BaarleBRUIST!Met elkaar, voor elkaar

Verder -

-

Men vindt dat er onvoldoende ondersteuning is voor (jonge) mantelzorgers. Behoeften van vrijwilligers worden wel gehoord, maar hier wordt onvoldoende actie op ondernomen. Het Wmo loket wordt als laagdrempelig ervaren. Onze consulenten en partners ervaren dat de samenwerking tussen organisaties goed loopt, maar dat deze persoonsafhankelijk is en daardoor niet geborgd is. Met de start van het dorps team is hierin een verbetering merkbaar. Ook voor dit leefgebied geldt dat problemen vaak lang verborgen blijven. Problemen zijn dan al complex of geëscaleerd. Vanwege de grenssituatie is het mogelijk voor kinderen en gezinnen om onder de radar te blijven. Collega’s en professionals geven aan dat het van belang is om vraagstukken samen met Belgische buurgemeenten aan te pakken.

Leefgebied: Zinnige daginvulling Enkele feiten • • • •

De werkgelegenheid is groot in Baarle-Nassau. Het uitkeringsbestand van de gemeente is gemiddeld. Een relatief groot gedeelte hiervan is statushouder. In de gemeente wonen relatief veel mensen met een laag opleidingsniveau. De aantallen van verzuim en vroegtijdig schoolverlaters liggen hoger in Baarle-Nassau dan in vergelijkbare gemeenten.

Verder -

Men geeft aan dat mensen die een uitkering ontvangen goed worden begeleid. Er mag meer aandacht komen om mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt te stimuleren om stappen te zetten en meer zelfvertrouwen te ontwikkelen. Tijdelijke banen of trajecten zorgen voor onzekerheid bij mensen en hebben een realistische kans op terugval. Er zijn geen voorzieningen voor sociale activering en door het beperkte vervoersaanbod wordt de fysieke afstand vaak als een probleem gezien. Verbetering kan door meer te investeren (en na te gaan waar talenten en drijfveren liggen) in de klant. Dit zal zorgen voor een duurzamer resultaat en klanten zullen minder vaak terug komen. Er liggen ontwikkelkansen in de samenwerking met ondernemers bij re-integratievraagstukken.

-

Met betrekking tot onderwijs vindt men dat er meer aandacht nodig is voor de doorgaande leerlijn, met name in samenwerking met Baarle-Hertog. Leerlingen van de La Salle geven aan dat zij graag meer activiteiten voor jongeren zien die gericht zijn op het ontwikkelen van talent.

-

Men vindt dat er meer verbetering moet komen in het verbinden van passend onderwijs en jeugdzorg en in de samenwerking tussen gemeente en onderwijs.

Leefgebied: Fit en veerkrachtig Enkele feiten • • •

Relatief weinig inwoners zijn lid van een sportvereniging. Alcoholgebruik onder jongeren en volwassenen is hoog. Ongeveer de helft van alle volwassen (19+) heeft overgewicht. 27

• •

Er is een stijging van het aantal meldingen van personen met verward gedrag. Eén op de vijf volwassenen geeft aan zich psychisch ongezond te voelen.

Verder -

-

Sport en beweging wordt steeds meer gezien als een goede manier om maatschappelijke doelen te bereiken. We zien dit terug in het grote bereik van de sportcoaches en een brede betrokkenheid bij het ’sportakkoord’. Het verminderen van alcohol gebruik onder jongen is uitdaging vanwege de regelgeving in België. Er wordt te weinig aandacht gegeven aan mentale gezondheid.

TERUGBLIK 2014-2019 ‘EIGEN KRACHT EERST’.

Lokaal beleid Ons beleid ‘Eigen Kracht eerst’ is vastgesteld in 2014. Het vormde de basis voor de wijze waarop we nieuw gedecentraliseerde taken vanaf 2015 oppakten. Nu, 5 jaar verder, blikken we terug op dit beleid en leren we waar we succesvol zijn geweest, maar ook waar het beter of anders kan. De belangrijkste bevindingen uit de evaluatie: -

-

Er zijn op een groot aantal terreinen mooie stappen gemaakt. Onder andere op sport en bewegen, vrijwilligersbeleid en de toegankelijkheid van het Wmo loket waar goede passende ondersteuning wordt geboden. Aandachtspunten: inclusie, eenzaamheid, cliëntondersteuning, doorgaande leerlijn, armoede en schulden, versterking sociale cohesie met ruimte voor nieuwe initiatieven en preventie. In algemene zin wordt geconstateerd dat we meer moeten realiseren dat niet iedereen eigen kracht heeft en dat blijvende ondersteuning noodzakelijk blijft voor een grote groep kwetsbare inwoners. Focus moet hierbij liggen op ondersteuning bij netwerkversterking en het in eigen kracht zetten van kwetsbare inwoners.

