RU21.02.11DD Concept hoofddocument RES 1.0.pdf
Tekst van het document
Regionale Energiestrategie 1.0 Metropoolregio Eindhoven
Versie 22 januari 2021
CONCEPT Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Hoofddocument
1
Energiek en innovatief!
Samen stap voor stap over op duurzame energie in onze regio
Metropoolregio Eindhoven
2 Metal fuels: ijzerpoeder voor opslag van duurzame energie Het metaalbrandstofsysteem (metal fuels) gebruikt ijzerpoeder om duurzame energie op te slaan. Door de hoge energiedichtheid is ijzerpoeder zeer Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
compact en gemakkelijk te transporteren als energiedrager. Een ander groot voordeel is dat metaalbrandstoffen herbruikbaar zijn, zodat je het poeder maar één keer hoeft te maken. En het is CO2vrij. De warmte kan worden gebruikt om stoom op te wekken, die industriële processen kan aandrijven of stroomturbines voor elektriciteit kan aandrijven. De resterende roest kan gemakkelijk worden opgevangen en weer worden omgezet in ijzerpoeder, met behulp van elektriciteit uit wind of zon. Het metaalbrandstofsysteem is ontwikkeld door de TU/e, studententeam Team Solid en een consortium van industriële partners.
Belangrijke opmerking vooraf: resultaten planMER nog in te vullen. De definitieve reacties van NP RES en PBL zijn nog niet bekend bij het verschijnen van dit hoofddocument en worden later verwerkt. Wel hebben we vorig jaar oktober een kwalitatieve tussentijdse terugkoppeling gehad. Deze conclusies en aanbevelingen van deze tussentijdse terugkoppeling zijn als bijlage toegevoegd.
3
Met veel genoegen presenteer ik u namens de stuurgroep de RES 1.0 van de
Met deze RES 1.0 worden we steeds concreter, onder andere via het uitvoeren
Metropoolregio Eindhoven. Deze bestaat uit een hoofddocument en achter-
van een planMER op MRE-niveau (in navolging van De Kempen), via de
grondinformatie met een toelichting op de thema’s en de keuzes. Met de
uitwerking van de energiebespaarplannen, de Regionale Structuur Warmte
RES 1.0 zetten we een grote volgende stap in de energietransitie voor onze
en de doorrekening van ons regionale elektriciteitsnetwerk. Met de planMER
regio. Ons devies: samen inzetten op besparen én stap voor stap over op
doorlopen we een zorgvuldig proces om te komen tot zoekgebieden in de
duurzame energie, opgewekt in onze eigen regio. De RES is een gezamenlijke
regio, rekening houdend met milieueffecten, lokale belangen en de kansen
strategie die we inrichten met de gemeenten, waterschappen, provincie,
om de energieopgave te verbinden aan andere opgaven in onze regio.
netbeheerder en onze stakeholders: inwoners, bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke partners. Samen komen we zo tot afgewogen en
Naast een grote technische opgave is de regionale energiestrategie vooral
gedragen keuzes.
ook een maatschappelijke, financiële en een ruimtelijke opgave. Bovendien is er sprake van een groot aantal uitdagingen, zoals de uitbreiding van de
In de zomer van 2020 is de concept-RES in de regio besproken door de raden
capaciteit van het netwerk. Dat maakt het onmogelijk om in één keer een
en is zij vastgesteld door de colleges van de 21 gemeenten en de besturen
compleet uitgewerkte strategie te hebben. De komende jaren vullen we in
van de waterschappen en provincie. De reacties op de concept-RES zijn
meerdere ‘rondes’ de opgave steeds concreter in: het is een ‘ongoing’ proces.
meegenomen in deze RES 1.0. De concept-RES was een belangrijke eerste
Overheden leggen bestuurlijke keuzes vast, tenminste voor de periode tot
stap in de voortgang van de energietransitie van onze regio Zuidoost-
2030, in onder meer omgevingsvisie en omgevingsplannen. Ik wens u veel
Brabant. Op 1 oktober is het document aangeboden aan NP RES. De concept-
inspiratie.
RES is doorgerekend door het Planbureau voor de Leefomgeving. De RES 1.0 is een volgende stap in de uitwerking van onze regionale strategie. In dit hoofddocument staan de belangrijkste stappen vermeld, de uitwerking met analyses en overwegingen vindt u in de achtergrondinformatie RES 1.0
Frans Kuppens
(volgt).
Voorzitter stuurgroep Regionale Energie Strategie
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Voorwoord
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD 4 CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD
CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD
5
1.
Opgave en kader
2.
De thema’s van RES Metropool Regio Eindhoven
3.
Samen de energieambitie realiseren
4.
Besparen - duurzame warmte - duurzame opwek 4.1 Besparen 4.2 Duurzame warmte 4.3 Duurzame opwek
5.
Stap voor stap naar uitvoering
6.
Begrippenlijst
Achtergrondinformatie / bijlagen volgen nog
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Inhoud
6 Electriciteit Warmte Energie verbruik Aantal inwoners
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Samenwerking
1
Besparen
Participatie
Duurzame opwek
Energiek & innovatief
In 2030 2,0 TWh Koppeling met andere thema's
Duurzame warmte
Leidende principes Toekomstgericht Iedereen draagt bij Behoud ruimtelijke kwaliteit Kans voor de regio Voordelen zijn voor iedereen
Stap voor stap naar uitvoering!
5,55 TWh 8,7 TWh ±800.000
7
1. Opgave en kader
Op basis van de Klimaatwet moet in 2050 de CO2-uitstoot met 95% zijn afgenomen en streven we ernaar om in 2030 de uitstoot van CO2 met 49% te verminderen. In het kader van het Nationaal Klimaatakkoord heeft het ze energie kunnen besparen en energie duurzaam kunnen opwekken. Voor grootschalige duurzame opwek is landelijk een opgave vastgesteld van 35 TWh. Regio's stellen hiervoor een Regionale Energiestrategie (RES) op. Voor u ligt de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 van de Metropoolregio Eindhoven. De RES 1.0 beschrijft wat de mogelijkheden zijn voor besparing en het grootschalig opwekken van elektriciteit en warmte in de regio. Stap voor stap gaan we over van fossiele brandstoffen op duurzame energie.
Opgave, ambitie en leidende principes De Metropoolregio Eindhoven wil voorop lopen in de energietransitie, met als einddoel om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Als tussenstap willen we uiterlijk in 2030 49% minder CO2 uitstoten dan in 1990. Uitgangspunt is dat we vanuit de draagkracht van ons landschap bepalen wat haalbaar is voor opwek van duurzame elektriciteit. Zoals in de concept-RES is uitgewerkt gaan we nu uit van een bijdrage van 2 TWh voor onze regio aan de landelijke opgave van 35 TWh. Kleinschalige zon-op-dak-installaties worden in het Klimaatakkoord niet meegeteld voor het doel van 35 TWh. In deze doelstelling is immers al rekening gehouden met een autonome groei van kleinschalig zon-op-dak tot ongeveer 7 TWh. Uiteraard zien we wel het belang van zon-op-dak en onderzoeken we de mogelijkheden om zonop-dak te stimuleren en bewoners aan te zetten tot besparing en duurzame opwek van energie (Basisdocument hoofdstuk besparing).
“Iedereen gaat iets merken van de energietransitie. Het landschap zal van kleur veranderen en woningen en bedrijven worden anders verwarmd. Maar de energietransitie levert vooral veel op. Een schonere wereld met een gezonde lucht en een klimaat dat niet te heet is. Als samenleving werken we toe naar een nieuwe, groene economie. De opgave is groot, het belang ook. In Nederland en in de Metropoolregio Eindhoven werken we samen aan onze toekomst en aan die van onze kinderen en kleinkinderen.” Frans Kuppens, voorzitter stuurgroep
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Rijk aan alle 30 regio's in Nederland gevraagd te onderzoeken hoe en waar
8 Onze leidende principes De RES wordt uitgewerkt op basis van onze leidende principes: een kader van (maatschappelijke) uitgangspunten, richtinggevende afspraken en hoofdlijnen.
