SB24.02.10D 02 Bijlage - Natuurbrandbeheersplan

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel

Auteur:

Kernteam RIN de Groote Peel

Datum:

22 september 2023 - versie 0.4

Vastgesteld door de gebiedscommissie Groote Peel op 13 november 2023

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave ................................................................................................................... 2 1.

Inleiding .................................................................................................................. 4

1.1

Context ................................................................................................................ 4

1.2

Doel natuurbrandbeheersplan.................................................................................. 4

1.3

Samenstelling Gebiedscommissie Natuurbrandbeheersing ........................................... 5

1.4

Leeswijzer ............................................................................................................ 5

2.

Gebiedsomschrijving ................................................................................................. 6

2.1

Groote Peel ........................................................................................................... 6

2.2

Risico’s ................................................................................................................. 7

2.3

Bestaande kaders en plannen .................................................................................. 7

2.4

Ontbrekend normenkader ....................................................................................... 8

2.5

Overlegstructuren .................................................................................................. 8

2.6

Stakeholders in het natuurgebied ............................................................................ 9

3.

Opvattingen over het gebied...................................................................................... 10

3.1

Gezamenlijke beleidsuitgangspunten ...................................................................... 10

3.2

Gezamenlijke doelstelling ..................................................................................... 11

3.3

Taken en verantwoordelijkheden ............................................................................ 11

4

Scenario’s ............................................................................................................... 13

4.1

Gewenste scenario ................................................................................................ 13

4.2

Realcase-scenario ................................................................................................. 13

4.3 5.

Worstcase-scenario ............................................................................................... 15 Maatregelen en knelpunten ....................................................................................... 17

5.1

Uitgangspunten voor de gebiedsgerichte aanpak ...................................................... 17

5.2

Randvoorwaarden voor de gebiedsgerichte aanpak ................................................... 17

5.3

De aanpak ........................................................................................................... 18

5.3.1

Brandcompartimentering situatie 2023................................................................. 18

5.3.2

Brandcompartimenten; eindresultaat ................................................................... 19

5.3.3

Maatregelen ..................................................................................................... 20

5.3.4

Knelpunten ....................................................................................................... 23

54 6. 6.1

Planning en uitvoering .......................................................................................... 23 Communicatie.......................................................................................................... 25 Communicatieaanpak ............................................................................................ 25

2/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________ 6.2

Communicatie uitgangspunten ............................................................................... 25

6.3

Overkoepelende kernboodschap ............................................................................. 26

6.4

Samenwerking met partners .................................................................................. 26

Bijlagen ........................................................................................................................... 28 Bijlage 1 - Overzichtskaart .................................................................................................. 29 Bijlage 2 - Risico Index Natuurbranden (RIN)......................................................................... 30 Bijlage 3 - Doelstellingen en uitgangspunten gebiedscommissie Groote Peel .............................. 34 Bijlage 4 – Overdracht nafase .............................................................................................. 35 Bijlage 5 – Operationele afspraken in warme fase – PM ........................................................... 37

3/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

1.

Inleiding

1.1

Context

In april 2020 vond een onbeheersbare natuurbrand plaats in de Deurnsche Peel. Deze brand had veel impact op de omgeving. Bewoners moesten tijdelijk hun woning verlaten, er was langdurige rookoverlast en circa 710 hectare natuurgebied is afgebrand. De brand leidde tot verschillende vragen en onderzoeken. Eén daarvan betrof een onderzoek naar de (bestuurlijke) samenwerking om een onbeheersbare natuurbrand te voorkómen. Uit het onderzoek blijkt dat samenwerking tussen de diverse partijen versterkt moet worden. Daarnaast is vastgesteld dat bij het opstellen van plannen voor natuurgebieden, waaronder de Groote Peel, onvoldoende aandacht is voor brandveiligheid. Dat geldt zowel voor het bepalen van de natuurdoelstellingen als voor het inrichten van deze gebieden en het beheren daarvan. De uitkomsten van dit onderzoek zijn samengevat in het rapport “De Peel in Brand” uit 20201. Gelijktijdig met het hierboven genoemde rapport heeft de Wageningen University & Research (WUR) een tweede onderzoek uitgevoerd. Dit onderzoek gaat over het beheer en onderhoud van een natuurgebied in relatie tot de brandveiligheid in dat gebied. Centraal staat de vraag hoe het inrichten en beheren van het natuurgebied het ontstaan, de ontwikkeling en de bestrijding van branden beïnvloeden 2. Uit beide onderzoeken blijkt dat het vraagstuk urgent is.

Immers: het klimaat verandert, waardoor het risico op natuurbranden toeneemt. Een centrale opdracht vanuit het rapport “De Peel in Brand” is door de commissaris overgenomen en als opdracht neergelegd bij de verschillende gebiedscommissies natuurbrandbeheersing in NoordBrabant. Deze opdracht is dat een natuurbrandbeheersplan centraal moet staan. Hiermee is niet gezegd dat natuurbranden altijd voorkomen kunnen worden. Uitzonderlijke situaties zullen er altijd zijn. Maar de natuurbrandbeheersing kan en moet beter. 1.2

Doel natuurbrandbeheersplan

De Gebiedscommissie Natuurbrandbeheersing heeft als doel om een natuurbrand te voorkomen die voor de gebiedscommissie niet meer te accepteren is. Om te kunnen bepalen wanneer zich dit voordoet is dit natuurbrandbeheersplan opgesteld waarin de gedeelde opvatting over het gebied is omschreven in samenhang met de doelstellingen voor brandpreventie en –bestrijding. Dit is een dynamisch document dat periodiek geactualiseerd moet worden.

1

Rapportage taskforce natuurbranden d.d. 13 november 2020. De Peel in brand. Onderzoek aanpak brandpreventie in de Deurnese Peel. 2 C.R. Stoof e.a., Relatie tussen natuurbeheer en brandveiligheid in de Deurnese Peel: onderzoek naar aanleiding van de brand in de Deurnese Peel van 20 april 2020. WUR, 2020. 4/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

1.3

Samenstelling Gebiedscommissie Natuurbrandbeheersing

De gebiedscommissie is een bestuurlijke samenwerking onder voorzitterschap van de burgemeester. De gebiedscommissie bepaalt gezamenlijk welke partijen bestuurlijk vertegenwoordigd moeten zijn. De gebiedscommissie is verantwoordelijk voor het opstellen van het natuurbrandbeheersplan. Tijdens en na het opstellen bewaakt de gebiedscommissie de voortgang, geeft richting en stelt prioriteiten en neemt beslissingen over bestuurlijke dilemma’s en uitgangspunten. Zo nodig signaleert de gebiedscommissie knelpunten en rapporteert deze aan de commissaris van de Koning in Noord-Brabant. De gebiedscommissie Groote Peel (hierna: gebiedscommissie) bestaat uit de volgende deelnemers: burgemeester gemeente Asten, provinciehoofd Staatsbosbeheer NoordBrabant, adviseur natuurbrandbeheersing Veiligheidsregio Brabant Zuidoost, lid dagelijkse bestuur Waterschap Aa en Maas, beleidsmedewerker Integrale Veiligheid gemeente Asten en beleidsmedewerker brandweerzaken gemeente Asten. Een deel van het gebied ligt in de provincie Limburg. In Limburg zijn de Veiligheidsregio’s regisseur van preventie en aanpak natuurbranden. Daarom vindt er over het natuurbrandbeheersplan afstemming plaats tussen Veiligheidsregio Brabant Zuidoost en Limburg-Noord. De burgemeesters van de gemeente Nederweert en de gemeente Peel en Maas zijn agenda lid van de gebiedscommissie.