JONGEREN EN OUDEREN IN BEELD Bij het ontwikkelen van het nieuwe beleid gingen we specifiek in gesprek met de jongeren (met de leerlingenraad van De La Salle en met de jeugdgemeenteraad) en ouderen (Kring KBO). De input van jongeren wordt als belangrijk ervaren omdat zij onvoldoende vertegenwoordigd zijn in het huidige beleid. Daarnaast wordt er ook grote waarde gehecht aan de input van de Kring KBO, omdat zij veel contacten hebben met ouderen in de gemeente.

Leerlingenraad De La Salle en jeugdgemeenteraad In november 2019 hebben we gesproken met de leerlingenraad van De La Salle en de jeugdgemeenteraad van Baarle-Nassau en Baarle-Hertog. Het hoofdonderwerp: ‘Wat heeft de jeugd in Baarle-Nassau nodig om fijn te leven, op te groeien en te wonen?’ werd in groepen besproken. De leden van de jeugdgemeenteraad gingen aan de slag met hetzelfde vraagstuk. Ook zij gingen in groepjes uiteen om te werken aan een poster met tekeningen, woorden of plaatjes van wat zij belangrijk vinden om fijn te leven en te wonen in Baarle-Nassau. Daarna lichtten de groepjes hun poster toe en mochten de andere leden stickers plakken bij onderwerpen die zij ook belangrijk vinden. Zo ontstond er een goed overzicht van welke ideeën het grootste draagvlak hebben onder de leden.

De belangrijkste ideeën van de jongeren op een rijtje: • •

Een veilige chillplek waar je anderen kunt leren kennen en ontmoeten, waar een vertrouwenspersoon in de buurt is, met wie je kan praten als dat nodig is. Een jongerencentrum in Baarle waar de jeugd terecht kan voor diverse activiteiten zoals sport, spel, tekenlessen. Liefst met een bar waar je wat kunt eten en drinken en waar je spelletjes kunt spelen. 28

• • • •

Een plek op school met huisdieren zoals honden, katten en konijnen zijn, maar waar je ook huiswerk kunt maken. Meer activiteiten in de buurt en het dorp, zoals het organiseren van buurtfeesten/burendag. Meer vuilnisbakken voor afval en uitwerpselen van dieren. Meer speelvoorzieningen zoals de Dassenburcht, ook in het buitengebied.

Kring KBO Baarle en Ulicoten In december 2019 hebben we gesproken met de Kring KBO Baarle en Ulicoten over het nieuwe beleid en welke aandachtspunten zij belangrijk vinden. Het is voor de Kring KBO belangrijk dat zij genoeg mogelijkheden behoudt om te activiteiten te kunnen blijven uitvoeren. De Kring KBO heeft een grote achterban in de gemeente.

Om fijn te leven in Baarle-Nassau kwamen een aantal aandachtspunten naar voren: • • • • •

Maak het mogelijk om langer zelfstandig thuis te blijven wonen in Baarle-Nassau. Hiervoor zijn aanpassingen in de inrichting van de openbare ruimte nodig en moeten er meer woningen worden gebouwd. Aandacht voor sociale netwerkversterking door middel van burenhulp, buurtfeesten, het verbinden van buurtbemiddelaars met de dorpsverbinder, buurtverenigingen stimuleren. Er is weinig openbaar vervoer, vooral in de avonden en het weekend. Meer aandacht voor mantelzorgers. Meer aandacht voor eenzaamheid en betekenisvolle ontmoeting.

