BN - Masterplan Centrum Baarle 2021
Tekst van het document
_ Masterplan Centrum Baarle
52
_ Masterplan Centrum Baarle
53
5. Materialisatie & vergroening
_ Masterplan Centrum Baarle
54
Bestrating De keuze van de juiste materialen is heel belangrijk om de gewenste sfeer te bereiken. De dorpse allure realiseren we door hoogwaardig materiaalgebruik en oog voor detail, dit maakt de inrichting chic en geeft Baarle weer de oorspronkelijke allure.
Linksboven: Gebakken klinkers in verschillende verbanden voor rijbaan en trottoir. Rechtsboven: Parkeren op kasseien in het centrum en grasbeton bij grote parkeerplaatsen. Onder: Fietsstraten bestaan uit rode klinkers met een duidelijke middengeleider.
Het grootste deel van het centrum wordt bestraat met gebakken klinkers in verschillende kleuren. Hierdoor wordt het onderscheid in gebruik duidelijk. De gebakken materialen zorgen voor een traditioneel straatbeeld met dorpse sfeer en hoogwaardige kwaliteit van de bestrating zorgt voor de allure. Banden in het centrum zijn van hardsteen net als eventuele paaltjes. Voor de toegangswegen en de grote parkeerplaatsen, Loswal en Oostelijke parking, bestaat de bestrating uit hoogwaardige betonklinkers. betontegels en open bestrating voor de parkeervakken in de vorm van grasbetonstenen. Ook de Klokkenstraat wordt met betonklinkers uitgevoerd overeenkomstig de recent heringerichte straten rondom de Jumbo.
Oversteek voetgangers Binnen 30 km-gebieden is het toepassen van zebrapaden in principe niet noodzakelijk. Bij de nadere uitwerking van de deelgebieden kan bekeken worden of op een aantal specifieke plekken toch zebrapaden worden aangelegd.
_ Masterplan Centrum Baarle
55
Aanduiding grens
© Panache (Straat)meubilair bv
www.doelbeelden.nl
www.doelbeelden.nl
Links: Markeernagels (met print) voor in het wegdek. Rechtsboven: Hardstenen band met tekst.. Onder: Bestaande tegels voor gebieden buiten het hoofdcentrum.
_ Masterplan Centrum Baarle
56
De bestaande aanduiding met kruisen en de lettertegels zijn zeer herkenbaar, een beeldmerk voor het dorp, goed leesbaar en een letterlijke vertaling van een grensmarkering op een kaart. Maar de huidige tegels zijn verouderd. Uit de participatiebijeenkomsten is gebleken dat de prominente aanduiding van de grens behouden en waar mogelijk versterkt dient te worden. Bij de herinrichting moet voorkomen worden dat de grens afsteekt bij de rest van de inrichting van het centrum, door passende materialen en vormgeving. Te veel verschillende kleuren zou zorgen voor een kakofonie en daarmee juist niet aansluiten op de dorpse allure. Door de rustige eenduidige inrichting van de rest van de openbare ruimte zal de grens veel beter zichtbaar worden en de prominente rol verkrijgen. De grensaanduiding wordt aangepast op de materialisering van de rest van de openbare ruimte. In het centrum wordt met gebakken klinkers de grens aangeduid met een hardstenen band in het trottoir en hardstenen markeernagels in de rijbaan. De enige uitzondering hierop is de Singel waar de grens ook over de rijbaan wordt aangeduid met de hardstenen band. In het relatief donkere hardsteen worden lichte/witte kruisen gegraveerd, zowel in de band als op de markeernagels. Ook de lettertegels aan beide zijden van de band worden in hardsteen en ingegraveerd met NL en B.
Een zeer kwalitatieve invulling met allure van de herkenbare grensaanduiding. Bij de delen in het centrum met betonnen materialisering wordt de grens in het trottoir aangegeven met de bekende donkere betonklinkers met witte kruisen en letters. Ook hier worden in de rijbaan markeernagels gebruikt, maar dan in beton en met een opgedrukt kruis.
Straatmeubilair In 2017 is een Place Brand Concept voor Baarle vastgesteld. De eerste implementaties hiervan zijn reeds doorgevoerd. In de verdere inrichting van het centrum zal worden aangesloten op dit concept. Hierin staan onder andere keuzes voor kleurgebruik, bewegwijzering en een eerste aanzet voor het toe te passen straatmeubilair. Tijdens de participatiebijeenkomst hebben we een deel van dit meubilair ook getoond en dit werd positief ontvangen.
