Jaarstukken 2021 (03)

De beheersing van het EMU-saldo is een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het Rijk en de decentrale overheden. Immers, de inkomsten en uitgaven van de gehele collectieve sector zijn relevant voor de bepaling van het EMU-saldo. De gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de beheersing van het EMU-saldo komt tot uitdrukking in de Wet Hof door de bepaling dat Rijk en decentrale overheden gehouden zijn een gelijkwaardige inspanning te leveren aan het voldoen aan de Europese begrotingsafspraken. De eindverantwoordelijkheid voor de overheidsfinanciën als geheel ligt bij het Rijk. Gemeenten dienen hun tekort te houden onder de af te spreken percentages. Het Rijk wil gemeenten een boete opleggen via een korting op het Gemeentefonds wanneer zij de aan hen toegewezen EMU-norm overschrijden.

Schatkistbankieren Schatkistbankieren houdt in dat tegoeden worden aangehouden in de Nederlandse schatkist. Hierdoor zal de Nederlandse staat minder geld hoeven te lenen op de financiële markten en zal de staatsschuld dalen. Schatkistbankieren is ingevoerd voor gemeenten, provincies, waterschappen, en gemeenschappelijke regelingen. Dit heeft een positief effect op de omvang van de EMU-schuld. Depositotarieven en inleentarieven worden geharmoniseerd. Decentrale overheden, waaronder gemeenten, krijgen op de deposito’s een rente vergoed die gelijk is aan de rentes die de Nederlandse staat betaalt op leningen die ze op de markt aangaat.

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

83

Bedrijfsvoering De bedrijfsvoering van de gemeente Baarle-Nassau is vanaf 1 januari 2016 ondergebracht in de ABGorganisatie. Het is een ambtelijke fusie, de deelnemende gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen zijn bestuurlijk zelfstandig. Het jaar 2021 stond in belangrijke mate opnieuw in het teken van de voortdurende corona pandemie. Waar we met elkaar hoopten dat na de uitvoering van een vaccinatie programma de wereld er weer wat normaler zou kunnen gaan uitzien, bleek dat niet zo te zijn. Onder omstandigheden van een voortdurende lock down, thuiswerken en digitaal vergaderen hebben we met elkaar onze reguliere dienstverlening aan de drie gemeenten, zo goed als het in de gegeven omstandigheden kon, voortgezet. Hierbij bijzondere aandacht voor de collega’s die in de front linie van de corona pandemie stonden zoals de BOA’s en de collega’s van Openbare orde en veiligheid. Niet onvermeld mogen blijven de collega’s die directe, fysieke dienstverlening mogelijk bleven maken zoals de baliemedewerkers, de mensen van het Klant Contact Centrum, medewerkers van de buitendienst en openbare ruimte en de bodes. We kunnen constateren dat ondanks de bijzondere omstandigheden de ABG organisatie haar ambities wat betreft dienstverlening, bedrijfsvoering en besluitvorming voor het overgrote deel heeft gerealiseerd.

Naast er voor zorgen dat de reguliere dienstverlening zo goed als mogelijk doorgang kon vinden zijn er toch onderwerpen die we hier in het bijzonder willen noemen. Zo is er een start gemaakt met het programma dienstverlening waarbij aan de hand van een drietal klantbeloften wordt toegewerkt naar nieuwe servicenormen. Verder zijn belangrijke stappen gezet in het proces naar centrale huisvesting. Met het vaststellen van een stappenplan, het rapport van externe deskundige en het uitspreken van een blijvend commitment aan de ABG organisatie kan koers worden gezet naar de toekomst en de verdere doorontwikkeling van de organisatie. Ook zijn er heldere afspraken rondom betalen en genieten gemaakt. Er is vorm gegeven aan de uitwerking van de arbeidsmarktstrategie in concrete acties. Hierbij is prioriteit gegeven aan de vormgeving van vacatures, ABG-website, werken-bij ABG website. Hiermee is de wijze waarop de ABG zich op de arbeidsmarkt presenteert aanzienlijk verbeterd. Met het vaststellen van de visie op en uitgangspunten van Tijd- en Plaatsonafhankelijk werken is een belangrijke bouwsteen gerealiseerd in het proces van de huisvesting van de ABG-organisatie. Samen met Equalit en andere deelnemende gemeenten is een gezamenlijk strategische agenda opgesteld.

In de strategische agenda staan drie thema’s centraal: Goede gemeentelijke dienstverlening, Data gedreven werken en moderne betrouwbare infrastructuur met waar mogelijk doorontwikkeling naar Common Ground. Ondanks de hiervoor genoemde positieve stappen moeten we toch constateren dat de druk op de organisatie niet minder is geworden en alleen verder toeneemt. Vanaf de start van de werkorganisatie rust er op de begroting een efficiency taakstelling. Het kenmerk van een efficiencyslag is dat hetzelfde gedaan wordt met minder kosten. Dus een hogere productiviteit. Wij zien echter geen mogelijkheden meer om de productiviteit nog verder op te voeren zonder dat er keuzes in de dienstverlening gemaakt worden. In die zin zal de ABG organisatie scherp aan de wind zeilen waar het gaat om meer taken zonder dat daarvoor voldoende middelen beschikbaar worden gesteld. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf Verbonden partijen en de jaarstukken van de ABG-organisatie.

