BU21.03.04E Eindrapportage; Ambitieonderzoek Museum Klok en Peel.pdf

Ambitieonderzoek Museum Klok & Peel Eindrapportage 07-­‐04-­‐2020

1

Managementsamenvatting De gemeenteraad van Asten heeft gevraagd om een ambitieonderzoek dat inzicht moet verschaffen in mogelijke toekomstscenario’s voor Museum Klok & Peel en daarbij behorende financiële consequenties, ook ten aanzien van het subsidieniveau. Directe aanleiding is het voornemen tot een bezuiniging op het structureel subsidieniveau aan het museum. In afwachting van de uitkomsten van het ambitieonderzoek heeft de raad de voorgenomen bezuiniging opgeschort. Het ambitieonderzoek is inmiddels uitgevoerd door een projectgroep bestaande uit een vertegenwoordiging van de gemeente, Museum Klok & Peel, een extern museumdeskundige en een onafhankelijk voorzitter. De belangrijkste bevindingen van dit onderzoek zetten we in deze managementsamenvatting op een rij. Kerngegevens Museum Klok & Peel Typering

Hoofdactiviteit: toont, beheert en bewaart collectie Klok en collectie Peel. Presenteert de geschiedenis en functie van klokken, uurwerken en beiaarden en de geschiedenis van de natuur en cultuurhistorie van de Peel. Voert actief beleid om het museum stevig in de samenleving en de markt te verankeren; partner op cultureel, maatschappelijk en toeristisch gebied. Collecties Collectie Klok: ca. 6.000 objecten. Internationale collectie. Waarde: € 2,4 miljoen Collectie Peel: ca. 30.000 objecten. Regionale collectie. Waarde: € 0,6 miljoen. Museale aanbod 12 vaste presentaties; o.a. Klank van de lage landen en De Peel aan Zee. Grote jaarlijkse wisseltentoonstelling (recent: Death Valley De Peel, Klokken voor Amerika) met actieve randprogrammering van lezingen, workshops enz. Uitgebreid educatieprogramma BO, deels ook VO. Maatschappelijke activiteiten zoals de Pompoendagen, concerten. Expertisefuncties In samenwerking met Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCe) en Staatsbosbeheer is in het museum een Erfgoedpunt Peelhistorie ingericht met naslagwerken, AV-­‐materiaal, lezingen. Ambitie: uitgroeien tot Peelacademie. Kenniscentrum Campanologie: bibliotheek, archief, wetenschappelijk onderzoek. Ambitie: uitgroeien tot internationaal kenniscentrum, mogelijk ook vaste adviesfunctie voor Rijksdienst Cultureel Erfgoed. Publieksbereik Ca. 45.000 bezoekers per jaar. Waarvan ca.

2500 leerlingen. Organisatie Algemeen bestuur (10 leden) onderverdeeld in: Dagelijks Bestuur (4 leden) en operationeel Uitvoerend Bestuur (6 leden). 4 betaalde medewerkers (2,2 fte). 200 vrijwilligers. 15 (parttime) medewerkers gesubsidieerde arbeid (Senzer). Huisvesting Gemeentelijk eigendom. Hoofdgebouw 2.251 m2 netto vloeroppervlak / 2.500 m2 bruto vloeroppervlak. Totaal inclusief bijgebouwen (oranjerie, depot): 3.028 m2 bvo. Tuin: ca. 7.000 m2. Staat van onderhoud: goed, m.u.v. depot (renovatie nodig). Toonbeeld van duurzaamheid; nul op de meter. Financiële Subsidie gemeente: € 233.580,-­‐ + huisvestingsbijdrage € 30.000,-­‐ gegevens Operationele eigen inkomsten (entree, horeca, winkel, verhuur): € 390.600,-­‐ 20181 Fondswerving/sponsoring: € 202.309,-­‐ Verhouding subsidie : eigen inkomsten = 31% : 69%