Zitelementen en prullenbakken In het placebrandconcept is voorgesteld om houten banken en prullenbakken toe te passen met donkere accenten. Dit past goed bij ‘Dorps met allure’. Bij een aantal plantenbakken kunnen zitelementen worden geïntegreerd, ook de randen rondom het Sint Annaplein vormen zitgelegenheid. Door ook dit met donkere (hardstenen) banden en houten zitplaatsen vorm te geven wordt de eenheid versterkt.
Rechts: Houten banken en prullebakken met donkere accenten. Links: Bestaande straatlantaarns en toeristische herkenbaarheid op verschillende elementen. (bron: Placebrandconcept)
Straatlantaarns De bestaande lantaarns in het centrum sluiten goed aan bij de gewenste sfeer en kunnen dus behouden blijven. Bij herinrichting dienen de lantaarns hergebruikt te worden of dienen vergelijkbare nieuwe lantaarns geplaatst te worden. Langs de toegangswegen en op de grote parkeerplaatsen kan wel gekozen voor meer sobere lantaarns, passend bij de rest van de inrichting van deze openbare ruimtes. Nieuwe lantaarns moeten worden voorzien van een aansluiting voor feestverlichting.
_ Masterplan Centrum Baarle
57
Plantvakken en plantenbakken De plantvakken zijn integraal onderdeel van de openbare ruimte en in principe altijd in de vast grond. De plantvakken zijn gelijk aan de bestrating. Op specifieke plekken hebben de plantvakken een hoge opstaande brede rand van donker hardsteen (of gelijkwaardig) waarop zitgelegenheden worden geplaatst. Losse plantenbakken worden zoveel mogelijk voorkomen.
Kunst
© Nanda Sluijsmans Boven: Voorbeelden van plantvakken en plantenbakken. Onder: Kunst en toeristische herkenningspunten.
Als we spreken over de opwaardering van Baarle mogen we zeker kunst in de openbare ruimte niet vergeten. Kunst maakt de openbare ruimte aantrekkelijker en trekt bepaalde publieksgroepen aan. Het kan een aanvulling zijn op de lokale bezienswaardigheden. Het merk Baarle wordt versterkt door kunst te koppelen aan de identiteit van het dorp. Het streven zou dan ook moeten zijn om enkele kunstwerken te laten ontwikkelen, waarbij de thema’s enclaves en de Belgische en Nederlandse cultuur centraal staan. In de plannen is er ruimte gereserveerd voor een dergelijk kunstwerk op het Sint Annaplein dat ook gebruikt kan worden als speelobject, om ook de enclavesituatie voor kinderen begrijpelijk te maken. Een mooie samenkomst van identiteit, kunst en spelen.
Toeristische herkenningspunten In Baarle staan al een aantal herkenningspunten die de enclavesituatie en de historie van het Bels Lijntje toelichten. Ook in de nieuwe situatie zal hier ruimte voor zijn en gemaakt worden. De meeste van de huidige herkenningspunten, zoals de plaquette, kunnen op dezelfde plek blijven, maar bij herinrichting zal altijd bekeken worden hoe deze het best ingepast kunnen worden. Op het Sint Annaplein en rondom de grens op de Loswal is ruimte voor nieuwe herkenningspunten die onderdeel worden van de nieuwe inrichting. www.doelbeelden.nl
_ Masterplan Centrum Baarle
www.doelbeelden.nl
www.doelbeelden.nl
58
Uitstallingen en terrassen Beide zijn heel belangrijk voor de beleving en goed bruikbare openbare ruimte.
Uitstallingen Binnen de gemeenten zijn over uitstallingen nog geen vaste afspraken. In dit document staat een eerste voorstel, maar bij de verdere uitwerking zullen hier goede afspraken met de ondernemers gemaakt moeten worden, ook over wat de winkelier wel en niet binnen het gebied voor uitstallingen neer mag zetten. Voor nu is het voorstel: •• maximaal 0,80 meter diep; •• over een breedte van 1,50 meter per winkel; •• de vrije doorloop dient bij voorkeur 1,80, maar minimaal 1,50 meter te zijn.
Voorbeelden terrassen (bron: Placebrandconcept)
Terrassen Baarle is een aantrekkelijk toeristisch dorp. Bezoekers en inwoners kunnen hier, onder het genot van een hapje of een drankje, van deze prachtige gemeenten genieten. Daarmee zijn terrassen mede een belangrijke factor voor het leven en de aantrekkelijkheid van het centrum en leveren zij een bijdrage aan de recreatieve kwaliteit van het dorp. Weloverwogen keuzes in de uitstraling van de horeca zullen Baarle een hoogwaardigere uitstraling geven. In het Place Brand Concept zijn daarom richtlijnen en voorstellen opgenomen met daarbij ook een advies voor nieuw te ontwikkelen beleid omtrent de terrassen in Baarle.
