BUAZC23.06.15D 01 Bijlage 1 - Regionaal arbeidsmarktplan Helmond-De Peel 2023-2027.pdf

Regionaal arbeidsmarktplan Helmond- De Peel 2023-2027 Asten, Deurne, Geldrop-Mierlo, Gemert-Bakel, Helmond, Laarbeek, Someren

ARBEIDSMARKTREGIO HELMOND-DE PEEL

Inhoudsopgave

Voorwoord

Voorwoord

3

Samenvatting

4

1. Inleiding en uitgangspunten

9

1.1 Aanleiding

9

1.2 Uitgangspunten en afbakening

9

2. Het profiel van Helmond- De Peel

12

De arbeidsmarktregio Helmond-De Peel is een regio om trots op te zijn. We zijn onderdeel van de internationale economische topregio Brainport maar kennen tegelijkertijd een uniek eigen profiel. Juist deze combinatie biedt kansen en versterkt elkaar om uiteindelijk alle inwoners hiervan te kunnen laten profiteren. Samen aanpakken en samen doen is kenmerkend voor de regio en komt tot uiting in de vele initiatieven die in de regio de afgelopen jaren van de grond zijn gekomen. Mooie bedrijven, mooie onderwijsvoorzieningen, mooie initiatieven en dat alles op maat van de regio waarin vakmanschap centraal staat. Ondanks onze florerende economische ontwikkeling is economische groei geen doel op zich. Het is een middel om alle

2.1 Inleiding

12

aspecten van de brede welvaart te faciliteren. Daarvoor is een goed economisch klimaat en een goed functionerende en

2.2 Arbeidsmarktregio Helmond-De Peel

12

duurzame arbeidsmarkt van essentieel belang. Brede welvaart is, zeker in onze regio, geen vanzelfsprekendheid. Groepen

2.3 Samenwerking

13

die nog langs de kant staan willen we mee laten doen en benutten. Denk aan arbeidsmigranten, jongeren zonder

3. Trends en ontwikkelingen

15

startkwalificatie en statushouders. Onbenut en onderbenut potentieel hebben we hard nodig. Juist nú is de kans om alle groepen mee te laten doen en een echte inclusieve arbeidsmarkt te realiseren. Hierbij past de ambitie om vanuit het

3.1 Inleiding

15

principe van “een leven lang ontwikkelen” een leercultuur met de nadruk op ‘skills’ te stimuleren bij zowel werknemers

3.2 Transities

15

als werkgevers. Zeker gezien het profiel van de regio met veel (klein) MKB, ligt er een collectieve opgave om deze

3.3 Maatschappelijke ontwikkelingen

16

bedrijven adequaat te ondersteunen rondom strategisch HR-beleid én het in balans brengen van de arbeidsmarktvraag.

3.4 Economische ontwikkelingen

19

Daarnaast zien we ontwikkelingen op ons af komen die een direct effect hebben op de regionale arbeidsmarkt, zowel

3.4 Overige ontwikkelingen

21

op de korte als langere termijn. Zo leiden bijvoorbeeld opgaven zoals de energietransitie, maar ook digitalisering en

4. Opgaven, ambities en doelen

23

robotisering tot een extra en andere vraag naar medewerkers. Passend talent is nodig om te kunnen anticiperen op deze ontwikkelingen.

4.1 Stip op de horizon

23

4.2 Opgaven en ambities

23

4.3 Doelstellingen

26

5. Randvoorwaarden

28

plan is de regio zoveel mogelijk toegerust op uitdagingen van vandaag en klaar voor de opgaven van morgen. Kansen

6. Uitvoeringskader

31

alles vanuit het besef dat de arbeidsmarkt niet 100% maakbaar is. We kiezen daarom voor een adaptief en flexibel plan

Bijlage 1. Toelichting profiel van Helmond- De Peel

36

B1.1 Inwoners en beroepsbevolking

36

B1.2 Werkgevers en bedrijven

40

B1.3 Onderwijs en aansluiting arbeidsmarkt

43

Bijlage 2. Governance arbeidsmarktregio

45

Helmond-De Peel

Bijlage 3. Toelichting trends en ontwikkelingen

45

47

Dit alles vraagt om een gezamenlijke visie en sturing. De triple helix-partners in onze arbeidsmarktregio hebben daarom de handen ineen geslagen en een regionaal arbeidsmarktplan uitgewerkt voor de komende vijf jaar (2023-2027). Met dit kunnen zo beter worden benut en de arbeidsmarkt wordt minder kwetsbaar en gevoelig voor crises (zoals recessies). Dat om blijvend in te kunnen spelen op (nieuwe) ontwikkelingen. Met trots presenteren wij namens de arbeidsmarktregio dit plan. De gezamenlijke visie is uitgewerkt in een aantal ambities, zoals het behoud en ontwikkelen van talent in en voor de regio, de optimalisering van de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven, het stimuleren van leven lang ontwikkelen en het ontzorgen van (klein) MKB bij arbeidsmarktthema’s. In 2023 gaan we aan de slag met het versterken van een verdere ontschotte dienstverlening richting de klant (werkenden, werkzoekenden en werkgevers) vanuit het “no wrong door- principe. Met dank aan allen die aan het plan hebben meegewerkt en hun input hebben geleverd, wensen wij u veel leesplezier!

B3.1 Transities

47

Namens de Kerngroep van de arbeidsmarktregio Helmond De Peel,

B3.2 Maatschappelijke ontwikkelingen

48

Martijn de Kort, Voorzitter van de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel

Bijlage 4. Input conferenties

51

Bijlage 5.

56

Gebruikte bronnen

Leden Kerngroep: Vincent van Baaijen (SBB), Myriam Biekens (CNV), Auke Blaauwbroek (FNV), Anne Deelen (VNO-NCW), Vincent Henskens (gemeente Deurne), Rob Hoffmann (gemeente Helmond), Ingeborg Janssen-Reinen (ROC Ter AA), ), Martijn de Kort (gemeente Helmond), Marion van Limpt (Senzer), Kitty Schijven (gemeente Helmond), Janine Spoor (gemeente Asten), Enrico Sterken (UWV), Frits Swinkels (VNO-NCW)

2

3

Samenvatting Inleiding De arbeidsmarktregio Helmond-De Peel is een regio om trots op te zijn; onderdeel van de internationale economische topregio Brainport maar tegelijkertijd een uniek eigen profiel. Juist deze combinatie biedt kansen en versterkt elkaar om uiteindelijk alle inwoners hiervan te kunnen laten profiteren. Samen aanpakken en samen doen is kenmerkend voor de regio. Mooie bedrijven, mooie onderwijsvoorzieningen, mooie initiatieven en dat alles op maat van de regio waarin vakmanschap centraal staat. Ondanks onze florerende economische ontwikkeling is economische groei geen doel op zich. Het is een middel om brede welvaart in de regio voor alle inwoners te faciliteren. Daarvoor is een goed economisch klimaat en een duurzame arbeidsmarkt van essentieel belang. Brede welvaart is, zeker in onze regio, geen vanzelfsprekendheid. Er zijn nog teveel groepen die langs de kant staan. Juist nú is de kans om alle groepen mee te laten doen en een echte inclusieve arbeidsmarkt te realiseren. Zeker gezien de krappe arbeidsmarkt en alle ontwikkelingen die op ons afkomen hebben we álle talent de komende jaren hard nodig. Dit vraagt om een gezamenlijke koers. De triple helix-partners in de arbeidsmarktregio hebben daarom de handen

De inhoud van het plan Waar willen we naar toe? De arbeidsmarktregio Helmond-De Peel (Asten, Deurne, Geldrop-Mierlo, Gemert-Bakel, Helmond, Laarbeek en Someren) is een relatief kleine en daarmee overzichtelijke regio. Enerzijds is de regio onderdeel van de Brainportregio met alle kansen en uitdagingen. Anderzijds kent de regio een uniek eigen profiel met een momenteel bloeiende economie en lage werkloosheid. Opvallende zaken zijn onder andere het grote aandeel MKB, zeker binnen de (slimme) maakindustrie, een relatief kwetsbare en gemiddelde lagere opgeleide beroepsbevolking, een hoge conjunctuurgevoeligheid, een diverse beroepsbevolking met een groot aandeel internationaal talent en goede opleidingsmogelijkheden voor vakmanschap. Tenslotte zit het samen aanpakken en samen doen in het DNA van de regio. Naast het DNA van de regio zien we ook een aantal trends en ontwikkelingen op ons afkomen die van invloed zijn op de (toekomstige) arbeidsmarkt: •

digitalisering, robotisering en landbouw leiden tot een extra

ineen geslagen en een regionaal arbeidsmarktplan 2023-2027 opgesteld. We streven daarmee naar een stabiele basis

en andere vraag op de arbeidsmarkt en kansen voor mensen

om beter in te spelen op toekomstige ontwikkelingen en kansen. Daardoor komen ook negatieve ontwikkelingen (zoals laagconjunctuur) minder hard aan. Kortom, we streven met elkaar naar een sterke basis om voorbereid te zijn op de toekomst.

