BUAZC23.06.15D 01 Bijlage 1 - Regionaal arbeidsmarktplan Helmond-De Peel 2023-2027.pdf

klimaatbeleid een negatieve effect heeft op dienstverlenende beroepen zoals verkoopmedewerkers in de detailhandel en horecapersoneel en creatieve en taalkundige beroepsgroepen zoals journalisten, auteurs en beeldend kunstenaars. De vraag naar arbeidskrachten met een technische en ambachtsberoep neemt echter ook in dit scenario nog steeds toe.

Uit de prognoses blijkt verder dat de impact van het klimaatbeleid per provincie verschilt. Dit komt onder meer door verschillen in de economische structuur van de regio en het beschikbare aanbod van werknemers en opleidingen. In absolute aantallen vinden de meeste meer-investeringen plaats in de provincie Noord-Holland en Noord-Brabant. Berekend is dat deze extra investeringen in Noord-Brabant kan oplopen tot een extra vraag naar arbeidskrachten van 14.000 in 2026.

46

47

Transities in het kader van verduurzaming leiden echter niet alleen tot nieuwe knelpunten en een nog grotere druk op

De onzekerheden waar deze groep mee geconfronteerd wordt zijn groot. Kortdurende flexibele arbeidscontracten zijn

de arbeidsmarkt. Transities bieden ook kansen en nieuwe perspectieven voor werkgevers en werknemers. Zo zal de

een blijvend verschijnsel op de arbeidsmarkt waar veel jongeren aan worden blootgesteld. Deze arbeidscontracten gaan

energietransitie onherroepelijk leiden tot de inzet van nieuwe technieken, innovaties en nieuwe verdienmodellen. Daarbij

echter gepaard met minder onzekere arbeidsvoorwaarden, waardoor veel jongeren minder mogelijkheden hebben op de

zien we ook een versnelling van transities in het kader van digitalisering en robotisering.

woningmarkt die ook nog eens sterk onder druk staat.

In een kamerbrief van 20 oktober 2022 presenteert de minister van OCW de Werkagenda MBO. Deze behelst de (voorgenomen) plannen van het kabinet en heeft betrekking op de periode 2023-2027, gepaard gaande met een geplande

Daarnaast is het zo dat de jongere generatie bovendien veelvuldig ‘aan’ staat, gefocust op kansen en mogelijkheden.

investering van 0,9 miljard per jaar. In de werkagenda wordt ingezet op 3 prioriteiten: kansengelijkheid, aansluiting

Deze generatie is immers opgegroeid in een global village met de onbeperkte mogelijkheden van Internet en sociale

onderwijs- arbeidsmarkt en onderwijs voor de toekomst (kwaliteit, onderzoek en innovatie). Onderdeel hiervan zijn het

media met daarbij de (bijna) voortdurende confrontatie met wat een ander presteert. Bovenstaande ontwikkelingen

stimuleren van jongeren om te kiezen voor meer kansrijke beroepen, de inzet van het MBO bij het om- en bijscholen voor

vertalen zich niet in grootschalige ontevredenheid. Het algehele geluksgevoel onder jongeren is hoog en stabiel. Wel

de transitie-opgaven van Nederland en het versterken van de beroepsroute voor studenten die willen doorstromen van

is het zo dat zich in toenemende mate een maatschappelijke tweedeling voor lijkt te doen namelijk tussen jongeren

VMBO naar MBO en HBO (met prioriteit voor o.a. tekortsectoren) (Kamerbrief Inzet werkagenda MBO, 22-10-2022).

met meer en minder kansen. Voor die kansen blijkt het eigen sociale netwerk een belangrijke hulpbron. Zo schrijft het Jongerenplatform van SER (2019): “Wie de juiste relaties heeft, heeft meer kans op interessant werk, op hulp bij financiële

Digitalisering en robotisering

tegenslagen en op een soepeler combinatie van werk en zorg. Wie dergelijk ‘sociaal kapitaal’ niet van huis uit meekrijgt,

Naast de vergroening van de economie is de verdere digitalisering van de economie zeer invloedrijk op de manier waarop

heeft het – ondanks behaalde diploma’s – een stuk moeilijker.” Ook in andere onderzoeken wordt het beeld van deze

de economie van de toekomst eruit gaat zien. Vanwege de snelheid waarmee technologieën als kunstmatige intelligentie,

tweedeling bevestigd. Denk daarbij aan jongeren zonder startkwalificatie, maar ook jongeren die niet over de juiste

robotisering en blockchain zich ontwikkelen, wordt door experts zelfs gesproken over een vierde digitale revolutie die