_ Masterplan Centrum Baarle
59
Algemene vergroening De vergroening van de openbare ruimte van Baarle wordt bereikt door een aantal algemene ingrepen. Deze ingrepen zijn overal goed toepasbaar en zorgen in veel gevallen snel voor een groen resultaat.
Plantvakken langs de straat
GreentoColour®
GreentoColour® Boven: Voorbeelden van plantvakken. Onder: Voorbeeld van plantenbak met zitgelegenheid.
Door middel van plantvakken kunnen grassen, bloemen en vaste planten direct in de volle grond worden geplaatst. Dit komt ten goede van de worteling van de planten en leidt, in tegenstelling tot plantenbakken, minder tot vernielingen. Net als andere groenelementen dragen vaste planten bij aan de leefbaarheid en klimaatbestendigheid van steden. De hoeveelheid variatie en biodiversiteit zijn een belangrijke maat voor de kwaliteit en de belevingswaarde van groenelementen. Plantvakken zijn goed toepasbaar op plekken met restruimte in de profielen. Denk hierbij onder anderen aan grote oppervlakte trottoir, op de hoek van de straten, pleinen of brede trottoirs.
Plantvakken met zitrand Vaste plantvakken kunnen goed gecombineerd worden met zitgelegenheid. Hierdoor wordt niet alleen bijgedragen aan de groene beleving van de openbare ruimte maar ook aan het gebruik hiervan. Daarbij kan in grotere planvakken hoger opgaand groen worden toegepast waarmee de zitgelegenheid in de schaduw komt te liggen en deze ook tijdens zonnige, warme dagen tot een aangename zitplek leidt.
Leibomen boven parkeren Leibomen nemen relatief weinig ruimte in beslag en hebben een groot effect op de vergroening van het straatbeeld.
_ Masterplan Centrum Baarle
60
Vanwege de minimale benodigde boomspiegel kunnen ze ook uitstekend worden geplaatst in combinatie met parkeerplaatsen voor zowel de auto als de fiets.
Hagen langs de rijbaan In veel gevallen wordt de rijbaan van de trottoirs gescheiden door paaltjes. Voor het vergroenen van het straatbeeld kunnen in veel gevallen deze paaltjes gemakkelijk worden vervangen door hagen. Hiervoor is enkel een strook van 70 centimeter nodig en deze is vaak al aanwezig tussen te paaltjes en de rijbaan.
Hanging baskets Hanging baskets zijn een simpele en effectieve manier om meer groen en met name ook bloeiende planten aan het straatbeeld toe te voegen. Er zijn systemen beschikbaar voor zowel lichtmasten, lantaarnpalen en gevels (die in de winter ook gebruikt kunnen worden voor decoratie voor de feesten als Sinterklaas en kerst). Door middel van hanging baskets kan gemakkelijk iedere straat snel een groenere identiteit krijgen en eventueel kan ervoor worden gekozen om in België en Nederland verschillende beplanting toe te passen.
© Cyclomedia Linksboven: (Fiets)parkeren onder leibomen. Rechtsboven: Haag als scheiding van de rijbaan. Onder: Voorbeelden van hanging baskets.
Waar mogelijk bomen planten Daar waar de ruimte, zowel boven als onder de grond, het toelaat worden bomen geplaatst. Bomen bieden een grote bijdrage aan de groene uitstraling van de openbare ruimte en hebben vele voordelen op het gebied van klimaatadaptatie. Zo bieden ze schaduw en helpen daarbij aan de verkoeling van de omgeving. Daarnaast dragen ze bij aan de verdamping van water bij hevige regenbuien. Tevens reinigen ze de lucht door het absorberen van CO2, stikstofoxiden, ammoniak, zwaveldioxide en ozon en filteren bomen fijnstof. Tot slot biedt het planten van een
_ Masterplan Centrum Baarle
61
diversiteit aan bomen voedsel, leefruimte, bescherming en nestgelegenheid aan insecten, vogels, kleine zoogdieren en korstmossen.
Geveltuinen bij ruimtetekort Een geveltuin is een strook (klim)planten en bloemen langs de gevel van een woning of winkel. Het plaatsen van geveltuinen neemt minimale ruimte in beslag. Enkel het verwijderen van een aantal trottoirtegels is al voldoende. In het algemeen worden geveltuinen onderhouden door de bewoners of winkeliers zelf. Veel gemeenten helpen wel een handje door de bestrating weg te halen, een stenen bandje aan te leggen en aarde te leveren.
