Bijlage 1 - BLN Jaarstukken 2023

•

Cultureel Centrum In 2023 is een bedrag van € 12.000 uitgegeven aan groot onderhoud. Omdat hiervoor een bedrag van € 20.000 was geraamd, is € 8.000 toegevoegd aan de reserve Cultureel Centrum Baarle.

•

Bremerpoort In 2023 is een bedrag van € 1.400 uitgegeven aan groot onderhoud. Omdat hiervoor een bedrag van € 1.200 was geraamd, is € 200 onttrokken aan de reserve MFA De Bremerpoort.

•

Brandweerkazerne In 2023 is niets uitgegeven aan groot onderhoud. Omdat hiervoor een bedrag van € 14.000 was geraamd, is € 14.000 toegevoegd aan de reserve Brandweerkazerne.

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

81

Buitensportaccommodaties Beleidskader De raad heeft op 29 september 2021 het beleidsplan sport en bewegen 2021-2025 "Baarle Beweegt" vastgesteld. Hierin is tevens het beleid met betrekking tot het groot onderhoud (vervangingsinvesteringen) aan de buitensportaccommodaties opgenomen. Het groot onderhoud betreft met name kosten voor het onderhouden/vervangen van de atletiekbaan, de tennisbanen, de voetbalvelden, regeninstallaties, veldverlichting, hekwerken/afrasteringen, netten, ballenvangers, doelen en de dugouts. Financiële consequenties

•

Tennis Baarle-Nassau In 2023 is geen groot onderhoud uitgevoerd. Omdat hiervoor een bedrag van € 2.000 was geraamd, is € 2.000 toegevoegd aan de reserve Buitensportaccommodaties.

•

Atletiek Baarle/Nassau In 2023 is geen groot onderhoud uitgevoerd. Omdat hiervoor een bedrag van € 22.000 was geraamd, is € 22.000 toegevoegd aan de reserve Buitensportaccommodaties.

•

Voetbal Baarle-Nassau In 2023 is een bedrag van € 11.000 uitgegeven aan groot onderhoud. Omdat hiervoor een bedrag van € 22.000 was geraamd, is € 11.000 toegevoegd aan de reserve Buitensportaccommodaties.

•

Voetbal Ulicoten In 2023 is niets uitgegeven aan groot onderhoud. Omdat hiervoor een bedrag van € 11.000 was geraamd, is € 11.000 toegevoegd aan de reserve Buitensportaccommodaties.

Groenstructuur- en groenbeheerplan Beleidskader In 2017 heeft de gemeenteraad de groenvisie “Grenzeloos Groen” vastgesteld. Grenzeloos groen betekent dat groen geen barrières vormt. Ook niet voor flora en fauna. Bij de inrichting van het groen is (bio)diversiteit daarom een belangrijk uitgangspunt. Ons groen dient voor het toekomstbestendig behouden en versterken van de groene karakteristiek van Baarle Nassau. Ten behoeve van de groenvisie is een inventarisatie gedaan van het huidige groen, de uitkomsten hiervan zijn verwerkt in het beheersysteem. Verder zijn er (bomen) structuurkaarten gemaakt. Bij de groeninventarisatie zijn slechte plantvakken in kaart gebracht. Dit betekent dat deze plantvakken omgevormd of gerenoveerd moeten worden. Daarbij gelden voor het groen de kwaliteitsaspecten toekomstbestendig, duurzaam en (bio)diversiteitsproof. Hierdoor kunnen de plantvakken ook in de toekomst goed onderhouden worden. Financiële consequenties In 2023 is een deel van de werkzaamheden uitgevoerd op basis van de groenvisie "Grenzeloos Groen". De kosten hiervan bedragen € 61.000 (renovatie De Akkers).

82

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

Financiering Inleiding Regelgeving met betrekking tot de uitvoering van taken op het gebied van treasury is opgenomen in de Wet Financiering Decentrale Overheden (wet Fido). Het doel van deze wet is onder andere om op een verantwoorde, prudente en professionele wijze de inrichting en uitvoering van de treasuryfunctie (financieringsactiviteiten) van de gemeente middels een statuut te regelen.

Treasurystatuut Het beleid op dit onderdeel is voor onze gemeente vastgelegd in het Treasurystatuut 2019 gemeente Baarle-Nassau (raad 18 december 2019).

Renteschema a.

De externe rentelasten over de korte en lange financiering

€

220.978

b.

De externe rentebaten (idem) Saldo rentelasten en rentebaten

€ €

63.179 157.799

€

157.799

d1. Rente over eigen vermogen

+/+ €

-

d2. Rente over voorzieningen Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente

+/+ € €

157.799

-/-

c1. De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend c2. De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend

-/-

€

-

-/-

€

-

+/+ €

-

c3. De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Aan taakvelden toe te rekenen externe rente

e.

De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)

f.

Renteresultaat op het taakveld Treasury

-/Voordelig

€

199.250 (41.451)

Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet heeft betrekking op financieringsvormen met een looptijd tot maximaal 1 jaar. De kasgeldlimiet bepaalt het bedrag dat maximaal met kort geld mag worden gefinancierd en wordt berekend op basis van een vast percentage (8,5%) van het begrotingstotaal. Op basis van de begroting 2023 is de kasgeldlimiet voor de gemeente Baarle-Nassau voor 2023 geraamd op € 2,136 miljoen. De kasgeldlimiet is in 2023 in geen enkel kwartaal overschreden.

Renterisiconorm De renterisiconorm is direct gerelateerd aan het budgettaire risico. De renterisiconorm heeft als doel om het renterisico bij herfinanciering te beheersen. De renterisiconorm houdt in, dat de jaarlijks verplichte aflossingen en de renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal.