(communicatieve) skills beschikken.

zich nu voltrekt. Ook deze transitie staat hoog op de agenda in zowel Den Haag als Brussel. Maar wat vinden jongeren belangrijk als het gaat om hun toekomst? Uit onderzoek blijkt dat jongeren zoeken naar een Net als de vergroening van de economie biedt de digitalisering zowel kansen als bedreigingen voor de economie van de

zekere mate van geluk in het persoonlijk leven, een adequaat inkomen om

regio. Veel huidige banen zullen als gevolg verdwijnen dan wel fundamenteel van karakter veranderen. Anderzijds zal de

de vele wensen en ambities te kunnen realiseren, bij voorkeur in combinatie met een vaste aanstelling die op

vraag naar bepaalde vaardigheden en kennis sterk toenemen en worden er banen gecreëerd. Dit geldt niet alleen voor

dat punt de meeste zekerheid biedt (NSvP, 2021). Ook vinden ze –voortkomend uit hun hogere opleidingsniveau

de vraag naar hoogwaardige kennis op het gebied van ICT, ook in het onderhoud van systemen zal naar verwachting de

ontwikkelmogelijkheden in hun werk erg belangrijk, voortkomend uit hun hogere opleidingsniveau. Jongeren blijken

vraag naar geschoold personeel toenemen.

verder minder gebonden aan hun huidige werkplek; als deze niet voldoet aan hun eigen eisen, dan zoeken ze gemakkelijk een nieuwe functie. Jongeren met het juiste sociaal kapitaal (netwerken) en skills weten dan al gauw de weg te vinden naar een nieuwe betrekking.

B3.2 Maatschappelijke ontwikkelingen Zeer belangrijke aspecten voor 17-36 jarigen bij kiezen voor een baan (bron: NSvP, 2021) Werkenden van de toekomst De volgende zaken zijn in dit kader belangrijk om te benoemen. Allereerst lijkt onzekerheid een belangrijke factor waar jongeren mee te dealen hebben en waar ze ook meer mee opgegroeid zijn- vergeleken met voorgaande generaties (NSvP, 2021). Jongeren geboren rond de eeuwwisseling zijn opgegroeid in een wereld vol onzekerheden, zowel in de internationale politieke verhoudingen, als in de economie. Ook lijkt er een einde gekomen te zijn aan een beweging waarbij opeenvolgende generaties het ‘automatisch’ beter kregen dan hun ouders en grootouders. Sommige jongeren hebben meegemaakt dat een ouder tijdens de crisis zijn of haar baan verloor, of werden geconfronteerd met geldzorgen van hun ouders (denk aan de huizen die in financiële zin onder water stonden). De invoering van het leenstelsel leidde tot extra onzekerheid bij jongeren over hun toekomst. Dit alles leidt ertoe dat jongeren zich meer lijken voor te bereiden op hun toekomstige positie op de arbeidsmarkt dan voorgaande generaties. Door zich te onderscheiden van anderen (door bijvoorbeeld) niet een maar twee masters te doen en relevante ervaringen op te doen die goed staan op hun CV.

Dit alles heeft ook een keerzijde: de mentale druk onder jongeren om te presteren neemt toe met tegelijkertijd ook de druk om al tijdens de studie te werken om te voorkomen dat je straks opgezadeld zit met een hoge studieschuld wat straks in de weg staat bij bijvoorbeeld het kopen van een huis. Deze mentale druk is ook bovengemiddeld aanwezig bij starters op de arbeidsmarkt (SER Jongerenplatform, 2019).

48

49

Bijlage 4. Input conferenties Eenmaal aan het werk, dan blijkt dat jongeren ten opzichte van ouderen:

Om te komen tot een arbeidsmarktplan hebben op 7 juli 2022 en 14 december 2022 twee Conferenties plaatsgevonden.

•

werkinhoud belangrijker vinden,

Tijdens de bijeenkomst op 7 juli 2022 hebben de deelnemers gesproken over het DNA van de regio, ontwikkelingen en

•

een positieve werksfeer belangrijker vinden,

uitdagingen, ambities en samenwerking. Met onder andere deze input is het concept arbeidsmarktplan geschreven.

•

werk minder centraal stellen in hun leven,

Op 14 december zijn de ambities en doelstellingen uit deze conceptversie getoetst tijdens een tweede Conferentie.