Een toekomstgerichte strategische visie
De focus op 2030, een doorkijk naar 2050!
Een gezamenlijke opgave en iedereen draagt bij
Alle belanghebbenden dragen bij naar vermogen.
Focus op maximaal behouden van ruimtelijke kwaliteit
Een zorgvuldig proces (o.m. via planMER en Zonneladder); van grofmazig naar fijn.
De energietransitie als kans voor de regio
Wat levert de energietransitie op, in combinatie met andere opgaven..
Maatschappelijk draagvlak en bewustzijn staan centraal
Ervoor zorgen dat iedereen meeprofiteert.
De bovenstaande leidende principes bieden de gemeenten, provincie en waterschappen de handvatten voor een uitwerking van de RES en voor de vertaalslag
it nt
Sy ste
eit
W a
Afw Elek eg t in
it
rm
t
Afw eg in
De bovenstaande leidende principes sluiten aan bij het afwegingskader van ie nt cië
ri
er ad k gs e
te ci
Afwegingskader
em
e
Kw a
naar het eigen beleid. De concretisering van de leidende principes krijgt in het verloop van het proces steeds verder vorm.
de ka gs
het Nationaal Programma RES (NP RES) dat bestaat uit vier onderdelen: 1. Kwantiteit opwek 2. Ruimtelijke inpassing 3. Systeemefficiëntie
r
4. Maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak M aa t s
en
st
uu
rlij
kd
raa
ik
de vier onderdelen. De afweging tussen de vier onderdelen is voor elke regio ru
Ru
g v la k
proces van de RES. De keuzes die we maken, analyseren en toetsen we op
eb
jk eli
Af w eg in
pp
be
A f w eg in
cha
er ad k gs
Het afwegingskader van NP RES helpt bij het maken van keuzes in het
r de ka gs
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Voor de Metropoolregio Eindhoven hebben we de volgende leidende principes benoemd:
im
te
g
uniek. Voor onze regio is het uitgangspunt dat we vanuit de draagkracht van ons landschap (ruimtelijke inpassing) bepalen wat haalbaar is voor opwek van duurzame elektriciteit (kwantiteit opwek) en het duurzaam benutten van regionale warmtebronnen. We doen onderzoek naar nieuwe
9 aansluitmogelijkheden en zorgen voor afstemming op regionaal niveau over verdeling van de beschikbare capaciteit en juiste prioritering van
De energietransitie is een opgave die iedereen aangaat.
toekomstige investeringen in het elektriciteitsnet (systeemefficiëntie).
(maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak). Uiteindelijk gaat het erom dat
Het proces van startnotitie, via concept-RES naar RES 1.0 en verder
elke regio bijdraagt en we gezamenlijk de landelijke doelstelling behalen
We zijn begonnen met een startnotitie voor de basis van het proces en de eisen
van 35 TWh. Elke regio kiest afzonderlijk voor een goede balans tussen de
waaraan onze RES moet voldoen. In de startnotitie hebben we de gezamenlijke
vier onderdelen.
leidende principes vastgesteld voor het vormgeven van de energietransitie
draagvlak voor beslissingen en waarborgen we de kwaliteit van beslissingen
in onze regio. Vervolgens hebben we samen met alle gemeenten,
Elke regio is uniek en elke regio maakt dus haar eigen afweging.
waterschappen en provincie gewerkt aan de concept-RES. Dit eerste concept is richtinggevend voor de aanpak van de regionale energietransitie en de inzet (het bod aan het Rijk) voor het te realiseren regionale aandeel duurzame energie. Afgelopen zomer stelden de colleges, provincie en waterschappen
Een momentopname, zorgvuldig vastgesteld
de concept-RES vast en hebben gemeenteraden hun reacties gegeven. De
Onze RES 1.0 is een momentopname. Ze geeft aan waar we op dit moment
reacties van stakeholders en volksvertegenwoordigers op de concept-RES
staan op de weg naar 2030 en verder, de weg naar 2050. De energiestrategie
hebben we betrokken in de uitwerking van deze RES 1.0. Als bijlage is een
is tenslotte een dynamisch proces dat permanent in verandering is.
tabel opgenomen met de reacties die destijds op de Concept-RES zijn gegeven
Veranderende omstandigheden, nieuwe technologieën, nieuwe en andere
en op welke plek in deze RES 1.0 wordt ingegaan op het onderwerp van een
stakeholders hebben invloed op het proces.
specifieke reactie. Het Planbureau voor de Leefomgeving rekent de concept-RES nu door
We gebruiken alle kennis en de gezamenlijke kunde en ervaring van de
en beoordeelt of de regionale inzet voldoende bijdraagt aan de landelijke
betrokken partijen om regionaal weloverwogen afspraken te maken. Het
ambities uit het klimaatakkoord en of deze bijgesteld moet worden. Die
belang van samenwerking in de regio is groot. De afgelopen tijd hebben we
reactie nemen we straks mee als bijlage bij de RES 1.0.
gezien dat er op tal van vlakken wordt samengewerkt in onze regio. Want we hebben niet alleen een flexibele energiestrategie nodig om in een telkens
Deze RES 1.0 leggen we voor aan alle gemeenten, de waterschappen en de
veranderende wereld, de huidige en toekomstige energiedoelstellingen te
provincie. Vervolgens bieden we onze RES 1.0 aan het Rijk aan. Daarna
blijven behalen, maar ook een stevig samenwerkingsnetwerk. We werken
passen we de RES tweejaarlijks (RES 2.0 en volgende) aan en werken we toe
‘bottom-up’ en we sluiten aan op lokale initiatieven.
naar 2030 en maken we een doorkijk naar 2050.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Door belanghebbenden in een vroegtijdig stadium te betrekken creëren we
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
10
2018 - 2019
dec 2019 - mei 2020
juni 2020 - mrt 2021
2021 - 2030
FASE 1 en FASE 2
FASE 3
FASE 4
FASE 5
Voorbereiding Analyse & ambitie
Uitwerking en opleveren concept-RES
Uitwerking en opleveren RES 1.0
Verankeren, uitvoeren en monitoren
2
Energiebespaarplannen
Cyclisch Proces
Regionale Structuur Warmte
(2-jaarlijks)
Plan MER
Startnotitie RES
Concept-RES
RES 1.0
RES 2.0 - RES 3.0 - etc...
Metropool Regio Eindhoven
Metropool Regio Eindhoven
Metropool Regio Eindhoven
Metropool Regio Eindhoven
2. Metropoolregio Eindhoven
11
De regionale energietransitie geven we vorm vanuit onze waarden, de kracht en de verschillen van de regio en uitdagingen op andere thema’s. Daarmee is de regionale energietransitie een niet op zichzelf staand vraagstuk. De verbrede kijk naar de energietransitie binnen de Metropoolregio Eindhoven
Onze thema’s: economie, mobiliteit, transitie landelijk gebied en energietransitie
Welvaart én welzijn voor onze inwoners en ondernemers. Metropoolregio Eindhoven richt zich op het verbeteren van de leef-, verblijfen werkomstandigheden van onze inwoners, bezoekers en bedrijven. Duurzaamheid staat daarbij centraal. We willen samen een evenwichtige regio zijn waarin we werken aan een excellente economie en aan een inclusieve en duurzame regio. Welvaart én welzijn voor inwoners en ondernemers, daar gaat het om. We zetten samen de schouders eronder en maken onze regio sterker, beter en toekomstbestendig. Door de bijzondere samenwerking tussen overheden, kennisinstellingen en bedrijfsleven, is de regio Zuidoost-Brabant erin geslaagd een succesverhaal neer te zetten waar niet alleen binnen Nederland maar zelfs wereldwijd naar wordt gekeken. De sleutel tot dit succes is samenwerken: overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen weten elkaar te vinden en te versterken. Het is dan ook logisch dat we samen een RES opstellen.