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

83

Tabel renterisico en renterisiconorm Begroot Werkelijk 2023 2023 1.Renteherzieningen op vaste schuld 2.Aflossingen Renterisico (1+2) 3.Begrotingstotaal 4.Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage Renterisiconorm (3 x 4)

0 0 0

0 160.000 0

20.651.000 25.133.000 20% 20% 4.130.200 5.026.600

Toets renterisiconorm 5.Ruimte (+) c.q. overschrijding (-)

4.130.200 4.866.600

Bovenstaande tabel laat zien dat de renterisiconorm voor de rekening 2023 € 5.026.600 bedraagt. Gezien het renterisico van € 160.000 kan gesteld worden dat de renterisiconorm niet is overschreden.

Leningsbehoefte en leningenportefeuille Bij aanvang van 2023 bedroeg de leningportefeuille € 4.000.000. In 2023 is een langlopende lening van € 3.000.000 aangetrokken en heeft voor € 160.000 aan aflossingen plaatsgevonden. Aan het einde van 2023 bedroeg de leningportefeuille € 6.840.000.

Houdbare overheidsfinanciën Rijk en decentrale overheden In Europa zijn regels afgesproken over de overheidsfinanciën. Zij bepalen de normen voor het begrotingstekort (EMU-saldo) en de overheidsschuld (EMU-schuld). De Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF) bevat het benodigde wettelijke instrumentarium voor het bereiken en in stand houden van houdbare overheidsfinanciën. De meest in het oog springende afspraak is het bereiken van begrotingsevenwicht op middellange termijn. Hiermee wordt uitdrukking gegeven aan de noodzaak van structurele reductie van het EMU-tekort en het garanderen van een houdbare EMU-schuld. De beheersing van het EMU-saldo is een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het Rijk en de decentrale overheden. De eindverantwoordelijkheid voor de overheidsfinanciën als geheel ligt bij het Rijk. Gemeenten dienen hun tekort te houden onder de af te spreken percentages. Het Rijk wil gemeenten een boete opleggen via een korting op het Gemeentefonds wanneer zij de aan hen toegewezen EMU-norm overschrijden

Schatkistbankieren Schatkistbankieren houdt in dat tegoeden worden aangehouden in de Nederlandse schatkist. Hierdoor hoeft de Nederlandse staat minder geld te lenen op de financiële markten en daalt de staatsschuld. Schatkistbankieren is ingevoerd voor gemeenten, provincies, waterschappen, en gemeenschappelijke regelingen. Dit heeft een positief effect op de omvang van de EMU-schuld.

84

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

Bedrijfsvoering Inleiding De bedrijfsvoering van de gemeente Baarle-Nassau is vanaf 1 januari 2016 ondergebracht in de ABGorganisatie. Het is een ambtelijke fusie, de deelnemende gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen zijn bestuurlijk zelfstandig. We zijn trots op de prestaties van de ABG in het afgelopen jaar en willen onze medewerkers dan ook hartelijk danken voor hun inzet. Vanaf september 2023 zijn alle functies binnen de directie en het management volledig bezet en wordt er met nieuw elan verder invulling gegeven aan het ABG-plan. Ondanks de wijzigingen in de directie en het management is de dienstverlening van de ABGorganisatie op niveau gebleven én zijn er belangrijke stappen gezet richting centrale huisvesting. In het huisvestingsproces “Van drie naar twee naar één gebouw” is de eerste fase (van drie naar twee gebouwen) gerealiseerd. Het is de bedoeling dat we vanaf 2027 gebruiken kunnen maken van één centrale huisvesting. In 2023 is het bestuur van de ABG-organisatie gewijzigd. In januari 2023 is waarnemend burgemeester Brenninkmeijer opgevolgd door burgemeester Schuitmaker. In oktober is wethouder Daandels in dienst gekomen in verband met het vertrek van wethouder van Raak. De prioriteiten zoals die eerder door het bestuur in het ABG-plan zijn benoemd, zijn voortvarend opgepakt.

De belangrijkste onderwerpen zijn: invulling van de personele bezetting; voorbereiding op de Omgevingswet; voorbereiding op de rechtmatigheidsverantwoording en; verbeterde dienstverlening door de komst van de nieuwe websites. De inspanning op het gebied van personeel heeft zijn vruchten afgeworpen. In 2023 zijn er meer eigen medewerkers in dienst gekomen. De websites van de drie gemeenten zijn vernieuwd en vanaf begin 2024 operationeel. De voorbereidingen voor invoering van de Omgevingswet, die per 1 januari 2024 ingegaan is, zijn succesvol verlopen. Vanaf 2023 zijn de colleges van de gemeenten en de directie van de ABG-organisatie verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording. In 2023 is dit proces verder uitgewerkt. Daarnaast hebben we maatregelen genomen om aan te sluiten bij de noodzakelijke veiligheidseisen op het gebied van informatiebeveiliging. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf Verbonden partijen en de jaarstukken van de ABG-organisatie. (Fraude)risicobeheersing Het college van gemeente Baarle-Nassau is zich bewust van het inherente risico van fraude dat zij, zowel intern als extern, loopt bij het uitvoeren van haar activiteiten. In het controleplan wordt expliciet aandacht besteed aan (fraude)risicoanalyse. Dit is de basis voor de inrichting en bijsturing van werkprocessen en waar nodig ook beleidsuitgangspunten.