29

BIJLAGE 2 - DORPSGESPREKKEN 2020

In januari 2020 vonden de dorpsgesprekken plaats in de kernen van de gemeente Baarle-Nassau. Het nieuwe zorg- en welzijnsbeleid was één van de besproken onderwerpen. Met de inwoners van Castelré, Ulicoten en Baarle-Nassau gingen we door middel van herkenbare situaties in gesprek over netwerkversterking en maatwerk. De nadruk lag hierbij op wat je voor elkaar kunt beteken, wat de taak van de gemeente is en wat we juist ook samen kunnen doen. Het waren goede gesprekken die waardevolle informatie opleverden. Tussen de kernen zijn er veel overeenkomsten, maar ook wel verschillen. Een belangrijke terugkoppeling is dat je vooral zelf en écht moet willen om elkaar te helpen. Geld speelt hierbij geen rol. Er is vertrouwen nodig om contacten op te bouwen. Daarnaast is het belangrijk dat je naar de echte behoeften van een persoon zelf kijkt. Iedereen is nu eenmaal anders. Maar ook dat je wilt kunnen terugvallen op een professional als je hulp aan een ander biedt of een initiatief neemt. Hieronder is per kern een samenvatting te lezen. Dorpsgesprek Castelré Inwoners van Castelré geven aan dat zij veel zelf kunnen doen om er voor te zorgen dat het goed gaat met jezelf en met anderen. Wanneer iemand een hulpvraag heeft, komen in eerste instantie de familieleden in actie. Een aantal inwoners staan graag klaar om te helpen.

Zoals zorgen voor vervoer, een bakje koffie drinken met eenzame mensen of het opvangen van kinderen. Anderen zijn minder proactief en wachten tot het echt nodig is, maar houden een oogje in het zeil. Men vindt hulp bieden namelijk lastig als je iemand anders niet kent, of wanneer die persoon zich niet vaak laat zien bij activiteiten in het dorp. Het contact moet volgens hen van twee kanten komen. Men geeft aan behoefte te hebben aan meer ontmoetingsplekken. Er wordt al veel informeel georganiseerd in het dorp, dus inwoners kunnen deze ontmoetingsplekken misschien zelf verzorgen. De dorpsverbinder zou kunnen helpen met het organiseren en afstemmen van de ontmoetingsplekken en evenementen in het dorp. Hierbij kan gedacht worden aan straatbarbecues of koffiemomenten. De taak van de gemeente is gering. De gemeente moet zorgen voor passende hulp wanneer vrijwillige inzet niet voldoende is. Ook zien de inwoners de gemeente verantwoordelijk voor het verzorgen van het aanbod van dagbestedingsactiviteiten en de ondersteuning voor mantelzorgers. Men staat open voor maatwerk. Wel is het lastig wie er verantwoordelijk blijft. Inwoners van Castelré geven aan dat oud worden in deze dorpskern moeilijk is. De fysieke afstand naar BaarleNassau voor welzijnsvoorzieningen voelt ver weg. Voorzieningen in België zijn dichterbij en daar zouden zij liever gebruik van willen maken.

Dorpsgesprek Ulicoten In Ulicoten vindt men dat het eigen verantwoordelijkheid is om goed voor jezelf te zorgen en je netwerk te onderhouden. Wel met de opmerking dat sommige mensen dit gewoonweg niet kunnen. Er komen verschillende antwoorden naar voren wanneer er gevraagd wordt wie er iets kan betekenen voor kwetsbare inwoners. In eerste instantie zal familie in actie moeten komen. Wie er daarna ondersteuning moet bieden, daar zijn de inwoners over verdeeld. Een aantal vindt dat deze verantwoordelijk eerst ligt bij de gemeente en dan de omgeving. Terwijl andere inwoners juist dat eerst de omgeving en vrijwilligersorganisaties aan zet zijn. Het maakt ook verschil om wat voor soort hulp het gaat. Als iemand financiële problemen heeft, dan vinden inwoners de lijn tussen hulp bieden en ‘je ermee bemoeien’ lastig. Ook als het gaat om lichamelijke beperkingen, dan zien inwoners al snel een taak voor de gemeente, om te zorgen dat iemand mee kan blijven doen. Men staat open voor maatwerk. Er wordt gezegd dat maatwerk de beste oplossingen biedt.