De gebiedscommissie wordt ambtelijk ondersteund door een vertegenwoordiging van bovengenoemde organisaties. Naar behoefte kan vertegenwoordiging van andere organisaties (tijdelijk) worden toegevoegd. 1.4

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 beschrijft het gebied, inclusief risico’s en relevante ontwikkelingen. In hoofdstuk 3 zijn de opvattingen over het gebied opgenomen met de doelen en uitgangspunten voor de aanpak. Hoofdstuk 4 beschrijft de scenario’s met een inschatting van de impact. Hoofdstuk 5 beschrijft de te nemen maatregelen om de brandveiligheid in het gebied te vergroten en hoofdstuk 6 gaat nader in op communicatie.

5/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

2.

Gebiedsomschrijving

Nederland kent 162 Natura 2000-gebieden. De Groote Peel is één van deze gebieden. Dit hoofdstuk geeft een omschrijving van de Natura 2000-waarden. Daarnaast is aan de hand van de Risico Index Natuurbranden inzicht gegeven in de brandrisico’s van dit gebied. Ten slotte is een overzicht opgenomen van relevante kaders en plannen die invloed hebben op het gebied. 2.1

Groote Peel

De Groote Peel vormt tezamen met de nabijgelegen Deurnsche Peel en Mariapeel een min of meer samenhangend restant van het grotendeels verdwenen hoogveengebied De Peel. Deze peelhoogvenen werden grotendeels afgegraven tot op de zandondergrond. De Groote Peel is het grootste restant van de Peel op de waterscheiding van de Brabantse Aa in het noordwesten en de Limburgse Leubeek in het zuidoosten. Het gebied bestaat uit twee afzonderlijke gedeelten: de Astense Peel in Noord-Brabant en de Ospelse Peel in Limburg. De Astense Peel is vanaf eind 19de eeuw grootschalig afgegraven. Het Natura 2000-gebied is momenteel vooral ornithologisch van belang. In bijlage 1 is een overzichtskaart van het gebied opgenomen. In de Groote Peel is in het verleden wel turf gewonnen, maar het gebied is vervolgens niet in cultuur gebracht. Het Brabantse deel is machinaal verveend waardoor er nauwelijks een puttenstructuur aanwezig is. Het Limburgse deel is grotendeels met de hand verveend, waardoor een groot areaal veenputten aanwezig is. Door erosie van de resterende hoge delen is de puttenstructuur vaak onduidelijk. De Groote Peel wordt gekenmerkt door een complex van horsten en slenken.

Het gebied kent daardoor een grote landschappelijke afwisseling van open vochtige en droge heideterreinen, pijpestrootjessavannen, struwelen en bosjes en moerassige laagten met veenputten en plaatselijk bossen en natte heide. Door eerdere vernattingsmaatregelen zijn verschillende grote plassen ontstaan. In enkele veenputten vindt veengroei plaats. In het gebied hebben werkzaamheden plaatsgevonden (door het waterschap) ten behoeve van herstel en behoud van het bijzondere hoogveen onder meer met het project Groote Peel Peilopzet en het project LIFE+ Groote Peel. Daarnaast zijn kades aangelegd of verhoogd, zijn stuwen aangelegd en is 17 kilometer waterloop gedempt, afgedicht of afgedamd. Het gebied heeft te maken met: •

Stikstofdepositie waardoor ongewenste vegetatie zoals pijpenstrootje en adelaarsvaren extra hard groeit en zorgt voor meer brandstof in het gebied. Dit draagt bij aan een snelle verspreiding van een brand.

•

Klimaatverandering. Dit kan zich door het jaar met name uiten in periodes van droogte, lage luchtvochtigheid en een langer groeiseizoen waardoor er meer brandstof in het gebied kan komen.

•

Verdroging waardoor vegetatie kan afsterven of het hoogveenherstel stagneert.

6/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

2.2

Risico’s

De risico’s zijn vastgesteld aan de hand van de Risico Index Natuurbranden (RIN). Deze werkwijze is in 2013 landelijk beschikbaar gekomen. In 2018 is deze werkwijze voor het laatst herzien en ontwikkeld tot een webbased applicatie, waarin de meeste parameters zijn geautomatiseerd. De definitie van het begrip ‘risico’ binnen de RIN is: ‘de kans dat een eenmaal ontstane natuurbrand zich ontwikkelt tot onbeheersbare proporties’. De RIN kijkt naar de effecten en uitbreidingsmogelijkheden en niet naar de ontstaanskansen. In 2021 is de RIN voor De Groote Peel geactualiseerd. Natuurgebied De Groote Peel bestaat voornamelijk uit brandbare tot verhoogd en zeer brandbare vegetatie met een grote kans op uitbreiding (naar 3 tot 4 zijden). Aan de randen van het gebied komen waardevolle objecten en gevaarlijke stoffen voor. Het gehele gebied is een Natura2000 gebied en daarmee van hoge ecologische waarde. Rondom het gebied is bewoning gesitueerd en aan de westkant is wat verblijfsrecreatie. Er liggen enkele monumenten zoals bunkers en kazematten. Dagrecreatie komt nagenoeg in het gehele gebied voor waarbij in het zuidelijke gedeelte de bezoekersaantallen middel scoren (seizoensgemiddelde = 80% van totaal aanwezige op drukste dagen). Aan de zuidzijde is een bezoekerscentrum van Staatsbosbeheer gesitueerd.

In het gebied zelf is geen bluswatervoorziening aanwezig, het gebiedseigen water wordt bij voorkeur niet gebruikt maar buiten het gebied kan gebruik worden gemaakt van de aanwezige brandkranen en geboorde putten. De ontsluiting scoort slecht in de RIN aangezien er nauwelijks voor brandweereenheden begaanbare wegen aanwezig zijn. Het heeft de voorkeur om met de boswachter (als gids) het gebied in te rijden maar dit zorgt wel voor een langere opkomsttijd. Ontdekking van een brand scoort klein tot middel door de afwezigheid van bewoning en verkenning, ontdekking van een brand zal m.n. door de aanwezige bezoekers en medewerkers gedaan moeten worden. Terreinbekendheid scoort ‘ruim aanwezig’ aangezien er een bereikbaarheidskaart is, er geoefend wordt met het thema natuurbrand en er natuurbeheerders beschikbaar zijn voor gidsfunctie en CoPI. Overigens stelt de WUR dat internationaal gezien toegankelijkheid van een gebied voor tankautospuiten niet nodig is omdat (internationaal gezien) het afbranden van een groter gebied geaccepteerd wordt en dat de brandweer daar haar inzet op kan afstemmen. De volledige risico-inventarisatie is te vinden in bijlage 2. 2.3

Bestaande kaders en plannen

Eén van de belangrijkste kaders voor de inrichting en beheer van het gebied zijn de Natura 2000 beheer- en inrichtingsplannen. Voor de Groote Peel is dat bijvoorbeeld het Natura 2000-beheerplan Groote Peel, Deurnsche Peel & Mariapeel (139 en 140), van oktober 2017 en het Beheer- en inrichtingsplan (BIP) van het Overlegorgaan. In deze plannen is vastgelegd hoe het gebied wordt beheerd en op welke wijze dit wordt ingericht om aan de Natura 2000-doelstellingen te voldoen. Voor wat betreft natuurbrandpreventie is het van belang dat in het Natura 2000-beheerplan een natuurbrandparagraaf wordt opgenomen. Deze ontbreekt nu. In deze paragraaf wordt dan vastgelegd wat er in het 7/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

gebied aan maatregelen getroffen wordt om natuurbranden te voorkomen of te beperken. De basis voor de inhoud van deze paragraaf wordt gelegd door de gebiedscommissie natuurbrandbeheersing met het vaststellen van het Natuurbrandbeheersplan. Vanaf de eerstkomende actualisatie voor de Groote Peel (actualisatie gereed 2026) dient natuurbrandpreventie een integraal onderdeel te zijn van het Natura 2000 beheerplan. Daarmee worden de natuurdoelstellingen en maatregelen aangevuld met die voor brandpreventie. Een ander beleidskader voor natuurbrandpreventie is het nog vast te stellen Omgevingsplan van de gemeenten. Ook daarin zullen brandveiligheid- en preventie een plek dienen te krijgen. Dat geldt ook voor de Omgevingsverordening van de beide provincies. In de huidige bestemmingsplannen Buitengebied Asten 2016 en Buitengebied Nederweert, waarbinnen het gebied valt, is er geen aandacht geschonken aan een natuurbrand.