Mobiliteit, ons landelijk gebied én onze economie krijgen een impuls van de energietransitie
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
belichten we hier.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
12 Verschillen maken onze regio sterk
Toptechnologieregio Brainport: inzet op energie-innovaties
De Metropoolregio Eindhoven is een regio van contrasten. Dat maakt haar
De Brainportregio is de bakermat van de hightech industrie en draagt
uniek. Ze is een hecht netwerk van steden, stedelijke randgemeenten,
aanzienlijk bij aan het verdien- en innovatievermogen van Nederland.
dorpen, natuurgebieden, fraaie diverse landschappen, een grote schatkist
Koplopers in technologie op het gebied van mobiliteit, gezondheid, voeding
aan cultuurhistorisch erfgoed, dynamische economische en innovatieve
en energie vinden in Brainport hun logische thuisbasis. De energietransitie
hotspots en gemoedelijk bewoond landelijk gebied. De kracht van onze regio
en het behalen van de energie- en klimaatdoelstellingen is een wereldwijde
is de diversiteit. De stad en het landelijk gebied versterken elkaar en profiteren
uitdaging die alle facetten van ons leven raakt en dicht bij huis begint.
in hoge mate van elkaars kwaliteiten en functioneren als een geheel. Dit is
Voor een duurzame economie en een duurzaam ruimtelijke ontwikkeling
dan ook kenmerkend voor het vestigingsklimaat van de regio, zowel voor
is de ontwikkeling van energie-innovaties erg belangrijk. Verschillende
inwoners als ondernemers. Deze kwaliteiten staan echter onder druk. Het
vormen van hernieuwbare energie opwekken, die vervolgens opslaan tegen
is daarom belangrijk dat betrokken overheden samen blijven werken aan
steeds lagere kosten en de reductie van materialen; dat is waar bedrijven,
het versterken van de uitgangspositie van de regio: een gezonde, veilige en
kennisinstellingen en overheden in Brainport Eindhoven voor gaan. Een
aantrekkelijke woon-, werk- en leefomgeving met ruimte voor gewenste
uitdaging die kansen biedt voor de kennisintensieve maakindustrie in
ontwikkelingen en het versterken van het duurzaam verdienvermogen.
deze regio. Er is een reeks ontwikkelingen en producten uit onze eigen regio die direct effect hebben op klimaat- en energiedoelstellingen.
Onze unieke regio is een hecht netwerk van stedelijk gebied en natuur.
Dit is onderdeel van de Brainport Agenda en daarmee zetten we grote stappen in het economisch verdienvermogen voor de regio en behalen we maatschappelijke doelen op het vlak van energie. Dit geldt voor duurzame en slimme mobiliteit, LED-verlichting, laadinfrastructuur, de inzet van waterstof en opwekkingsmogelijkheden zoals dunne film-zonnecellen. Door een concrete marktvraag te ontwikkelen kan de opschaling van deze bestaande technologieën versnellen. Door op regionaal niveau samen te werken met onder meer Brainport Development en kennisinstellingen kunnen we de innovatie kracht in de regio benutten en versterken.
We realiseren experimenteerruimte voor innovaties op het gebied van duurzame energie
De Brainportregio is de bakermat van de hightech industrie.
13 Energie-innovatie in de Brainport Agenda
Ontwikkeling van het
Inzetten van regionale
Ontwikkeling van nieuwe
Versneld naar de markt krijgen
Battery Competence Centre
competenties (o.a. HTSM
technologieën en producten
van grootschaliger inzetten van
en Automotive) t.b.v.
t.b.v. de CO2 reductie
bestaande energie innovaties
de waterstoftransitie
Brainport Smart District: nieuwe inzichten en technieken toegepast In de Helmondse wijk Brandevoort wordt de slimste wijk ter wereld ontwikkeld, Brainport Smart District (BSD). De nieuwste inzichten en technieken op het gebied van participatie, gezondheid, data, mobiliteit, energie en circulariteit worden hier ingezet om een duurzame en mooie woonomgeving te creëren. BSD wordt een slimme woon en werkwijk waarin bewoners zelf een centrale rol spelen bij de ontwikkeling van hun eigen leefomgeving. De ontwikkeling van BSD is een co-creatieproces tussen onder andere bewoners, professionals en andere stakeholders.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Ontwikkelingen en producten in onze regio die direct effect hebben op klimaat- en energiedoelstellingen
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
14
Onderwijs en arbeidsmarkt en de energietransitie
De RES als hefboom voor andere regionale opgaven
De energietransitie brengt niet alleen veranderingen in de omvang van
De regio wordt naast de energietransitie geconfronteerd met een aantal
werkgelegenheid en verdeling ervan over sectoren met zich mee, maar ook
andere grote opgaven, zoals de transitie van het landelijk gebied, circulaire
in het type werk en de kennis en competenties die daarvoor nodig zijn. De
economie en klimaatadaptatie. De nieuwe grote opgaven moeten ruimtelijk
energietransitie biedt een groot aantal kansen, ook voor groepen die nu
worden ingepast. In de ruimtelijke afweging van kansrijke zoekgebieden
nog aan de kant van de arbeidsmarkt staan. Maar er zijn nu al tekorten in
is de samenhang met andere opgaven cruciaal. Het realiseren van
diverse, vooral technische, beroepen die hierbij relevant zijn: machine- en
wind- en zonneparken betekent (nog) meer druk op de schaarse ruimte
servicemonteurs, bouw- en infravaklieden, elektriciens, elektromonteurs en
in een dichtbevolkte regio. Afspraken zijn nodig voor de versnelling en
installateurs, operators, informatici en software engineers, elektrotechnisch
afstemming van de transitie van de agrarische sector, klimaatadaptatie,
ingenieurs, enzovoorts. Er liggen grote uitdagingen om voldoende mensen
natuurontwikkeling en de inpassing van duurzame opwek van energie.
op te leiden en beschikbaar te hebben voor het werk dat samenhangt met de
Dit draagt bij aan de kwaliteit van het vestigingsklimaat van Brainport en
energietransitie.
aan de leefbaarheid van de regio als totaal. De Omgevingsagenda ZuidoostBrabant faciliteert de samenwerking tussen de betrokken overheden en
Er liggen grote uitdagingen om voldoende mensen op te leiden en beschikbaar te hebben voor het werk dat samenhangt met de energietransitie.
de realisatie van de gemaakte afspraken. De RES willen we inzetten als hefboom voor kwaliteitsverbetering (ruimtelijk, economisch, ecologisch en sociaal). Dit door de energietransitie te koppelen aan andere opgaven en te kijken of de energieprojecten een (deel van de) oplossing kunnen zijn. Hierdoor komen mogelijke oplossingen voor de integrale opgaven eerder in
We werken samen met Brainport Development en de arbeidsmarktregio’s
beeld. In de omgevingsagenda is aangegeven dat nieuwe woningen voldoen
Zuidoost-Brabant en Helmond-De Peel, om een beter beeld te krijgen van
aan nieuwe eisen op het gebied van energie, circulair bouwen en klimaat.
de gevolgen van de energietransitie op de regionale arbeidsmarkt. We verkennen de opgaven en maken de vertaling daarvan naar concrete acties. Werkgevers en onderwijsinstellingen uit de regio worden daarbij betrokken. Daarnaast zorgen we ervoor dat, via het PACT Brabant en het Kennispact MBO Brabant, op provinciale schaal en met de andere Brabantse arbeidsmarktregio’s afstemming en kennisdeling plaats vindt. Op deze manier wordt gebruik gemaakt van elkaars informatie en kennis en worden krachten waar mogelijk gebundeld. Ook voorkomen we zo dat werkgevers en instellingen, met vestigingen of activiteiten in meerdere regio’s, tegelijkertijd vanuit de verschillende RES-regio’s worden benaderd.