30

Er wordt al snel verwezen naar het dienstencentrum als iemand ergens hulp bij nodig heeft. Het dienstencentrum vervult daarmee een belangrijke rol binnen Ulicoten. Daarnaast zijn er ook buurtverenigingen die veel betekenen voor (nieuwe) inwoners. Bij netwerkversterking kunnen het dienstencentrum en de buurtverenigingen daarom een belangrijke rol spelen. Ook de dorpsraad ziet hier een rol in voor zichzelf. Wel met de kanttekening dat vrijwilligers al zwaar belast worden. Er is namelijk een kleine groep actieve vrijwilligers, zij verzetten al veel werk. Een oplossing zou zijn om meer beroep te doen op jongeren om sociaal bij te dragen. Men ziet het bieden van professionele hulp als taak van de gemeente. Met betrekking tot het verenigingsleven is men van mening dat verenigingen veel voor elkaar kunnen betekenen. Dit betekent niet dat de gemeente moet stoppen met het verlenen van subsidie. De buurtsportcoaches zouden de trainers van sportverenigingen kunnen coachen. Gezien de terugloop in vrijwilligers en de overbelaste vrijwilligers, is het voor verenigingen lastig om een bestuur te vormen. Penningmeesters van andere verenigingen of lokale ondernemers kunnen wel iets betekenen voor andere verenigingen. Inwoners van Ulicoten geven aan behoefte te hebben aan mantelzorgondersteuning en betaalbare levensloopbestendige woningen.

Ook hebben zij behoefte aan meer ontmoeting en netwerkversterking. Een ontmoetingsplek voor jongeren komt ter sprake, maar hoeft niet perse in Ulicoten te zijn.

Dorpsgesprek Baarle-Nassau Ook de inwoners van Baarle-Nassau vinden dat het eigen verantwoordelijkheid is om te zorgen voor zichzelf en voor anderen. Je kunt altijd een ander helpen, hoe klein ook. Toch geven een aantal mensen aan dat het lastig is om iemand te helpen die je niet kent. Bij een hulpvraag vindt men dat eerst de familie in actie moet komen. In Castelré staan sommige inwoners klaar om bij te springen en in Ulicoten verwijst men naar het dienstencentrum, maar in Baarle-Nassau geeft men aan dat de familie van de hulpbehoevende actief de buren kan benaderen voor hulp. Zij ervaren dat het makkelijker is iets te doen, wanneer het gevraagd wordt. Dat kan misschien het beste ‘op straat niveau’. Andere inwoners vinden dat de eerste verantwoordelijkheid ligt bij de omgeving, bij vrijwilligers. De taak van de gemeente is beperkt en moet ervoor zorgen dat de sociale basis op orde is: zorgen voor goede voorzieningen en voor voldoende informatie over het hulpaanbod. Voor het opbouwen van sommige contacten is professionaliteit nodig. Bij statushouders is er bijvoorbeeld soms sprake van een taalbarrière. Men staat open voor maatwerk, waarbij het belangrijk is om te kijken naar de persoon en wat die nodig heeft. Met betrekking tot het verenigingsleven vindt men dat de vereniging ook veel kan betekenen voor inwoners. Je bent meer dan alleen een (sport)vereniging.

Men vindt dat een vereniging ook aandacht moet hebben voor de leden en dat ze meer open mogen staan voor kwetsbare mensen om ervoor zorgen dat zij ook mee kunnen blijven doen. Sportcoaches kunnen helpen om trainers en coaches hier professioneler in te maken. Inwoners van Baarle-Nassau geven aan behoefte te hebben aan een aan ontmoetingsplek voor jongeren, betere en/of meer mantelzorgondersteuning, een formulierenbrigade en een wijkambassadeur.