De beoordeling wordt daarna uitgewerkt in controledoelstellingen en interne controlemaatregelen. Risicomanagement wordt ingebed in de reguliere P&C-cyclus. De risicoanalyse wordt geactualiseerd bij zowel de begroting als de jaarrekening. Via de reguliere P&C-cyclus als ook bij het stappenplan van de invoering van de nieuwe rechtmatigheidswet staat risicomanagement (met name bewustwording en risicobereidheid) ook op de agenda van directie en bestuur. Indien zich nieuwe risico’s voordoen wordt de directie en het bestuur, afhankelijk van de importantie, zo nodig tussentijds geïnformeerd. Ook bij beleidsnota’s/beleidsvoorstellen wordt in voorkomende gevallen gebruik gemaakt van een risicoparagraaf in de betreffende nota/voorstel.

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

85

Externe partijen moeten er op kunnen vertrouwen dat gemeente Baarle-Nassau en haar medewerkers op een betrouwbare, eerlijke en zorgvuldige manier zaken doen. Daarom heeft gemeente Baarle-Nassau een gedragscode opgesteld die door iedere medewerker bij indiensttreding wordt ondertekend. Het belang van de gedragscode en de naleving wordt periodiek benadrukt en is onderwerp van gesprek tussen leidinggevende en medewerker. Er is een vertrouwenspersoon en meldpunt ingesteld waarbij eventuele misstanden vertrouwelijk kunnen worden gemeld. De gedragscode is beschikbaar via onze website en wordt (daarmee) ook gedeeld met onze externe relaties. Onze (financiële) processen kenmerken zich door de aanwezigheid van functiescheiding. Hiermee voorkomen we dat slechts één persoon ongecontroleerd transacties of verplichtingen kan aangaan, autoriseren, verwerken en afwikkelen en toegang heeft tot activa. Ondanks alle beheersingsmaatregelen resteert het risico dat management of directie maatregelen doorbreekt en het risico van samenspanning tussen medewerkers. Transparante besluitvorming, de governance structuur, een open cultuur waarbij we elkaar durven aan te spreken, de aanwezigheid van een vertrouwenspersoon om niet-integer handelen (anoniem) te melden, periodieke interne en externe audits op de naleving van beheersingsmaatregelen moeten dit ondervangen.

De afgelopen jaren zijn er regelmatig berichten in de media over cyberaanvallen, gevallen van ransomware en datalekken. Gezien de activiteiten van gemeente Baarle-Nassau heeft informatiebeveiliging vanuit de perspectieven continuïteit, fraude en privacy en daarmee samenhangende reputatie een hoge prioriteit. Tijdens de dagelijkse bedrijfsvoering vinden controles plaats om vast te stellen of gewerkt wordt volgens de daarover gemaakte afspraken, waaronder de diverse protocollen voor informatiebeveiliging. Periodiek wordt de beheersing van informatiebeveiliging getoetst. Eventuele verbeterpunten vormen de input voor verdere aanscherping en/of naleving van het informatiebeveiligingsproces. Conclusie Het college is van mening dat, met alle analyses en getroffen beheersingsmaatregelen, de risico’s met betrekking tot een beheerste en integere bedrijfsvoering inzichtelijk zijn en op een adequate wijze de aandacht krijgen.

Begrotingsrechtmatigheid De baten en lasten alsmede de balansmutaties moeten getrouw in de jaarrekening worden opgenomen. Uit het getrouw opnemen van de baten en lasten alsmede de balansmutaties, blijken een drietal rechtmatigheidscriteria niet expliciet. Dit betreffen het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium. In deze rechtmatigheidsverantwoording licht het college van burgemeester en wethouders toe in hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd. Dit houdt in dat de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties in overeenstemming zijn met door de raad vastgestelde kaders zoals de begroting en verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Bij de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening is het door de raad op 15 december 2021 vastgestelde normenkader 2021-2025 van de relevante wet- en regelgeving verder toegelicht. Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens is door de raad bepaald en bedraagt € 100.000.

86

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

A. Begrotingscriterium De begrotingsrechtmatigheid heeft betrekking op het financiële handelen binnen het kader van de geautoriseerde begroting. Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) dienen de afwijkingen in de jaarrekening herkenbaar te worden opgenomen en van een toelichting te worden voorzien. Als blijkt dat de gerealiseerde uitgaven op programmaniveau hoger zijn dan geautoriseerd, is er sprake van begrotingsonrechtmatigheid. Er zijn verschillende typen begrotingsoverschrijdingen. De verschillen tussen de geautoriseerde lasten en de gerealiseerde lasten worden hieronder per programma weergegeven.

Programma's In onderstaande tabel zijn de afwijkingen tussen de lasten en baten in de gewijzigde begroting en de werkelijke lasten en baten weergegeven. Programma

Lasten

Baten

Begroting

1.423

1.427

933

966

2.062

2.146

84

3: Economie

219

234

14

14

18

-4

10

4: Onderwijs

982

796

-186

327

314

14

-172

5: Sport, cultuur en recreatie

1.928

1.947

19

236

156

81

100

6: Sociaal domein

9.396

8.928

-468

2.991

2.725

266

-201

7: Volksgezondheid en milieu 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing 9A: Algemene dekkingsmiddelen