Transities rondom o.a. energie, circulaire economie,

met afstand hiertoe. •

Een veranderend perspectief: meer inzet op brede welvaart en tegengaan van sociale tweedeling zet de arbeidsmarkt in een ander perspectief. Niet enkel de inzet op economische groei is leidend. Werkgeluk en de betekenis van werk komt

Proces Om te komen tot een regionaal arbeidsmarktplan is een gezamenlijk

meer centraal komt te staan. •

proces doorlopen via de in 2022 vastgestelde nieuwe regionale triple-

mensen die voorheen nog afstand tot de arbeidsmarkt

helix samenwerkingsstructuur. De inhoudelijke kaders voor het plan werden opgehaald tijdens twee brede conferenties. Op basis van deze input is door de kerngroep, bestaande uit een vertegenwoordiging van werkgevers (VNO-NCW), werknemers (FNV, CNV), overheid, onderwijs (ROC ter AA) en uitvoeringsorganisaties (Senzer, UWV en SBB) gewerkt aan onderliggend arbeidsmarktplan.

Vergrijzing maar ook kansen vanuit nieuwe doelgroepen op de arbeidsmarkt zoals zij-instromers, internationaal talent en ervaarden.

•

Groei naar een meer skills-based economy waarbij leven lang ontwikkelen steeds belangrijker wordt.

Het DNA van de regio gecombineerd met deze ontwikkelingen maakt dat we als arbeidsmarktregio voor forse uitdagingen staan. Dit vraagt van ons als regio een krachtig toekomstperspectief:

De arbeidsmarktregio Helmond-De Peel is een duurzame, flexibele en inclusieve arbeidsmarkt die klaar is voor de opgaven van morgen en kan anticiperen op uitdagingen van vandaag. Dat betekent dat iedereen voor wie dat mogelijk is deelneemt aan het arbeidsproces en gedurende zijn/haar hele loopbaan werk heeft dat bij hem of haar past én dat we voldoende en passend talent hebben om de komende maatschappelijke opgaven, transities en economische ontwikkeling van de regio vanuit human capital perspectief waar te maken.

4

5

Om dit toekomstperspectief te kunnen realiseren zetten we de komende jaren in op zes leidende ambities. In het plan

Wat gaan we daarvoor doen?

zijn deze ambities vertaald naar concrete en meetbare doelstellingen. Dit plan is vooral een koersdocument; de partners zetten met elkaar een stip op de horizon op basis van gezamenlijke

Van opgave

Naar ambitie

ambities en doelstellingen. De komende jaren gaan we hier in regionaal verband gezamenlijk uitvoering aan geven,

Het verminderen van de kwetsbaarheid en vergroten van de veerkracht van de huidige en toekomstige beroepsbevolking en het (nog) on(der)benut arbeidspotentieel (verminderen van conjunctuurgevoeligheid).

Iedere inwoner heeft een duurzame, passende plek op de arbeidsmarkt. Inclusieve arbeidsmarkt Iedereen ontwikkelt zich gedurende zijn of haar loopbaan continu door (leven lang ontwikkelen). Leven lang ontwikkelen

startend met de onderstaande gezamenlijke activiteiten:

Het verbeteren van de aansluiting tussen de arbeidsmarktvraag en het regionale onderwijsaanbod.

Het onderwijsaanbod en arbeidsmarktvraag sluiten optimaal op elkaar aan; praktijkgericht en gericht op skills. Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt

Het (beter) in balans brengen van de vraag- en aanbodzijde van de regionale arbeidsmarkt.

We hebben op regionaal niveau voldoende talent met de juiste skills om maatschappelijke opgaven, transities en economische ontwikkeling waar te kunnen maken. Aantrekken van talent

Het minder kwetsbaar maken van regionale bedrijven rondom (toekomstige) human capital vraagstukken.

Alle bedrijven hebben inzicht in hun (strategische) HR vraagstukken en zijn actief bezig met het behouden en ontwikkelen van talent gericht op skills (leercultuur). Versterken human capital werkgevers

Het zorg dragen voor een optimale (toegang tot) ondersteuning.

Alle werkenden, werkzoekenden en werkgevers hebben toegang tot een laagdrempelige en ontschotte dienstverlening waarin de klant centraal staat (randvoorwaarde). (Meer) integrale en ontschotte dienstverlening

Hierbij focussen we extra op de sectoren techniek en IT, onderwijs, zorg en de bouwsector en zien we extra kansen ten aanzien van het aantrekken, behouden en doorontwikkelen van MBO-talent.

Ambitie

Activiteiten

Algemeen

• Gezamenlijke communicatiestrategie voor AMR Helmond-De Peel

Inclusieve arbeidsmarkt

• Herziening en implementatie Aanpak Jeugd en Werk (jeugdwerkloosheid) • Gezamenlijke lobby verminderen regeldruk bij werkgevers voor het aantrekken van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt.

Leven lang ontwikkelen

• Doorontwikkeling en verdere aansluiting bij Platform Brabant Leert • Opzet en ontwikkeling Brabants Scholingsfonds • Inrichting en uitvoering van omscholingstrajecten • Stimuleren en ondersteunen van inwoners en werkgevers bij inzet op leven lang ontwikkelen • Doorontwikkelen en uitrollen skillspass.

Aansluiting onderwijs & arbeidsmarkt

• Stimuleren en ondersteunen samenwerking onderwijs (VO, MBO, HBO, WO), werkgevers en samenleving (hybride leeromgevingen, campussen, broedplaatsen) • Onderzoeken mogelijkheden tot (strategische) samenwerking hoger onderwijs

Aantrekken en behouden talent

• Vergroten bewustwording over arbeidsmarktperspectief bij jongeren • Vergroten zichtbaarheid regionaal bedrijfsleven

Versterken • Doorontwikkeling ondersteuning aan werkgevers via integrale en ontschotte dienstverlening. (human capital) • Ondersteunen van individuele werkgevers en stimuleren van samenwerking tussen werkgevers werkgevers (Meer) integrale • Ontwikkelen en implementeren regionale toegang tot dienstverlening (‘Regionaal Werkcentrum’), en ontschotte met extra aandacht voor: dienstverlening - een hogere en meer passende arbeidsparticipatie van on(der)benut arbeidspotentieel; - leven lang ontwikkelen bij inwoners en MKB; - het ondersteunen van MKB op arbeidsmarktthema’s; - het stimuleren van samenwerking tussen werkgevers op arbeidsmarkthema’s Daarnaast geven de triple helix partners met hun eigen dienstverlening reeds uitvoering aan een breed scala van (reguliere) activiteiten. Ook liggen er plannen vanuit bovenliggende schaalniveaus (Brainport, provincie, Rijk) die bijdragen aan onze ambitie.

6

7

1. Inleiding en uitgangspunten Hoe financieren we dit plan? Regionale arbeidsmarktmiddelen (die niet expliciet bedoeld zijn voor de uitvoering van wettelijke reguliere taken) die in de komende jaren - vaak via de centrumgemeente- beschikbaar komen voor arbeidsmarkt(dienstverlening), worden ingezet voor de uitvoering van dit arbeidsmarktplan.