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

85

(Fraude)risicobeheersing In het herijkte intern controleplan wordt expliciet aandacht besteed aan (fraude)risicoanalyse. Deze (fraude)risicoanalyse is een basis voor de inrichting en bijsturing van werkprocessen en waar nodig ook beleidsuitgangspunten. De beoordeling wordt daarna uitgewerkt in controledoelstellingen en interne controlemaatregelen. Risicomanagement wordt ingebed in de reguliere planning en control cyclus. De risicoanalyse wordt geactualiseerd bij zowel de begroting als de jaarrekening. Via de reguliere planning en control cyclus staat risicomanagement ook op de agenda van directie en colleges/gemeenteraden. Indien zich nieuwe risico’s voordoen wordt het college en de gemeenteraad, afhankelijk van de importantie, zo nodig tussentijds geïnformeerd. Ook bij beleidsnota’s/ beleidsvoorstellen wordt in voorkomende gevallen gebruik gemaakt van een risicoparagraaf in de betreffende nota/voorstel.

86

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

Verbonden partijen Inleiding In deze paragraaf wordt aandacht besteed aan de zogenoemde ‘verbonden partijen’ van de gemeente Baarle-Nassau. Voor gemeenten geldt soms dat de optimale schaal waarop taken moeten worden uitgevoerd niet overeenkomt met de schaal van de gemeente. Om die taken toch op het daarvoor geëigende schaalniveau uit te kunnen voeren, is een groot aantal samenwerkingsverbanden tot stand gekomen. Niet elk samenwerkingsverband is echter een verbonden partij. Met ‘verbonden partijen’ worden rechtspersonen bedoeld waarin de gemeente een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Onder bestuurlijk belang wordt verstaan: een zetel in het bestuur of het hebben van stemrecht. Met een financieel belang wordt bedoeld dat de gemeente middelen ter beschikking heeft gesteld die ze kwijt is in geval van faillissement van de verbonden partij en/of als financiële problemen bij de verbonden partijen kunnen worden verhaald op de gemeente. Uitgangspunt bij deelname in een Verbonden Partij is dat de samenwerking de gemeente kansen biedt in het realiseren van de doelstellingen in de begroting. Bij een Verbonden Partij is de gemeente enerzijds (mede) eigenaar van de rechtspersoon alsook klant van diezelfde partij. Dit kan wel eens leiden tot conflictsituaties.

Daarnaast staat de Verbonden Partij als rechtspersoon op afstand en is de gemeentelijke invloed beperkter dan wanneer de beleidsuitvoering in eigen beheer wordt gedaan. Dit brengt zowel bestuurlijke, politieke alsmede financiële risico’s met zich mee. Het is dan ook zaak om ervoor te zorgen dat de belangen van de gemeente Baarle-Nassau voortdurend worden meegewogen in de besluitvorming van de Verbonden Partijen. Deze paragraaf is om twee redenen van belang voor de raad. Op de eerste plaats voeren de verbonden partijen vaak beleid uit dat de gemeente in principe ook zelf kan doen. De gemeente blijft de uiteindelijke verantwoordelijkheid houden voor het realiseren van de beoogde doelstellingen van de programma’s. Er blijft dus voor de raad nog steeds een kaderstellende en controlerende taak over bij die programma’s. De tweede reden betreft de kosten - het budgettaire beslag - en de financiële risico’s die de gemeente met de verbonden partijen kan lopen en de daaruit voortvloeiende budgettaire gevolgen. Kortom, het aangaan en onderhouden van contacten met verbonden partijen is van belang om af te wegen wat de meest doelmatige manier is om een taak uit te voeren, welke manier de meeste garantie geeft dat de taak wordt uitgevoerd zoals de gemeente voor ogen staat en op welke manier de gemeente voldoende inhoudelijk en financieel inzicht heeft in het uitvoeren van een taak.

Aangezien het gaat om taken en activiteiten waartoe de raad de kaders uitzet, zijn deze afwegingen voor de raad van belang. In de tabellen van het overzicht verbonden partijen zijn onder andere financiële gegevens opgenomen per verbonden partij. Aangezien bij het opstellen van de jaarstukken van de gemeente de financiële gegevens van verbonden partijen nog niet bekend zijn, zijn de gegevens van de jaarrekening van het voorgaande jaar opgenomen.

Visie en beleidsvoornemens omtrent verbonden partijen Samenwerkingsverbanden kunnen belangrijke voordelen opleveren met betrekking tot kosten, doelmatigheid en kwaliteit van de te leveren producten. Individuele gemeenten zijn soms te klein om kwalitatief goede producten tegen een acceptabele kostprijs te leveren. Samenwerking kan zich uitstrekken over alle beleidsterreinen (programma’s) en op het gebied van de bedrijfsvoering. Een samenwerking kan diverse vormen aannemen (bijvoorbeeld: openbaar lichaam, gemeenschappelijke

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

87

regeling, centrumgemeente). Soms zijn verbonden partijen wettelijk voorgeschreven zoals de Veiligheidsregio en de Omgevingsdienst. Bij het aangaan van een samenwerking met een verbonden partij, hanteert de gemeente de volgende kaders: 1. Er is sprake van een publiek belang. 2. Het publieke belang kan niet goed behartigd worden door middel van subsidies, regelgeving, toezicht of het inkopen van diensten of producten. 3. Een verbonden partij is de beste manier om de taken uit te voeren. 4. De (financiële) risico’s die gepaard gaan met het aangaan van een verbonden partij staan in een redelijke verhouding tot het te dienen publieke belang. Dit is verder uitgewerkt in de Nota Verbonden Partijen. Deze nota is in 2021 regionaal geëvalueerd en er zijn aanbevelingen geformuleerd. Deze aanbevelingen heeft de gemeenteraad overgenomen. In de nieuwe bestuursperiode werken we deze aanbevelingen verder uit. Eind 2021 zijn ook alle besluiten genomen waardoor Baarle-Nassau per 1 januari 2022 is toegetreden tot Regio Hart van Brabant.