1 Gekozen is voor cijfers 2018 omdat de benchmark van de museumsector nog geen cijfers 2019 biedt.

2

Museum de Cruquius Haarlemmer meer Museum de Voorde2 Zoetermeer

Museum Veenendaal Veenendaal

Museum Religieuze Kunst Uden Museum Pakhuis Ermelo

MuZEEum Vlissingen

Gemiddeld

Collectie (aantal) Aantal bezoekers Aantal medewerkers Aantal vrijwilligers Huisvesting in m2 Totaal inkomsten Eigen inkomsten Entreegelden (%) Eigen inkomsten Museumkaart (%) Eigen inkomsten Sponsoring (%) Structureel subsidie

35.000 45.238 4 200

6.000 38.371

5.600 5.137

16.000 5.525

10.000 12.330

6.509 12.341

17.000 33.896

10.185 17.933

7

8

2

5

4

7

6

250

36

76

65

34

76

90

2.200 826.49 39,08 4,55 24,48 264.000

1.800 119 658.000 651.000 21,2 0,15

368 303.000 1,67

925 412.000 0,97

-­‐ 1.281 282.000 529.000 3,76 18,59

899 473.000 8

5,32

0,22

1,41

3,38

2,83

10,35

4

2,28

0

4,95

0

2,91

0

2

225.000

267.000

211.000 220.000

Museum Klok & Peel Asten

Beoordeling prestatieniveau Museum Klok & Peel scoort positief op alle waarden die de Museumvereniging aan musea onderkent: collectiewaarde, educatieve waarde, kenniswaarde, belevingswaarde, verbindende waarde en economische waarde. Niet voor niets heeft Museum Klok & Peel in 2014 de landelijke prijs voor beste museum gekregen (Bankgiroloterij). Ook weet het museum goed in te spelen op gemeentelijk beleid (Toekomstagenda 2030, sociaal beleid en beleid vrijetijdseconomie) en het provinciaal beleid (museumbeleid, vrijetijdseconomie). Elke vergelijking met andere musea pakt voor Museum Klok & Peek positief uit, zo blijkt uit de benchmarks die we hebben gemaakt. Het museum weet met verhoudingsgewijs weinig subsidie een forse museumaccommodatie open te houden en daar aantrekkelijke presentaties in te organiseren voor een groot publiek, zowel in de vorm van vaste tentoonstellingen als wisseltentoonstellingen. Daarnaast weet het museum de collecties en verhalen van zowel ‘Klok’ als ‘Peel’ met onderzoeken, publicaties en conferenties als kenniscentrum verder te verdiepen, te behouden en te ontsluiten. In vergelijking met veel andere musea zien we dat Museum Klok & Peel zich actief inzet om zich te verbinden met de lokale samenleving. Van maatschappelijke waarde is ook de inzet van de medewerkers van Senzer. Daarnaast is het museum aantrekkelijk als toeristische hotspot voor de regio.

Het museum doet dat alles met een kleine staf, een groot aantal vrijwilligers en medewerkers met afstand tot de arbeidsmarkt. De collectie is voor een substantieel deel van nationaal belang en wordt adequaat beheerd. Vooral de collectie ‘Klok’ is van nationale, zelfs internationale betekenis. De verhouding eigen inkomsten versus structureel subsidie is in vergelijking met andere musea buitengewoon gunstig. Benchmark musea met vergelijkbaar (gemeentelijk) subsidie (cijfers 2018)

306.000 252.000

247.000

2 Museum de Voorde is een doorontwikkeling van het Oude Stadsmuseum Zoetermeer; 2018 was het transitiejaar waarin de gemeente eenmalig € 290.000,-­‐ aan transitiebudget beschikbaar heeft gesteld.

3

We hebben ook een benchmark uitgevoerd naar musea met een vergelijkbaar bezoekersaantal. Die laat zien dat Museum Klok & Peel zich kan meten met musea die over substantieel meer subsidie beschikken en een veel grotere personeelsformatie kennen, zoals bijvoorbeeld het Nationaal Glasmuseum in Leerdam (€ 660.000,-­‐ subsidie). De keerzijde van het succes is dat Museum Klok & Peel in haar exploitatie uitermate kwetsbaar is. Het hoge prestatieniveau is in de praktijk mogelijk gebleken door de enorme inzet van vrijwilligers, ook op sleutelposities in de organisatie. Waar andere, in omvang vergelijkbare musea het zich kunnen permitteren om directievoering en staftaken op het gebied van o.a. bedrijfsvoering, collectiebeheer, marketingcommunicatie en educatie te beleggen bij betaalde medewerkers, vangt Museum Klok & Peel dit op met vrijwilligers. Het Dagelijks Bestuur en het Uitvoerend Bestuur van Museum Klok & Peel vervullen taken die op de schaal van dit museum eigenlijk door professionals moeten worden uitgevoerd. Museum Klok & Peel heeft als zodanig de formatieproblematiek wel erkend en o.a. met het concept Toerisme Poort geprobeerd structureel budget van de regio en de provincie beschikbaar te krijgen, waarmee de organisatie zou kunnen worden versterkt. Helaas tevergeefs; de provincie ziet het niet als taak structureel te subsidiëren.