1.1

Aanleiding

Hoe kunnen we gezamenlijk het arbeidspotentieel in de regio Helmond-de Peel beter benutten? Hoe zorgen we voor een duurzame en inclusieve arbeidsmarkt? Hoe zorgen we ervoor dat we onze economische ambities, ondanks de krapte op de arbeidsmarkt, als regio kunnen blijven waarmaken? Deze en andere vragen zijn van alle tijden, maar worden steeds urgenter. De laatste jaren maken steeds duidelijker dat

Hoe monitoren we dit plan? Aan de hand van een te ontwikkelen dashboard worden de doelstellingen gemonitord. Op basis van deze informatie is het aan de Kerngroep om de Conferentie te informeren over de stand van zaken en hen te consulteren. Op basis hiervan kan in gezamenlijkheid worden besloten tot aanpassingen van de koers.

een duurzame en gebalanceerde arbeidsmarkt een van de belangrijkste randvoorwaarden is voor brede welvaartsgroei van de regio. Daarom hebben de regionale triple-helix partners in de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel de handen ineen geslagen. In 2022 is in gezamenlijkheid besloten om te komen tot een regionaal arbeidsmarktplan als overkoepelende leidraad voor de aanpak van de huidige en toekomstige uitdagingen op de arbeidsmarkt. Om te komen tot een regionaal arbeidsmarktplan is een gezamenlijk proces doorlopen via de in 2022 vastgestelde nieuwe regionale triple-helix governancestructuur (zie ook paragraaf 2.3). Daarbij is de Conferentie het strategisch adviesorgaan, bestaande uit een vertegenwoordiging van triple-helix partners. De Conferentie adviseert de Kerngroep. De Kerngroep, bestaande uit een vertegenwoordiging van werkgevers, werknemers, onderwijs, overheid en uitvoeringsorganisaties, is het centrale sturingsorgaan en vertegenwoordigt het algemeen belang van de arbeidsmarktregio. Om te komen tot een regionaal arbeidsmarktplan heeft de Kerngroep als start input opgehaald bij de Conferentie. Hiervoor vond op 7 juli 2022 de eerste Conferentie van de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel plaats. Tijdens deze bijeenkomst werd met elkaar gesproken over het DNA van de regio, ontwikkelingen en uitdagingen, ambities en samenwerking. Helder werd dat er geen simpele oplossingen zijn.

De arbeidsmarkt vraagt om maatwerk, out of the box denken, ontschotting en vooral een gezamenlijke inzet in het belang van onze inwoners en werkgevers. We hoeven daarbij niet vanaf nul te beginnen; we hebben al laten zien dat we gezamenlijk veel kunnen bereiken, we hebben een grote samenwerkingsbereidheid en mogen trots zijn op onze regio. Met onder andere de input van de Conferentie is de Kerngroep aan de slag gegaan met het opstellen van een concept arbeidsmarktplan. Op 14 december 2022 is dit concept plan getoetst tijdens de tweede Conferentie van de arbeidsmarktregio. Deze input is terug te lezen in bijlage 4 en verwerkt in het plan. Met onderliggend plan wordt een gezamenlijke regionale lijn geschetst voor een arbeidsmarkt die klaar is voor de opgaven van morgen en de uitdagingen van vandaag. Er wordt vanuit een middellange termijn gekeken naar de arbeidsmarkt en de gezamenlijke stappen die gezet moeten worden om hiertoe te komen met als doel de regionale arbeidsmarkt minder kwetsbaar te maken.

1.2

Uitgangspunten en afbakening

Onderliggend plan is opgesteld vanuit de context van een brede sociaal-economische agenda; het verbinden van kansen en uitdagingen in de regio om te groeien naar een bredere welvaart van een toekomstbestendige regio. Een toekomstbestendige arbeidsmarkt is een belangrijke randvoorwaarde en middel om te komen tot deze brede welvaartsgroei en hier vanuit verschillende dimensies aan bij te dragen. Zo is het hebben van passend en duurzaam werk een belangrijk middel om sociale tweedeling te verkleinen en een inclusieve samenleving te bevorderen. Anderzijds is economische ontwikkeling en innovatie van essentieel belang voor de groei van brede welvaart van de regio.

8

9

Op zowel lokaal als regionaal niveau liggen ambities rondom brede welvaart, al dan niet opgeknipt in verschillende

Met onderliggend plan wordt een regionale lijn geschetst voor een toekomstbestendige arbeidsmarkt, echter wel

thema’s, vast in verschillende beleidskaders en toekomstvisies. In algemene zin kan gesteld kan worden dat een

vanuit het besef dat de arbeidsmarkt voor een deel geen maakbaar geheel is; externe invloeden (o.a. economische

toekomstbestendige arbeidsmarkt wordt gezien als belangrijk onderdeel of zelfs satéprikker door alle plannen heen.

ontwikkelingen) bepalen grotendeels de situatie op de arbeidsmarkt. Dit maakt echter juist dat een stabiele basis van

Zo is het verbeteren van de aansluiting van de vraag en aanbod op de arbeidsmarkt een van de zes kernopgaven in de

belang is. Economische recessies maar ook economische groei hebben altijd invloed op de arbeidsmarkt. Een stabiele

Economische Agenda De Peel 2022-2027 en komt de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt ook in het economisch

basis maakt echter dat de klap minder hard is en snel geanticipeerd kan worden. Anderzijds leidt een stabiele basis ertoe

beleid van Geldrop-Mierlo terug.

dat we als regio snel in staat zijn te profiteren van kansen, zeker in tijden van economische groei. Bovenstaande laat zien dat het thema arbeidsmarkt complex is; het is verweven met een groot aantal andere thema’s, is

Uit: Economische Agenda De Peel 2022-2027

sterk conjunctuurgevoelig en is voor een aanzienlijk deel geen maakbaar thema. Dit leidt ertoe dat een juiste afbakening en het vaststellen van een aantal uitgangspunten rondom onderliggend arbeidsmarktplan van belang is.

Kernopgave 2. Verbeteren aansluiting vraag-en aanbod arbeidsmarkt

Uitgangspunten regionaal arbeidsmarktplan

Hoe verbeteren we de afstemming tussen onderwijs en bedrijfsleven zodat we onze talenten beter kunnen ontwikkelen en behouden en zodoende ervoor zorgen dat bedrijven en instellingen in de Peel aan voldoende en juist geschoold personeel (blijven) komen? Hoe zorgen we dat (ook) nieuw werk wordt gecreëerd dat aansluit op de competenties van onze beroepsbevolking?

1. Het regionaal arbeidsmarktplan vormt de gezamenlijke koers voor de regionale samenwerking en uitvoering rondom arbeidsmarkt. 2. Het regionaal arbeidsmarkt plan is een gezamenlijk plan vanuit de brede triple-helix samenwerking; werkgevers, werknemers, onderwijs, overheid en uitvoeringsorganisaties UWV, SBB en Senzer. 3. Het plan is opgesteld vanuit een breed human capital perspectief; sociaal-economisch en gericht op werkgevers,

Met onderliggend arbeidsmarktplan sluiten we zoveel mogelijk aan bij bestaande beleidskaders vanuit aanpalende

werkenden, inwoners en studenten. Het plan is daarmee expliciet niet alleen gericht op de publieke taak gericht op de

(beleids)terreinen zoals economie en sociaal domein. Daarnaast liggen er verschillende agenda’s op onderdelen van

‘onderkant’ van de arbeidsmarkt.

onderwijs&arbeidsmarkt vanuit andere schaalniveaus zoals Brainport, provincie en Rijk maar ook vanuit verschillende sectoren. Daarnaast kennen de verschillende triple-helix organisaties elk hun eigen plannen waar arbeidsmarkt vaak een

4. Onderliggend plan betreft een regionaal plan gericht op de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel, echter wel vanuit besef dat we als regio ook onderdeel zijn van bovenliggende netwerken.

onderdeel van is. In dit regionaal arbeidsmarktplan wordt een algemeen, integraal en gemeenschappelijk kader geschetst

5. Het regionaal arbeidsmarktplan richt zich op de middellange termijn: 2023-2027.

rondom onderwijs&arbeidsmarkt waar deze verschillende (onderdelen van plannen) op hoofdlijnen samenkomen.

6. Met het onderliggend plan wordt zoveel mogelijk aangesloten bij bestaande beleidskaders. Dit betreft onder andere de economische agenda’s van De Peel, Helmond en Geldrop-Mierlo en de Strategische Agenda Brainport. 7. Het regionaal arbeidsmarktplan geeft koers en richting, echter wel vanuit het besef dat de arbeidsmarkt voor een groot deel geen maakbaar geheel is. Dit maakt echter juist dat een stabiele basis van belang is. 8. In het verlengde van bovenstaande kiezen we voor een adaptief plan; aanpasbaar aan ontwikkelingen, zoals bijv. veranderingen in conjunctuur. 9. Het regionaal arbeidsmarktplan is gericht op arbeidsmarktthema’s. Echter wel vanuit het besef dat e.e.a. afhankelijk is van randvoorwaarden, zoals huisvesting, prettig woon- en leefklimaat, kinderopvang, bereikbaarheid etc. Vanuit deze samenwerking zijn we ons daarvan bewust en we spreken af dat we het belang en de urgentie hiervan meenemen naar de tafels waar gesproken wordt over deze thema’s. 10. De ambities in dit plan zijn beschreven vanuit een breed perspectief. De concretisering naar doelstellingen betreft de onderdelen waarop we in de regio vanuit de samenwerkende partners extra inzet willen plegen of focus op willen leggen, aanvullend op onze regionale inzet op landelijke doelstellingen. Veel regionale activiteiten vinden immers reeds plaats vanuit een landelijke opdracht (wetgeving).