Er zijn afspraken nodig voor de versnelling en afstemming van de transitie van de agrarische sector, klimaatadaptatie, natuurontwikkeling en de inpassing van duurzame opwek van energie.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
15
16
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Op verschillende niveau's werken we al samen binnen onze regio
3
17
3. Samen de energieambitie realiseren Regionale samenwerking
regionale kennis, innovatie en vakmensen. De besluiten daarover worden
De RES van de Metropoolregio Eindhoven is een regionaal samen-
lokaal genomen. Gemeenten zijn dus zelf aan zet. Daarbij realiseren wij
werkingsverband van de gemeenten Asten, Bergeijk, Best, Bladel,
ons dat de mogelijkheden en kansen en fasering per gemeente kunnen
Cranendonck, Deurne, Eersel, Eindhoven, Geldrop-Mierlo, Gemert-Bakel,
verschillen.
Heeze-Leende, Helmond, Laarbeek, Nuenen, Oirschot, Reusel-De Mierden, waterschappen Aa en Maas en De Dommel, de provincie Noord-Brabant en Enexis Netbeheer. De gemeenten werken met elkaar samen via de subregio's de Peel, de Kempen, de A2-gemeenten en het Stedelijk Gebied Eindhoven.
Op tal van gebieden werken gemeenten en clusters van gemeenten samen. Hier staan we voor in onze regio Samen onderzoeken we de mogelijkheden om de energietransitie uit te voeren. Voor een succesvolle transitie bekijken we het verbruik aan elektriciteit en warmte, de opwek van duurzame energie en de distributie daarvan in samenhang. Daar komt bij dat de energietransitie in de gebouwde omgeving ook wordt beïnvloed door de ontwikkelingen in het verduurzamen van de mobiliteit en industrie. Innovatiekracht is nodig om tot effectieve en efficiënte oplossingen te komen. We onderzoeken waar en hoe we het beste duurzame elektriciteit, zoals wind- en zonne-energie kunnen opwekken. Daarbij maken we optimaal gebruik van de beschikbare ruimte en het gezamenlijk elektriciteitsnetwerk. Het uitgangspunt is om de ruimtelijke kwaliteit van onze regio te behouden. We weten welke warmtebronnen er zijn in de regio, zodat wijken en gebouwen van het aardgas af kunnen. Daarnaast kijken we hoe we slim gebruik kunnen maken van de inzet van
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Someren, Son en Breugel, Valkenswaard, Veldhoven en Waalre, de
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
18 2018 - 2019
dec 2019 - mei 2020
juni 2020 - mrt 2021
2021 - 2030
FASE 1 en FASE 2
FASE 3
FASE 4
FASE 5
Voorbereiding
Uitwerking en
Uitwerking en
Verankeren, uitvoeren
Analyse & ambitie
opleveren concept-RES
opleveren RES 1.0
en monitoren
• Brainstormsessies • Werkateliers
• Subregionale inloopavonden • Werkateliers Huis van Waalre, stakeholders en ambtelijk • Werkateliers Seats2Meet, stakeholders en ambtelijk
• Online vragenuurtjes, inwoners en volksvertegenwoordigers • Online sessies Warmte deel 1 RSW en lokale TVW, ambtenaren • Online maatschappelijke partners (adviesgroep i.o.) • Online Bouwstenenatelier PlanMER stakeholders • Inspraakprocedure PlanMER • Masterclass RES i.r.t. Omgevingswet ambtelijk • Enquête en online Bouwstenenatelier Duurzame Opwek, ambtenaren • Online sessie warmte deel 2 uitgangsprincipes RSW, ambtenaren • Webinar Energiebesparing bij bedrijven, stakeholders • Talkshow Innovatie in de regio, alle doelgroepen • Online Bouwstenenatelier deel 2 Presentatie tussenresultaten PlanMER, stakeholders • Online sessie adviesgroep Maatschappelijke partners • Internetconsultatie, inwoners • Online sessie Waterstof, ambtenaren, bestuurders en volksvertegenwoordigers. • Subregionale online meet-ups, inwoners en volksvertegenwoordigers • Presentatie RES 1.0
Nog in te vullen... Dit wordt te zijner tijd opgenomen op de website en de activiteitenkalender
19 Participatie: samen werken aan betrokkenheid
te maken met de RES bekijken we in overleg met gemeenten wat nodig is om
Door de energietransitie gaan ons landschap en onze omgeving er de
op lokaal niveau participatie te versterken.
wind wordt de duurzame energievoorziening steeds zichtbaarder. Draagvlak
Participatie: een continu proces
en acceptatie onder omwonenden en andere inwoners en bedrijven uit de
Participatie is een continu proces dat op twee niveaus plaatsvindt: intern en
omgeving van projecten zijn daarbij van cruciaal belang. Samenwerken
extern. Bij de interne participatie betrekken werkgroepen voor hun opdracht
betekent vanzelfsprekend dat er concessies gedaan moeten worden. Door
stakeholders en ambtenaren voor informatie en advies, bijvoorbeeld over
belanghebbenden in een vroegtijdig stadium te betrekken creëren we
de landschappelijke inpassing, energiebespaarplannen, ruimtegebruik en
draagvlak voor beslissingen en waarborgen we de kwaliteit van beslissingen.
de bepaling van de zoekgebieden. Op basis hiervan geven de werkgroepen
Belanghebbenden zijn onder meer woningcorporaties, energiecorporaties,
invulling aan hun onderdeel van de RES. Tussenresultaten worden vervolgens
jongeren, agrariërs, natuurbeheerders, energiedeskundigen, raadsleden,
extern getoetst. Stakeholders worden op diverse momenten geconsulteerd
colleges en inwoners. Onderzoek laat zien dat het draagvlak voor
om de opbrengst te beoordelen en input te geven. Inwoners hebben de
verduurzaming van de energievoorziening in Brabant over het algemeen
mogelijkheid om onder andere via bijeenkomsten en het planMER-traject
hoog is. Echter is algemeen draagvlak niet hetzelfde als acceptatie van
reacties te geven en zienswijzen in te dienen. Volksvertegenwoordigers
(lokale) effecten. Bij het creëren van draagvlak is inzicht in wat leeft bij
kunnen tussentijds input geven via hun bestuurders en stellen uiteindelijk
bewoners van groot belang. Het is belangrijk dat we bij de verschillende
de RES vast.
fasen van beleidsvorming tot projectimplementatie, inclusief keuzes van locaties, inwoners goed meenemen.
We moeten inzicht hebben in wat er leeft bij inwoners.
De consultatie op de concept-RES heeft geleid tot aanpassingen in deze 1.0-versie We blijven informeren Om inwoners, volksvertegenwoordigers en stakeholders te informeren over de ontwikkeling en het proces van de RES zijn er afgelopen jaar online-
Iedereen in onze regio bekend maken met RES
vragenuurtjes en webinars georganiseerd. Naast algemene informatie zijn
Zonder participatie geen RES. De afgelopen periode hebben we participatie
specifieke doelgroepen over onderdelen bijgepraat en geconsulteerd, zoals
dan ook op verschillende manieren gerealiseerd, door middel van webinars,
tijdens de bouwstenenateliers over de milieuonderzoeken in het kader van
werkateliers, internetconsultaties en kennissessies (een volledig overzicht
Plan-MER. Om inwoners mee te nemen in de toekomst van de RES is er op 2
vindt u in de bijlage. Ook houden we een actueel overzicht bij met antwoorden
december een talkshow georganiseerd over lokale innovaties die bijdragen
op vragen over de RES via onze website RES MRE. Om meer inwoners bekend
aan een duurzame energievoorziening.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
komende jaren anders uitzien. Met de komst van energiebronnen als zon en
20
Participatie: betrokkenheid omgeving Procesparticipatie
Draagvlak & Acceptatie
Zeggenschap over project
Eigendom / aandelen
onder inwoners is er inzicht nodig in energietransitie en de RES. Om hiervan een
Risico & rendement: hoog
beeld te krijgen is begin 2020 een flitspeiling
Financiële betrokkenheid
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Om voldoende draagvlak te verwerven hun standpunten ten opzichte van de
vanaf beginfase Financiële participatie
We raadplegen continu
gehouden. In aanvulling hierop is recentelijk
bij project Lokale financële lusten
Obligaties en/of verkrijgen
een internetconsultatie onder inwoners
aandelen na oplevering
uitgezet. Ruim 1.700 respondenten hebben
Risico & rendement: laag
de vragenlijst ingevuld.