© Nanda Sluijsmans
© Nanda Sluijsmans
Linksboven: Smalle groenstroken met bomen. Rechtsboven: Smalle geveltuinen. Onder: Groen straatbeeld door combinatie van geveltuinen en bomen.
Naast dat geveltuinen snel een groen straatbeeld opleveren hebben ze ook nog vele andere voordelen. Zo nemen planten CO2 op en zorgen daarmee voor een schonere lucht. De beplanting helpt bij het verkoelen van de omgeving. Tevens zorgen bladhoudende klimplanten en hoge struiken voor extra isolatie. Daardoor houdt in de zomer de geveltuin het huis koel en in de winter houdt het de binnenwarmte vast. Tot slot dragen ze bij aan de biodiversiteit in de stedelijke omgeving. Door het plaatsen van bloeiende beplanting worden insecten als bijen en vlinders voorzien van voldoende voeding.
Soorten beplanting
© Nanda Sluijsmans
_ Masterplan Centrum Baarle
62
Bij de keuze van beplanting moeten de volgende uitgangspunten in acht worden genomen: •• Zoveel mogelijk gebiedseigen; •• Levert een bijdrage aan de vergroting van de biodiversiteit; •• Kleurrijk en bloeiend in de verschillende seizoenen; •• Wintergroen; •• Heeft beperkt onderhoud nodig; •• Is duurzaam gekweekt.
Hoge Hoge bakbak (met (met zitgelegenheid) zitgelegenheid)
Bouwstenen voor Leibomen Bloembakken en plantenvakken •• Nemen relatief weinig ruimte in beslag; vergroening Geveltuinen
Groene boomvakken •• Snel groen resultaat; Infiltratievoorzieningen •• Beheer kan ook door bewoners / ondernemers; Infiltratiestrook Wadi •• Verschillende invullingen mogelijk; •• Afwatering richting boomvakken is gunstig voor de ontwikkeling van de bomen en helpt tegen wateroverlast.
Groene Groene boomvakken boomvakken Gras Gras
Haag Haag / onderbeplanting / onderbeplanting
Hagen
Lage bak Aan lichtmast •• Snel groen resultaat; • • Past goed bij de dorpse uitstraling; • • Zowel Leibomen Groene boomvakken laag als hoog uitvoerbaar; Hoge bak (met zitgelegenheid) •• Aanwezig leilindes zijn vrij makkelijk te verplaatsen. •• Nemen relatief weinig ruimte in beslag; Gras Haag / onderbeplanting Vlinder- en bijendylle •• Toepasbaar in plaats van paaltjes; •• Zorgt voor afscherming van autoverkeer en demHagen Hagen ping van geluid. Laag Laag
Hoog Hoog
Halfverharding (parkeerplaatsen)
Hagen LaagVlinderVlinderen bijendylle en bijendylle
Hoge bak (met zitgelegenheid) I.p.v. paaltjes
Hoog
Groene gevels
Idylles (bijenlint)
Modulaire groene gevel
Biodiversiteit
Hagen
Faunapassages
Laag
ting
•• •• ••
Zelfhechtende klimplanten
Goed voor de biodiversiteit; Toepasbaar in groenstroken en grasvelden; Bloeiende beplanting zorgt voor een aantrekkelijk Hoog 7 bijendylles I.p.v.Dichte paaltjes Vlinderhagen straatbeeld.