Denk daarbij bijvoorbeeld aan de uitvoeringsactiviteiten van Senzer en UWV. Deze doelstellingen liggen in principe vast in landelijke beleidskaders. 11. Met dit regionaal arbeidsmarktplan wordt een algemene gezamenlijke koers neergezet. Verschillen in lokale invulling kan op onderdelen waardevol zijn en komt bij de concrete uitwerking/ uitvoering van projecten aan bod (dus niet in dit plan). 12. De Kerngroep van de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel is in the lead voor de regie op dit plan. De Kerngroep informeert en consulteert de Conferentie daarbij op structurele basis. Deze consultatie kan leiden tot tussentijdse aanpassingen van het plan.

10

11

2. Het profiel van Helmond- De Peel 2.1

Inleiding

2.3

Het opstellen van een arbeidsmarktplan kan niet zonder inzicht te hebben in het profiel van de regio. In dit hoofdstuk wordt een beeld geschetst van de kenmerken en de stand van zaken (najaar 2022) in de arbeidsmarktregio. De daarbij horende arbeidsmarktcijfers die in dit hoofdstuk worden gebruikt zijn daarbij sterk afhankelijk van de economische conjunctuur. De cijfers in dit hoofdstuk moeten daarom enerzijds gezien worden als een momentopname. Anderzijds geven deze cijfers, en in sommige gevallen de vergelijking met andere regio’s, een algemeen beeld als het gaat om het profiel van de regio. De cijfers bieden daarnaast, tot op zekere hoogte, de mogelijkheid om de impact van het plan te monitoren. Hiervoor wordt verwezen naar hoofdstuk 6.

Samenwerking

Arbeidsmarktregio Helmond-De Peel Zoals al eerder benoemd kenmerkt de regio zich door een sterke samenwerkingsbereidheid. We zien dan ook een constructieve samenwerking op alle niveaus. De overkoepelende triple-helix samenwerking op de schaal van de arbeidsmarktregio is begin 2022 opnieuw herijkt (zie bijlage 2 voor toelichting en bezetting). Deze samenwerking heeft deels een wettelijke basis vanuit onder andere de Wet SUWI en de samenwerking rondom de huidige regionale mobiliteitsteams. Daarnaast lijkt ook de ontwikkeling rondom de herinrichting arbeidsmarktinfrastructuur gevolgen te gaan hebben voor deze samenwerkingsstructuur in de regio (Zie Kamerbrief uitgangspunten voor de uitbreiding van de arbeidsmarktinfrastructuur, 11-10-2022). In basis lijkt de huidige structuur grotendeels echter te passen binnen deze

2.2

ontwikkelingen en daarmee een blijvend goede basis te bieden.

Arbeidsmarktregio Helmond-De Peel

De arbeidsmarktregio Helmond-De Peel is een relatief kleine

Strategie

Conferentie

Regie/beleid

Kerngroep

Uitvoering

Uitvoeringsorganisaties

arbeidsmarktregio bestaande uit de gemeenten Asten, Deurne, Geldrop-Mierlo, Gemert-Bakel, Helmond, Laarbeek en Someren. De regio kent circa 257.000 inwoners. De arbeidsmarktregio is onderdeel van grotere schaalverbanden zoals de economische Brainportregio en de provincie Noord-Brabant. Op een groot aantal punten overlapt

Voorbereidende kerngroep

het profiel van de arbeidsmarktregio dan ook met deze verbanden. De regio heeft echter ook een uniek eigen profiel met specifieke

Naast bovenstaande governance rondom arbeidsmarkt kennen we verschillende andere samenwerkingsvormen vanuit

kenmerken. Dit profiel hebben we hieronder samengevat,

aanpalende beleidsterreinen en de verschillende structuren die binnen de eigen pijlers van de triple-helix samenwerking

in bijlage 1 lichten we dit profiel op onderdelen verder toe.

bestaan. Zo wordt vanuit de pijler overheid o.a. gewerkt met portefeuillehouders overleggen economie en sociaal domein. Aandachtspunt is de verbinding en samenhang tussen deze verschillende gremia, waarbij dubbelingen moeten

Profiel Helmond- De Peel Inwoners/ beroepsbevolking • Lage werkloosheid, aandeel onbenut arbeidspotentieel van 16.000 • Relatief lage veerkracht van de beroepsbevolking conjunctuurgevoelig) • Gemiddeld inkomensniveau onder het landelijke gemiddelde • Relatief praktisch opgeleide beroepsbevolking • Relatief groot aandeel internationale medewerkers (arbeidsmigranten en expats) • Kwetsbare groepen (o.a. jongeren, (digitaal) laaggeletterden, arbeidsmigranten)

worden voorkomen. Tenslotte bestaat de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel uit zeven gemeenten. Ondanks het feit dat Werkgevers en bedrijven • Economie draait op volle toeren • Groot aandeel MKB < 50 • Specifieke sectorstructuur (Industrie, handel,

de arbeidsmarktregio in vergelijking met andere regio’s klein is en de regionale economie sterk aan elkaar verbonden is, zien we ook verschillen tussen de gemeenten of in sommige gevallen zelfs op wijk- en buurtniveau. Zo raken bepaalde maatschappelijke transities (bijv. de landbouwtransitie) sommige gemeenten harder dan andere binnen de regio. Met dit arbeidsmarktplan wordt echter een gezamenlijk overkoepelend kader neergezet.

zorg, landbouw) (conjunctuurgevoelig) • Toenemende vraag naar praktisch geschoold personeel, vooral beroepen mbo4-niveau zijn

Brainportregio

kansrijk.

De arbeidsmarktregio Helmond-De Peel is een belangrijk onderdeel van de Brainportregio. Dit biedt, met name

• Krappe arbeidsmarkt in vrijwel alle sectoren,

economisch gezien, kansen. De economie in de Brainportregio groeit momenteel nog steeds sterk. De bedrijvigheid

m.n. techniek en IT, onderwijs, zorg en T&L

uit de regio Helmond-De Peel vormt een belangrijke factor binnen het ecosysteem van Brainport en profiteert van

• Relatief veel exporterende bedrijven en zzp-ers

de economische groei en innovaties in deze regio. Sectoren zoals de slimme maakindustrie en automotive zijn hier voorbeelden van. Ook de doorontwikkeling van de mainportstatus van de Brainportregio biedt kansen.

Onderwijs • Sterke onderwijspartners, verweven met en in de stad en regio. • Veel mogelijkheden voor (opleiden tot) vakmanschap. • Groeiende samenwerking onderwijs, bedrijfsleven en overheid (campussen, fieldlabs)

12

Regionale samenwerking • Kleine regio, goed georganiseerd

Deze doorontwikkeling focust zich op drie pijlers, waarbij talent een van de drie pijlers is. Momenteel wordt in dit kader

• Onderdeel Brainportregio (kansen/bedreigingen)

op het niveau van de hele Brainportregio sterk ingezet op ‘schaalsprong talent’. Dit betreft met name de aanpak van

• Verschillen tussen gemeenten

de krapte op de arbeidsmarkt in de sectoren tech en IT; ook in onze regio een van de belangrijkste knelpunten. Deze ‘schaalsprong’ wordt in de regio Helmond-De Peel vooral gezien als ‘kwaliteitssprong’. Een kwantitatieve sprong is immers geen doel op zich maar is een middel om onze maatschappelijke opgaven te realiseren en de regio daar in de

13

3. Trends en ontwikkelingen volle breedte van te kunnen laten profiteren (brede welvaartsgroei). In het kader van de benodigde kwaliteitssprong talent wordt momenteel gewerkt aan een concrete investeringsagenda voor de Brainportregio en biedt daarmee kansen voor Helmond-De Peel. Ook op andere onderdelen rondom human capital vraagstukken vindt een intensieve