Stippellijnen: risico op
Sociale participatie
'negatief draagvlak' bij
Het vervolg
financiële tegenvaller
Omgeving profijt in natura van project middels fonds
We gaan door met het organiseren van online-bijeenkomsten
en
zodra
het
weer kan fysieke bijeenkomsten, zoals
Financiële participatie - impact
vragenuurtjes, en organiseren - mede op verzoek van werkgroepen en specifieke doelgroepen zoals ambtenaren - webinars of
Gemeente
kennisbijeenkomsten. Dit gebeurt volgens een activiteitenkalender, die terug te vinden Coöperatie
Stichting / Ontwikkelfonds
Ontwikkelaar
€
Opbrengsten uit Het project €
is op onze website www.energieregiomre.nl.
€
min. 50%
€
€
max. 50%
Opbrengsten uit het project €
Project hernieuwbare energie
Bank / InvestNL / ROM
Zonder participatie geen energietransitie.
21 Procesparticipatie is direct gericht op communicatie over en eventuele
Model financiële participatie en lokaal eigendom
aanpassing van het project ten behoeve van draagvlak en acceptatie.
Om te garanderen dat er invulling gegeven wordt aan minimaal 50% lokaal eigenaarschap is er de intentie om te werken vanuit het model dat hiernaast
Sociale participatie kan bijdragen aan draagvlak en acceptatie. Dit door de
is weergegeven. Het voorstel voor dit flexibele model dat we in de RES 1.0
positieve bijdrage vanuit het project aan de lokale samenleving, niet door
aanreiken, gaat uit van de oprichting van een stichting/ontwikkelfonds
zeggenschap bij het project (eventueel wel zeggenschap bij het/een fonds).
per gemeente en/of project om minimaal 50% van het eigen vermogen in
Financiële participatie kan bijdragen aan draagvlak en acceptatie. Bij
het ontwikkelfonds en naar de investeerders in het project. De stichting/
eigendom is er sprake van zeggenschap over het project vanaf begin. Bij
het ontwikkelfonds kan hiermee vervolgens maatschappelijke projecten,
obligaties/aandelen is dat pas later, over aanleg van het project is dan niets
bij voorkeur op het gebied van de energietransitie, financieren. Gemeente
meer te zeggen. Daarnaast kunnen er positieve financiële gevolgen zijn van
én energiecoöperatie zijn vertegenwoordigd in de stichting. Als men
het project. Het kan echter ook financieel negatief uitpakken; dan draagt het
gebruik maakt van het Energiefonds Brabant is het mogelijk dat er in de
niet bij aan draagvlak en acceptatie.
ontwikkelfase geen financiële risico’s zijn voor individuele burgers of leden van energiecoöperaties. Tot maximaal 50% van het eigen vermogen wordt
Financiële participatie: Iedereen moet kunnen profiteren van de energietransitie Naast procesparticipatie, zoals hierboven uitgewerkt, is het van belang dat er ook sprake is van ‘financiële participatie’. We willen dat iedereen voordeel kan hebben van de wind- en zonne-energie die we in onze regio opwekken.
ingebracht door een ontwikkelaar. Naast de eigen inbreng vanuit de stichting en de ontwikkelaar worden projecten voor de resterende projectkosten (zo’n 80%) met vreemd vermogen gedekt. Het model biedt ruimte voor lokaal maatwerk.
Wat we gaan doen!
Hierbij sluiten we aan bij het Klimaatakkoord waarin het uitgangspunt is
We faciliteren stakeholders, ambtenaren, volksvertegenwoordigers en
opgenomen om te streven naar 50% lokaal eigendom van de nieuwe zonne-
inwoners om alle ins en outs van de energietransitie tot zich te nemen.
en windparken. Ook houden we rekening met de provinciale handreiking
We gaan door met het organiseren van bijeenkomsten en communicatie-
‘Juridische uitwerking 50% participatie’. Lokaal eigenaarschap levert
momenten.
geld op voor de regio en kan ook leiden tot een grotere betrokkenheid van
We zorgen ervoor dat iedereen in onze regio voordeel heeft van de energie
mensen bij lokale projecten, acceptatie van energieprojecten en grotere
die we met wind en zon in de regio opwekken.
gemeenschapszin. We hebben de ambitie om als regio te streven naar
We bieden een model voor lokaal eigendom van zonne- en windparken,
maximale lokale participatie en het maximaal lokaal benutten van de
wat leidt tot grotere betrokkenheid van de inwoners.
opbrengsten. We geloven in lokaal maatwerk op het niveau van individuele
We financieren met de opbrengsten andere projecten, met name op het
projecten.
gebied van energietransitie.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
een project in te brengen. Opbrengsten vloeien terug naar de stichting/in
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD 22 CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD
CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD
4
23
4. Besparen - duurzame warmte - duurzame opwek De focus op besparen en opwekken
Onze RES 1.0 is gebaseerd op de volgende elementen:
concept-RES hebben we een bod gedaan van 2 TWh. In deze RES 1.0 hebben
• Besparing binnen de gebouwde omgeving. • Inpassen opwekking van duurzame elektriciteit op land (wind en zon). • Warmtetransitie in de gebouwde omgeving door het opstellen van lokale
we de invulling daarvan concreter gemaakt. Met meer zekerheid kunnen
transitievisies warmte ondersteund door een Regionale Structuur Warmte.
De RES is een instrument om met maatschappelijke betrokkenheid te komen tot regionale keuzen voor besparen en duurzaam opwekken. In de
we dit bod, maar ook de andere onderdelen, nu onderbouwen. Het verbruik
• Een benodigde infrastructuur voor transport en opslag van energie.
daarvan beschouwen we in samenhang. Energiebesparing is cruciaal
Nieuwe ontwikkelingen nauwgezet volgen en inzetten
in onze energietransitie; de energie die we niet (meer) verbruiken hoeven
De RES richt zich op de thema’s Gebouwde omgeving en Elektriciteit. Aan de
we ook niet meer op te wekken. Daarom zetten wij als regio primair en
andere klimaattafels wordt gekeken naar thema’s als mobiliteit, industrie
maximaal in op besparing.
en landbouw. Voor de opwek van elektriciteit kijken wij nu naar twee beproefde technieken: zon en wind, maar houden zeker ook rekening met
Wat is nieuw in deze RES 1.0? De thema’s in samenhang...
ontwikkelingen in de toekomst. Met andere technieken zoals waterstof en
De energiebespaarplannen voor wonen, bedrijven en maatschappelijk
thorium worden pilots gedaan. We blijven verbinding zoeken met innovaties.
vastgoed zijn verder uitgewerkt. Hiermee geven we handvatten aan de
Die zullen een prominentere plek moeten krijgen in de vervolgstappen en bij
gemeenten om inwoners en bedrijven te ondersteunen en te stimuleren om
de ontwikkeling van nieuw beleid.