Inmiddels heeft het museum te kampen met vacatures in het bestuur waarvoor geen nieuwe mensen gevonden kunnen worden. Hierdoor blijven sleutelposities onvervuld en is thans sprake van een acuut managementprobleem. De benchmark met musea met een vergelijkbaar subsidie toont aan dat deze musea over gemiddeld 6 professionele medewerkers beschikken; bij musea in de benchmark ‘vergelijkbaar bezoekersaantal’ ligt het aantal betaalde krachten op gemiddeld 23. Museum Klok & Peel doet het met slechts 4 medewerkers in loondienst (verdeeld over 2,2 fte). Museum Klok & Peel mist eigenlijk betaalde krachten voor de volgende functies: • Directeur • Administrateur • Medewerker bedrijfsvoering / ICT • Medewerker marketingcommunicatie / sales • Educatiemedewerker • Collectiebeheerder/-­‐registrator In totaal 6 functies; 2 a 3 fte. Gelet op het type functie en op basis van de museum CAO is hiermee een structurele kostenpost gemoeid van bij benadering € 200.000,-­‐ waar de begroting van het museum niet in voorziet. Omdat het museum al zwaar leunt op eigen inkomsten uit entreegelden, winkel, horeca, verhuur, sponsoring en fondswerving, is het niet realistisch de formatie-­‐/exploitatieproblematiek op te lossen door te rekenen met nog meer eigen inkomsten. Ook is het niet reëel er van uit te gaan dat de gemeente structureel meer kan subsidiëren.

We hebben ook een benchmark uitgevoerd naar de hoogte van het gemeentelijk subsidie voor het museum. Daaruit blijkt dat de subsidie die de gemeente Asten aan het museum verleent verhoudingsgewijs al hoog is; van referentiegemeenten met een vergelijkbaar inwonertal, geeft alleen Harlingen iets meer uit aan museumbeleid. Naast genoemde formatie-­‐/exploitatieproblematiek zien wij nog een tweede groot vraagstuk, namelijk de huisvesting. In vergelijking tot andere musea beschikt Museum Klok & Peel over een fors museumcomplex. De benchmark laat zien dat andere musea met eenzelfde subsidie gemiddeld over een museum van ca. 900 m2 beschikken, waar Museum

4

Klok & Peel 2.200 m2 beschikbaar heeft, nog exclusief bijgebouwen. De benchmark ‘vergelijkbare bezoekersaantallen’ laat zien dat daar het gemiddelde van de musea ligt op 1.500 m2. Bij de buitenruimte ligt de verhouding nog schever; Museum Klok & Peel beschikt over verreweg de grootste buitenruimte van alle musea in beide benchmarks. Op basis van de benchmarks kunnen we stellen dat Museum Klok & Peel in vergelijking met de andere musea voor de opgave staat om met een veel kleinere professionele organisatie een veel groter museumcomplex te exploiteren. Scenario’s Tegen de achtergrond van bovenstaande bevindingen hebben we conform de bestuursopdracht voor dit ambitieonderzoek drie scenario’s geschetst: • Scenario 1: Lager ambitieniveau; • Scenario 2: Gelijkblijvend prestatieniveau; • Scenario 3: Verdere groei. Scenario 1: lager ambitieniveau • Bezuiniging van 10% op gemeentelijk subsidie. Ook geen prijsindexering. Is de druppel die de emmer van een onderliggend formatie-­‐/exploitatieprobleem (structureel ca. € 200.000,-­‐) doet overlopen. • Alleen oplosbaar met ingrijpende bijstelling ambitieniveau. In plaats van een museum met bovenregionale, landelijk uitstraling zal moeten worden afgeschaald tot een kleinschalig streekmuseum met substantieel minder maatschappelijke en economische betekenis.