Overzicht verbonden partijen Gemeenschappelijke regelingen ABG-organisatie Vestigingsplaats: Aard verbonden partij: Best. vertegenwoordiger: Openbaar belang: Financieel belang: Wijziging belang: Zeggenschap: Financiële positie: x € 1.000

Alphen Gemeenschappelijke regeling Burgemeester de Hoon-Veelenturf en wethouder van Tilborg Behartiging van de sturing en beheersing van ondersteunende processen en uitvoeringstaken van de deelnemende gemeenten Bijdrage 2021: € 7.384.266 Niet van toepassing Vertegenwoordiging in bestuur EV EV VV VV Resultaat 1-1-2020 31-12-2020 1-1-2020 31-12-2020 2020 € 650 € 1.271 € 5.583 € 4.026 € 401

Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant Vestigingsplaats: Tilburg Aard verbonden partij: Gemeenschappelijke regeling Best. vertegenwoordiger: Burgemeester De Hoon-Veelenturf Openbaar belang: Samenwerking op het terrein van openbare veiligheid Financieel belang: Bijdrage 2021 € 505.994 Wijziging belang: Niet van toepassing Zeggenschap: Vertegenwoordiging in het algemeen bestuur Financiële positie: x € 1.000 EV EV VV VV 1-1-2020 31-12-2020 1-1-2020 31-12-2020 € 19.531 € 18.832 € 40.519 € 43.130

88

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

Resultaat 2020 € 3.326

Omgevingsdienst Midden- en West Brabant Vestigingsplaats: Tilburg Aard verbonden partij: Gemeenschappelijke regeling Best. vertegenwoordiger: Wethouder Van Tilborg Openbaar belang: Samenwerking op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving. Financieel belang: Bijdrage 2021 € 320.851 Wijziging belang: Niet van toepassing Zeggenschap: Vertegenwoordiging in het algemeen bestuur Financiële positie: x € 1.000 EV EV VV VV Resultaat 1-1-2020 31-12-2020 1-1-2020 31-12-2020 2020 € 2.609 € 2.325 € 3.880 € 3.480 € 482 Regionale Ambulancevoorziening Brabant Midden-West-Noord Vestigingsplaats: 's-Hertogenbosch Aard verbonden partij: Gemeenschappelijke regeling Best. vertegenwoordiger: Wethouder Sommen Openbaar belang: Samenwerking op het gebied van ambulancevervoer Financieel belang: Niet van toepassing Wijziging belang: Niet van toepassing Zeggenschap: Stemrecht in het algemeen bestuur Financiële positie: x € 1.000 EV EV VV VV 1-1-2020 31-12-2020 1-1-2020 31-12-2020 € 13.670 € 13.738 € 25.506 € 25.744 GGD West-Brabant Vestigingsplaats: Aard verbonden partij: Best. vertegenwoordiger: Openbaar belang: Financieel belang: Wijziging belang: Zeggenschap: Financiële positie: x € 1.000

Resultaat 2020 -€ 370

Breda Gemeenschappelijke regeling Wethouder Sommen Leveren van een bijdrage aan de openbare gezondheidszorg Bijdrage 2021 € 219.274 Niet van toepassing Stemrecht in het algemeen bestuur EV EV VV VV 1-1-2020 31-12-2020 1-1-2020 31-12-2020 € 4.712 € 5.717 € 10.978 € 21.827

Resultaat 2020 € 797

Regionaal Bureau Leerplicht West-Brabant Vestigingsplaats: Breda Aard verbonden partij: Gemeenschappelijke regeling Best. vertegenwoordiger: Wethouder Sommen Openbaar belang: Uitvoeren taken op het gebied van de leerplicht Financieel belang: Bijdrage 2020 € 22.161 Wijziging belang: Niet van toepassing Zeggenschap: Stemrecht in het algemeen bestuur Financiële positie: x € 1.000 EV EV VV VV 1-1-2020 31-12-2020 1-1-2020 31-12-2020 -€ 43 € 131 € 1.348 € 525