energie te besparen. Voor de energie die we (nog) nodig hebben zetten we als eerste in op de ‘no-regret’ maatregelen: zon op daken, langs infrastructuur, in ‘pauze’- en energielandschappen. In de regio zien we daarnaast nog meer
Warmtebatterij: zomerwarmte opslaan voor gebruik in de winter
kansen voor duurzame opwek via wind en zon op land. Met een planMER
De innovatieve warmtebatterij maakt gebruik van thermochemisch
is nader onderzoek gedaan naar milieueffecten en koppeling met andere
materiaal om duurzame energie op een goedkope en verliesvrije manier op
thema’s om te kunnen komen tot een integrale gebiedsontwikkeling. Ook
te slaan. Dit helpt om kortere periodes te overbruggen,
is een nieuwe doorrekening gemaakt van het elektriciteitsnetwerk op basis
vooral in de wintermaanden, wanneer er minder of
van de resultaten van de planMER. Dit heeft geresulteerd in een eerste
geen energie uit zon, wind of andere duurzame bronnen
schets van een ‘voorkeursalternatief’ (VKA) voor locaties voor grootschalige
beschikbaar is. De warmtebatterij is stabiel, werkt
duurzame opwek. Voor de warmtetransitie zijn de warmtebronnen en de
zonder verlies van energie en gaat bij correct gebruik
warmtevraag verder in beeld gebracht in de ‘Regionale Structuur Warmte’
zeker 20 jaar mee. De warmtebatterij is ontwikkeld door
en zijn er afspraken gemaakt over het vervolg.
de TU/e en TNO.
Afbeelding volgt...
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
aan elektriciteit en warmte, opwek van duurzame energie en de distributie
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
24
4.1 Besparen Besparen is een werkwoord
De Groene Zone: zonnepanelen op 7000 woningen
Energiebesparing is cruciaal in de energietransitie; de energie die we niet
Binnen het thema besparen onderzoeken we de mogelijkheden om zon-op-
verbruiken hoeven we ook niet op te wekken. Daarom richten wij ons als
dak te stimuleren en bewoners aan te zetten tot besparing en duurzame
regio maximaal op besparing. Je kunt op een aantal manieren besparing
opwek van energie. De Groene Zone is een initiatief van 12 gemeentes in de
stimuleren en dat gebeurt ook al in de regio. Gemeenten kiezen zelf voor wat
regio Zuidoost Brabant en heeft als doel om in twee jaar tijd 7000 woningen
ze doen en via welke samenwerkingsverbanden. (zie bouwsteen besparing
te voorzien van zonnepanelen. Huiseigenaren die meedoen aan dit initiatief
in bijlage) Onder besparen beschouwen we ook kleinschalige duurzame
worden volledig ontzorgd. Technische kennis en inzet van eigen geld is niet
opwek van elektriciteit en warmte, die verbonden is aan het gebouw.
nodig.
Wat niet wordt verbruikt, hoeft ook niet te worden opgewekt.
Duurzame gedragsverandering door weerstanden weg te nemen en handelingsperspectief te bieden.
Bij besparen zetten we met name in op gedragsverandering. Dat vertaalt zich naar besparing bij gebruik, bij de aankoop van apparaten en bij
Energiebesparing en duurzaamheid staan sinds de jaren ’90 jaarlijks
gebouwaanpassingen, zoals isoleren en renoveren. We werken aan
‘op de agenda’, met wisselend succes. Het is onze ambitie om mensen
verschillende aanpakken die gemeenten kunnen gebruiken, om zo tot
in onze regio duurzaam in beweging te krijgen zodat ze zoveel mogelijk
een passende oplossing te komen per situatie. Die is tenslotte afhankelijk
energie gaan besparen, waarmee we onze CO2-uitstoot reduceren. Hierbij
van de situatie per betreffende persoon of organisatie en de staat van
is het noodzakelijk om de boodschap te richten op specifieke doelgroepen,
het gebouw. Met innovaties in techniek, werkprocessen en aanpakken
situaties en mogelijkheden, weerstanden weg te nemen en mensen
komen er in de toekomst meer mogelijkheden. Door goed samen te werken
handelingsperspectief te bieden: wat kunnen ze concreet doen om te
versnellen we de verduurzaming binnen de doelgroepen Wonen, Bedrijven
besparen. Met de klantreis breng je precies in beeld welke stappen iemand
en Maatschappelijk Vastgoed.
doorloopt om de stap te zetten tot het nemen van maatregelen.
4.1
De grootste uitdaging zit bij gedragsverandering!
De doelgroepen Doelgroep wonen: woningbezitters en woningcorporaties
Handelingsperspectief voor iedere vorm van besparing. Wat kan ik doen?
Binnen de doelgroep wonen kennen we de doelgroepen particuliere woningeigenaren, woningbouwcorporaties, particuliere huurwoningen, VvE’s en sociale koopwoningen. In de RES 1.0 ligt de focus op het aanpakken voor particuliere woningeigenaren en woningbouwcorporaties. Deze
De routes voor bewoners
zijn namelijk het grootste qua aantal woningen waardoor de grootste
Er zijn routes voor bewoners die kleine maatregelen nemen om energie
besparingswinst te behalen is. Bovendien zijn het de groepen waar de
te besparen tot routes voor mensen die aan de slag willen gaan met forse
meeste gemeenten zich met hun duurzaamheidsbeleid op concentreren.
verduurzamingsmaatregelen. Sommigen weten wat ze willen, anderen
Het doel is om de realisatie van de energiebesparing te versnellen. Op
doen het liever samen of worden graag ontzorgd. Dit geeft inzicht in wat een
basis van een gedragsanalyse in samenwerking met stakeholders (onder
gemeente kan doen om een bepaalde route goed te faciliteren of te organiseren
andere energiecoöperaties en woningcorporaties) is bij de doelgroepen
zoals het aanscherpen van de communicatie waardoor weerstanden worden
gekeken naar hoe mensen besparen. Op basis van die analyse is een achttal
weggenomen en handelingsperspectief wordt vergroot. (Voor een overzicht
‘bespaarroutes’ opgesteld.
van de routes zie basidocument)
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
25
26 Kees Bakker, Energiehuis Helmond
Ambitie 2021 Wonen
“Eigenaren van woningen volgen verschillende routes als het gaat om energiebesparing of verduurzaming van hun woning. De route hangt af van het doel, van de mogelijkheden en omstandigheden.”
Inzetten op gedragsverandering
Samen slimmer duurzaam doen Samen werken aan energiebesparing
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Kennis en informatie delen Iedere gemeente heeftt informatie over
De routes voor woningcorporaties
routes energiebesparing. Delen mogelijke
Voor woningcorporaties liggen kansen/uitdagingen op het gebied van
onderzoeken zoals leefstijlenonderzoek
• De ruimtelijke ordening en vergunningen (b.v. beperkingen bestemmingsplan, leges).
• Het stimuleren van duurzaam gedrag van bewoners.
• De warmtetransitie (innovatie en het gebrek aan zekerheid van duurzame oplossingen).
Motivaction
Monitoring Iedere gemeente monitort de voortgang van hun besparingsaanpakken
Rapporteren en evalueren Besparingsaanpakken worden gedeeld, de
We gaan met woningcorporaties in gesprek om afspraken te maken over de
resultaten gerapporteerd en geëvalueerd. Zo kunnen andere gemeenten hier weer van leren
kansen en uitdagingen. De nadruk zal vanuit besparing liggen op duurzame gedragsverandering.