Verder zijn relevante kaders te vinden in: • Gemeente: APV en Kadernota Integraal Veiligheidsbeleid; • Waterschap: Waterbeheerplan WBP (periode 6 jaar), waterovereenkomsten, Natuur- en beheerplannen (droogte), Keur; • Veiligheidsregio: Dekkingsplan / maatgevend scenario, Regionaal risicoprofiel Brabant-Zuidoost 2019, Visie 2025 en Meerjarenbeleidsplan; • Staatsbosbeheer: PAS – gebiedsanalyse, PAS – Maatregelen/Natuurherstel, SNL/regulier beheer; • Provincie: Provinciaal natuurbeleidsplan (5 jaar), Omgevingsverordening, Subsidiestelsel Natuur en Landschap, Subsidieregeling natuur Noord-Brabant, Subsidieregeling Groenontwikkelfonds, Provinciaal waterbeheerplan.

2.4

Ontbrekend normenkader

Door het ontbreken van een normenkader is het lastig voor de gebiedscommissie om goed te bepalen wanneer het risico op natuurbrand en de effecten daarvan onacceptabel zijn waardoor aanvullende beheer- of inrichtingsmaatregelen nodig zijn. Er zijn inmiddels gesprekken over een normenkader gestart met de ministeries van LNV en J&V, Brandweer Nederland, drie provincies en de daarin gelegen acht veiligheidsregio’s. Totdat er een normenkader is zal dit een dilemma blijven en zullen deze kaders in onderling overleg moeten worden bepaald. 2.5

Overlegstructuren

De inrichting en het beheer van het gebied is bepaald met de uitvoering van het Life+ project. Projecten worden bestuurlijk aangestuurd door het Bestuurlijk Overleg Peelvenen met als deelnemers de provincie, gemeente (Deurne en Asten), Staatsbosbeheer en Waterschap. Het overleg wordt voorgezeten door de gedeputeerde Natuur van Provincie Noord-Brabant. De Integrale gebiedscommissie Peelvenen (IGC) fungeert als adviescommissie voor gedeputeerde staten en het bestuurlijk overleg. Uitvoering geschiedt door diverse projectgroepen. In de IGC dienen ‘alle in het gebied betrokken belangen van enig gewicht’ voldoende en op een juiste manier vertegenwoordigd te zijn. Als het gaat over de belangen in relatie tot het thema natuurbranden is dat nog onvoldoende het geval. Zo is bijvoorbeeld de veiligheidsregio niet vertegenwoordigd.

8/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

2.6

Stakeholders in het natuurgebied

De volgende partijen hebben een belang in het gebied • Burgemeester (openbare orde en veiligheid); • College van B&W en Gemeenteraad (o.a. economie, plattelandsontwikkeling, recreatie en toerisme); • Commissaris van de Koning en gedeputeerde Natuur van de provincie NoordBrabant (natuurontwikkeling, Natura 2000); • Staatsbosbeheer (eigenaar, beheer); • Waterschap Aa en Maas en Waterschap Limburg (eigenaar, beheer); • Direct omwonenden (o.a. bewoners, agrariërs, recreatieondernemers, horecaondernemers, ‘directe buren’); • Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost en Veiligheidsregio Limburg Noord (advies en repressie natuurbrandveiligheid); • Gemeente Peel en Maas, gemeente Nederweert; • Inwoners (dorpsraden) Asten, Nederweert, Peel en Maas, Meijel; • ZLTO (agrarische ondernemers in en om het gebied); • Werkgroep Behoud De Peel (belangengroepering voor herstel van het hoogveen en natuurbescherming van het gebied);

• • •

Recreanten in het gebied (wandelaars, vogelaars, andere vormen van recreatie). Natuurverenigingen, Heemkundekring, IVN

Werkgroep GGA VP (Gebiedsgerichte aanpak Vitale Peel)

9/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

3.

Opvattingen over het gebied

De gebiedscommissie natuurbrandbeheersing heeft als doel om een natuurbrand te voorkomen die voor de gebiedscommissie niet meer te accepteren is. Om te kunnen bepalen wanneer zich dit voordoet is dit natuurbrandbeheersplan opgesteld waarin de gedeelde opvatting over de doelstellingen, de inrichting en het beheer van het gebied is omschreven in samenhang met de doelstellingen voor brandpreventie en – bestrijding.Aan de hand van de individuele opvattingen over het gebied komt de gebiedscommissie tot onderstaande opvatting over (brand in) het gebied. De gebiedscommissie stelt beleidsuitgangspunten vast en legt een gezamenlijk doel vast dat er op gericht is om de kans op een onacceptabele natuurbrand te verkleinen tot een acceptabel risico. De vastgestelde doelstellingen en uitgangspunten gebiedscommissie Groote Peel zijn bijgevoegd als bijlage 3. 3.1

Gezamenlijke beleidsuitgangspunten

De gebiedscommissie hanteert de volgende gezamenlijke beleidsuitgangspunten: De Natura 2000-status van het gebied staat niet ter discussie. De Natura 2000-status van het gebied staat voor de gebiedscommissie niet ter discussie. Noodzakelijk geachte maatregelen kunnen echter conflicteren met de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-beheerplan of de uitvoering daarvan. De gebiedscommissie richt zich in eerste aanleg op maatregelen die niet conflicteren met Natura 2000-doelstellingen. Mochten deze maatregelen onvoldoende bijdragen aan het gezamenlijke doel, dan moet een afweging gemaakt worden waarvan het resultaat impact kan hebben op de Natura 2000-doelstellingen. In dit geval signaleert de gebiedscommissie dit knelpunt bij de Provincie Noord-Brabant. Daarnaast verzoekt de gebiedscommissie de voorgestelde maatregelen op te nemen in het beheer en inrichting van het gebied, zoals in het Natura 2000-beheerplan. We onderschrijven dat de ingezette vernatting een positieve bijdrage levert aan brandveiligheid. In de Groote Peel zijn met de uitvoering van het Life+ programma kades aangebracht en stuwen geplaatst. Deze getroffen maatregelen hebben in delen van de Groote Peel een duidelijk vernattingseffect. Met verfijning van maatregelen wordt blijvend aandacht gegeven aan vernatting. Het volledige effect wordt verwacht over een periode van 5 tot 20 jaar.

Vernatting is afhankelijk van neerslag, omdat niet-gebiedseigen water een negatief effect heeft op de ontwikkeling van het veenmos. Klimaatverandering heeft effect op neerslag, dus er zit een onzekerheid in de termijn waarop de vernatting optreedt. We beschouwen de bestaande woningen en bedrijven aangrenzend aan het gebied als een gegeven. De gebiedscommissie stelt geen maatregelen voor die leiden tot het beëindigen of verplaatsen van bestaande bewoning of bedrijvigheid. Bij nieuwe ontwikkelingen in of aangrenzend aan het gebied beoordelen we de impact op het natuurbrandrisico en bepalen we of we aanvullende maatregelen nemen om het natuurbrandrisico beheersbaar te houden.