Resultaat 2020 -€ 43

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

89

Nazorg gesloten stortplaatsen Bavel-Dorst en Zevenbergen Vestigingsplaats: Breda Aard verbonden partij: Gemeenschappelijke regeling Best. vertegenwoordiger: Wethouder Sommen Openbaar belang: Waarborgen doelmatige aanwending gelden bestemd voor nazorg Financieel belang: Bijdrage 2021 € 9.782 Wijziging belang: Niet van toepassing Zeggenschap: Zitting in bestuursraad van het Provinciaal Nazorgfonds Financiële positie: x € 1.000 EV EV VV VV Resultaat 1-1-2020 31-12-2020 1-1-2020 31-12-2020 2020 € 1.226 € 1.083 € 25.888 € 26.263 -€ 143 Gemeenschappelijke Regeling Regio West-Brabant Vestigingsplaats: Etten-Leur Aard verbonden partij: Gemeenschappelijke regeling Best. vertegenwoordiger: Burgemeester De Hoon - Veelenturf Openbaar belang: Behartigen van belangen deelnemende gemeenten voor opstelling, vaststelling en uitvoering van de strategische agenda en de strategische visie voor West-Brabant. Financieel belang: Bijdrage 2021 € 30.437 Wijziging belang: Niet van toepassing Zeggenschap: Vertegenwoordiging in het algemeen bestuur Financiële positie: x € 1.000 EV EV VV VV Resultaat 1-1-2020 31-12-2020 1-1-2020 31-12-2020 2020 € 1.110 € 1.240 € 5.212 € 7.669 -€ 1.340 BGTS Belgisch-Nederlands Grensoverleg (BeNeGO) Vestigingsplaats: Turnhout Aard verbonden partij: Benelux groepering territoriale samenwerking Best.

vertegenwoordiger: Burgemeester De Hoon-Veelenturf Openbaar belang: Het grensoverschrijdend overleg en de grensoverschrijdende samenwerking tussen de deelnemende gemeenten bevorderen en de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten behartigen. Financieel belang: Bijdrage 2021 € 795 Wijziging belang: Niet van toepassing Zeggenschap: Zitting in Algemeen Bestuur Financiële positie: x € 1.000 EV EV VV VV Resultaat 1-1-2020 31-12-2020 1-1-2020 31-12-2020 2020 € 191 € 188 €0 €0 -€ 3

90

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

BGTS Academie voor Muziek en Woord De Noorderkempen Vestigingsplaats: Baarle-Hertog Aard verbonden partij: Benelux groepering territoriale samenwerking Best. vertegenwoordiger: Wethouder Sommen Openbaar belang: Het verzorgen van deeltijd kunstonderwijs in muziek en woord en in andere vormen van kunstbeoefening, en het bevorderen van culturele activiteiten. Financieel belang: Bijdrage 2021 € 26.293 Wijziging belang: Niet van toepassing Zeggenschap: Zitting in bestuursraad De Noorderkempen Financiële positie: x € 1.000 EV EV VV VV Resultaat 1-1-2020 31-12-2020 1-1-2020 31-12-2020 2020 € 401 € 402 € 55 € 64 €1 Veilig Thuis West-Brabant Vestigingsplaats: Aard verbonden partij: Best. vertegenwoordiger: Openbaar belang: Financieel belang: Wijziging belang: Zeggenschap: Financiële positie: x € 1.000

Breda Gemeenschappelijke regeling (centrumregeling) Wethouder Sommen Zorgdragen voor een advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling en bevorderen samenwerking betrokken instanties. Bijdrage 2021 € 30.308 Niet van toepassing Plenair overleg portefeuillehouders deelnemende gemeenten EV EV VV VV Resultaat 1-1-2020 31-12-2020 1-1-2020 31-12-2020 2020 € 9.169 € 9.072 € 2.993 € 4.014 -€ 97

Deelnemingen Brabant Water NV Vestigingsplaats: Aard verbonden partij: Best. vertegenwoordiger: Openbaar belang: Financieel belang: Wijziging belang: Zeggenschap: Financiële positie:

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

's-Hertogenbosch Naamloze Vennootschap Wethouder van Tilborg Zorgdragen voor de openbare watervoorziening Niet van toepassing Niet van toepassing Via aandeelhoudersvergadering EV EV VV VV 1-1-2020 31-12-2020 1-1-2020 31-12-2020 € 665 mln € 674 mln € 480 mln € 523 mln

91

Resultaat 2020 € 221 mln

Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) Vestigingsplaats: Den Haag Aard verbonden partij: Participatie in aandelenkapitaal Best. vertegenwoordiger: Wethouder Van Tilborg Openbaar belang: Bank van en voor overheden en instellingen voor maatschappelijk belang. BNG is een betrouwbare eigentijdse bank die met gespecialiseerde dienstverlening bijdraagt aan het zo laag mogelijk houden van kosten van maatschappelijke voorzieningen. Financieel belang: 3.510 aandelen BNG; jaarlijkse uitkering van dividend Wijziging belang: Niet van toepassing Zeggenschap: Via aandeelhoudersvergadering Financiële positie: EV EV VV VV Resultaat 1-1-2020 31-12-2020 1-1-2020 31-12-2020 2020 € 4,9 mld € 5,1 mld € 144,8 mld € 155,2 mld € 221 mln

Samenwerkingsverbanden met private organisaties Rewin West-Brabant Vestigingsplaats: Aard verbonden partij: Best. vertegenwoordiger: Openbaar belang: Financieel belang: Wijziging belang: Zeggenschap: Financiële positie: x € 1.000

92

Breda Naamloze Vennootschap Wethouder Sommen Stimuleren vestiging van bedrijven in West-Brabant Bijdrage 2021 € 20.334 Niet van toepassing Vertegenwoordiging in de raad van Commissarissen EV EV VV VV 1-1-2020 31-12-2020 1-1-2020 31-12-2020 € 902 € 1.431 € 1.125 € 1.158