3.1

Inleiding

Enkele trends en ontwikkelingen hebben invloed op de ontwikkeling van de arbeidsmarkt Helmond-De Peel zowel op

samenwerking en bundeling van krachten binnen de Brainportregio plaats.

de korte termijn als in de (nabije) toekomst. Door deze trends en ontwikkelingen in beeld te brengen, zijn we ons meer

Naast kansen biedt de positie van de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel binnen de sterk economisch groeiende

in het kader van arbeidsmarktontwikkeling gemakkelijker en zijn besluiten meer doordacht. In dit hoofdstuk benoemen

Brainportregio echter ook uitdagingen. Zo zien we dat de nabijheid en de aantrekkingskracht van Eindhoven op jongeren en studenten uit Helmond-De Peel groot is. Dat geldt ook voor werknemers; grote bedrijven zijn vaak beter in staat

bewust van mogelijke kansen en bedreigingen die op ons afkomen. Hierdoor wordt het nemen van strategische besluiten we kort de relevante trends en ontwikkelingen voor de arbeidsmarkt van Helmond- De Peel. In bijlage 3 vindt u hierop een nadere toelichting.

om gunstige arbeidsvoorwaarden te bieden en zijn daarmee aantrekkelijk(er) voor werknemers uit de regio HelmondDe Peel. Het behoud van talent in het regionale MKB (vaak toeleverancier van de grote techniek bedrijven) is echter een belangrijke voorwaarde voor een stabiel regionaal ecosysteem voor de gehele Brainportregio. Tijdens de tweede

3.2

Transities

conferentie (14 december 2022) is door aanwezigen het belang benadrukt van het (vroegtijdig) binden van jongeren aan de regio en hen dus echt te laten kiezen voor de regio. Door trots te zijn op de regio en aan jongeren te laten zien welke de mogelijkheden de regio hen biedt qua opleiding en werk, worden zij enthousiast gemaakt voor het opbouwen van een

Verduurzaming en circulair maken economie leiden tot extra vraag naar arbeidsmarktkrachten.

toekomst in Helmond-De Peel.

• Er is een risico op een tekort wat deze transities onder druk zet.

Naast het directe effect heeft de groei van de Brainportregio ook andere maatschappelijke effecten op de regio Helmond-

• Impact klimaatbeleid verschilt per regio.

De Peel. Denk bijvoorbeeld aan verdringingseffecten op de woningmarkt, scholen en zorg. Het is van belang om deze

• Tekort aan techniekberoepen (HBO) en techniek- en ambachtsberoepen (MBO). • Transities bieden echter ook kansen voor werkgevers en werknemers.

effecten scherp te blijven volgen. Een mogelijk instrument is de in Utrecht gebruikte “barcode”.

• Kabinet voornemens meer te investeren in MBO rondom de transitie-opgaven

Tenslotte heeft de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel een geheel eigen DNA en profiel dat niet altijd overeenkomt met

Digitalisering en robotisering leiden tot aanpassing, verdwijning en komst van nieuwe banen.

dat van de grotere Brainportregio. Daarbij springen het grote aandeel MKB en de kenmerken van de beroepsbevolking in het oog. Samenwerking binnen de Brainportregio vindt met name plaats in triple-helix verband waarbij we als regio goed aangesloten zijn. Vanuit economisch perspectief zijn ook het SGE (Stedelijk Gebied Eindhoven) en MRE (Metropool Regio Eindhoven) van belang. Het specifieke thema arbeidsmarkt is hier echter niet belegd. Overige schaalniveaus Naast samenwerking binnen de arbeidsmarktregio en de Brainportregio biedt ook samenwerking met provincie, Rijk en Europa kansen. Triple-helix samenwerking op provinciaal niveau is geformaliseerd via PACT Brabant. Hier zijn een aantal specifieke gezamenlijke thema’s benoemd (jong talent, leven lang ontwikkelen en internationale medewerkers) waarbij gekeken wordt waar samenwerking op provinciaal niveau meerwaarde heeft en kansen biedt, aanvullend op hetgeen reeds in de arbeidsmarktregio’s gebeurt. Mooie voorbeelden in dit kader zijn Brabant Leert en het momenteel op te zetten Brabants Scholingsfonds.

• Meer behoefte aan professionals voor (hoogwaardige) ICT(-onderhoud). Landbouwtransitie: ontwikkelingen (o.a. stikstofcrisis) grote impact op landbouwsector • De Peel kent veel landbouw: zoeken naar nieuwe economische dragers

Verduurzaming (energietransitie, circulariteit, klimaatadaptatie) De komende jaren zal de verduurzaming en het circulair maken van economische sectoren in een stroomversnelling komen. Zowel in Brussel als in Den Haag staat dit thema hoog op de politieke en budgettaire agenda. Ook bedrijven zetten hier in toenemende mate op in, al was het maar omdat het niet meegaan in deze ontwikkeling hun toekomstige concurrentiepositie verzwakt. Het tekort aan personeel is echter een groot struikelblok voor het realiseren van deze transities. Er treden naar verwachting vooral grote knelpunten op bij techniekberoepen op HBO-niveau (zoals ingenieurs en architecten) maar ook bij techniek- en ambachtsberoepen op MBO-niveau. De impact verschilt per regio. Verwacht wordt een extra vraag naar arbeidskrachten in Noord-Brabant van 14.000 in 2026. Het kabinet is verder van plan om meer in te zetten op het MBO, o.m. in relatie tot deze transitie-opgaven (zoals slimmer kiezen, versterken beroepsroute met prioriteit voor tekortsectoren en inzet van MBO voor bij- en omscholing). Digitalisering en robotisering De digitalisering van de economie staat hoog op de agenda van Den Haag en Brussel. Digitalisering biedt zowel kansen als bedreigingen voor de economie.

Op de arbeidsmarkt zal er een verschuiving optreden in vraag en aanbod doordat banen veranderen, verdwijnen waar andere ontstaan (bij dit laatste vooral m.b.t. hoogwaardige ICT en onderhoud van systemen).

14

15

Landbouwtransitie

Dit veranderend perspectief zien we ook terug te zien in het toenemend belang dat bedrijven en overheid hechten aan

De agrarische sector staat onder grote druk op dit moment. De stikstofcrisis zorgt ervoor dat voor veel boeren de

betekenisvol ondernemen, waarbij de inzet van SROI (social return on investment) steeds belangrijker wordt. Onderdeel

toekomst onzeker is. Zeker in De Peel heeft deze ontwikkeling grote gevolgen voor de primaire sector. Het is van groot

van betekenisvol ondernemen is tevens de groeiende inzet op de duurzame inzetbaarheid van werknemers. Niet alleen

belang om perspectief te kunnen bieden voor de ondernemers in de agrarische sector en te zoeken naar nieuwe

om werknemers langer te behouden voor de eigen organisatie maar ook, of juist, om de uitdagingen van de toekomst

economische dragers in het buitengebied. Daarnaast heeft deze transitie ook impact op verbonden sectoren zoals de

aan te gaan. Begrippen als zingeving en werkgeluk staan, zeker voor jongeren, steeds meer centraal. Investeren in de

voedingsindustrie.

ontwikkeling van werknemers draagt hieraan bij. Tijdens de Conferentie van de arbeidsmarktregio op 14 december 2022 is specifiek aandacht gevraagd voor het onbenut arbeidspotentieel bij jongeren. Hieronder vallen veel jongeren zonder startkwalificatie. Het belang is benadrukt van het

3.3

Maatschappelijke ontwikkelingen

in beeld krijgen én houden van (kwetsbare) jongeren die (dreigen) uit (te) vallen. Leerplicht en RMC (Regionale Melden Coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten) spelen hierin een belangrijke rol. Er wordt in de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel (vanuit RMC regio 37; waaronder sub regio Helmond-De Peel) al op dit thema ingezet middels

Veranderend perspectief naar een bredere welvaartsontwikkeling gehele maatschappij.

het uitvoeringsprogramma voortijdig schoolverlaten (VSV) en jongeren in een kwetsbare positie (JIKP) . Er ligt een

• Economische groei als middel voor sociaal-maatschappelijke versterking regio: inclusieve arbeidsmarkt,

uitvoeringsprogramma 2020-2024 , alsmede het RMC-beleidskader 2021-2024. Daarnaast kent Helmond-De Peel reeds de

toegankelijk onderwijs en prettige leefomgeving. • Betekenisvol ondernemen en duurzame inzetbaarheid werknemers steeds belangrijker.

aanpak Jeugd en Werk (gericht op het voorkomen en verminderen van jeugdwerkloosheid); deze aanpak wordt komende periode herijkt.