2.463

2.779

316

1.892

2.154

-262

53

1.766

1.408

-358

1.132

676

456

98

211

404

193

16.976

16.383

593

787

9B: Overhead

4.074

4.123

50

333

300

33

82

0: Bestuur en ondersteuning 1: Veiligheid 2: Verkeer, vervoer en waterstaat

Saldo

Afwijking

Realisatie

Realisatie

Begroting

Saldo

Begroting

4

148

120

27

33

13

15

-2

31

392

27

365

449

31

9C: Vennootschapsbelasting

0

0

0

0

0

0

0

9D: Onvoorzien

0

28

28

0

0

0

28

376

57

-319

2.282

2.245

36

-282

25.834

25.244

-590

26.736

25.133

1.604

1.014

9E: Reserves Subtotaal programma's

Uit het overzicht valt op te maken, dat het saldo van lasten en baten bij de programma's 4, 6 en 8 hoger zijn dan begroot (reserves buiten beschouwing gelaten). Hieronder geven we een korte toelichting op de afwijkingen > € 40.000. Programma 4 Onderwijs De overschrijding op de lasten bedraagt € 186.000 en dit heeft twee hoofdoorzaken: • € 54.000 wordt veroorzaakt doordat met ingang van 2023 rentelasten worden toegerekend aan de investeringen. Hier tegenover staat eenzelfde bedrag aan rentebaten die verantwoord worden bij de Algemene dekkingsmiddelen. Begrotingstechnisch was het toerekenen van rentelasten en de hiermee gepaard gaande rentebaten nog niet voorzien. • € 127.000 wordt veroorzaakt door hogere energielasten bij De Uilenpoort. Omdat we zowel over 2022 als 2023 nog geen eindafrekening hebben ontvangen van de energieleverancier, zijn de energielasten nog gebaseerd op de in rekening gebrachte voorschotbedragen. Omdat we ten tijde van de 2e Turap over te weinig informatie beschikten om de daadwerkelijke kosten te bepalen, hebben we de raad niet gevraagd om extra middelen beschikbaar te stellen. Aan de raad is, via de 2e Turap, wel informatie verstrekt over het energiecontract met de energieleverancier en de onzekerheid over de hoogte van de energiekosten.

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

87

Programma 6 Sociaal Domein De overschrijding op de lasten bedraagt € 468.000 en dit heeft drie hoofdoorzaken: • De hogere kosten van de jeugdzorg ad. € 192.000 zijn gebaseerd op een verordening en de overschrijdingen zijn dan ook het gevolg van een open einde-regeling. • Voor de opvang van Oekraïners heeft de gemeente € 104.000 meer uitgegeven dan geraamd. Hiertegenover staat ongeveer hetzelfde bedrag aan extra baten. • De geraamde lasten voor de bijzondere bijstand zijn met € 240.000 overschreden. Hiertegenover staat een bedrag aan extra inkomsten van € 170.000 in verband met uitbetaalde energietoeslag. Deze inkomsten zijn verantwoord bij de Algemene dekkingsmiddelen. Programma 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing De overschrijding op de lasten bedraagt € 358.000 en dit heeft twee hoofdoorzaken: • De geraamde lasten voor grondexploitaties zijn met € 320.000 overschreden. Hiertegenover staan ook hogere baten (€ 380.000). • De geraamde lasten voor private ontwikkelingen zijn met € 42.000 overschreden. Hiertegenover staan ook hogere baten (€ 59.000). Conclusie Het college is van mening dat de kostenoverschrijdingen passen binnen de in de financiële verordening gemaakte afspraken.

Investeringskredieten Bij een tweetal investeringskredieten is sprake van een lichte overschrijding.

• •

Aanleg bluswatervoorzieningen Reconstructie St. Annaplein, Singel-Klokkenstraat (incl. riolering)

overschrijding > € 6.000 overschrijding > € 8.000

B. Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen/voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving, zowel intern als extern. Met onze interne controles sluiten we aan bij de goedkeurings- en rapporteringstoleranties die de accountant hanteert. In nauwe samenspraak met de accountant hebben we de omvang van de steekproeven en de uit te voeren controles bepaald. De controles zijn uitgevoerd op de 10 financiële hoofdprocessen. Rechtmatigheidsfouten moeten in de verantwoording opgenomen en toegelicht worden indien zij boven het door de raad vastgestelde verantwoordingsbedrag uitkomen. Aanbestedingsrechtmatigheid De regels over aanbesteden staan in de Aanbestedingswet 2012 en het Aanbestedingsbesluit. Het ten onrechte niet toepassen van de Aanbestedingswet 2012 met betrekking tot deze Europese aanbestedingsnormbedragen bij een aanbesteding van opdrachten, leidt tot een financiële rechtmatigheidsfout. In 2023 hebben er geen onrechtmatigheden met betrekking tot Europese aanbestedingen plaatsgevonden. C. Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium Naast misbruik en oneigenlijk gebruik kan er sprake zijn van fraude. De term fraude is juridisch niet gedefinieerd. Er zijn geen gevallen van fraude bekend.

Conclusie rechtmatigheid 2023 Het college is van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens.

88

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

Verbonden partijen Inleiding In deze paragraaf wordt aandacht besteed aan de zogenoemde ‘verbonden partijen’ van de gemeente Baarle-Nassau. Voor gemeenten geldt soms dat de optimale schaal waarop taken moeten worden uitgevoerd niet overeenkomt met de schaal van de gemeente. Om die taken toch op het daarvoor geëigende schaalniveau uit te kunnen voeren, is een groot aantal samenwerkingsverbanden tot stand gekomen. Niet elk samenwerkingsverband is echter een verbonden partij. Met ‘verbonden partijen’ worden rechtspersonen bedoeld waarin de gemeente een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Onder bestuurlijk belang wordt verstaan: een zetel in het bestuur of het hebben van stemrecht. Met een financieel belang wordt bedoeld dat de gemeente middelen ter beschikking heeft gesteld die ze kwijt is in geval van faillissement van de verbonden partij en/of als financiële problemen bij de verbonden partijen kunnen worden verhaald op de gemeente. Uitgangspunt bij deelname in een Verbonden Partij is dat de samenwerking de gemeente kansen biedt in het realiseren van de doelstellingen in de begroting. Bij een Verbonden Partij is de gemeente enerzijds (mede) eigenaar van de rechtspersoon alsook klant van diezelfde partij. Dit kan wel eens leiden tot conflictsituaties.