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

Resultaat 2020 € 529

Grondbeleid Algemeen Het grondbeleid van de gemeente is een belangrijk sturingsinstrument voor de invulling van de aanwezige en toekomstige bouwmogelijkheden in onze gemeente. Op basis van dit beleid realiseert de gemeente doelstellingen op het gebied van ruimtelijke ordening, volkshuisvesting en economisch beleid. Naast grote uitgaven en inkomsten kan sprake zijn van financiële risico’s. Het grondbeleid heeft invloed op het gebied van de ruimtelijke ontwikkeling binnen de gemeente en kan tevens als instrument worden ingezet bij andere gemeentelijke beleidsprogramma’s. Grondbeleid is geen doel op zich, maar een middel om ruimtelijke en volkshuisvestingsdoelen te kunnen bereiken. In september 2020 heeft de gemeenteraad van Baarle-Nassau de nieuwe nota grondbeleid vastgesteld. Veel maatschappelijke ontwikkelingen komen in Baarle-Nassau op een relatief klein grondgebied bij elkaar. De gemeente heeft met deze nota een nieuwe basis gelegd voor een heldere en eenduidige werkwijze bij het voeren van grondbeleid. Ten opzichte van de voorgaande nota zijn er in de basis geen majeure wijzigingen in de strategische keuzes voor het grondbeleid (met uitzondering van strategische grondaankopen). Wel hebben er in de tussentijd verschillende wijzigingen plaatsgevonden met betrekking tot het wettelijk kader bij het grondbeleid, zoals de aanscherping van de BBV regelgeving.

Verder heeft het thema energietransitie een plaats in deze nota gekregen vanwege de ruimtelijke impact van hoofdzakelijk de grootschalige energieopwekking in het landelijk gebied. Het grondbeleid valt grofweg uiteen in actief en faciliterend (passief) grondbeleid. Er zijn ook mengvormen mogelijk; er is dan sprake van samenwerking met een marktpartij. Om invulling te geven aan deze vormen van grondbeleid beschikt de gemeente over diverse grondbeleid instrumenten. De nota grondbeleid geeft het juridische en beleidsmatige kader aan waarbinnen de gemeente opereert. Uitgangspunt is actief grondbeleid, maar met de huidige mogelijkheden van kostenverhaal en sturing via bestemmingsplan en overeenkomst of grondexploitatieplan, dienen bij elke mogelijkheid van grondaankoop de risico’s en kosten goed in beeld gebracht te worden. Een aanscherping ten opzichte van het voorgaande beleid is dat er in principe geen nieuwe strategische aankopen van gronden en gebouwen worden gedaan waarvoor, binnen een korte periode, geen concrete bestemming is. Actief grondbeleid, bij lopende projecten dan wel bij projecten in voorbereiding, wordt in de basis niet herzien. Ook bij private ontwikkelingen kunnen we sturen op ruimtelijke en volkshuisvestelijke doelen. Dit doen we dan via de invulling van het benodigde ruimtelijke plan en het afsluiten van (anterieure) overeenkomsten.

Daarbij kunnen we op grond van de Grondexploitatiewet kostenverhaal (van te maken gemeentelijke kosten) plegen. Via anterieure overeenkomsten legt de gemeente afspraken vast over onder andere de wijze waarop plannen gerealiseerd worden, de procedure, planschade en het kostenverhaal. Beleidsdocumenten Wet- en regelgeving, het Besluit Begroting en Verantwoording (hierna; BBV) en de bestemmingsplannen vormen de algemene kaders van het te voeren grondbeleid. Onder andere de volgende beleidsdocumenten sluiten hier op aan: • Nota grondbeleid; • Notitie grondbeleid in begroting en jaarstukken van de Commissie BBV; • Notitie grondexploitaties van de commissie BADO; • Notitie grondprijzen.

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

93

De belangrijkste uitgangspunten van de nota grondbeleid zijn: • Een actieve grondpolitiek, vooral voor gebieden waarbij kansen zijn voor het behalen van een positief exploitatieresultaat en waarbij publieke doelen aan de orde zijn die zonder overheidsingrijpen niet of niet volledig kunnen worden gerealiseerd; • In andere situaties zal een meer faciliterende grondpolitiek aan de orde zijn en kan via een overeenkomst of een exploitatieplan kostenverhaal worden toegepast waarbij tevens locatieeisen aan de wijze van realisatie kunnen worden gesteld; • Is de gemeente samen met andere partijen eigenaar, dan zal vaak gekozen worden voor een samenwerkingsvorm. Welke dat is, hangt af van wat partijen wensen, hoe de eigendomsverdeling is en welke ontwikkeling gewenst is; • De uitkomsten van de op te stellen duurzaamheidsvisie en de Regionale Energiestrategie (RES) in regionaal verband zijn leidend voor inzicht in de opgave en te volgen koers met betrekking tot ontwikkelstrategieën van energieprojecten. Tot die tijd is situationeel grondbeleid van toepassing; • Uitgifte van gronden vindt plaats in overeenstemming met het ruimtelijk- en volkshuisvestingsbeleid, waarbij we de uitgifte afstemmen op de vraag vanuit de markt volgens de Woonvisie; • Minnelijke verwerving heeft de voorkeur. Alleen als dit niet tot het gewenste resultaat leidt, zal onteigening worden ingezet.