Gezamelijk ontzorgingsproject Verkennnen mogelijkheden
Regionale communicatie Campagne of middelen
Energiecoaches/-ambassadeurs Regionaal organiseren (evt. gekoppeld aan energieloket)
Strategisch communicatieplan Start A2 gemeenten + Oirschot. Uitrol mogelijk
Energieloket Informeren gemeenten over mogelijkheden nieuw energieloket
Inventarisatie Mogelijkheden woningcorporaties
Vervolg RRE/RREW
Omgevingsagenda Zuidoost-Brabant: goede en betaalbare woningen
Onderzoeken gezamenlijke aanpak
Om te komen tot een voldoende aanbod van kwalitatief goede en
Wijkaanpak
betaalbare woningen moet het kwantitatieve woningtekort in de regio
Project...
worden aangepakt. Deze opgave betreft het gehele stedelijke netwerk, inclusief de vitale kernen van het landelijk gebied. Belangrijk bij deze opgave is dat deze nieuwe woningen voldoen aan nieuwe eisen op het gebied van energie, circulair bouwen en klimaat. (Omgevingsagenda Zuidoost-Brabant, MRE 2020)
Basisinfrastructuur Deelname 21 gemeenten
Additionele modules Keuzevrijheid gemeente
27 Ultra-duurzame Brabantse corporatie Thuis: ‘Aan de slag gaan belangrijker dan doelen halen’ De Brabantse corporatie Thuis, met het hoofdkantoor in Eindhoven, wil graag woningbezit en is bereid om daarvoor meer te doen dan nodig is volgens het Bouwbesluit. “Verduurzaming is een van de grote maatschappelijke opgaven. Wij voelen ons als corporatie verantwoordelijk om daar een bijdrage aan te leveren. Dat past binnen het
Afbeelding volgt...
Klimaatakkoord.”
De Willem en De Zwijger in Best winnen duurzaamheidsprijs Het bouwproject De Willem en De Zwijger van corporatie ‘Thuis’ aan de Willem de Zwijgerweg in Best heeft in 2018 de prijs voor het meest duurzame bouwproject van vakblad Cobouw gewonnen. De twee appartementencomplexen zijn een project van aannemer BAM Wonen BV, NB-Architecten uit Best en woonstichting ‘Thuis uit Eindhoven.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
vooroplopen in verduurzaming van het
28 Helmondse Energie Community gericht op duurzaam en energiebewust ondernemen In 2013 ondertekenden 18 Helmondse bedrijven het Helmondse Energie Convenant (HEC). Het doel was om in drie jaar tijd gezamenlijk 10% energie te besparen Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
en te verduurzamen, onder andere door te leren van elkaar. Inmiddels is het samenwerkingsplatform uitgegroeid tot de Helmondse Energie Community, een netwerk van bedrijven die kennis en ervaring uitwisselen op het gebied van duurzaam en energiebewust ondernemen.
De doelgroep bedrijven: ‘handhaving en handreiking’ Focus & urgentie op bedrijventerreinen en kantoren Binnen de doelgroep Bedrijven zijn er vier sub doelgroepen: bedrijventerreinen, kantoren, retail en agrarische bedrijven. De focus ligt in de eerste fase van de RES 1.0 op bedrijventerreinen en kantoren. Met name bij kantoorgebouwen is er urgentie om aan de slag te gaan met besparing: het ministerie van Binnenlandse Zaken voert per 1 januari 2023 de energielabel C-verplichting in voor kantoren van minimaal 100 vierkante meter. Alle bedrijven met een verbruik van minimaal 50.000 kWh aan elektriciteit of 25.000 m³ gas zijn gebonden aan het doorvoeren van energiebesparende maatregelen (EML) en hierover te rapporteren.
Meer dan de helft van ons totale energieverbruik ligt bij bedrijven. We zijn met bedrijven niet alleen in gesprek over (energie)besparing, maar nemen ook kansen mee voor energieopwekking of warmte-uitwisseling en eventuele meekoppelkansen met andere opgaven.
Méér handelingsperspectief We creëren meer urgentie; we ondersteunen bedrijven met besparen zodat
Gemeenten geven prioriteit aan de verduurzaming van vastgoed
ze zich op hun business kunnen richten. We willen ze ontzorgen door
Binnen de MRE regio zijn er ruim 3.600 (geregistreerde) maatschappelijke
bijvoorbeeld Greendeals op te zetten. Daarnaast zijn er landelijke subsidies
vastgoedobjecten. De gemeenten zijn van ruim 2.700 objecten eigenaar. Dat
en zijn er belastingvoordelen die het financieel aantrekkelijker maken om te
zorgt voor 3% van de totale uitstoot in de gebouwde omgeving. Een groot
verduurzamen. We zetten handhaving in bij bedrijven die niet of onvoldoende
deel van de vastgoedobjecten is toe aan duurzaam onderhoud, renovatie of
met energiebesparing aan de slag gaan, waarbij de Omgevingsdienst
complete ombouw. Om forse stappen te maken in deze verduurzaming is het
uiteraard ook een rol heeft. Naast handhaving leggen we de nadruk op het
van belang dat gemeenten prioriteit geven aan duurzame projecten en het
bieden van ondersteuning.
toewijzen van voldoende financiële middelen en capaciteit. Ook ambtenaren moeten de urgentie gaan voelen om versneld de gebouwen te verduurzamen. Gemeenten hebben een belangrijke (voorbeeld)rol bij het verduurzamen van de gebouwde omgeving.
Gebiedsbenadering • Bedrijventerreinen • Winkel-horeca gebieden
Goed voorbeeld doet goed volgen. Gemeenten laten zich zien! Wetgeving en handhaving
Ontmoeting kennis
Convenanten en Green Deals
• Activiteitenbesluit
• Kennis
• Sector- en ketenorganisaties
• Vergunningen
• Business cases
•P ubliek- private
• EED
• Innovatieve
samenwerking
technieken
• Collectieve inkoop
• Processen
• ...
• ...
Push
“Er is nog veel te leren over het verduurzamen van het maatschappelijk Pull
vastgoed. Gemeenten krijgen bij het opstellen en uitvoeren van hun eigen portefeuilleroutekaart te maken met nieuwe vraagstukken; er
Individuele bedrijven
komt veel kijken bij het verduurzamen van bijvoorbeeld zwembaden,
• Terugverdientijd
schoolgebouwen, buurthuizen, bibliotheken en gemeentelijke
• Belastingregelingen
kantoorpanden. De vraagstukken gaan over de inhoudelijke aanpak, ook over hoe je dit het beste kunt organiseren. De samenwerking tussen gemeentelijke vastgoedadviseurs in de RES-regio Eindhoven is een fantastisch voorbeeld van slim organiseren. Gemeenten kunnen zo optimaal gebruik maken van de beschikbare kennis en capaciteit.” Inka Vogelaar, projectleider Verduurzamen Maatschappelijk Vastgoed, VNG
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
29
30 Ambitie 2021 Besparing bij bedrijven
Ambitie 2021 Gemeentelijk vastgoed
Handhaving en handreiking
Samen werken aan de individuele opgave
Duurzaam Doen! Zoveel mogelijk mensen, bedrijven en
Green deals opzetten
Werkwijze Samen slimmer duurzaam bezig
Project 1
Delen van
Project 2
organisaties in beweging krijgen om de CO2 uitstoot van hun energieverbruik op een technisch mogelijke, financieel haalbare,
Aanpak energielabel C kantoren
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
maatschappelijk acceptabele manier maximaal te verminderen. Deelname aan x kennissessies
Delen van kennis en
Monitoring
ontwikke-
en evaluatie
lingen
Pilots VNO-NCW archetypen Op dit moment worden zijn 3 pilots gestart om
Gebiedsgerichte aanpak VNO-NCW Online platform voor bedrijven
voor archetypen van bedrijventerreinen opgesteld en gedeeld.
Energie-plan ODZOB In iedere gemeente toezicht en
kennis en
6 kennissessies
ontwikke-
Samen werken aan
lingen
de opgave
Routekaart maatschappelijk vastgoed
Aanpak agrarische bedrijven
O.b.v. de ingebrachte projecten worden de
Collectieve projecten
projecten:
collectief doel hebben (bijvoorbeeld toezicht, subsidie financiering)
vergunningverlening gericht op energiebesparing bij bedrijven.
Project...
inzicht in het eigen gebruik.