31

BIJLAGE 3 – TRENDS EN ONTWIKKELINGEN

Een belangrijk kenmerk van onze huidige samenleving is dat deze snel, en het lijkt wel steeds sneller, verandert. Een aantal ontwikkelingen hebben een grote invloed op het sociaal domein en onze rol daarin. Bestuurlijke ontwikkelingen Decentralisaties De decentralisaties van 2015 (wmo, jeugdhulp en p-wet) passen in een al langer durend proces waarin gemeenten op allerlei beleidsvelden steeds meer verantwoordelijkheden van het rijk overnemen. Ouderen en mensen met een beperking komen minder snel in aanmerking voor opname in een zorginstelling (extramuralisatie). Hulp en ondersteuning ontvangen zij van de gemeente en zorgverzekeraar. De verwachting is dat de trend van verdere decentralisatie van zorgtaken zich door zal zetten. Rol van de overheid We zien dat de verhouding van de overheid tot inwoners en marktpartijen verandert. Inwoners willen en kunnen het heft vaker in eigen hand nemen. Ook marktpartijen zijn – als samenwerkingspartner - vaker actief in het publieke domein. Door met hen samen te werken kunnen we onze doelen nog beter bereiken. Omgevingswet De nieuwe omgevingswet geeft gemeenten opdracht om integraal ruimtelijke plannen te ontwikkelen in nauwe samenwerking met inwoners. Dit impliceert dat de afstemming tussen het ruimtelijk en het sociaal domein zal intensiveren.

Ondermijning In de strijd tegen ondermijnende criminaliteit treffen we maatregelen die ook effect hebben op hoe mensen met elkaar omgaan. Ze bevorderen de veiligheid maar zijn mogelijk ook van invloed op onderling vertrouwen en sociale samenhang. De maatregelen raken ook de mogelijkheden om flexibel met regelgeving om te gaan om maatwerk te kunnen bieden. Demografisch Vergrijzing en ontgroening Inwoners worden ouder en er worden minder kinderen geboren. De vergrijzing leidt ertoe dat meer inwoners hulp en ondersteuning nodig hebben. Naast een kostenstijging heeft het ook tot gevolg dat er een personeelstekort in de zorg ontstaat. Ook leidt het ertoe dat er in verhouding minder potentiele inwoners zullen zijn die zich kunnen inzetten voor mantelzorg en vrijwillige inzet. Diversiteit De samenstelling van onze bevolking wijzigt ook als gevolg van migratie. Steeds meer inwoners van onze gemeente zijn geboren in een ander land. Ze komen als vluchteling of arbeidsmigrant met vaak ook de bedoeling een leven op te bouwen. Ook mensen die uit andere landsdelen verhuizen naar Baarle kunnen we beschouwen als ‘nieuwkomer’.

Sociaal maatschappelijk Extramuralisatie Als gevolg van de decentralisaties wonen meer ouderen en mensen met een beperking zelfstandig (of in familieverband) thuis, in de eigen wijk. Ondanks hun zorgvraag of behoefte aan hulp en ondersteuning maken zij deel uit van de lokale samenleving en willen daaraan mee kunnen doen. Individualisering Hoewel onze samenleving nog steeds sterk gericht is op het individu constateren we ook dat mensen weer meer op zoek zijn naar verbinding met elkaar. De focus op meer bezit en individuele welvaart lijkt af te nemen. Dat uit zich onder andere in allerlei nieuwe initiatieven die landelijk ontstaan vanuit nieuwe netwerken.

32

Complexiteit van de samenleving Onze samenleving wordt steeds ingewikkelder. Veranderingen volgen elkaar steeds sneller op en digitalisering van diensten en informatie is de norm geworden. Veel mensen lukt het niet om hierop aan te blijven haken Op gebied van onder andere inkomen, zorg en arbeid wordt het beroep op zelfredzaamheid groter, terwijl deze regelingen digitaler en ingewikkelder worden. De gevolgen hiervan voor inwoners zijn vaak groot. Sociale tweedeling Uit diverse onderzoeken van het Sociaal Cultureel Planbureau (‘Verschil in Nederland’, 2014) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (Sociale Staat van Nederland, 2018) komt naar voren dat de verschillen in Nederland toenemen. Mede als gevolg van bovenbeschreven ontwikkelingen. Ca. 30% van de bevolking lukt het niet om aan te haken of heeft hierop een groot risico. Deze groep heeft in toenemende mate hulp of ondersteuning nodig. Flexibilisering arbeidsmarkt De flexibilisering van de arbeidsmarkt leidt tot minder baanzekerheid en daarmee tot minder inkomenszekerheid. Met name voor mensen met een lager opleidingsniveau of een beperking is dit risico groot. Psychische problemen Het aantal mensen dat kampt met psychische problemen neemt toe.