Daarnaast staat de Verbonden Partij als rechtspersoon op afstand en is de gemeentelijke invloed beperkter dan wanneer de beleidsuitvoering in eigen beheer wordt gedaan. Dit brengt zowel bestuurlijke, politieke alsmede financiële risico’s met zich mee. Het is dan ook zaak om ervoor te zorgen dat de belangen van de gemeente Baarle-Nassau voortdurend worden meegewogen in de besluitvorming van de Verbonden Partijen. Deze paragraaf is om twee redenen van belang voor de raad. Op de eerste plaats voeren de verbonden partijen vaak beleid uit dat de gemeente in principe ook zelf kan doen. De gemeente blijft de uiteindelijke verantwoordelijkheid houden voor het realiseren van de beoogde doelstellingen van de programma’s. Er blijft dus voor de raad nog steeds een kaderstellende en controlerende taak over bij die programma’s. De tweede reden betreft de kosten - het budgettaire beslag - en de financiële risico’s die de gemeente met de verbonden partijen kan lopen en de daaruit voortvloeiende budgettaire gevolgen. Kortom, het aangaan en onderhouden van contacten met verbonden partijen is van belang om af te wegen wat de meest doelmatige manier is om een taak uit te voeren, welke manier de meeste garantie geeft dat de taak wordt uitgevoerd zoals de gemeente voor ogen staat en op welke manier de gemeente voldoende inhoudelijk en financieel inzicht heeft in het uitvoeren van een taak.

Aangezien het gaat om taken en activiteiten waartoe de raad de kaders uitzet, zijn deze afwegingen voor de raad van belang. In de tabellen van het overzicht verbonden partijen zijn onder andere financiële gegevens opgenomen per verbonden partij. Aangezien bij het opstellen van de jaarstukken van de gemeente de financiële gegevens van verbonden partijen nog niet bekend zijn, zijn de gegevens van de jaarrekening van het voorgaande jaar opgenomen.

Visie en beleidsvoornemens omtrent verbonden partijen Samenwerkingsverbanden kunnen belangrijke voordelen opleveren met betrekking tot kosten, doelmatigheid en kwaliteit van de te leveren producten. Individuele gemeenten zijn soms te klein om kwalitatief goede producten tegen een acceptabele kostprijs te leveren. Samenwerking kan zich uitstrekken over alle beleidsterreinen (programma’s) en op het gebied van de bedrijfsvoering. Een samenwerking kan diverse vormen aannemen (bijvoorbeeld: openbaar lichaam, gemeenschappelijke

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

89

regeling, centrumgemeente). Soms zijn verbonden partijen wettelijk voorgeschreven zoals de Veiligheidsregio en de Omgevingsdienst. Bij het aangaan van een samenwerking met een verbonden partij, hanteert de gemeente de volgende kaders: 1. Er is sprake van een publiek belang. 2. Het publieke belang kan niet goed behartigd worden door middel van subsidies, regelgeving, toezicht of het inkopen van diensten of producten. 3. Een verbonden partij is de beste manier om de taken uit te voeren. 4. De (financiële) risico’s die gepaard gaan met het aangaan van een verbonden partij staan in een redelijke verhouding tot het te dienen publieke belang. Dit is verder uitgewerkt in de Nota Verbonden Partijen. Deze nota is in 2021 regionaal geëvalueerd en er zijn aanbevelingen geformuleerd. Deze aanbevelingen heeft de gemeenteraad overgenomen. In de nieuwe bestuursperiode werken we deze aanbevelingen verder uit. Eind 2021 zijn ook alle besluiten genomen waardoor Baarle-Nassau per 1 januari 2022 is toegetreden tot Regio Hart van Brabant.

90

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

Overzicht verbonden partijen

Organisatie

Gemeenschappelijke regelingen 1 ABG organisatie Regulier € 8.041.294 Projecten € 310.980 Speciale verzoektaken € 474.607 € 8.826.881 Kostprijsverhogende btw € 31.487 -/€ 8.795.394

Financieel belang Bestuurlijk belang 2023

8.795.394 Behartiging van de sturing en beheersing van ondersteunende processen en uitvoeringstaken van de deelnemende gemeenten.

Eigen vermogen

Balanstotaal

Balanstotaal

Resultaat

1-1-2022

Eigen vermogen Vreemd vermogen Vreemd vermogen 31-12-2022

1-1-2022

31-12-2022

1-1-2022

31-12-2022

2022

986.000

787.000

6.391.000

8.092.000

7.377.000

8.879.000

-

2 Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant

466.159 Samenwerking op het terrein van openbare veiligheid

18.703.000

16.476.000

47.802.000

51.465.000

66.505.000

67.941.000

-941.000

3 Omgevingsdienst Midden- en West Brabant

2.918.000

3.614.000

3.285.000

4.060.000

6.203.000

7.674.000

583.000

4 Regionale Ambulancevoorziening Brabant Midden-West-Noord

457.309 Samenwerking op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving n.v.t. Samenwerking op het gebied van ambulancevervoer