Het vestigen van voorkeursrecht vindt met name plaats als de gemeente zelf de eigendom wil verwerven en de kans bestaat dat er andere kopers zijn; • De omvang van het weerstandsvermogen zal periodiek worden herijkt en moet worden afgestemd op het op dat moment bestaande risicoprofiel van het grondbedrijf. Dit kan een verhoging van het weerstandsvermogen betekenen waardoor de omvang van het vrij besteedbare deel van de gemeentelijke reserves afneemt; • Wanneer sprake is van voorzienbare verliezen bij grondexploitaties treffen wij hiervoor een voorziening. Eventuele winstnemingen vinden plaats in overeenstemming met de regels en voorschriften (BBV) en bij de jaarstukken leggen wij dit aan de gemeenteraad ter vaststelling voor. Actief grondbeleid Met ingang van 2016 is op basis van de "notitie grondexploitaties" van de commissie BBV alleen sprake van een grondexploitatie wanneer de gemeente een actief grondbeleid voert. Dit betekent dat de gemeente grond koopt, die bouw- en woonrijp maakt en weer verkoopt of in erfpacht uitgeeft aan ontwikkelaars, aannemers en particulieren. Bouwgrond in exploitatie heeft betrekking op grondexploitaties in de uitvoeringsfase, waarvan de gronden in eigendom zijn van de gemeente, waarvoor de raad een grondexploitatiecomplex en een grondexploitatiebegroting heeft vastgesteld.

Bij actief grondbeleid exploiteert de gemeente voor eigen rekening en risico gronden. Bouwgrond in exploitatie geeft vervaardigingskosten van bouw- en woonrijp maken van de locatie. Die kosten worden geactiveerd op de balans aangezien een grondexploitatie geen éénjarig proces is. Is er sprake van een gepland tekort dan wordt dat verlies onmiddellijk genomen in de vorm van een voorziening. Is er sprake van een gepland overschot dan wordt het resultaat gewoonlijk genomen voor zover dat met voldoende zekerheid gerealiseerd is. Bij voortdurende onzekerheid wordt hiervan afgeweken en wordt het resultaat pas geheel aan het einde van het proces genomen. Grondexploitatie van bouwlocaties is een langdurig en complex proces. Voor sturing en beheersing van dit proces maken wij gebruik van dynamische grondexploitatieberekeningen. Minimaal twee keer per jaar actualiseren wij deze grondexploitatieberekeningen van de belangrijke actieve bouwgronden in exploitatie. De gemeente Baarle-Nassau heeft in 2021 twee lopende grondexploitaties waarvoor door de gemeenteraad in het verleden een exploitatieopzet is

94

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

vastgesteld. In tabel 1 hieronder zijn de lasten en baten per woningbouwexploitatie opgenomen die in de jaarstukken 2021 zijn verantwoord. Tevens zijn per exploitatie de nog te verwachte lasten en baten in de toekomst en het verwachte resterende (dus exclusief reeds genomen winsten) resultaat op eindwaarde opgenomen. Tabel 1 grondexploitaties per 31 december 2021 Exploitatie

Boekwaarde per 31-122020

Lasten 2021

Winstneming 2021

Baten 2021

Boekwaarde Verwachte Verwachte Verwachte Verwacht per 31-12lasten baten eindwaarde eindjaar 2021

Maaijkant, 2e fase

550.332

25.999

546.851

19.596

49.076

800.362

909.906

60.468

2025

Nassaulaan Totaal

-102.702 447.630

1.665 27.664

546.851

-4.475 15.121

-105.512 -56.436

80.820 881.182

909.906

24.692 85.160

2022

In tabel 2 worden de verwachte resterende resultaten (op eindwaarde), zoals deze zijn opgenomen in de jaarstukken 2021, vergeleken met de verwachte resterende resultaten (op eindwaarde) zoals die zijn opgenomen in de jaarstukken 2020. Voor de verschillen wordt in deze paragraaf per exploitatie een toelichting gegeven. Tabel 2 verwachte eindwaarde 2021 ten opzichte van 2020 Exploitatie

Verwachte EW Verwacht Verwachte EW Verwacht Verschil EW jaarstukken eindjaar per jaarstukken eindjaar per 2020-2021 2020 31-12-2020 2021 31-12-2021

Maaijkant, 2e fase

61.833

2026

60.468

2025

-1.365

Nassaulaan Totaal

25.250 87.083

2022

24.692 85.160

2022

-559 -1.924

De opbouw van het totale resultaat per project (het verwachte resterende resultaat op eindwaarde plus de gerealiseerde tussentijdse winstnemingen tot en met 2021) wordt in de tabel hieronder weergegeven. Tabel 3 totale resultaat per project Exploitatie

Verwachte EW Winstnemingen jaarstukken t/m 2021 2021

Totaal resultaat project (EW)