•

lager scoren op werkethos,

Conferentie 7 juli 2022

•

meer veranderbereidheid tonen,

•

opleiding en (loopbaan)ontwikkeling belangrijker vinden,

•

collega’s belangrijker vinden.

Trends en ontwikkelingen

Deze verschillen komen vooral voort uit de leeftijdsfase waarin een jongere zich bevindt (Deprez et al., 2015).

Wat werd tijdens de Conferentie op 7 juli 2022 gezegd over trends en ontwikkelingen?

Het Jongerenplatform van de SER pleit dan ook voor voldoende bewustzijn bij beleidsmakers en werkgevers voor de

•

Mismatch vraag en aanbod

(stapel)effecten van bepaalde maatregelen op jongeren en meer aandacht voor hetgeen jongeren nodig hebben om zich

•

Tekort arbeidskrachten vele sectoren, tekort aan vakmensen

goed te kunnen ontplooien (denken vanuit levensloopperspectief).

•

Vluchtelingenstroom/migrantenstroom

•

Medewerkers uit andere landen (buiten Europa)

Skills based economy

•

Internationalisering; grenzen verdwijnen

De arbeidsmarktkrapte vraagt om een andere aanpak, gebaseerd op een meer skills based economy. Dit betekent

•

Andere visie op talent (skills)

onder andere dat werkgevers worden uitgedaagd om hun vraag naar arbeid te articuleren in termen van skills.

•

Traditionele grenzen (fysiek en psychologisch) vervagen

Onderwijsinstellingen zullen hun aanbod voor een leven lang leren samen met bedrijven en (potentieel) werkenden

•

Maatschappelijke tweedeling; kloof is groot

flexibel en modulair moeten inrichten, zodat er een breed pallet ontstaat van mogelijkheden ontstaat om formeel en

•

Individualisme werkt ontwrichtend

informeel (op het werk) te leren in aanvulling op de skills die mensen al hebben. Tegelijkertijd vraagt dit ook om een

•

Digitalisering samenleving

verandering bij studenten, werknemers en werkzoekenden. Niet langer staat een uitgebreid cv met diploma’s centraal

•

Afrekencultuur

maar wordt gevraagd om aan te tonen welke skills iemand bezit. Naast een aantal meer specifieke skills worden de “21st

•

Segmentering leefwereld; groei niet in balans

century skills” steeds belangrijker; vaardigheden die werkenden nodig hebben om goed te functioneren in de huidige en

•

Onderwijsinrichting versus vraag van de arbeidsmarkt

toekomstige arbeidsmarkt. Deze vaardigheden worden vooral ontwikkeld door te doen en te ervaren.

•

Risico-denken; neiging tot beheersmatig inrichten van de arbeidsmarkt

•

Vicieuze cirkel; minder werkgeluk verhoogt uitval

•

Klimaatcrisis; biedt kansen (o.a. nieuwe banen) meer ook verdwijnen van banen

•

Energiearmoede

Probleemoplossend denken (Sense-making).

•

Ontwikkeling naar circulaire economie

•

Sociale intelligentie (Social intelligence).

•

Transitie landbouw

•

Creatief denken (Novel & Adaptive thinking).

•

Grondstoffentekort

•

Werken binnen een divers team (Cross-cultural competency).

•

Verschil wonen in de regio versus stedelijk; wordt landelijk niet gezien

•

Computational thinking.

•

De regio is onvoldoende bereikbaar (mobiliteit)

•

Inzicht in nieuwe media (New-media literacy).

•

Maatschappelijke betekenis van werk groeit en werkgeluk staat meer centraal

•

Multidisciplinair (Transdisciplinarity).

•

Van focus op productiviteit naar werkgeluk (naar meer productiviteit)

•

Aanpassingsvermogen (Design mindset).

•

Stabiliteit versus groei; grenzen aan groei?

•

Efficiënte informatieverwerking (Cognitive load management).

•

We zijn de jongeren in bepaalde opzichten kwijtgeraakt

•

Virtueel samenwerken (Virtual collaboration).

De 21st century skills zijn onder andere (Institute for the future, 2011): •

Door al binnen het onderwijs aandacht te hebben voor de ontwikkeling van deze skills, worden scholieren en studenten beter voorbereid op een toekomst die snel verandert door technologie en digitalisering. Werkgevers kunnen op deze ontwikkeling inspelen via bijvoorbeeld leertrajecten, hybride leeromgevingen en opleidingen.

