloopt daarom deels via Pit Baarn, en minder via de gemeente. Sommige partners vindt dit op het gebied van de uitvoering goed werken.
‘Het is prima dat wij (ketenpartner) niet zo intensief samenwerken met de gemeente omdat er veel wordt opgepakt door Pit Baarn, de lijnen lopen anders in Baarn waardoor dit niet nodig is.’ Een organisatie als Zuidweg & Partners onderhoudt bijvoorbeeld wel direct contact met de gemeente Baarn. Dit is echter niet intensief: er zijn geen vaste momenten waarop zij samenkomen. Gezien de omvang van het werk dat deze organisatie voor de gemeente Baarn doet, is er ook geen behoefte aan meer intensief contact. Dit is niet nodig. Deze organisatie voelt verder ruimte om contact op te nemen met de gemeente als het nodig is.
18
Gemeente Baarn
versie 1.0
‘Wij hebben een vaste consulent waar wij contact mee hebben en zij krijgen van ons updates als we doorgaan naar de volgende fase in de schuldhulpverlening. Dit zijn altijd korte lijntjes en dit is in de werkprocessen opgenomen. Dit gaat in de praktijk ook goed. Er is geen kwartaaloverleg en we hebben ook geen vast moment in het jaar waar we elkaar spreken. Voor nu is dit oké, maar als het drukker wordt dan zou dit wel gewenst zijn.’
Pit Baarn en de gemeente hebben op vaste momenten contact over onder andere de uitvoering van de schuldhulpverlening. Pit Baarn en de gemeente komen ook met regelmaat samen om de voortgang van verplichte indicatoren te bespreken in het kader van verantwoording en sturing, maar ook om in te gaan op bepaalde casussen en ontwikkelingen in de doelgroep. Zowel Pit Baarn als de gemeente beschrijft de samenwerking op het gebied van schuldhulpverlening als prettig en geven aan dat er korte lijnen zijn. Een verbeterslag die volgens de gemeente nog gemaakt kan worden is het uitbreiden van de informatievoorziening vanuit Pit Baarn richting de gemeente. De gemeente wil graag meer inzicht in bijvoorbeeld de financiën van Pit Baarn, om deze informatie mee te nemen in verdere beleidsontwikkelingen. ‘Ik heb regelmatig contact met de beleidsmedewerker en soms zelfs met de wethouder, omdat die op de hoogte wil blijven.’ De gemeente wil ook in de samenwerking met de Kredietbank Nederland meer cijfers ontvangen (bijvoorbeeld over gebruik, terugval, nazorg etc.). Onder andere met oog op eventuele toekomstige (beleids)keuzes. Vanuit de Kredietbank Nederland komt het signaal dat de samenwerking, na een wat minder actieve periode (door personele wisselingen), nu weer wat meer begint te lopen. In vergelijking met de gemeente Soest, heeft de Kredietbank wat meer direct contact met de gemeente Baarn.
In Soest loopt dit bijvoorbeeld meer via de BBS. De Kredietbank Nederland geeft aan dat met name Pit Baarn een belangrijke rol speelt in het verbinden van alle organisaties in de gemeente, waardoor ook de samenwerking met de gemeente is verbeterd. Tussen organisaties onderling Vanuit de partners is een wisselend beeld naar voren gekomen over de bekendheid over het aanbod aan ondersteuning en waar een inwoner in welk geval terecht kan. Enerzijds is het een helder beeld dat Pit Baarn het aanspreek- en doorverwijspunt is in de gemeente. Anderzijds is het niet voor elke partner duidelijk welk aanbod er nu precies in de gemeente is binnen de schuldhulpverlening. Organisaties die naast ondersteuning in de gemeente Baarn, ook ondersteuning in andere gemeenten aanbieden, zijn gebaat bij een sociale kaart van de gemeente, wordt aangegeven. De samenwerking tussen de partners onderling wordt voornamelijk als positief gezien. Doordat ze zijn aangesloten bij het armoedepact en elkaar dus regelmatig fysiek zien, kan het gesprek gaan over de daadwerkelijke ondersteuning van inwoners en de afstemming en verbetering hiervan. Tegelijkertijd wordt ook gesignaleerd dat de samenwerking met de Kredietbank Nederland al een aantal jaren minder structureel verloopt, waarschijnlijk als gevolg personeelswisselingen en proceswijzigingen intern.