Vlinder- en bijendylle
Zelfhechtende Zelfhechtende klimplanten klimplanten
lanten op constructie
Klimplanten Klimplanten op constructie op constructie Wildernismuren
_ Masterplan Centrum Baarle
63
Klimplanten op constructie
I.p.v. I.p.v. paaltjes paaltj
envakken
Plantvakken Lage bak
Aan lichtmast
Infiltratiestrook
Half-open verharding
Makkelijk toepasbaar waar restruimte aanwezig is •• Goed voor biodiversiteit; •• Goed tegen wateroverlast; (zoals op hoeken of bij brede trottoirs); Infiltratievoorzieningen •• Goed voor de biodiversiteit; •• Let op eenWadi geschikte selectie van planten; Infiltratiestrook Infiltratievoorzieningen •• Toepassen van onderhoudsarme planten; •• Afwatering richting infiltratiestrook door middel van Infiltratiestrook Wadi mbakken en plantenvakken •• Beplanting direct in volle grond; openingen in de banden om de strook. Infiltratievoorzieningen en •• Combinatie met zitgelegenheid door hoge rand. Infiltratiestrook Wadi
Hoog
••
Lage bak
•• Waterdoorlatend; •• Goed tegen hittestress; ••Halfverharding Toepasbaar voor parkeerplaatsen. (parkeerplaatsen) Halfverharding (parkeerplaatsen) Halfverharding (parkeerplaatsen)
Aan lichtmast
Hoge bak (met zitgelegenheid)
Infiltratievoorzieningen Infiltratiestrook
Wadi
Halfverharding (parkeerplaatsen)
Biodiversiteit Faunapassages Hoge bak (met zitgelegenheid) Biodiversiteit Faunapassages
Vlinder- 7 bijendylles
•• Snel groen resultaat; •• Geschikt voor lichtmasten, lantaarnpalen en muren; Infiltratievoorzieningen Biodiversiteit •Aan • lichtmast Groot aanbod aan beplanting toepasbaar. Infiltratiestrook Faunapassages
•• •• •• ••
Goed tegen wateroverlast; Tijdelijke buffer-voorziening voor hemelwater; Goed voor biodiversiteit; Diversiteit aan beplanting (nat en droog). Wadi
Dichte hagen
Vlinder- 7 bijendylles
Biodiversiteit Wadi Faunapassages
I.p.v. paaltjes Hanging baskets
Dichte groene hagen en wildernismuren
Vlinder- 7 bijendylles
•• ••
••
Dichte hagen
Dichte hagen zijn gewilde plekken voor zangvogels, Vlinder7 bijendylles Dichte hagen insecten en kleine zoogdieren; Wildernis muur is een ‘slordig’ gestapelde muur met gaten en spleten die gebruikt worden als schuilplek of foerageerplek; Toepasbaar als erfafscheiding en afscherming van Wildernismuren parkeerpockets.
Halfverharding (parkeerplaatsen) Dichte hagen
n
Wildernismuren
Wildernismuren
Hoog
I.p.v. paaltjes
Wildernismuren
Biodiversiteit
_ Masterplan Centrum Baarle Faunapassages
64
Vlinder- 7 bijendylles
Dichte hagen
Leibomen
GroeneLeibomen boomvakken Gras
Geveltuinen
Groene gevels
•• •• ••
•• •• ••
Snel groen resultaat; Beheer kan ook door bewoners/ondernemers; Verschillende invullingen mogelijk en kan goed worden gecombineerd met gevelbegroeiing; Bloembakken en plantenvakken •Geveltuinen • Afwatering naar geveltuin helpt tegen wateroverlast. Lage bak
Groene gevels Modulaire groene gevel
Leibomen Groene boomvakken Haag / onderbeplanting Gras
Goed tegen opwarming van de ruimte; Goed voor biodiversiteit; Verschillende vormen van toepassing mogelijk.
Modulaire groene gevels •• •• Meest ambitieuze vorm; •Groene • Vergt vaak een bevloeiingssysteem. gevels Groene gevels Aan lichtmast Indrukwekkend en divers gevellandschap;
Zelfhechtende Modulaire klimplanten groene gevel
_ Masterplan Centrum Baarle
•• •• ••
VlinderHaag /enonderbeplanting bijendylle
I.p.v. paaltjes
65
Constructie van licht raamwerk van draad of hout; Voorkomt dat planten zich aan de gevel hechten; Strook grond voor worteling van planten.
Zelfhechtende klimplanten •• •• ••
Modulaire Klimplanten Zelfhechtende groene op constructie gevelklimplanten
Hagen Hoog
Groene boomvakken Haag Gras / onderbeplanting
Klimplanten op constructie
Hoge bak (met zitgelegenheid)
Laag
Vlinder- en bijendylle
Meest eenvoudige vorm; Naast strook grond voor worteling van planten geen verder voorzieningen nodig; Toepassen van klimmers die geen schade aanbrengen aan hetZelfhechtende gevelmateriaal en kozijnen. klimplanten Klimplanten op constructie
Klimplanten op
Bronnenlijst
_ Masterplan Centrum Baarle
66
Voor het opstellen van dit document de volgende bronnen zijn geraadpleegd.
Websites https://www.openstreetmap.org/copyright https://haxo.nl/ http://www.bgsv.nl/bgsv-is-een-bureau-voor-stedenbouw https://entreevert.nl/hanging-baskets/ https://www.greentocolour.com/ https://www.panache-straatmeubilair.be/
Literatuur Ir. Margareth E.C.M. Hop (2011) Vaste planten in openbaar groen Als PDF verkrijgbaar op: https://edepot.wur.nl/164009 Inspiratiedocument Bels Lijntje-materieel (IDEA / MTD)
Fotografie Nanda Sluijsmans http://nandasluijsmans.nl/referenties/ https://www.doelbeelden.nl/nl
_ Masterplan Centrum Baarle
67