50

51

Speerpunten en focus

Dienstverlening

Wat werd tijdens de Conferentie op 7 juli 2022 gezegd over speerpunten en focus?

Wat werd tijdens de conferentie van 7 juli 2022 gezegd over dienstverlening?

•

Krapte op de arbeidsmarkt: sneller door- en instromen, meer maatwerk

Behoefte aan transparantie, waar kun je terecht? Het is nu een doolhof. Outside-in ontschotting. Integrale aanpak is nodig

•

Waarderen van en inzetten op vakmanschap!

(multi-problematiek). Niet doorsturen maar vastpakken. Samenwerking is essentieel. Betere operationele samenwerking.

•

MBO-HBO-WO aansluiting, MKB route in HBO. Bevorderen loopbaangerichte onderwijskeuzes.

Inwoner of werkgever centraal. Dienstverlening op maat. Samenwerking met sociale teams. Niet redeneren vanuit budget

•

Werkgevers zullen meer moeten investeren in HR beleid, LLO werknemers

maar vanuit (onbenut) talent.

•

Aantrekken van nieuw talent of inzetten op bestaand talent dat nu aan de kant staat?

•

Andere verwachtingen van jongeren over werk (werkgeluk, betekenis)

•

Duurzame inzetbaarheid werknemers (o.a. ouderen)

•

Digitalisering vraagt om nieuwe vaardigheden

•

Wat hebben bedrijven aan skills nodig? Arbeidsmarktvraag in beeld.

•

Energietransitie moet nu! Welke arbeidsvraag levert dit op?

Inclusieve arbeidsmarkt

Arbeidsmigranten zijn nodig, woningen, duurzame inzetbaarheid, draagvlak onder bevolking, onderwijs en scholing

Wat is er tijdens de Conferentie op 14 december 2022 gezegd over “inclusieve arbeidsmarkt”?

(onderscheid in kort, middellang en lang verblijf)

•

Systeemaanpak/ketenaanpak is nodig, maar niet altijd overal zelf invloed op (bij wet- en regelgeving).

•

Behoefte aan MBO, vakmanschap zal altijd blijven.

•

Inzet op jongeren die (dreigen) uit (te) vallen op de arbeidsmarkt in beeld hebben en houden.

•

Leven lang ontwikkelen is essentieel, bewustwording bij werkenden en werkgevers

•

Investeren in Leven Lang Ontwikkelen.

•

Leven lang ontwikkelen m.n. bij MBO geschoolden en jongeren zonder startkwalificatie

•

Tijdig investeren, bij krapte is het te laat.

•

LLO in onderwijs integreren; modulair onderwijs

•

Creëer bewustwording, sociale toegankelijkheid en inclusieve samenwerking als norm.

•

Aandacht voor de ‘onderkant’ van de arbeidsmarkt

•

Samenwerking tussen bedrijven (bijvoorbeeld rondom HR en andere arbeidsmarktthema’s) stimuleren.

•

Weten we wat mensen willen? Persoonlijk belang versus algemeen belang

•

Wegnemen van belemmeringen bij ondernemers om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst te nemen,

•

Wij zijn makers, maar moeten soms ook even nadenken.

•

Geen nieuwe losse initiatieven maar een samenhangende aanpak

•

Durf de vraag te stellen; zijn er grenzen aan groei? Er is een verschil tussen welzijn en welvaart. Wat is echt nodig?

•

Zorg dat iedereen betrokken wordt, ook mensen die nu thuiszitten.

•

De mens is geen instrument, zingeving, persoonlijke keuzes en motivatie

•

Werk is zingeving, betekeniseconomie

•

•

52

Conferentie 14 december 2022

bijvoorbeeld no risk polis. •

Outreachend werken; brengen (ontzorgen) en naar ondernemers toe gaan.

Leven lang ontwikkelen

Werk bekijken vanuit talent (omdenken, bv jobcarving). Kijk naar de mens; andere arbeidsvoorwaarden, flexibiliteit

Wat is er tijdens de Conferentie op 14 december 2022 gezegd over “leven lang ontwikkelen”?

in werk

•

Belang van dit thema is groot, zeker in deze regio. Profiel van de regio (klein MKB, kwetsbare beroepsbevolking) vraag

•

Benut je maakbedrijven (eigen kracht), niet afhankelijk worden van grote bedrijven

namelijk om extra inzet op “leven lang ontwikkelen” richting werkgevers en inwoners.

•

Inzetten op leerlabs, samenwerking onderwijs en bedrijfsleven.

- Bewustwording is nodig.