10/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

We accepteren brand in het gebied tenzij deze leidt tot slachtoffers, verlies van goederen, langdurige overlast of permanente Natura-2000 schade. Brand hoort bij het gebied “De Pelen” en dat zal waarschijnlijk ook altijd zo blijven. Voor de gebiedscommissie is een brand onacceptabel wanneer deze leidt tot slachtoffers (bewoners, bezoekers en hulpverleners), verlies van goederen (woningen, bedrijven, Rijksmonumenten, hulpverleningsvoertuigen), langdurige overlast (bijvoorbeeld rook) of permanente Natura-2000 schade. De maatregelen zijn er daarom niet primair op gericht om brand te voorkomen, maar om het risico op een brand met deze gevolgen zo veel mogelijk te verkleinen of overlast te voorkomen. We gaan voor de korte termijn uit van bestaande middelen en mogelijkheden, tegelijkertijd stimuleren we innovatie. In het zoeken van maatregelen richt de gebiedscommissie zich op middelen en mogelijkheden die nu realistisch voorhanden zijn. Oplossingen worden ook gezocht in innovatieve maatregelen die een langere doorlooptijd hebben of waar de gebiedscommissie geen of beperkt invloed op heeft. Denk hierbij aan het ontwikkelen van een normenkader of andere innovaties in natuurbrandbestrijding. Op dit gebied functioneert de gebiedscommissie als aanjager. 3.2

Gezamenlijke doelstelling

Het hoofddoel van de gebiedscommissie is het voorkomen van een brand die leidt tot (in willekeurige volgorde): - Slachtoffers; - Verlies van goederen; - Onherstelbare schade aan Natura 2000-waarde(n); - Langdurige (rook)overlast; - Langdurige en grootschalige inzet door brandweer (blussen en nablussen) en terreinbeheerders (aanpak nafase). Om aan deze doelstelling te voldoen richt de gebiedscommissie zich op maatregelen die bijdragen aan: - Het zo klein mogelijk houden van een brand; - Het beschermen van bewoond gebied; - Het zo effectief mogelijk bestrijden van een brand; - Het voorkomen en/of bestrijden van ongewenste effecten van een brand. 3.3

Taken en verantwoordelijkheden

We zien de volgende verdeling in taken en verantwoordelijkheden: • VRBZO is verantwoordelijk voor een brandbestrijdingsstrategie voor het gebied; • De terreinbeheerder is verantwoordelijk voor het nemen van maatregelen ten aanzien van de inrichting en het beheer van zijn gebied, zowel met het oog op preventie als voor het kunnen bestrijden (bijvoorbeeld toegankelijkheid) van natuurbranden ; • Bij een brand zijn de veiligheidsregio’s verantwoordelijk voor de brandbestrijding. • De terreinbeheerder is verantwoordelijk voor de nafase (o.a. het bestrijden van nasmeulen). Op landelijk niveau wordt over de verantwoordelijkheidsverdeling in de nafase door betrokken partijen, waaronder Staatsbosbeheer en Brandweer Nederland, nog discussie gevoerd. Tot het moment dat andere besluitvorming plaats vindt, wordt daarom in dit plan als uitgangspunt de werkwijze van 2020 gehanteerd (zie bijlage 4 ); 11/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

•

•

De gemeente heeft een leidende rol in het opstellen van het natuurbrandbeheerplan en de actualisatie; ook wordt de verantwoording richting CdK vanuit gemeente Asten gecoördineerd; Het traject van de gebiedscommissie Groote Peel is leidend; maar de buurgemeenten worden bij de vaststelling van planvorming betrokken. Zij mogen zelf de afweging maken welke route ze hiervoor bewandelen. Het waterschap Limburg en veiligheidsregio Limburg-Noord zullen ook als agenda lid worden toegevoegd.

12/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

4

Scenario’s

Bij de natuurbrand in de Deurnsche Peel in april 2020 was er sprake van extreme weersomstandigheden. De verwachting is echter dat er in de toekomst vaker sprake zal zijn van deze (extreme) weersomstandigheden. Ook uit de RIN valt op te maken dat het scenario april 2020 in de Deurnsche Peel ook voor de Groote Peel een realistisch scenario is. Met de bestuurlijke uitgangspunten en de gezamenlijke doelstelling wil de gebiedscommissie toewerken naar een nieuw realistisch scenario. De effecten van de te nemen maatregelen moeten er toe leiden dat het scenario april 2020 in de Deurnsche Peel, het worst-case scenario wordt in de Groote Peel. In het gewenste scenario blijft de brand beperkt tot één of enkele compartimenten met een vooraf bepaalde oppervlakte. Om een beeld te kunnen vormen wat een natuurbrand betekent voor de brandweer / veiligheidsregio, natuurbeheerders en gemeenten zijn er 2 mogelijke scenario’s geschetst door de brandweer (één realcase- en één worstcase-scenario) van De Groote Peel. Hiervoor heeft de brandweer gebruik gemaakt van het natuurbrandverspreidingsmodel. 4.1

Gewenste scenario

In het gewenste scenario hebben de beheer- en beheersmaatregelen bij het ontstaan van een natuurbrand effect op de realcase-scenario’s en worstcase-scenario’s. Uit de RIN is op te maken dat het worstcase-scenario nog steeds een realistisch scenario is. Met de bestuurlijke uitgangspunten en de gezamenlijke doelstelling wil de gebiedscommissie toewerken naar een aanvaardbaar scenario. De effecten van de te nemen maatregelen moeten ertoe leiden dat het scenario geen worstcase-scenario wordt. In het gewenste scenario blijft de brand beperkt tot één of enkele brandcompartimenten met een vooraf bepaalde oppervlakte. De verwachting is dat er in de toekomst vaker sprake zal zijn van (extreme) weersomstandigheden. Dit kan leiden tot langere periodes van droogte en daarmee een hoger risico op het ontstaan van een (onbeheersbare) brand. 4.2

Realcase-scenario

In het realcase-scenario breekt een brand uit en deze brand is en blijft goed beheersbaar als je het vergelijkt met een worstcase-scenario, omdat: • • • • •

Beheermaatregelen genomen en afdoende zijn; Brandweerinzet effectief is; Inrichting van het gebied en bebording in orde is; Brand beperkt blijft tot één of enkele compartiment(en); Inzet van eventuele loonwerkers effectief is.

Voorbeeld realcase-scenario De Groote Peel:

Op woensdag 14 juni 2023 breekt om 11.00uur (fictief) een brand uit in De Groote Peel in de berm van de 10e baan. De oorzaak is onbekend. De brand wordt ontdekt door een voorbijganger en meldt dit bij 112. Het is niet bekend wanneer de brand is ontstaan, maar bij melden was de brand ongeveer 1 bij 2 meter. 13/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

Meteo-gegevens op moment van melding: windkracht 3, windrichting oost tot noordoost. Onderstaande simulatie op kaart (figuur 1) geeft het verloop aan van de ontwikkeling van de brand. De simulatie geeft ook aan dat er een groot gebied wordt bedreigd. Snel handelen met slagkracht is nodig. Vier tankautospuiten zijn om 11.20 uur ter plaatse en blussen de brand binnen een uur. 2 tankautospuiten blussen de rechterflank vanaf de Bescheid of Astensche Moostscheiding (natuurbrandcompartimentsgrens) en 2 tankautospuiten blussen de linkerflank vanaf de 10e baan. Uiteindelijk is zo’n 15 hectare afgebrand, zie blauwe cirkel in figuur 1. De Handcrew komt nabluswerkzaamheden verrichten op plekken waar het begaanbaar is, om opnieuw oplaaien van de brand te voorkomen. Zonder inzet van de brandweer zou na 8 uur 69 hectare zijn afgebrand, zoals op de kaart te zien is. Figuur 1: Brandverspreidingskaart realcase-scenario De Groote Peel