Maaijkant, 2e fase

60.468

38.359

98.827

Nassaulaan Totaal

24.692 85.160

74.765 113.124

99.457 198.284

Onderstaand volgt een toelichting op de grootste afwijkingen en wordt per grondexploitatie de eindwaarde (afgerond op duizendtallen) per ultimo 2021 vergeleken met de eindwaarde per ultimo 2020 en zijn de effecten, waar nodig, van de volgende uitgangspunten verwerkt: • Tarieven voor interne uren (conform ABG beleid); • Indexering van de kosten en opbrengsten; • Grondprijzen conform de notitie grondprijzen 2022. Maaijkant, 2e fase De ontwikkeling van de woonwijk Maaijkant 2e fase is in uitvoering. Het bestemmingsplan is onherroepelijk verklaard. Deze grondexploitatie kent een verwacht positief saldo. In 2021 zijn vier percelen verkocht voor particuliere ontwikkeling. De verkoop van de laatste vier percelen voor particuliere ontwikkeling wordt naar alle waarschijnlijkheid in de eerste helft van 2022 afgerond. Het resterende bouwvolume (vijf rijwoningen en drie patiowoningen) wordt waarschijnlijk in 2022 verkocht aan een ontwikkelaar. De bouwwerkzaamheden vinden in 2022 en 2023 plaats, waarna het woonrijp maken naar verwachting eind 2024/begin 2025 wordt afgerond. De grondexploitatie heeft een restant looptijd van vier jaar. Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

95

Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: • Jaarstukken 2020 (per 31-12-2020); € 62.000; • Begroting 2022 (per 30-06-2021); € 118.000; • Jaarstukken 2021 (per 31-12-2021); € 60.000. In vergelijking met de jaarstukken 2020 is het verwachte resultaat (eindwaarde) afgenomen met € 1.000. De oorzaken, op hoofdlijnen, zijn als volgt: • In 2021 is een winst genomen van € 20.000; • De geraamde opbrengsten zijn hoger dan voorzien. Dit wordt veroorzaakt doordat de grondprijzen zijn verwerkt conform de vigerende notitie grondprijzen (de opbrengstraming stijgt hierdoor met € 52.000). Daarnaast treedt een negatief effect op van € 24.000 doordat voor een verkaveling is gekozen met een hoger aantal rijwoningen en minder tweekappers. Per saldo zijn de geraamde opbrengsten hierdoor gestegen met € 28.000; • Indexering van de eenheidsprijzen in het kader van het woonrijp maken (nadelig effect van € 37.000); • De benodigde uren voor de werkzaamheden rondom planontwikkeling en VTU (voorbereiding, toezicht en uitvoering) zijn opnieuw tegen het licht gehouden.

Deze zijn geactualiseerd op basis van de voortgang en naar beneden bijgesteld (€ 22.000); • De overeenkomst met de provincie in het kader van het ruimte voor ruimte project is inmiddels afgewikkeld, met een positieve nabetaling à € 20.000 als resultaat; • Een correctie op de indexering van de kosten en opbrengsten hebben een nadelig effect van € 14.000). Het saldo van de tot dusver gerealiseerde tussentijdse winstnemingen, per ultimo 2021, bedraagt € 38.000. Het saldo van de toekomstige winstnemingen bedraagt naar verwachting € 60.000. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 98.000. Nassaulaan Binnen het plan ruimte voor ruimte Nassaulaan zijn twee kavels van de gemeente gelegen. De civiele werken zijn grotendeels gerealiseerd. De inrichting van een weg voor de resterende twee bouwkavels (circa 80 meter verharding en groenvoorziening) moet nog worden afgerond. Beide kavels zijn verkocht. Het woonrijp maken wordt afgerond in 2022, waarna de grondexploitatie wordt afgesloten. Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: • Jaarstukken 2020 (per 31-12-2020); € 25.000; • Begroting 2022 (per 30-06-2021); € 23.000; • Jaarstukken 2021 (per 31-12-2021); € 25.000. Het saldo van de tot dusver gerealiseerde tussentijdse winstnemingen, per ultimo 2021, bedraagt € 75.000.

Het saldo van de toekomstige winstnemingen bedraagt naar verwachting € 25.000. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 99.000. Faciliterend grondbeleid Faciliterend grondbeleid (ook passieve complexen genoemd) houdt in dat de gemeente zelf geen grondexploitaties voert maar dit overlaat aan private ontwikkelaars. De gemeente 'faciliteert' deze grondexploitaties door te investeren in plankosten, zoals het maken van een nieuw bestemmingsplan, het treffen van voorzieningen in de openbare ruimte en het aanleggen van nutsvoorzieningen, welke kosten vervolgens zullen worden verhaald op betrokkenen. Het verhalen van deze kosten kan gebeuren op basis van vrijwilligheid. De gemeente en, bijvoorbeeld, een ontwikkelaar sluiten in die situatie voorafgaand aan de wijziging van het bestemmingsplan een

96

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

zogenaamde anterieure overeenkomst af. Daarin wordt vastgelegd hoe de verrekening plaatsvindt en welke kosten door de ontwikkelaar aan de gemeente worden vergoed. Deze vorm van verrekening wordt in veruit de meeste gevallen toegepast. In de overige gevallen wordt vooraf geen overeenstemming bereikt tussen een private ontwikkelaar en de gemeente. In die situatie wordt de kostenverrekening gebaseerd op een exploitatieplan en het sluiten van een nadere (posterieure) overeenkomst. Bij het opstellen van de jaarstukken 2021 heeft een actualisatie plaatsgevonden van alle particuliere ontwikkelingen. Winst- en verliesneming grondexploitaties Voor projecten waarin niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten vormen wij een voorziening. We brengen dit bedrag ten laste van de algemene reserve grondexploitatie. Jaarlijks bezien we bij de jaarstukken of we de gronden moeten afwaarderen en een verliesvoorziening moeten treffen. Bij de bepaling van de winstneming is de "percentage of completion" regel uit het BBV toegepast. Daarbij wordt een deel van het verwachte eindresultaat tussentijds als winst genomen naar rato van de gerealiseerde baten en lasten. Tabel 4 geeft het verloop van de boekwaarde van de diverse grondexploitaties weer. Aangevuld met de dotaties aan c.q. onttrekkingen uit de verliesvoorziening geeft de tabel tevens inzicht in het totale resultaat van de grondexploitaties.