•

Binden en boeien van talent in de regio!

•

Bedrijven als collectief benaderen, faciliteren, gezamenlijk optrekken, bv uitwisselen van werknemers

•

Belang om dezelfde taal te spreken (in termen van skills).

•

Faciliteren kennisuitwisseling over inclusief werken, succesverhalen delen

•

Aanbod dichtbij de inwoner ontsluiten; laagdrempelig, zichtbaar, praktisch en vraaggericht.

•

Studenten niet ongediplomeerd uit schoolbanken trekken: verantwoordelijkheid werkgevers.

•

Werkgevers stimuleren en ondersteunen om leven lang ontwikkelen te implementeren in hun organisatie.

•

Skills centraal bij werknemers en werkgevers: inzetten op skillspass.

•

Sluit aan bij de leefwereld van doelgroepen, bv. jongeren

- Een andere visie op leren/ ontwikkelen aannemen: leren is normaal.

53

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt

Versterken (human capital) werkgevers

Wat is er tijdens de Conferentie op 14 december 2022 gezegd over “aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt”?

Wat is er tijdens de Conferentie op 14 december 2022 gezegd over “versterken (human capital) werkgevers”?

•

•

Flexibel en meer modulair inrichten van onderwijs waarbij ondernemers en onderwijs meer samenwerken. Hybride leeromgevingen en docenten, haal de praktijk naar binnen.

Aandacht voor MKB-ers die niet beschikken over HR-capaciteit. Hoe kunnen we hierin faciliteren? Weten we wat we nodig hebben?

•

Onderwijs moet ook gericht zijn op Leven Lang Ontwikkelen.

•

Zaken goed ontsluiten, informatie/ ondersteuning laagdrempelig.

•

Betere ontsluiting aanbod voor ouders en jongeren (o.a. deeltijd HBO) > bundeling en samenwerking tussen

•

Organiseer bijeenkomsten, verbinden met netwerken, kracht van samenwerken.

onderwijs en bedrijfsleven (voorbeeld: Bedrijvendag Deurne). •

Vergroten zichtbaarheid regionale bedrijfsleven bij jongere doelgroep (al veel eerder dan we nu doen).

•

Doorlopende leerlijnen, samenwerking MBO-HBO.

•

Werken aan bevorderen integratie en inclusiviteit (aandacht richting ondernemers, tegengaan stage- e sollicitatiediscriminatie, beter benutten onbenut arbeidspotentieel ISK).

- Maak het concreet voor ondernemers, term ‘strategisch’ niet gebruiken. •

Regeldruk; voor klein MKB zorgt dit voor veel belemmeringen om breder te denken; samenwerking kan helpen.

(Meer) integrale en ontschotte dienstverlening Wat werd tijdens de Conferentie op 14 december 2022 gezegd over (meer) integrale en ontschotte dienstverlening?

Aantrekken en behouden van talent Wat is er tijdens de Conferentie op 14 december 2022 gezegd over “aantrekken en behouden van talent”? • •

•

Werk vanuit een gezamenlijk doel.

•

Maak werk van skills, praat dezelfde taal.

•

Werk toe naar ontschotte dienstverlening (één loket voor bv werkgevers, inwoners).

Voor de regio willen we talent aantrekken, ontwikkelen en behouden. Indien nodig loslaten

- Kom los van oud denken (labels eraf).

(naar een andere werkgever).

- Zet de mens meer centraal door meer te denken perspectief van de klant, door bijvoorbeeld te denken vanuit

Dit vraagt iets van een ieder:

klantreizen en de hulpvraag centraal te stellen. Luister naar mensen (bv. life-events) en kijk vanuit daar wat nodig is

- Durven we te werken vanuit een gezamenlijk doel (“ecosysteemdenken”) en niet vanuit individuele doelen

om mensen aan het werk te helpen en te houden.

(van bedrijven/ organisaties)? - Kunnen we prioriteiten stellen wat nodig is voor korte en langere termijn? - Durven ondernemers/ werkgevers meer complementair te worden bij de uitwisseling van talent, meer samen te werken en te denken vanuit hele ecosysteem? Ontstijgen van het economisch belang op de korte termijn en durven kijken naar de langere termijn. •

Je krijgt niet alle ondernemers naar dezelfde deur. Velen (vooral (kleine) MKB-ers) zijn niet op de hoogte van mogelijkheden die er in de regio zijn:

- Zoek publiek-private samenwerking meer op. •

Niet iedereen komt naar dezelfde deur. Werk meer outreachend, o.m. richting ondernemers en inwoners. Zo weet nu slechts 12% van de ondernemers het WSP te vinden. - Benut mooie voorbeelden in de regio om ontmoeting te stimuleren tussen ondernemers, doe dit ook bij andere

sectoren. - Ontzorg ondernemers en werk aan het vergroten van bekendheid (ondernemers kunnen profijt hebben van regelingen maar zijn er niet altijd mee bekend).