14/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

4.3

Worstcase-scenario

In het worstcase-scenario is er sprake van een samenloop van omstandigheden waardoor bijvoorbeeld beheermaatregelen onvoldoende effectief zijn en dus de brand kans en tijd krijgt om uit te breiden. Een voorbeeld van een worstcasescenario is een brand over meerdere compartimenten. Dit kan gebeuren als de brandweer niet tijdig ter plaatse kan zijn, o.a. door onbereikbaarheid van het terrein of een vertraagde opkomsttijd in verband met gelijktijdigheid van incidenten. Ook kunnen extreme weersomstandigheden het brandgedrag beïnvloeden. Hierdoor kost het tijd om de brand te beheersen en te blussen. Het is niet ondenkbaar dat in de toekomst ook in Nederland branden uit een categorie voor gaan komen die nu alleen nog in het buitenland voorkomen. De (maatschappelijke) impact van die branden zal enorm zijn, omdat de verwevenheid tussen natuur en mens groot is, en hebben nog meer impact dan de in dit plan beschreven worstcase-scenario. Branden van dergelijke omvang zijn met de beschikbare capaciteit in Nederland niet meer te bestrijden.

Voorbeeld worstcasescenario De Groote Peel:

Op vrijdag 16 juni 2023 breekt om 14.00 uur (fictief) een brand uit in De Groote Peel. De oorzaak is onbekend. De brand wordt ontdekt door een vliegtuigpiloot en meldt dit bij 112. Het is niet bekend wanneer de brand is ontstaan, maar bij melden was de brand al vrij groot. Meteo-gegevens op moment van melding: windkracht 5, windrichting noord-oost en later meer uit het oosten. Onderstaande simulatie op kaart (figuur 2) geeft het verloop aan van de ontwikkeling van de brand. Uit de simulatie blijkt dat het vuur de werkschuur en bezoekerscentrum al na 1 uur bereikt. Enkele brandweereenheden zijn al ingezet bij een gelijktijdige natuurbrand in Someren. De eerste tankautospuit ter plaatse richt zich op de Moostdijk op het blussen van de werkschuur van Staatsbosbeheer en het helpen evacueren van de bezoekers van Buitencentrum de Pelen die in paniek hun auto willen meenemen, maar niet weg kunnen komen door file. De file is ontstaan door automobilisten die per ongeluk op de Moostdijk een dodelijk ongeluk veroorzaakten bij het vluchtten voor het vuur. Het buitencentrum ligt onder rook en as. Vliegvuur heeft het groene dak van het Buitencentrum ontstoken. Alle eenheden die zijn ingezet richten zich op het helpen bij het ongeval, het veilig evacueren van mensen en het blussen van de gebouwen.

Doordat de wind wat veranderd, breidt de natuurbrand zich snel uit via de rechter flank, het noord-westen. Dit deel van De Groote Peel is niet toegankelijk voor brandweervoertuigen en de brandweer zal na het werk aan de Moostdijk, zich defensief inzetten, door het maken van een natte stoplijn op de natuurbrandcompartimentgrens: Bescheid of Astensche Moostscheiding. Daarnaast zet de handcrew zich op de (nieuwe) linkerflank in om een stoplijn te maken in het verlengde van de Mussenbaan tegenover Moostdijk 19. Deze baan is voor zware voertuigen ongeschikt, maar voor de manschappen, het materieel en materiaal van de handcrew goed en veilig toegankelijk. Zonder directe inzet van de brandweer zou na 8 uur 50 hectare zijn afgebrand, zoals op de kaart te zien is. 15/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

Figuur 2: Brandverspreidingskaart worstcase-scenario De Groote Peel

16/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

5.

Maatregelen en knelpunten

In dit hoofdstuk wordt inzicht gegeven welke maatregelen er worden uitgevoerd om aan de gezamenlijk beleidsuitgangspunten en doelstellingen te voldoen. Op basis van de ‘Toolbox Gebiedsgerichte aanpak Natuurbrandbeheersing’ is uitgewerkt welke maatregelen in het gebied worden getroffen. De aanpak kent drie componenten: brandcompartimentering, beheer binnen een compartiment en voorbereiden op en faciliteren van brandbestrijding. 5.1

Uitgangspunten voor de gebiedsgerichte aanpak

De in dit plan opgenomen doelstellingen bereiken we door een gebiedsgerichte aanpak. Gezamenlijk gaan we voor het zo slim en effectief mogelijk inrichten en beheren van de natuur, met als doel de kans op een onbeheersbare natuurbrand te verkleinen. Het gaat er hierbij om een gebied zelf intrinsiek zo weerbaar mogelijk te maken tegen brand. Brandbestrijdingstactieken en -technieken sluiten daarop aan. Daarbij gaan we uit van de volgende uitgangspunten:

-

-

-

-

5.2

Succesvolle vernatting beïnvloedt op termijn de brandveiligheidssituatie in het gebied in positieve zin. In dat geval heeft een aantal maatregelen een tijdelijk karakter; We baseren ons zoveel als mogelijk op de werkzaamheden en aanpassingen zoals deze uitgevoerd zijn in bestaande plannen (Life+ Groote Peel) in dit gebied. We realiseren daarmee ‘werk met werk’ zodat de financiële dekking (grotendeels) al is voorzien. Daarnaast leidt dit tot zo min mogelijk aanpassingen in bestaande plannen en daarbij behorende planningen en vergunningen. Daarmee zijn resultaten op korte termijn haalbaar en zichtbaar. Bovendien worden de natuurdoelstellingen vanuit de Natura 2000-status op deze wijze zoveel als mogelijk gerespecteerd; De kans op het beïnvloeden/beperken van het maximaal scenario in een brandcompartiment wordt bepaald door de bestrijdingsmogelijkheden in dat brandcompartiment; De maatregelen in relatie tot de bestrijdbaarheid van een brand houden rekening met de binnen Veiligheidsregio Brabant Zuidoost en Veiligheidsregio Limburg Noord gehanteerde brandbestrijdingstactieken, -technieken en -materieel.

Randvoorwaarden voor de gebiedsgerichte aanpak

Naast uitgangspunten gelden een aantal randvoorwaarden waaraan te nemen maatregelen moeten voldoen: Inrichting van het gebied: - Een zogenaamde ‘Natuurlijke Compartimentsgrens’ is zodanig ingericht dat een brand op die grens zonder inzet van de brandweer vanzelf stopt; -

In beperkte mate kan deze brandcompartimentering ondersteund worden door inzet van de brandweer doch het hiermee ingezette potentieel is daarmee niet beschikbaar voor een inzet binnen het brandcompartiment;

-

Defensieve inzet binnen een compartiment met behulp van brandweer- of ander materieel – met name het aanleggen van een zogenaamde ‘stoplijn’ - is enkel mogelijk vanuit een infrastructuur die geschikt en voldoende veilig is voor het betreffende materieel en personeel; 17/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

-

De bluswatervoorziening in het gebied dient zodanig te zijn ingericht dat de te voorziene inzetscenario’s van de brandweer voldoende worden gefaciliteerd.

Beheer van het gebied: - Structureel vegetatie- en brandstofbeheer in het gebied is noodzakelijk. Dit draagt bij aan de weerbaarheid van het gebied tegen brand en vormen de basis voor een succesvolle brandbestrijding. Daarnaast wordt hiermee de kans op langdurige (rook)overlast na een eventuele brand gereduceerd. 5.3

De aanpak

Vanuit de voornoemde uitgangspunten en randvoorwaarden is een plan van aanpak tot stand gekomen dat op korte termijn haal- en uitvoerbaar wordt geacht en kan leiden tot een gebied dat zoveel als mogelijk ‘intrinsiek weerbaar’ is tegen een brand en dat daarnaast de bestrijding van een brand ondersteunt. Als referentiekader wordt als eerste de huidige situatie geschetst. Vervolgens wordt beschreven op welke wijze toegewerkt wordt naar het beoogde eindresultaat en daarmee een verbetering van de brandveiligheid in het gebied. 5.3.1

Brandcompartimentering situatie 2023

Op dit moment is er geen compartimentering aanwezig in de Groote Peel. Behalve de N279 die het gebied doorsnijd.