14.180.000

14.293.000

32.686.000

29.564.000

46.866.000

43.857.000

221.000

5 GGD West-Brabant

250.207 Leveren van een bijdrage aan de openbare gezondheidszorg

6.017.000

6.704.000

19.394.000

11.701.000

25.411.000

18.405.000

437.000

6 Regionaal Bureau Leerplicht West-Brabant

17.821 Uitvoeren taken op het gebied van de leerplicht

691.322

884.865

705.624

884.865

-

7 Nazorg gesloten stortplaatsen Bavel-Dorst en Zevenbergen

9.782 Waarborgen doelmatige aanwending gelden bestemd voor nazorg 53.169 Samenwerking deelnemende gemeenten

995.159

1.002.998

26.596.927

26.126.480

27.592.086

27.129.478

7.838

8 Regio West-Brabant

1.312.000

1.128.000

5.381.000

6.399.000

6.693.000

7.527.000

275.000

9 Regio Hart van Brabant

16.900 Samenwerking deelnemende gemeenten

8.106.092

1.765.929

18.073.745

24.377.177

26.179.837

26.143.106

953.557

10 BGTS Belgisch-Nederlands Grensoverleg (BeNeGO)

n.v.t. Het grensoverschrijdend overleg en de grensoverschrijdende samenwerking tussen de deelnemende gemeenten bevorderen en de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten behartigen. n.b. Het bevorderen van het grensoverschrijdend overleg en de grensoverschrijdende samenwerking tussen de gemeenten Baarle-Hertog en Baarle-Nassau en de gemeenschappelijke belangen van deze gemeenten te behartigen, en dit in het belang en ten dienste van de natuurlijke personen en rechtspersonen van of gevestigd in (één van) beide gemeenten. 19.337 Het verzorgen van deeltijd kunstonderwijs in muziek en woord en in andere

187.857

204.345

-

-

187.857

204.345

16.489

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

n.b.

428.375

486.308

75.987

74.697

504.362

561.005

158.789

684.676.000

690.022.000

534.399.000

575.801.000

1.219.075.000

1.265.823.000

5.347.000

5.062.000.000

4.615.000.000

143.995.000.000

107.459.000.000

149.057.000.000

112.074.000.000

300.000.000

1.192.469

1.058.313

1.178.229

1.317.403

2.370.698

2.375.716

-134.156

11 BGTS Baarle (1-12-2021)

12 BGTS Academie voor Muziek en Woord De Noorderkempen

Deelnemingen 13 Brabant Water

n.v.t. Zorgdragen voor de openbare watervoorziening

14 BNG Bank

n.v.t. Bankier in de non-profit sector

Samenwerkingsverbanden 15 Rewin West-Brabant

25.800 Stimuleren vestiging van bedrijven in West-Brabant

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

14.302

91

-

Grondbeleid Algemeen Het grondbeleid van de gemeente is een belangrijk sturingsinstrument voor de invulling van de aanwezige en toekomstige bouwmogelijkheden in onze gemeente. Op basis van dit beleid realiseert de gemeente doelstellingen op het gebied van ruimtelijke ordening, volkshuisvesting en economisch beleid. In september 2020 heeft de gemeenteraad van Baarle-Nassau de nieuwe nota grondbeleid vastgesteld. De nota grondbeleid geeft het juridische- en beleidsmatige kader aan waarbinnen de gemeente opereert. Uitgangspunt is actief grondbeleid, maar met de huidige mogelijkheden van kostenverhaal en sturing via bestemmingsplan en overeenkomst of grondexploitatieplan, dienen bij elke mogelijkheid van grondaankoop de risico’s en kosten goed in beeld gebracht te worden. Ook bij private ontwikkelingen kunnen we sturen op ruimtelijke en volkshuisvestelijke doelen. Dit doen we dan via de invulling van het benodigde ruimtelijke plan en het afsluiten van (anterieure) overeenkomsten. Daarbij kunnen we op grond van de Grondexploitatiewet kostenverhaal (van te maken gemeentelijke kosten) plegen. Beleidsdocumenten Wet- en regelgeving, het Besluit Begroting en Verantwoording (hierna; BBV) en de bestemmingsplannen vormen de algemene kaders van het te voeren grondbeleid. Onder andere de nota grondbeleid en de notitie grondprijzen sluiten hier op aan.

Actief grondbeleid Van actief grondbeleid is sprake als de gemeente grond koopt, die bouw- en woonrijp maakt en weer verkoopt of in erfpacht uitgeeft aan ontwikkelaars, aannemers en particulieren. Bij actief grondbeleid exploiteert de gemeente gronden voor eigen rekening en risico. Bouwgronden in exploitatie hebben betrekking op grondexploitaties in de uitvoeringsfase, waarvan de gronden in eigendom zijn van de gemeente, waarvoor de raad een grondexploitatiecomplex en een grondexploitatiebegroting heeft vastgesteld. De gemeente Baarle-Nassau heeft in 2023 nog één lopende grondexploitatie waarvoor door de gemeenteraad in het verleden een exploitatieopzet is vastgesteld. In tabel 1 hieronder zijn de lasten en baten per woningbouwexploitatie opgenomen die in de jaarstukken 2023 zijn verantwoord. Tevens zijn per exploitatie de nog te verwachte lasten en baten in de toekomst en het verwachte resterende (dus exclusief reeds genomen winsten) resultaat op eindwaarde opgenomen. Tabel 1 grondexploitaties per 31 december 2023 Boekwaarde Exploitatie Lasten Baten per 31-12(woningbouw) 2023 2023 2022 Maaijkant 2e fase -288.104 28.176 552.671 Totaal -288.104 28.176 552.671

Winstneming 2023 67.527 67.527

Boekwaarde Verwachte Verwachte Verwachte Verwacht per 31-12lasten baten eindwaarde eindjaar 2023 -745.072 709.385 13.936 -49.623 2026 -745.072 709.385 13.936 -49.623

In tabel 2 worden de verwachte resterende resultaten (op eindwaarde), zoals deze zijn opgenomen in de jaarstukken 2023, vergeleken met de verwachte resterende resultaten (op eindwaarde) zoals die zijn opgenomen in de jaarstukken 2022. Voor de verschillen wordt in deze paragraaf per exploitatie een toelichting gegeven.