- Creëer iets waar ondernemers op af komen. - Maatwerk nodig, faciliteer ondernemers. - Ga naar ondernemers toe; outreachend werken en ophalen van de vraag. •

Stimuleer ontmoeting tussen ondernemers (zodat ze complementair worden rondom behouden van talent) en tussen ondernemers en andere partners en vertel over mogelijkheden die regio biedt.

•

Breng sociale thema’s onder aandacht bij ondernemers waar ze nog onvoldoende in thuis zijn (zoals stress, schulden bij werknemers).

•

Leg verbinding met onbenut arbeidspotentieel. - Echter: soms nog drempels in regelgeving voor werkgevers om onbenut talent aan te trekken (bv uit buitenland,

ouderen). Is een no risk polis mogelijk? Is er experimenteerruimte? Er zijn al goede praktijkvoorbeelden!

54

55

Bijlage 5.

Gebruikte bronnen

Birch (2018), Strategische arbeidsmarktanalyse regio Helmond- De Peel. Factbook.

SER (2019), Hoge verwachting. Kansen en belemmeringen voor jongeren in 2019. Publieksversie verkenning SER Jongerenplatform augustus 2019.

Birch (2019), Human Capital Agenda Helmond – De Peel 2019-2025. UWV (2021), UWV Monitor arbeidsparticipatie arbeidsbeperkten 2021. Aan het werk zijn, komen en blijven van mensen Cubiss (2020), Arbeidsmarktregio in beeld. Inzicht in de vijf belangrijke thema’s binnen Helmond- De Peel.

met een arbeidsbeperking.

Deprez, Boermans, Euwma en Stouten (2015). ‘Generatieverschillen’ op het werk. Overzicht van een halve eeuw

Weterings, A. et al. (2022), Inzicht in arbeidsmarktknelpunten voor de uitvoering van het klimaatbeleid. Opzet en

onderzoek. Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken, 31, 1.

uitkomsten van het PBL-ROA-model, Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving/Maastricht ROA.

Gemeenten Asten, Deurne, Gemert-Bakel, Helmond, Laarbeek, Someren (2021), Afsprakenkader arbeidsmigranten De Peel.

Websites:

Gemeenten Asten, Deurne, Gemert-Bakel, Helmond, Laarbeek, Someren (2021), De Peel maakt het! Economische agenda

Arbeidsmarktinformatie UWV: www.werk.nl/arbeidsmarktinformatie

De Peel 2022-2027.

Informatie over arbeidsmigranten op ABU: https://www.abu.nl/arbeidsmigranten-in-nederland-de-cijfers/ Open data CBS (Statline): https://opendata.cbs.nl/statline

Gemeente Geldrop-Mierlo (2022), Economisch beleid Geldrop-Mierlo. Gemeente Helmond, (2022), Economische visie Helmond 2030. Daar maken we werk van. Gemeente Helmond (2022), Factsheet Leven lang ontwikkelen Helmond-De Peel. Onderzoek onder werkgevers. Institute for the future (2011), Future work skills 2020. Kamerbrief Inzet werkagenda MBO, 20-10-2022. Kamerbrief Uitgangspunten voor de uitbreiding van de arbeidsmarktinfrastructuur, 11-10-2022. LPBL (2020), Investeren in het MBO. Een maatschappelijk belang. Ministerie van OCW (2022): Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2023. NSvP (2021), Jongeren en de arbeidsmarkt van (over)morgen. ROA en SEO (2022), Arbeidsmarktkrapte technici. Ontwikkelingen, verklaringen en handelingsperspectieven RMC-regio 37 Zuidoost Brabant (2020), Zie mij staan en vind elkaar: uitvoeringsprogramma VSV en JIKP 2020-2024 RMCregio 37 Zuidoost Brabant. SEO (2022), Een onverwacht valse start op de arbeidsmarkt. De impact van de coronapandemie op de overgang van het onderwijs naar de arbeidsmarkt. Eindrapport.

56

57

ARBEIDSMARKTREGIO HELMOND-DE PEEL