Uit onderzoek van de Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid (2019) komt naar voren dat psychische problematiek wat betreft ziektelast in Nederland de vierde plaats in neemt. Hoewel oorzaken niet wetenschappelijk zijn bewezen zijn, is wel duidelijk dat een aantal factoren hierop van invloed zijn. Veel genoemd worden a) de toegenomen complexiteit van de samenleving die leidt tot stress en onzekerheid, b) de toegenomen druk om succesvol te zijn en c) ‘ander gedrag’ wordt al snel als abnormaal en als (medisch) probleem beschouwd.

Technische ontwikkelingen Data De toegenomen digitalisering leidt tot een enorme bron van data. Door data gericht te verzamelen en te koppelen kunnen we gericht terugkijken en voorspellen. Zo kunnen we beleid en uitvoering beter bijsturen. De privacy wetgeving biedt ons hiervoor de kaders. Digitalisering en robotisering Robotisering en e-health bieden nieuwe kansen voor innovatieve vormen van hulp en ondersteuning. De mogelijkheden zijn groot en divers. Ze kunnen laagdrempelige ondersteuning bieden maar bijvoorbeeld ook bijdragen aan de oplossing voor de verwachte personeelstekorten in de zorg.

NIEUWE WETGEVING. Decentralisatie Beschermd wonen Vanaf 1 januari 2022 wordt de gemeentelijke verantwoordelijkheid binnen het sociaal domein verder uitgebreid met Beschermd Wonen. Dat betekent dat gemeenten een grotere verantwoordelijkheid krijgen in de ondersteuning van inwoners met een verstandelijke of psychische beperking. Het betekent ook dat psychische problematiek steeds vaker ‘zelfstandig in de wijk’ gaan of blijven wonen. Wet inburgering Op 1 januari 2021 treedt de nieuwe wet inburgering in werking. Gemeenten krijgen hiermee (weer) de regie op inburgering van statushouders en andere nieuwkomers. De taken op gebied van inburgering (Nederlandse taal en cultuur), participatie (werk) en integratie (meedoen en erbij horen) worden uitgebreid of geïntensiveerd. Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening In het kader van de zogenaamde ‘Brede schulden aanpak’ wordt de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) aangepast. De aanpassing geeft gemeenten de mogelijkheid om gegevens over betalingsachterstanden uit te wisselen. Zo kan de gemeente beginnende schulden beter signaleren en schuldhulpverlening aanbieden voordat mensen zelf aan de bel trekken. De aangepaste wet treedt op 1 januari 2021 in werking. 33

BIJLAGE 4 – KPI BOOM (CONCEPT)

34

Zinnige daginvulling inwoners ervaren dat ze er toe doen inwoners ervaren dat ze bijdragen aan de samenleving inwoners ervaren waardering voor hun inzet inwoners ervaren dat ze hun dag goed kunnen invullen inwoners ervaren een (dag)ritme dat bij ze past inwoners doen wat bij de eigen competenties (en motivatie?) past inwoners ervaren dat ze zich kunnen ontwikkelen inwoners kunnen een opleiding volgen inwoners leren van elkaar Fit en veerkrachtig inwoners voelen zich lichamelijk gezond inwoners hebben een gezonde leefstijl inwoners ervaren geen beperkingen door hun inwoners voelen zich mentaal gezond inwoners kunnen omgaan met de uitdagingen en tegenslagen van het leven inwoners voelen zich geaccepteerd inwoners ervaren dat ze ertoe doen inwoners ervaren invloed om hun situatie te inwoners hebben een gezonde leefstijl Passende hulp en ondersteuning inwoners ervaren contact met de gemeente positief inwoners vinden dat ze snel worden geholpen inwoners weten waar ze moeten zijn met een vraag inwoners ervaren dat ze serieus worden genomen inwoners ervaren zeggenschap bij het zoeken naar een oplossing inwoners ervaren dat ze goede ondersetuning krijgen inwoners vinden de kwaliteit van de ondersetuning inwoners vinden dat de ondersetuning bij hen past inwoners ervaren dat de ondersetuning effect heeft inwoners vinden dat ze de dingen die ze willen doen beter kunen doen inwoners

vinden dat ze zich beter kunnen redden inwoners ervaren een betere kwalitiet van leven

35