• Groeiende tweedeling maatschappij is echter een uitdaging. • Meer aandacht voor onbenut arbeidspotentieel bij kwetsbare groepen, o.m. behalen startkwalificatie en ook in beeld houden kwetsbare jongeren.

In de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel wordt op dit thema al ingezet, namelijk via de aanpak gericht op het voorkomen van voortijdig schoolverlaten (VSV) en jongeren in een kwetsbare positie (JIKP). Een voortijdig schoolverlaters is een jongere die: tussen de 12 en de 23 jaar oud is, niet staat ingeschreven op een school, geen startkwalificatie heeft,

Vergrijzing en ontgroening: jongeren op arbeidsmarkt steeds schaarser.

niet uit het praktijkonderwijs of het voortgezet speciaal onderwijs komt.

• Ook in regio Helmond- de Peel, echter per sector verschillend.

Jongeren in een kwetsbare positie zijn jongeren tot 23 jaar die vanuit bepaalde onderwijsposities (pro, vso-profiel

• Ook trend dat ouderen langer doorwerken.

arbeidsmarkt en vervolgonderwijs, vmbo-basisberoepsgerichte leerweg, mbo-1) uit het onderwijs zijn gestroomd of zijn doorgestroomd naar of binnen het mbo (niveau 1 of niveau 2) in het daaropvolgende schooljaar.

Werkenden van de toekomst: aandacht voor boeien en binden jongeren. • Toenemende diversiteit op arbeidsmarkt.

Helmond- De Peel is hierbij een subregio binnen de RMC-regio 37 Zuidoost Brabant. Er ligt een uitvoeringsprogramma

• Soms kwetsbare groepen (zoals vluchtelingen), maar ook kansen (internationaal talent).

voor de periode 2020-2024 (RMC-regio 37 Zuidoost-Brabant, 2020). Daarnaast kent Helmond-De Peel reeds een aanpak Jeugd en Werk (gericht op het bestrijden en voorkomen van jeugdwerkloosheid); deze wordt de komende periode

Toewerken naar een skills based economy

herijkt. Er is een landelijke wetgeving in voorbereiding (vanaf 2025) om de RMC leeftijd van 23 jaar op te hogen naar

Meer hybride vormen van onderwijs (met bedrijfsleven) en onderwijsvormen

27 jaar. Hierdoor blijven ook de jongeren tussen 23 en 27 jaar zonder startkwalificatie, opleiding of werk in beeld voor

• Voor zij-instromers en omscholers.

begeleiding. Het Rijk zal hier extra geld voor beschikbaar stellen (Ministerie van OCW, 2022). In een kamerbrief van 22 oktober 2022 komt deze maatregel terug, evenals andere maatregelen gericht op het bevorderen van maatschappelijke participatie onder kwetsbare groepen (Kamerbrief Inzet werkagenda MBO, 22-10-2022). Zo wordt ingezet op extra

Veranderend perspectief

begeleiding van jongeren in het onderwijs en in de stap van school naar werk of een vervolgopleiding, vooral voor niveau

Recente ontwikkelingen hebben geleid tot een ander perspectief. Zaken die voorheen vanzelfsprekend waren zijn dat

2-studenten van het MBO. Ook komt er meer aandacht voor het goed inburgeren van inburgeringsplichtige nieuwkomers

niet meer. Niet langer staat economische groei en het maken van winst voorop maar we kijken meer en meer vanuit het

in het onderwijs. Het is belangrijk om landelijk en regionaal beleid rondom RMC en jeugdwerkloosheid te verbinden met

brede welvaartsperspectief naar de maatschappij. Economische ontwikkeling is daarbij een belangrijk middel maar niet

dit arbeidsmarktplan en ook in de uitvoering initiatieven met elkaar te koppelen (vanuit een integraal perspectief).

langer een doel op zich. Economische groei zetten we in voor de sociaal-maatschappelijke versterking van de regio en onze inwoners; iedereen profiteert mee en doet mee. Hierin zijn thema’s zoals een inclusieve arbeidsmarkt, toegankelijk

Vergrijzing en ontgroening

onderwijs en een prettige leefomgeving van belang. Deze bredere blik is nodig om de huidige problemen in de regio op

Net als in heel Nederland zien we in Helmond-De Peel een toenemende vergrijzing en ontgroening. Deze vergrijzing van

te lossen. Zo is de (groeiende) sociale tweedeling een grote uitdaging in de samenleving. Steeds meer mensen kunnen

de bevolking drukt zijn stempel op de arbeidsmarkt: het aandeel werknemers van 60 jaar en ouder is in de afgelopen 10

niet meer meekomen in deze maatschappij terwijl we deze mensen zo hard nodig hebben op de arbeidsmarkt. Uit een

jaar sterk gestegen en leidt de komende jaren tot een grote vervangingsvraag. Het aantal 65-plussers ten opzichte van

landelijke monitor van het UWV blijkt dat in 2020 in totaal 12,7% van de werkgevers een of meerdere medewerkers met

het aantal mensen in de leeftijd van 15 tot 65 jaar (de zogenaamde “grijze druk”) neemt de komende jaren alleen maar

een beperking in dienst had. Hierbij zijn vooral de grote bedrijven beter vertegenwoordigd.

verder toe. De ontwikkeling hiervan is vergelijkbaar met de landelijke ontwikkeling, in de randgemeenten zien we dat de vergrijzing nog sterker aanwezig is (Birch, 2018).

16

17

Dit alles betekent dat er steeds minder jongeren staan tegenover de steeds ouder wordende groep. In Helmond-De Peel

Skills benadering

zijn er 45.400 jongeren tussen de 0 en 17 jaar. Dit terwijl het aantal inwoners tussen 50 en 67 jaar 64.000 is. Dat is een gat

In het verlengde van bovenstaande zien we de arbeidsmarkt veranderen. Het wordt voor werkgevers steeds moeilijker

van 18.600. Deze aantallen zijn echter niet op 1 op 1 met elkaar te vergelijken; de arbeidsparticipatie van deze groepen is

om nieuw personeel te vinden. Dit vraagt een andere manier van kijken naar de arbeidsmarkt van alle partners. Niet

anders en we zien een trend van ouderen die langer doorwerken. De vergrijzing in Helmond-De Peel is bovendien niet in

langer staan vacatures en de daarbij horende diploma’s centraal maar zijn de skills van personen leidend. Dit vraagt van

alle sectoren even sterk. In een aantal sectoren, zoals horeca en detailhandel, maakt het totaal aantal werkenden boven

werkgevers, van het onderwijs maar ook van werkenden en werkzoekenden om aanpassingen. Ook in onze regio zien we

de 50 jaar maximaal 20% van het totaal uit. Ook werknemers die via een uitzendbureau werken zijn minder vaak ouder

een langzame ontwikkeling naar een skills-based economy.

dan 50 jaar. Aan de andere kant geldt voor negen sectoren dat meer dan een derde van het aantal medewerkers ouder is dan 50 jaar. Hieronder vallen sectoren als: industrie, zorg & welzijn en bouwnijverheid, waar nu al een grote krapte

Skills-based economy

heerst. Naast een vervangingsvraag leidt vergrijzing met name ook in de zorg tot een dubbel effect: vergrijzing leidt tot

Van oudsher zien we ook in de huidige tijd een arbeidsmarkt die nog veelal gebaseerd op diploma’s en opleidingsniveaus.

een hogere uitstroom naar de AOW én zien we dat meer mensen aanspraak maken op de zorg. Dit bovenop de krapte

Er is relatief weinig oog voor skills van mensen, los van hun diploma. In het verlengde hiervan zien we ook dat bedrijven

waarmee de zorgsector nu reeds te maken heeft.

nog veelal uitgaan van banen in plaats van skills. Zoals al eerder in dit plan aangegeven vraagt de mismatch op de huidige arbeidsmarkt en de blijvende arbeidsmarktkrapte echter om een andere aanpak, gebaseerd op het principe van een meer

Werkenden van de toekomst

skills-based economy. In bijlage 3 lichten we dit verder toe.