Uitvoering van projecten die een
Aanscherpen handhaving
Project 4
Monitoring Iedere gemeente heeft een actueel
Duurzaamsheidafspraken nieuwbouw
Project 3
Iedere gemeente beschikt over een portefeuille routekaart.
bedrijventerreinen te verduurzamen. Op basis van deze pilots wordt een aanpak
Deelname aan
additionele modules bepaald. Mogelijke
Greendeal zorg Led verlichting Schooldakrevolutie Inkoop Duurzame Energie
Opzetten ondernemersfonds
Postcoderoos
Data-analyse Voor de regio wordt de data op het gebied van besparing bij bedrijven inzichtelijk gemaakt
Aanpak zon op dak
en geanalyseerd. Hiermee wordt inzichtelijk gemaakt waar kansen zijn voor besparing.
Basisinfrastructuur
Additionele modules
Basisinfrastructuur
Additionele modules
Deelname 21 gemeenten
Keuzevrijheid gemeente
Deelname 21 gemeenten
Keuzevrijheid gemeente
Green Deal Zorg
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
31
Met de Green Deal Zorgsector Eindhoven krijgen ondertekenaars drie jaar de tijd om hun bedrijfsvoering te verduurzamen en toe te werken naar een integraal milieukeurmerk zoals de Milieuthermometer Zorg.
Stappenplan voor verduurzaming ambtelijke huisvesting, onderwijs en sport
Wat we gaan doen! We komen gezamenlijk tot keuzes voor besparen en kleinschalig
Binnen de besparingsaanpak voor het gemeentelijk vastgoed ligt de focus
duurzaam opwekken.
op ambtelijke huisvesting, onderwijs en sport. Dit betreft ruim de helft van
We verlagen de warmte- en elektriciteitsbehoefte: wat je bespaart, hoef je
al het gemeentelijk vastgoed. De vastgoedambtenaren zijn bekend met
ook niet op te wekken.
deze objecten en hebben vaak dezelfde opgave. De behoeften binnen deze
Gemeenten geven het goede voorbeeld door eigen vastgoed te verduur-
focus zijn opgehaald en vervolgens samen met nationale kenniscentra
zamen.
vertaald naar de werkwijze ‘Samen Slimmer Duurzaam Bezig’. Doel van deze
We zetten in op gedragsverandering; de sleutel voor het in beweging
werkwijze is om door structurele samenwerking te voorzien in de kennis-
brengen van bewoners, bedrijven en gemeenten.
en capaciteitsbehoeften en zo meer resultaten te behalen, zonder extra
De acht bespaarroutes vormen de basis van concrete besparings
tijdsbesteding en tegen gelijke of lagere kosten. Het voorstel is dat iedere
activiteiten.
gemeente jaarlijks twee projecten inbrengt. (Zie basisdocument. + link 21
We stimuleren inwoners, bedrijven en gemeenten om mee te doen
gemeenten in de Metropoolregio Eindhoven verduurzamen maatschappelijk
Samenwerking gemeenten & stakeholders is de basis voor duurzame
vastgoed - YouTube)
versnelling: kennis en ervaring delen, monitoren en slim bijsturen.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
32
4.2
Actueel informatieplatform "We werken aan een platform waarop alle informatie is verzameld. Dit platform biedt een actueel overzicht van de beschikbare bronnen en hun potentie, de lopende en de geplande warmteprojecten."
Geen regio van overvloed
Nog hogere netbelasting op sommige plekken
De Metropoolregio Eindhoven kent geen overvloed aan bovenlokale
Dit betekent dat er een forse toename is van de belasting op het elektriciteitsnet
warmte-bronnen. Er is bijvoorbeeld geen grote industriële sector die
en de vraag naar duurzame elektriciteit. Op sommige plekken in de regio
veel restwarmte produceert en er is een gedeelte van de regio datt
komt mogelijk de warmtevraag uit volledig elektrische oplossingen (met
grondwaterbeschermingszones heeft, waardoor er voorzichtig om moet
individuele warmtepompen bijvoorbeeld), wat betekent dat de belasting op
worden gegaan met de bodem en het gebruiken van aardwarmte. Daarnaast
het net op deze locaties nog hoger is. Dat pleit ervoor om maximaal in te
staat de duurzaamheid van biomassaverbranding ter discussie. Meer
zetten op besparing.
elektriciteitsverbruik voor lokale duurzame opwekking van warmte zorgt voor veel extra belasting van ons net. Vanwege deze redenen is het van belang
Doelstellingen Regionale Structuur Warmte (RSW)
dat de 21 gemeenten, de provincie en de 2 waterschappen samenwerken om
Met de Regionale Structuur Warmte willen we:
te komen tot keuzes voor de regio met een optimale inzet van de bovenlokale bronnen die we wél hebben. Daarom maken we als regio gezamenlijk een ‘Regionale Structuur Warmte’.
• De bovenlokale / regionale bronnen optimaal benutten; • Desinvesteringen voorkomen; • Maatschappelijke kosten laag houden en daarbij rekening houden met inwoners en bedrijven in nabijgelegen gemeenten.
De Metropoolregio Eindhoven kent geen overvloed aan bovenlokale warmtebronnen.
Visievorming in de steigers De Regionale Structuur Warmte geeft inzicht in de potentie van verschillende warmtebronnen in de regio. De RSW brengt vraag en aanbod in beeld, zodat
1,5 TWh aan elektrische (hulp)energie
op lokaal niveau vraag en aanbod aan elkaar kunnen worden gekoppeld. Echter, deze informatie is nog grofmazig en moeten we aanvullen met lokale
Het overschakelen op duurzame warmte betekent, afhankelijk van de
informatie. Gelijktijdig aan het opstellen van de RSW wordt op lokaal niveau
toegepaste duurzame warmtebron, meestal een toename in het gebruik van
beleid geschreven voor het verduurzamen van de gebouwde omgeving.
elektrische (hulp)energie. Dit leidt tot een extra belasting van het toch al
Elke gemeente stelt uiterlijk in december 2021 een Transitie Visie Warmte
zwaar belaste elektriciteitsnet. Als de gehele warmtevraag gedekt wordt door
vast, waarin staat in welke wijken voor 2030 wordt begonnen en welke
duurzame warmtebronnen moet gemiddeld genomen een derde van deze
duurzame warmtebron daarvoor in aanmerking komt. Om de informatie
warmteproductie komen uit elektriciteit. Bij een optimale warmtetransitie
en bestuurlijke keuzes op lokaal en regionaal niveau zoveel mogelijk op
is dat in 2050 bij een verwachte warmtevraag van 4,4 TWh gelijk aan 1,5
elkaar aan te laten sluiten is goede afstemming nodig. Naarmate er meer
TWh aan elektriciteit.
duidelijkheid komt over de lokale invulling van duurzame warmte, geeft dit op regionaal niveau inzicht in waar het schuurt en/of kansen biedt. Zo vindt er een wisselwerking plaats tussen lokale beleidsontwikkeling en regionale
33
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
4.2 Duurzame warmte: Regionale Structuur Warmte op hoofdlijnen
34 visievorming. Vroegtijdige en regelmatige uitwisseling van informatie
basis daarvan wordt dan besloten hoe en waar de bron wordt ingezet en
voorkomt de ontwikkeling van onuitvoerbare plannen en desinvesteringen.
door wie de bron wordt ontsloten? Daarom is het essentieel om regionaal
Richting RES 2.0 worden afspraken gemaakt hoe deze uitwisseling
afspraken te maken over hoe we met deze (sub)regionale bronnen omgaan
structureel vorm gaat krijgen.
en op basis waarvan een bepaalde bron wordt toegekend aan een bepaalde (deel)wijk. Hiervoor ontwikkelen we richting RES 2.0 een methodiek
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Regionale Structuur Warmte Lokale warmtevraag. Plannen en afwegingen
Lokale Transitie Visie Warmte
waarin de maatschappelijke kosten en baten kunnen worden gewogen. Overzicht, aanbod en verdeling regionale bronnen
Actueel informatieplatform