1.267 ha

Figuur 1 huidige situatie 2022

Bestrijdbaarheid Het heeft de voorkeur om brandweereenheden samen met een boswachter met actuele gebiedskennis het terrein in te gaan. . 18/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

Waarschijnlijk scenario In het slechtste geval is dit tijdens een onbeheersbare brand, een volledig afbrandscenario van het compartiment.

5.3.2

Brandcompartimenten; eindresultaat

Dit plan voorziet in de 1e fase het realiseren van de indeling van het gebied in drie compartimenten. De eerste inzet van de brandweer zal – nadat een offensieve aanpak van de brand niet mogelijk is gebleken – overgaan naar een defensieve tactiek waarbij in eerste instantie de focus op de naastliggende brandcompartimenten is gericht. Tegelijkertijd is er aandacht voor specifieke objecten en andere aandachtspunten in het getroffen brandcompartiment. Als die inzet succesvol is wordt aansluitend en daar waar mogelijk de bestrijding van de brand in het brandcompartiment opgepakt. De mogelijkheden hiertoe binnen de verschillende brandcompartimenten zijn beperkt, divers en afhankelijk van veel factoren.

61 ha 765 ha

502 ha

Figuur 2 gevraagde uitwerking

19/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

Ten tijde van het opstellen van dit plan is voortschrijdend inzicht geweest op de compartimentsgrenzen. Hieronder zijn 2 kaarten weergegeven welke uitbreidingsmogelijkheden er zijn. De gebiedscommissie is van mening dat het uiteindelijke doel zou moeten zijn om het gebied in 4 – 5 compartimenten in te delen. Het realiseren van 4 – 5 compartimenten zal in fase 2 – 3 worden uitgevoerd. Afhankelijk van de financiering zal gekozen worden voor het aantal compartimenten.

Figuur 3 4 compartimenten

5.3.3

Figuur 4 5 compartimenten

Maatregelen

Binnen de compartimenten worden verschillende maatregelen genomen: 1. Gericht op beheer om zo de compartimentering open te houden. 2. Maatregelen ten behoeve van bestrijding, zodat de kades bereikbaar zijn voor verschillende soorten voertuigen.

20/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

Legenda bij kaart Compartimentsgrenzen

Zwarte ononderbroken lijn Kwaliteit: Brandcompartimentsgrens. Functie: Tegengaan van branduitbreiding buiten het getroffen brandcompartiment. Uitvoering: Het gebied / de vegetatie op deze lijn is zodanig ingericht dat zonder inzet van de brandweer de brand stopt. Kans op succes: Zeer waarschijnlijk Invloed op max. scenario: Groot Groene doorgetrokken lijn Kwaliteit: Brandcompartimentsgrens. Functie: Tegengaan van branduitbreiding buiten het getroffen brandcompartiment. Uitvoering:

Het gebied / de vegetatie op deze lijn is zodanig ingericht dat het – ondersteund door een beperkte inzet van de brandweer - de brand stopt. De wegen zijn structureel bereikbaar voor m.n. tankautospuiten en ander brandweermaterieel en passend bij de te hanteren bestrijdingstechniek.

Kans op succes: Invloed op max. scenario:

Waarschijnlijk Groot

Blauwe onderbroken lijn Kwaliteit: Functie: Uitvoering: Kans op succes: Invloed op max. scenario:

Sub–Brandcompartimentsgrens Mogelijk maken van brandbestrijding met inzet van andere middelen dan tankautospuiten (giertonnen, handcrew e.d.) waarmee de brand op deze lijn mogelijk gestopt wordt. Toegankelijk m.n. voor loonwerkers, vegetatie aangepast. Twijfelachtig Groot

Beheer binnen de compartimenten Op de compartimentsgrenzen wordt beheer uitgevoerd om deze te laten voldoen aan de toolbox, zonder recht te doen aan het beeld in het gebied. Denk aan maaien/begrazen, bomen verwijderen, snoeien. 21/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

Met het regulier beheer en herstel van de natuur wordt het gebied ook weerbaarder tegen brand. Zo zal heide minder snel branden dan pijpenstrootje. En zal door het verhogen van de waterstand, het aanbod van berk en dennen verminderen. Er zal een balans gezocht moeten worden in hoge bomen (10 mtr) en opslag. Opslag is brandbaar echter de hogere bomen kunnen in de beginfase juist vliegvuur afvangen en de uitbreiding vertragen. Daarnaast kan brandstof voorkomen worden op de hogere droge delen van het gebied, door daar adelaarsvaren te breken. Deze maatregelen zijn niet eenduidig aan te geven op kaart, dit is weersafhankelijk en wordt per jaar beoordeeld door de beheerder.

Figuur 5 AHN hoogtekaart

Brandcompartiment grootte Er is sprake van 2 grote en 1 kleinere compartiment. De grootste 2 zijn 765 en 502 ha groot en de kleinste 61 ha. Bestrijdbaarheid De groene grenzen vragen eerst aandacht van de brandweer. Aansluitend is brandbestrijding met brandweereenheden in de brandcompartimenten enkel mogelijk over de groene lijnen. Inzet andersoortige middelen (zoals loonwerkers) is in theorie mogelijk, ook over de blauwe lijnen, maar van veel factoren – met name veiligheid personeel – afhankelijk. Waarschijnlijk scenario Maximaal één volledig brandcompartiment. Er is zeer beperkte kans op verkleinen van het scenario door aanleg ‘stoplijnen’ (zie stippellijnen). Bij het inschatten van dit scenario is uitgegaan van de ‘gangbare’ weersgesteldheid. De omstandigheden voor en tijdens de brand in april 2020 waren extreem waardoor bij 22/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

vergelijkbare omstandigheden er een gerede kans bestaat dat dit scenario – ondanks de maatregelen - overschreden wordt. Echter bij de brand in 2022, is het gelukt om met de TS over de blauwe lijnen te rijden. Het is dus erg onvoorspelbaar. Kosten De kosten voor het toegankelijk maken van de kades worden ingeschat op € 250.000 – € 300.000 . Het (structurele) beheer voor dit voorstel past binnen de huidige (externe) budgetten. Indien gekozen wordt voor 1 van de 2 voorstellen met 4 of 5 compartimenten nu of in de toekomst zal voor zowel het toegankelijk maken (kades verbeteren) als het beheer extra financiering nodig zijn. Tijdpad Na vaststelling in de gebiedscommissie in oktober 2023, zal subsidie aangevraagd worden. Afhankelijk daarvan kan gestart worden met voorbereiden van de werkzaamheden en uitvoering plaatsvinden Q3/4 2024 Daarnaast is het wenselijk om in het nieuwe Natura 2000-beheerplan het beheer ter preventie van brand te benoemen. Direct omwonenden Aan de randen van het gebied bevinden zich woningen en bedrijven die met hun perceel direct grenzen aan het gebied. Om deze percelen te beschermen en weerbaarder te maken zijn er mogelijk extra maatregelen in beheer en inrichting noodzakelijk. Dat geldt zowel voor de directe strook aangrenzend aan het perceel als het perceel zelf.