Specifiek staan we stil bij de werkenden van de toekomst: zij die de transitie naar de arbeidsmarkt nog gaan maken of net gestart zijn. De ontgroening en vergrijzing leiden immers tot een steeds geringere aanwas van jongeren op de

Andere onderwijsvormen

arbeidsmarkt. Jongeren worden dus steeds schaarser; het aantrekken en behouden van jongeren voor de arbeidsmarkt

Naast de reguliere onderwijsvormen voor studenten in het MBO, HBO en WO zien we steeds vaker nieuwe, vaak hybride,

wordt daarmee steeds belangrijker. Werkgevers die aantrekkelijk willen zijn voor jongeren, moeten zich daarom

onderwijsvormen ontstaan waarbij grenzen tussen onderwijs en arbeidsmarkt vervagen. We zien een ontwikkeling

voldoende bewust zijn van wat voor jongeren belangrijk is: niet alleen om ze te werven, maar ook om ze te binden voor

richting leeromgevingen waarin onderwijs, bedrijfsleven en kennisinstellingen intensief samenwerken (innovatiehubs,

de toekomst. Hun arbeidsmarktcommunicatie (zoals met betrekking tot werving) en stijl van leidinggeven zullen wellicht

fieldlabs, campussen) en maatschappelijke opgaven meer centraal komen te staan. Ook binnen het ‘reguliere’

anders moeten zijn dan voorheen. In bijlage 3 staan we uitvoeriger stil bij hoe de jongere generatie is opgegroeid, wat

onderwijssysteem zien we hybride vormen terugkomen, zoals hybride docenten en praktijkleren. Onderwijs is daarbij

hen onderscheidt van andere generaties op de werkvloer en wat jonge professionals belangrijk vinden met betrekking tot

niet langer alleen gericht op de traditionele jonge student maar bedient steeds meer doelgroepen zoals werkenden en

werk en leren.

zij- en omscholers (leven lang ontwikkelen). Deze doelgroepen zijn divers en vragen om maatwerk, zoals het werken met deelcertificaten en het combineren van onderwijs en werk. Tenslotte vragen ontwikkelingen en maatschappelijke

In het kader van aantrekken en behouden van talent blijft het minder positieve imago van Helmond voor jongeren

transities ook om het voortdurend investeren in opleidingen en het ontstaan van (nieuwe) opleidingen.

aandachtspunt voor de regio. We zien veel dynamiek van studenten die in de regio wonen en naar Eindhoven of omliggende gemeenten vertrekken om te studeren en (in mindere mate) vice versa. Met name het aandeel jongeren die een HBO of WO opleiding volgen, doen dit veelal buiten de arbeidsmarktregio. Deze mobiliteit van jongeren komt

3.4

Economische ontwikkelingen

enerzijds door het (ontbreken van) onderwijsaanbod in de regio, zeker waar het HBO en WO betreft. Anderzijds is de aantrekkingskracht van de regio op jong talent nog onvoldoende. Het imago van een stad als Helmond in vergelijking met Eindhoven valt voor veel studenten op dit moment nog te weinig positief uit.

Economische groei en krapte op de arbeidsmarkt: • Lage werkloosheid, periode van economische groei.

Nieuwe groepen

• Grote arbeidsmarktkrapte die komende jaren naar verwachting doorzet.

Nederland wordt steeds diverser, zo ook de regio Helmond-De Peel. Deze diversiteit blijft naar verwachting ook de

• Vooral in technische sectoren en IT (zowel hoog als middelbaar opgeleiden).

komende jaren groeien. Niet alleen door crisissen en ontwikkelingen op het wereldtoneel maar ook door de actieve

• Vormt risico voor economische groei en kwaliteit vitale beroepen (onderwijs, zorg).

zoektocht naar internationaal talent. Zeker vanuit het perspectief van een krappe arbeidsmarkt en verminderen van de sociale en economische tweedeling is het van groot belang dat deze groepen (zoals arbeidsmigranten, expats,

Meer economische onzekerheid

vluchtelingen en internationale studenten) zo mogelijk toetreden tot de arbeidsmarkt en drempels worden weggenomen. Daarbij is niet alleen het feitelijk aan het werk zijn van belang maar gaat het om het geheel van maatschappelijke participatie, passend werk en welvaart.

18

19

Economische groei en krapte op de arbeidsmarkt

vanzelfsprekend en steeds meer lijkt het besef te ontstaan dat er grenzen zitten aan economische groei. Voor een deel van

De Nederlandse economie is relatief sterk uit de coronacrisis gekomen en draait op volle toeren. De werkloosheid is

de inwoners is financieel rondkomen steeds lastiger en werkgevers maken zich zorgen over hun financiële situatie. Dit

historisch laag en Helmond-De Peel profiteert van de economische ontwikkelingen en groei van de Brainportregio. Deze

geldt zeker voor energie-intensieve bedrijven zoals bakkers, glas- en tuinbouw en sectoren waarbij koeling van essentieel

groei kent echter ook een keerzijde; we hebben te maken met een zeer krappe arbeidsmarkt. Deze krapte vormt een

belang is. Deze onzekerheid en het effect daarvan op de arbeidsmarkt zijn op dit moment nog lastig te onderbouwen.

bedreiging voor de ontwikkeling van bedrijven, omdat zij vanwege het tekort aan personeel niet verder kunnen groeien. Het effect is echter groter. Door het tekort aan personeel lopen ook transities, zoals de energietransitie vertraging op.

We zien wel een aantal indicatoren die een lichte omslag laten zien. Zo is het landelijke werkloosheidspercentage in de

Daarnaast heeft het tekort aan personeel ook invloed op de kwaliteit die geleverd kan worden in vitale beroepen, zoals

laatste maanden licht gestegen (0,5%). Dit leidt vooralsnog niet tot een toename van het aantal WW-uitkeringen. Het is

bijvoorbeeld het onderwijs en de zorg.

hiermee nog te vroeg om te kunnen spreken van een trend of kentering. Wel is duidelijk dat de periode waarin we ons bevinden zeer onzeker is en de komende periode zal uitwijzen of en zo ja, welke gevolgen dit heeft voor de arbeidsmarkt.

Naar verwachting zet deze krapte zich de komende jaren voort. Economische onzekerheid of recessie kan de krapte tijdelijk beperken. Ook ontwikkelingen zoals robotisering en digitalisering kunnen een enigszins remmend effect hebben. Op langere termijn is het echter niet aannemelijk dat het aantal werkzoekenden het aantal vacatures gaat overstijgen:

3.4

• Vergrijzing en ontgroening neemt toe. Dit heeft met name effect op sectoren zoals zorg en welzijn, industrie en

Kwaliteitssprong

bouwnijverheid. • De economische groei in de Brainportregio zet zich naar verwachting voort. Dit vraagt met name in de techniek- en

Overige ontwikkelingen

Om de economische kracht van Brainport ook in de toekomst te kunnen behouden en versterken is een regionale kwaliteitssprong nodig. Naast onder andere een uitbreiding van het aantal woningen, betere bereikbaarheid van de

IT gerelateerde sectoren om extra medewerkers. Zo heeft de groei van grote bedrijven zoals ASML en VDL effect op het

Brainportregio, uitbreiding van voorzieningen en een verstedelijkingsopgave is met name ook een investering op talent

gehele ecosysteem in de regio waar dit groei-effect (techniek en IT gerelateerd) doorijlt.

nodig. In het kader van de doorontwikkeling mainportstatus is de Strategische Agenda Brainport vastgesteld met daarin

• Transities zoals digitalisering, energietransitie en verduurzaming leiden tot een toenemende arbeidsmarktvraag, met name bij techniek- en IT gerelateerde sectoren. • Doorontwikkeling en groei van speerpuntsectoren automotive, slimme maakindustrie en Foodtech.

de afspraken tussen Rijk en Brainport om dit te kunnen realiseren. Een van de drie pijlers in deze agenda betreft het onderdeel talent. Voor de uitwerking van deze pijler wordt momenteel gewerkt aan een agenda waarin de focus ligt op de aanpak van de huidige en toekomstige krapte op de arbeidsmarkt rondom tech en IT. Voor Helmond, en in het verlengde daarvan de arbeidsmarktregio, vertaalt deze kwaliteitssprong zich onder andere in een uitbreiding van het aantal

De arbeidsmarktkrapte in de technische sectoren is vooral groot in de ICT, bouwnijverheid en energievoorziening.

woningen (en daarmee het aantal inwoners) en het aantal arbeidsplaatsen.