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

93

Tabel 2 verwachte eindwaarde 2023 ten opzichte van 2022 Verwacht Verwachte EW Verwachte EW Exploitatie jaarstukken eindjaar per jaarstukken (woningbouw) 2022 31-12-2022 2023 Maaijkant 2e fase 36.110 2025 49.623 Totaal 36.110 49.623

Verwacht eindjaar per 31-12-2023 2026

Verschil EW 2022-2023 13.513 13.513

De opbouw van het totale resultaat per project (het verwachte resterende resultaat op eindwaarde plus de gerealiseerde tussentijdse winstnemingen tot en met 2023) wordt in de tabel hieronder weergegeven. Tabel 3 totale resultaat per project Verwachte EW Tussentijdse Exploitatie Totaal resultaat winstneming jaarstukken (woningbouw) project (EW) 2023 en t/m 2023 Maaijkant 2e fase 49.623 102.319 151.942 Totaal 49.623 102.319 151.942

Onderstaand volgt een toelichting op de grootste afwijkingen en wordt per grondexploitatie de eindwaarde (afgerond op duizendtallen) per ultimo 2023 vergeleken met de eindwaarde per ultimo 2022 en zijn de effecten, waar nodig, van de volgende uitgangspunten verwerkt: • Tarieven voor interne uren (conform ABG beleid); • Indexering van de kosten en opbrengsten; • Grondprijzen conform de notitie grondprijzen 2024. Maaijkant, 2e fase De ontwikkeling van de woonwijk Maaijkant 2e fase is in uitvoering. Het bestemmingsplan is onherroepelijk verklaard. Het resterende bouwvolume (vijf rijwoningen en drie patiowoningen) is verkocht aan een ontwikkelaar. Het gebied is bouwrijp gemaakt en de voorbereidingen voor het woonrijpmaken zijn gereed. De verwachting is dat dit eind 2024/begin 2025 wordt afgerond. Deze grondexploitatie kent een verwacht positief saldo en heeft een restant looptijd van drie jaar. Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: • Jaarstukken 2022 (per 31-12-2022) € 36.000 • Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023) € 50.000 In vergelijking met de jaarstukken 2022 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 14.000. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de winstneming ter hoogte van ca.

€ 67.000, het vrijvallen van de mogelijke kosten aan planschade die door het verstrijken van de termijn niet meer verhaald kunnen worden en de indexering van de eenheidsprijzen. Het saldo van de tot dusver gerealiseerde tussentijdse winstnemingen, per ultimo 2023, bedraagt € 102.000. Het saldo van de toekomstige winstnemingen bedraagt naar verwachting € 50.000. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 152.000. Faciliterend grondbeleid Faciliterend grondbeleid (ook passieve complexen genoemd) houdt in dat de gemeente zelf geen grondexploitaties voert maar dit overlaat aan private ontwikkelaars. De gemeente 'faciliteert' deze grondexploitaties door te investeren in plankosten, welke kosten vervolgens zullen worden verhaald op betrokkenen (middels een zogenaamde anterieure overeenkomst). Deze vorm van verrekening wordt in veruit de meeste gevallen toegepast. In de overige gevallen wordt vooraf geen overeenstemming bereikt tussen een private ontwikkelaar en de gemeente. In die situatie wordt de

94

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

kostenverrekening gebaseerd op een exploitatieplan en het sluiten van een nadere (posterieure) overeenkomst. Alle private ontwikkelingen zijn geactualiseerd, de resultaten hiervan zijn verwerkt in de jaarstukken 2023. Winst- en verliesneming grondexploitaties Voor projecten waarin niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten vormen wij een voorziening (op basis van de netto contante waarde). We brengen dit bedrag ten laste van de algemene reserve grondexploitatie. Bij de bepaling van de winstneming wordt de "percentage of completion" regel uit het BBV toegepast. Daarbij wordt een deel van het verwachte eindresultaat tussentijds als winst genomen (en gedoteerd aan de algemene reserve grondexploitatie) naar rato van de gerealiseerde baten en lasten. Jaarlijks bezien we bij de samenstelling van de jaarstukken of we gronden moeten afwaarderen (en een verliesvoorziening moeten treffen) en of we winst moeten nemen. Tabel 4 geeft het verloop van de boekwaarde van de diverse grondexploitaties weer. Aangevuld met de dotaties aan de verliesvoorziening geeft de tabel tevens inzicht in het totale resultaat van de grondexploitaties. Tabel 4 balanspost voorraden Omschrijving In exploitatie genomen gronden Totaal

Omschrijving Voorziening verwachte verliezen Totaal resultaat grondexploitaties

Stand per Lasten 2023 31-12-2022 -288.104 28.176 -288.104 Stand per 31-12-2022

28.176

Lasten 2023 0

0

Winstneming 2023 552.671 67.527

Baten 2023

552.671

Baten 2023

67.527

Dotatie verliesvoorziening 2023 0 0

Stand per 31-12-2023 -745.072 -745.072 Stand per 31-12-2023 0

67.527

Het totale resultaat van de grondexploitaties over 2023 bedraagt € 67.527, als gevolg van winstnemingen. Reserves grondbedrijf Het weerstandsvermogen van het grondbedrijf bestaat uit de algemene reserve grondexploitatie en dient ter dekking van onvoorzienbare risico’s. Dotaties en onttrekkingen vinden plaats als gevolg van winst- en verliesneming op de lopende grondexploitaties. Het saldo van de algemene reserve grondexploitatie (deze is niet gemaximeerd) per 31-12-2023 bedraagt € 1.265.975. Dit bedrag is gereserveerd om mogelijke risico’s op te vangen. Risicoparagraaf Met bouwgrondexploitaties zijn meer dan gemiddelde risico’s gemoeid. De exploitatie strekt zich uit over een groot aantal jaren en het gaat om grote investeringen. De opbrengsten worden veelal pas na de gemaakte kosten genoten en het is altijd de vraag of de verwachte opbrengsten ook gerealiseerd worden. Er wordt geprobeerd zoveel mogelijk risico’s te kwantificeren en deze in de grondexploitatieberekeningen mee te nemen. In de grondexploitatie moet voldoende weerstandscapaciteit aanwezig zijn om risico’s op te kunnen vangen. Per ultimo 2023 zijn voor de grondexploitatie "Maaijkant, 2e fase" geen risico’s voorzien.