Dat vraagt om nauw overleg met en directe betrokkenheid van de eigenaren van deze percelen bij de te nemen maatregelen. Gezamenlijk wordt bepaald in hoeverre maatwerk nodig en/of wenselijk is. Omwonenden dienen daarbij handelingsperspectief te krijgen en te weten wat zij zelf kunnen doen (terreininrichting en vegetatiebeheer) om de kans op het overslaan van een brand van de vegetatie naar een gebouw te verminderen. Maar eveneens vice versa: het beperken van de kans van overslaan van een brand op een perceel naar het natuurgebied. Einddoel 4 – 5 compartimenten Het einddoel is een indeling in 4 – 5 compartimenten die in verschillende fases worden gerealiseerd. De gebiedscommissie ziet de termijnen van fasering graag in het uitvoeringsplan terugkomen. 5.3.4

Knelpunten

De terreinbeheerder brengt in kaart over welke financiële middelen de terreinbeheerders kunnen beschikken voor de preventie van natuurbranden en voor het nablussen. Voor de uitvoering van de maatregelen in de Groote Peel is vanuit provincie Brabant een opdracht verstrekt en is er budget beschikbaar. Vanuit de Provincie Limburg is echter geen geld ter beschikking gesteld en ontbreekt het aan financiële middelen. Knelpunten die niet opgelost kunnen worden geeft de gebiedscommissie aan het eind van elk jaar door aan de commissaris van de Koning en Gedeputeerde Staten (gedeputeerde Natuur) met het verzoek deze knelpunten op te lossen. Eigenaar is verantwoordelijk voor bluswatervoorzieningen en het beheer hiervan.

54

Planning en uitvoering

Er wordt een uitvoeringsplan opgesteld waarin de te nemen maatregelen en een planning in de tijd zijn opgenomen. De maatregelen kunnen zijn preventief beheer, regulier

23/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

terugkerende werkzaamheden, calamiteitenputten en voorlichting aan gebruikers en inwoners. De voortgang van de te nemen maatregelen wordt bewaakt door de gebiedscommissie en daarom periodiek geagendeerd. Het uitvoeringsplan is een dynamisch document dat continu wordt geactualiseerd en/of bijgesteld.

24/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

6.

Communicatie

Voor alle communicatie met betrekking tot het Natuurbrandbeheersplan, en de maatregelen die daaruit voorkomen, is separaat een communicatiestrategie opgesteld. De hoofdlijnen van deze strategie zijn in dit hoofdstuk opgenomen. 6.1

Communicatieaanpak

De communicatieaanpak is drieledig: 1. Procescommunicatie Natuurbrandbeheersplan: alle communicatie met betrekking tot (het vaststellen van) het Natuurbrandbeheersplan. 2. Procescommunicatie maatregelen: alle communicatie met betrekking tot de maatregelen (beheer en bestrijding) die voortkomen uit het Natuurbrandbeheersplan (uitvoeringsplan). 3. Risicocommunicatie: alle communicatie die wordt ingezet om mensen bewust te maken van het risico wat een natuurbrand met zich meebrengt in de omgeving waar ze wonen, werken en recreëren. Met aandacht voor het bieden van handelingsperspectief bij het voorkomen van een natuurbrand en wat te doen in tijden van een natuurbrand (preventie). Inclusief de communicatie na een natuurbrand (nazorg).

6.2

Communicatie uitgangspunten

Voor de communicatie met betrekking tot natuurbranden heeft VRBZO een communicatiestrategie opgesteld. Een goede afstemming – met diverse partners – en bundeling van informatie is essentieel voor een efficiënte informatievoorziening. We hanteren daarom de volgende communicatie uitgangspunten: 1. We zijn open en transparant. Dit betekent dat we dilemma’s bespreekbaar maken en ook communiceren als er geen ontwikkelingen zijn. Denk aan een jaarlijkse terugkoppeling naar de omgeving over de stand van zaken in het gebied. 2. Doe wat je zegt. Actief communiceren schept verwachtingen over onze eigen inspanningen. Woorden alleen zijn niet genoeg. Betrouwbaarheid wordt afgemeten aan daden. We verstrekken dan ook tijdige, volledige en betrouwbare informatie. 3. Eenduidige communicatie. Door middel van goede (proces)communicatie laten we steeds zien dat we werken aan de maatregelen. In de procescommunicatie is elke partner zelf verantwoordelijk. Waarbij we altijd samenhang creëren binnen de verschillende opgaven/maatregelen en een overkoepelende kernboodschap opnemen. 4. Maatwerk. Bij zowel procescommunicatie als risicocommunicatie is maatwerk vereist. Dit betekent dat er goed wordt gekeken naar welk middel voor welke doelgroep wordt ingezet. 5. Bestaande communicatiekanalen. We maken zoveel mogelijk gebruik van de reeds bestaande informatiekanalen van de diverse partners.

Deze kanalen zijn immers bekend en voelen vertrouwd bij de diverse doelgroepen en kunnen direct ingezet worden.

25/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

6. Participatie indien mogelijk. Bij de uitvoering van de diverse maatregelen wordt waar mogelijk participatie met de omgeving ingezet. Waarbij we duidelijk zijn binnen welke kaders de omgeving kan worden betrokken (verwachtingsmanagement). 7. Handelingsperspectief. In alle communicatiemiddelen die worden ingezet om mensen bewust te maken van het risico wat een natuurbrand met zich meebrengt in de omgeving waar ze wonen, werken en recreëren bieden we ook een handelingsperspectief (risicocommunicatie). Denk aan het bieden van handelingsperspectief voor het voorkomen van een natuurbrand. 8. We communiceren in heldere en begrijpelijke taal (B1 niveau) en visualiseren zoveel mogelijk de ontwikkelingen en maatregelen.

6.3

Overkoepelende kernboodschap

Belangrijk is dat het voor de burger duidelijk moet zijn dat alle partners samen werken aan één gezamenlijk doel, dus dat ieders inbreng deel uitmaakt van het grote geheel. Voor de communicatie betekent dit dat we werken met een gezamenlijk koepelverhaal (parapluboodschap); een overkoepelende kernboodschap die de afzonderlijke partners gebruiken bij hun individuele communicatieacties. Kernboodschap Natuurbranden kunnen we niet voorkomen. We krijgen steeds vaker te maken met perioden van hitte en droogte als gevolg van het veranderende klimaat. Wel kunnen we de risico’s op een natuurbrand en de gevolgen daarvan verkleinen. Daarom werken Staatsbosbeheer, de veiligheidsregio’s Brabant-Zuidoost en Limburg Noord, Waterschap Aa en Maas en de gemeenten Asten, Nederweert en Peel en Maas samen aan maatregelen in de Groote Peel om de brandveiligheid te vergroten. Zo zijn we beter voorbereid bij een volgende natuurbrand, houden we de omvang van de brand zo klein mogelijk en beperken we de gevolgen zoals overlast voor omwonenden. Daarnaast laten we zien wat je als inwoner en bezoeker(s) zelf kunt doen om een natuurbrand te voorkomen en nadelige gevolgen te beperken. 6.4