De belangrijkste oorzaken van de huidige vacatures zijn: een toename in de hoeveelheid werk (uitbreidingsvraag), het vrijwillig vertrek van werknemers (vervangingsvraag door mobiliteit) en werknemers die met (pre)pensioen gaan

Deze verstedelijkingsopgave leidt tot een andere inrichting van ruimten; door verdichting van centra en het creëren van

(vervangingsvraag door uittreding). Hierbij is het belangrijk te vermelden dat er niet enkel behoefte is aan hoogopgeleide

mobiliteitshubs zal het aantal inwoners, arbeidsplaatsen en mobiliteit fors vergroten. De kwaliteitssprong biedt daarmee,

technici maar juist ook meer aan uitvoerende functies op middelbaar beroepsonderwijs, als gevolg van de dalende

naast brede welvaartsgroei voor de regio, ook kansen om de aantrekkelijkheid van de stad en regio voor (nieuw) talent te

instroom en diplomering (ROA en SEO,2022) . Uit analyse op het niveau van de Brainportregio blijkt dat in de sector

vergroten; meer reuring, meer sociaal-culturele voorzieningen, hotspots, creatieve broedplaatsen etc.

tech en IT tot en met 2032 jaarlijks ca. 7.100 mensen nodig hebben, waarvan ca. 2.800 op hbo/wo niveau en ca. 4.300 tot en met mbo-4 niveau. Opvallende ontwikkeling daarbij is dat slechts een derde van de afgestudeerden in de

Toekomstige inrichting arbeidsmarktregio

techniekopleidingen uitstroomt naar een technisch beroep in de Brainportregio.

Op basis van het landelijke coalitieakkoord streeft het Rijk naar een uitbreiding en verbetering van de van de arbeidsmarktinfrastructuur. Met een eerste kamerbrief zijn in het najaar 2022 de eerste contouren van deze ontwikkeling

Deze blijvende krapte biedt, naast enorme uitdagingen, ook kansen voor de regio. Werkgevers worden genoodzaakt

gepresenteerd. De basis van dienstverlening ligt, en blijft liggen, in de 35 arbeidsmarktregio’s. Belangrijke landelijke

anders naar werk te kijken. Niet alleen daar waar het gaat om de aanpak van vacatures en HR beleid, maar ook rondom

uitgangspunten daarbij zijn het centraal stellen van de behoefte van de inwoners en werkgevers en het integraal en

het verhogen van arbeidsproductiviteit (meer werk met minder mensen). Zo worden innovaties rondom digitalisering en

ontschot aanbieden van ondersteuning (één intake, één diagnose en één plan). Daarbij is de dienstverlening toegankelijk

robotisering versneld en wordt meer samenwerking noodzakelijk. Daarnaast biedt de krapte op de arbeidsmarkt kansen

voor iedereen die dat nodig heeft via het ‘no wrong door’ principe. Dit betekent een andere vormgeving en inrichting van

voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Werkgevers kunnen het zich niet meer permitteren om bepaalde

de huidige infrastructuur met één herkenbare fysieke en digitale toegang per arbeidsmarktregio. Uitgangspunt daarbij

groepen (onbewust) uit te sluiten; alle talent is nodig.

is dat in alle regio’s gewerkt wordt met dezelfde naamgeving. Vooralsnog wordt daarbij op landelijk niveau gedacht aan ‘Regionaal Werkcentrum’. Hier kunnen werkenden, werkzoekenden en werkgevers met al hun arbeidsmarkt gerelateerde

Groeiende economische onzekerheid

vragen terecht.

Na een periode van economische groei (ondanks de coronacrisis) is de laatste maanden meer (economische) onzekerheid ontstaan. De energiecrisis, grondstoffentekort, inflatie, problemen met het elektriciteitsnetwerk en politieke instabiliteit leiden tot onrust bij onder andere werkgevers en inwoners. Eerdere vanzelfsprekendheden lijken plotseling minder

20

21

4. Opgaven, ambities en doelen De dienstverlening wordt geboden vanuit een regionaal publiek-privaat samenwerkingsverband van sociale partners, gemeenten, UWV, SBB en onderwijsinstellingen. Dit samenwerkingsverband zorgt voor integrale arbeidsmarktdienstverlening aan werkenden, werkzoekenden en werkgevers. Deze landelijke ontwikkeling krijgt de komende jaren ook vorm in de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel. In de regio is in dit kader reeds een

4.1

Stip op de horizon

De vorige hoofdstukken laten zien dat we als arbeidsmarktregio voor forse uitdagingen staan. Dit vraagt van ons als regio om een krachtig toekomstperspectief.

samenwerkingsstructuur opgezet die grotendeels aansluit bij de governance zoals die in de eerste landelijke lijnen naar voren komt. Vanuit deze basis wordt de nieuwe inrichting vormgegeven, waarbij de inhoudelijke lijn aansluit bij de ambities van de regio zoals beschreven in dit document. We kijken op regionaal niveau daarbij naar de doorontwikkeling, samenwerking en ontschotting geredeneerd vanuit de klantreizen. In gezamenlijkheid maken we daarbij keuzes en ontwikkelen we de vorm die in onze regio het beste past, aansluitend bij landelijke kaders. Voor de eerste regionale uitgangspunten rondom dienstverlening wordt verwezen naar hoofdstuk 5.

De arbeidsmarktregio Helmond-De Peel is een duurzame, flexibele en inclusieve arbeidsmarkt die klaar is voor de opgaven van morgen en kan anticiperen op de uitdagingen van vandaag. Dat betekent dat: • Iedereen voor wie dat mogelijk is deelneemt aan het arbeidsproces en gedurende zijn hele loopbaan werk heeft dat bij hem of haar past. • We hebben voldoende en passend talent om de komende maatschappelijke opgaven, transities en economische ontwikkeling van de regio vanuit human capital perspectief waar te maken

Toekomstbestendige beroepsbevolking We willen in Helmond- De Peel een arbeidsmarkt creëren die voor iedereen werkt en blijft werken. Zodat zoveel mogelijk inwoners betekenisvol en betaald werk kunnen doen en iedereen zijn of haar talent kan blijven ontwikkelen en inzetten. Een arbeidsmarkt dus die in balans is, waar iedereen kan meedoen (inclusief). Een arbeidsmarkt met arbeidsfitte werknemers die duurzaam inzetbaar zijn en die hun 21th century skills blijven ontwikkelen. Toekomstbestendig voor werkgevers Een toekomstbestendige arbeidsmarkt voor bedrijven is een arbeidsmarkt waarop zij op het juiste moment kunnen beschikken over de juiste mensen met de juiste skills. Dit is van belang voor bedrijven, zodat zij (betekenisvolle) producten en diensten kunnen (blijven) leveren. Om dat te kunnen doen is het van belang dat zij op het juiste moment kunnen beschikken over mensen met de juiste vaardigheden en motivatie. Daarnaast is het van belang dat bedrijven kunnen innoveren, groeien en ontwikkelen, ook om bij te kunnen dragen aan maatschappelijke opgaven en transities.

Maatschappelijk effect: • Verminderen van sociale en economische tweedeling • Bijdragen aan brede welvaart op individueel niveau en de samenleving als geheel (waarvoor economische stabiliteit, economische ontwikkeling en innovatie nodig is). • Direct kunnen anticiperen op korte termijn urgenties.

4.2

Opgaven en ambities

Wat is nodig om te komen tot een duurzame, flexibele en inclusieve arbeidsmarkt? Aan welke knoppen kunnen we draaien? Op basis van het profiel van de regio en de trends en ontwikkelingen en gesprekken met een breed scala van betrokken partijen tijdens de eerste Conferentie van de arbeidsmarktregio op 7 juli 2022, worden in deze paragraaf vijf opgaven gedestilleerd. Deze opgaven zijn vervolgens vertaald in ambities en concrete doelstellingen. Deze ambities en doelstellingen zijn vervolgens op de tweede Conferentie (op 14 december 2022) gepresenteerd en inhoudelijk besproken. In bijlage 4 is de verkregen input tijdens beide Conferenties weergegeven.

22

23

Van opgave

Naar ambitie

Het verminderen van de kwetsbaarheid en

Iedere inwoner heeft een duurzame en passende plek op de arbeidsmarkt. Inclusieve arbeidsmarkt

vergroten van de veerkracht van de huidige en toekomstige beroepsbevolking en het (nog) onderbenut en onbenut arbeidspotentieel (verminderen van conjunctuurgevoeligheid).

Het (beter) in balans brengen van de vraag- en aanbodzijde van de regionale arbeidsmarkt.

Het minder kwetsbaar maken van regionale bedrijven rondom (toekomstige) human capital vraagstukken.