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

95

Enclavesituatie Inleiding Vanwege de unieke enclavesituatie waarmee onze gemeente te maken heeft, is, vanaf 2006 t/m 2022, door het Rijk een bedrag beschikbaar gesteld ter dekking van de extra kosten die hiermee gepaard gaan. Dit bedrag werd via de maatstaf "vast bedrag" als onderdeel van de algemene uitkering uitgekeerd. In 2022 is dit bedrag voor het laatst uitgekeerd en betrof het een bedrag van € 542.575. Extra kosten Onderstaand een overzicht van de extra kosten als gevolg van de enclavesituatie: • Intergemeentelijk overleg zorgt op meerdere fronten voor extra tijdsinzet. Enerzijds hebben we de specifieke functie van Euroambtenaar in het leven geroepen, anderzijds is er structureel overleg binnen de BGTS. Bij elk werk dat grensoverschrijdend is wordt extra overleg gevoerd en dit vergt extra tijd van bestuur en medewerkers. • Het opstellen van een gezamenlijk plan of visie kost veel extra tijd en geld door de verschillende wet- en regelgeving van beide landen. • De exploitatie van de milieustraat is duurder. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de afwijkende wetgeving waardoor de openingstijden ruimer zijn. • De reconstructie van wegen valt duurder uit vanwege de afwijkende normen die beide landen hanteren. De strengste norm wordt hierbij gehanteerd. • De nutsvoorzieningen brengen extra kosten met zich mee.

• Extra verkeerssignalisatie is nodig op juridische gronden en om duidelijkheid te verkrijgen in welk land men zich bevindt. • Openbare orde en veiligheid vereist onderling extra afstemming (bijvoorbeeld op het gebied van evenementen). Daarnaast zorgt verschil in wetgeving voor brandveiligheid ervoor dat de investeringen in gebouwen hoger uitvallen. • De bibliotheek heeft te maken met twee wetgevingen. • Extra kosten voor peuterspeelzaalwerk en kinderopvang in verband met Belgische concurrentie. • In Vlaanderen is ‘cultuur’ een kerntaak van gemeenten, in Nederland niet. Als gevolg daarvan draagt Baarle-Nassau soms financieel bij aan de culturele ambities van Baarle-Hertog. • Versterken internationale bestuurskracht.

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

97

Wet Open Overheid Op 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) in werking getreden en deze vervangt de Wet openbaarheid bestuur (Wob). Passieve openbaarmaking De eisen vanuit het onderdeel passieve openbaarmaking zijn in 2022 verplicht gesteld en als zodanig doorgevoerd. In 2023 ontvingen we 363 Woo-verzoeken. Actieve openbaarmaking Het beleidsvoornemen voor 2023 bestond voor het onderdeel actieve openbaarmaking uit het voldoen aan hetgeen wettelijk is voorgeschreven. Documenten in elf informatiecategorieën dienen online te worden gepubliceerd. De wet wordt op dit punt stapsgewijs ingevoerd. In het derde kwartaal 2022 is door de Rijksoverheid aangegeven dat naar verwachting vier informatiecategorieën als eerste dienen te worden aangeleverd. Vanuit de Rijksoverheid is in 2023 begonnen met het verder definiëren en uitwerken van de informatiecategorieën. Dit is in de tweede helft van 2023 afgerond. De verplichting tot openbaar maken voor de eerste vier informatiecategorieën is nog niet ingegaan. Daarnaast is begin 2023 de gemeenten definitief gevraagd om een eigen publicatieomgeving te realiseren. Onze werkzaamheden passen in bovenstaande ontwikkelingen. De analyse voor de elf informatiecategorieën is grotendeels uitgevoerd. Daarnaast zijn hulpmiddelen ontwikkeld om daadwerkelijk te kunnen gaan implementeren. Hiertoe is voorzien in een eigen publicatieplatform.

Wet elektronische publicaties De verplichting tot het digitaal ter inzageleggen (als onderdeel van de Wet elektronische publicaties) was uitgesteld tot 1 juli 2023. De implementatie binnen de organisatie van het digitaal ter inzage leggen heeft tijdig plaatsgevonden. Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer De inwerkingtreding van de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer is opnieuw uitgesteld en wel tot 1 januari 2025. Deze wet stelt eisen aan het digitale klantcontact van de afdelingen. De voorbereidingen voor het implementeren van deze wet zijn opgestart met het concretiseren van de eisen voor de verschillende uitvoeringsprocessen. Toelichting lopende claims Wet Open Overheid: In 2023 heeft de rechtbank uitspraak gedaan in vijf beroepszaken met betrekking tot de Wet Open Overheid (Woo). Op het moment van het vaststellen van de jaarrekening worden nog juridische acties overwogen tegen deze uitspraken. Derhalve is de omvang en juistheid van de claims die voortvloeien uit deze uitspraken nog niet definitief vastgesteld. Hierdoor kan de financiële impact van deze claim op de jaarrekening nog niet volledig worden gekwantificeerd. De gemeente Baarle-Nassau blijft zich inzetten om deze kwestie op passende wijze af te handelen en zal de nodige stappen ondernemen om de consequenties van deze uitspraak nauwlettend te volgen en waar nodig te adresseren.

Jaarstukken 2023 Baarle-Nassau

99