Samenwerking met partners

De intentie is om gezamenlijk op te trekken met respect voor elkaars rol en verantwoordelijkheid, ook in de communicatie. Zo laten we zien dat we gezamenlijk werken aan meer brandveiligheid in het gebied. Gezamenlijkheid is niet altijd vereist, bijvoorbeeld omdat een partner heel specifiek voor een specifieke actie verantwoordelijk is. Zo zal bijvoorbeeld Staatsbosbeheer zelf communiceren over de maatregelen die rondom natuurbeheer en inrichting worden genomen. Soms bevinden partners zich bovendien elders in het krachtenveld dan de gemeente. Gezamenlijke communicatie kan dan zelfs afbreukrisico’s introduceren. Communicatie wordt wel steeds met de samenwerkingspartners afgestemd; zij mogen niet voor verrassingen komen te staan. Bovendien committeert elke partner zich aan de algemene (communicatie)uitgangspunten en de kernboodschap zoals hierboven beschreven. 6.5 Planning en uitvoering communicatie naar belanghebbenden Crisiscommunicatie: wanneer er branden zijn in de Groote Peel, gelden de afspraken zoals die gelden voor een regulier crisisproces. Crisiscommunicatie is een onderdeel van 26/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

het proces Bevolkingszorg, wat een gemeentelijk proces is. Daarnaast is de burgemeester eindverantwoordelijk is voor de openbare orde en veiligheid waaronder ook het tijdig informeren van inwoners ten tijde van rampen en crisis behoort. De veiligheidsregio kan gemeenten ondersteunen bij crisiscommunicatie, maar het de verantwoordelijkheid hiervoor liggen bij de getroffen gemeente. Algemene risicocommunicatie over natuurbranden wordt door de VRBZO bij de eerste publieksfasewisseling natuurbrandrisico (zie natuurbrandrisico.nl) van het jaar ingezet. Dit gebeurt meestal in maart of april. Gemeenten kunnen gebruik maken van de Toolkit Natuurbrand (Toolkit natuurbrand | Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost (vrbzo.nl)).

27/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

Bijlagen Bijlage 1: Overzichtskaart Bijlage 2: Risico Index Natuurbranden (RIN) Bijlage 3: Vastgestelde doelstellingen en uitgangspunten gebiedscommissie Groote Peel Bijlage 4: Overdracht nafase Bijlage 5: Operationele afspraken in warme fase – PM

28/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

Bijlage 1 - Overzichtskaart

Legenda:

Groote Peel Deurnsche en Mariapeel Provinciegrens Noord-Brabant / Limburg

29/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

Bijlage 2 - Risico Index Natuurbranden (RIN)

Om een inschatting te kunnen maken van de risico’s van een natuurbrand in De Groote Peel is een update uitgevoerd van de (digitale) Risico Index Natuurbranden (RIN). Er is gebruik gemaakt van de landelijke handreiking en de webbased applicatie, waarin de meeste parameters zijn geautomatiseerd. De definitie van het begrip ‘risico’ binnen de RIN is: ‘de kans dat een eenmaal ontstane natuurbrand zich ontwikkelt tot onbeheersbare proporties’. Er wordt dus alleen gekeken naar de effecten en uitbreidingsmogelijkheden en niet naar de ontstaanskansen. Score: In natuurgebied De Groote Peel geeft de begroeiingsindex in de meeste kilometervakken brandbare vegetatie aan. In betreffende vakken is de aanwezige vegetatie niet slechts “brandbaar” maar vaak ook verhoogd en zeer brandbaar maar is de gemiddelde score lager door de aanwezigheid van water dat “niet brandbaar” scoort. In nagenoeg het gehele gebied is er een grote kans op uitbreiding (naar 3 tot 4 zijden). Aan de randen van het gebied komen waardevolle objecten en gevaarlijke stoffen voor. Het gehele gebied is een Natura2000 gebied en daarmee van hoge ecologische waarde. Rondom het gebied is bewoning gesitueerd en aan de westkant is wat verblijfsrecreatie.

Dagrecreatie komt nagenoeg in het gehele gebied voor waarbij in het zuidelijke gedeelte de bezoekersaantallen middel scoren (seizoensgemiddelde = 80% van totaal aanwezige op drukste dagen). In het gebied zelf is geen bluswatervoorziening aanwezig, het gebiedseigen water mag niet gebruikt worden, maar buiten het gebied kan gebruik worden gemaakt van de aanwezige brandkranen en geboorde putten. Bij de opkomst eerste voertuig en peloton wordt over het algemeen geel en rood gescoord. Het eerste voertuig is binnen 15 minuten aan de rand van het gebied, maar gezien de bereikbaarheid in het gebied scoort de opkomst een langere tijd. Een peloton kan na 25 minuten ingezet worden. Ontdekking van een brand scoort klein tot middel door de afwezigheid van bewoning en verkenning, ontdekking van een brand zal door de aanwezige bezoekers en medewerkers gedaan worden. Er zijn per kilometervak meer dan 2 vluchtroutes aanwezig, dat geeft een groen score. Of dit voldoende is voor een bezoeker om zich tijdens een brand in veiligheid te brengen (brand Deurnsche Peel 21 meter per minuut) is de vraag. Terreinbekendheid scoort ruim aanwezig aangezien er een bereikbaarheidskaart is, er geoefend wordt met het thema natuurbrand en er natuurbeheerders beschikbaar zijn voor gidsfunctie en CoPI. De ontsluiting scoort slecht aangezien er geen begaanbare wegen aanwezig zijn.

Volgens de huidige afspraak heeft het de voorkeur dat de brandweer naar het gebied om daar de boswachter te treffen en onder zijn/haar begeleiding het gebied in te rijden, dit zorgt tevens voor een langere opkomsttijd.

30/37

Natuurbrandbeheersplan Groote Peel _______________________________________________________________________________

Risico’s: Gezien de brandbare vegetatie en de onmogelijkheid een brand te bestrijden is tijdens droge perioden met voldoende wind de kans op een snelle uitbreiding zeer aannemelijk. Er zijn daarbij een aantal concrete risico’s te benoemen: 1. Bedreiging bezoekers van het natuurgebied. In De Groote Peel bestaat het risico dat tijdens brandbare periodes met voldoende wind bezoekers moeten vluchten voor een eventuele brand. 2. Bedreiging van omwonenden door brand of rook. In De Groote Peel bestaat de kans dat omwonende bedreigt worden door vuur of rookoverlast. 3. Risico op afbranden van een aanzienlijk gedeelte van het natuurgebied. De kans bestaat dat een aanzienlijk gedeelte van de natuur verwoest wordt. Mogelijke maatregelen: Deze lijst van mogelijke maatregelen is niet uitputtend bedoeld. Voorkomen kans op brand: Onderzoek heeft uitgewezen dat de meeste branden ontstaan door menselijk handelen daardoor zou toezicht en controle in het gebied een bijdrage kunnen leveren. Ook het informeren en beïnvloeden van de bezoekers over oorzaken van een brand en hoe te handelen in geval van brand kan een bijdrage leveren.

Uitbreidingskans verkleinen: Door het verminderen van de brandbare vegetatie door bijvoorbeeld het maaien, begrazen en gecontroleerd laten branden van de brandbare vegetatie of het vervangen van brandbare vegetatie door minder brandbare vegetatie zal de uitbreidingskans verkleinen. Het aanbrengen van compartimenten koopt tijd om een brand te bestrijden indien de compartimenten bereikbaar zijn. Het voorkomen van de mogelijkheid dat brand de bodem in kan trekken voorkomt overlast voor langere tijd. Snelle kans op ontdekking: Toezicht tijdens periodes van verhoogd risico op brand zullen ook de kans op snelle ontdekking verhogen maar ook bijvoorbeeld camerasystemen die brand (of hitte) detecteren. Bestrijdbaarheid vergroten: De techniek van VRBZO is gericht op het stoppen van de brand totdat deze beheersbaar is en daarna afblussen gebruikmakend van een tankautospuit. Indien een gebied ontoegankelijk is voor de voertuigen wordt de stoplijn gemaakt aan de rand van het gebied. Om op een veilige manier een stoplijn te kunnen maken dient de vegetatie richting stoplijn als een natuurlijke barrière ingericht te zijn. Door het gebied toegankelijker te maken wordt er een betere kans geboden om een brand (sneller) te bestrijden Voor het aanbrengen van een stoplijn in een voor voertuigen ontoegankelijk gebied heeft de brandweer in Brabant Zuidoost slechts beperkt gereedschappen beschikbaar.