Tabel 4 balanspost voorraden Omschrijving In exploitatie genomen gronden Totaal

Omschrijving Voorziening verwachte verliezen Totaal resultaat grondexploitaties

Stand per Winstneming Stand per Lasten 2021 Baten 2021 31-12-2020 2021 31-12-2021 447.630

27.664

546.851

15.121

-56.436

447.630

27.664

546.851

15.121

-56.436

Stand per Lasten 2021 Baten 2021 31-12-2020

Dotatie verliesvoorziening 2021

Stand per 31-12-2021

0

0

0

15.121

Het totale resultaat van de grondexploitaties over 2021 bedraagt € 15.121, als gevolg van winstnemingen. Reserves grondbedrijf Het weerstandsvermogen van het grondbedrijf bestaat uit de algemene reserve grondexploitatie en dient ter dekking van onvoorzienbare risico’s. Dotaties en onttrekkingen vinden plaats als gevolg van winst- en verliesneming op de lopende grondexploitaties. Het saldo van de algemene reserve grondexploitatie per 31-12-2021 bedraagt € 1.203.214. Dit bedrag is gereserveerd om mogelijke risico’s op te vangen.

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

97

Risicoparagraaf Met bouwgrondexploitatie zijn meer dan gemiddelde risico’s gemoeid. De exploitatie strekt zich uit over een groot aantal jaren en het gaat om grote investeringen. De opbrengsten worden veelal pas na de gemaakte kosten genoten en het is altijd de vraag of de verwachte opbrengsten ook gerealiseerd worden. Wij proberen zoveel mogelijk de risico’s te kwantificeren en deze in de grondexploitatieberekeningen mee te nemen. In de grondexploitatie moet voldoende weerstandscapaciteit aanwezig zijn om risico’s op te kunnen vangen. Jaarlijks bij de begroting en de jaarstukken maken wij een risico-inventarisatie om de benodigde weerstandscapaciteit te bepalen. In de begroting 2022 werd rekening gehouden met een risico van € 0 voor de grondexploitatie "Nassaulaan" en een gewogen risico van € 135.000 voor de grondexploitatie "Maaijkant, 2e fase". Als gevolg van de voortgang in de verkopen en de huidige ontwikkelingen op de huizenmarkt is het risico voor de grondexploitatie "Maaijkant, 2e fase" bijgesteld naar nihil.

98

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

Enclavesituatie Inleiding Vanwege de unieke enclavesituatie waarmee onze gemeente te maken heeft, is vanaf 2006 een bedrag beschikbaar gesteld ter dekking van de extra kosten die hiermee gepaard gaan. Dit bedrag wordt via de maatstaf "vast bedrag" als onderdeel van de algemene uitkering uitgekeerd. In 2021 betreft het een bedrag van € 424.634. Extra kosten Onderstaand een overzicht van de extra kosten als gevolg van de enclavesituatie: • Intergemeentelijk overleg zorgt op meerdere fronten voor extra tijdsinzet. Enerzijds hebben we de specifieke functie van Euroambtenaar in het leven geroepen, anderzijds is er structureel overleg in het Gemeenschappelijk Orgaan Baarle. Bij elk werk dat grensoverschrijdend is wordt extra overleg gevoerd en dit vergt extra tijd van bestuur en medewerkers. • Het opstellen van een gezamenlijk plan of visie kost veel extra tijd en geld door de verschillende wet- en regelgeving van beide landen. • De exploitatie van de milieustraat is duurder. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de afwijkende wetgeving waardoor de openingstijden ruimer zijn. • De reconstructie van wegen valt duurder uit vanwege de afwijkende normen die beide landen hanteren. De strengste norm wordt hierbij gehanteerd. • De nutsvoorzieningen brengen extra kosten met zich mee.

• Extra verkeerssignalisatie is nodig op juridische gronden en om duidelijkheid te verkrijgen in welk land men zich bevindt. • Openbare orde en veiligheid vereist onderling extra afstemming. Het huidige dreigingsniveau in België zorgt ook voor extra inspanningen bij evenementen die plaatsvinden op het grondgebied van beide gemeenten. Daarnaast zorgt verschil in wetgeving voor brandveiligheid ervoor dat de investeringen in gebouwen hoger uitvallen. • De bibliotheek heeft te maken met twee wetgevingen. • Extra kosten voor peuterspeelzaalwerk en kinderopvang in verband met Belgische concurrentie. • In Vlaanderen is ‘cultuur’ een kerntaak van gemeenten, in Nederland niet. Als gevolg daarvan draagt Baarle-Nassau soms financieel bij aan de culturele ambities van Baarle-Hertog. Een voorbeeld is de WAK (Week van de Amateur Kunst). • Versterken internationale bestuurskracht.

Jaarstukken 2021 Baarle-Nassau

99