• Afschalen betekent aan de kosten-­‐ en activiteitenkant halveren: -­‐ Deel gebouw/tuin afstoten; halvering huisvestingslasten; -­‐ Collectie van 36.000 objecten naar ca. 18.000 objecten; -­‐ Vaste presentaties: van 12 naar 6; -­‐ Alleen kleine wisseltentoonstelling; geen grote; -­‐ Educatieprogramma inperken; -­‐ Halvering budget marketingcommunicatie.; -­‐ Alleen de personeelskosten blijven ongeveer zoals nu (is feitelijk al een half budget). • Ook aan de batenkant halvering: -­‐ Bezoekersaantal van ca. 45.000 naar ca. 22.500; -­‐ Eigen inkomsten van ca. € 400.000,-­‐ naar ca. € 200.000,-­‐; -­‐ Inkomsten fondswerving van ca. € 200.000,-­‐ naar € 100.000,-­‐. Scenario 2: Gelijkblijvend prestatieniveau • Zoektocht naar aanvullende structurele inkomstenbron van ca. € 200.000,-­‐ om formatie-­‐/exploitatieprobleem duurzaam op te lossen. • Provincie zal mogelijk wel incidenteel willen bijspringen, maar niet structureel. Oplossing zoeken op landelijk niveau in gezamenlijk lobbytraject van museum, gemeente en provincie: -­‐ Subsidie van het rijk zal zeer lastig worden en niet eerder dan 2025 mogelijk zijn (volgende kunstenplan). Toch op inzetten en problematiek aanhangig maken. -­‐ Parallel inzetten op structurele ondersteuning Bankgiroloterij, al vanaf 2022. • Verder doorzetten samenwerking met museum-­‐/erfgoedinstellingen op landelijk niveau.

Structureel samenwerkingsverband zoeken met min of meer verwante musea

5

•

•

zoals Museum Speelklok in Utrecht en vandaaruit met bij voorkeur het Rijksmuseum. Het Rijksmuseum is voorstander van dit soort samenwerkingsverbanden. Huisvesting: bezien hoe het museum compacter geaccommodeerd kan worden, waardoor ruimte ontstaat voor medegebruik van andere functies. Mogelijk verpachten van de oranjerie met grond. In dit scenario blijft het subsidie gelijk. Ook uitstraling, museaal aanbod, collectie, bezoekersaantallen en eigen inkomsten blijven op een vergelijkbaar niveau.

Scenario 3: Verdere groei • Alleen denkbaar met een game-­‐changer. • Game-­‐changer: herpositionering Museum Klok & Peel naar het centrum, nabij c.q. in relatie tot de Koninklijke Eijsbouts Klokkengieterij. • Onderdeel van Centrumplanontwikkeling; benutten leegstand / herbestemmen. Bijvoorbeeld: Patersklooster naast de klokkengieterij. • Boost voor het centrum en aantrekkelijk scenario voor de middenstand. • Combinatie museum-­‐klokkengieterij optimaal benutten. Guided tours door fabriek; biedt verrijking voor het publiek. Hogere bezoekersaantallen haalbaar; 50.000 of meer. • Herhuisvesting vraagt miljoeneninvestering. Te dekken uit opbrengst vrijkomend terrein museum (ca. 10.000 m2; exclusief parkeerterrein); locatie biedt ruimte voor woningbouw (bestemmingsplanwijziging nodig). Aanvullende bijdrage provincie (regio-­‐enveloppe?) en landelijke fondsen. • Multifunctioneel ruimtegebruik tussen museum en Gemeenschapshuis (o.a. gezamenlijke horeca, auditorium annex theaterzaal) is financieel interessant, maar mogelijk niet meer haalbaar. • Lobby richting provincie en rijk, Bankgiroloterij voor structurele oplossing formatie-­‐ /exploitatieproblematiek zoals in scenario 2, evenals samenwerkingsverband met andere musea op landelijk niveau. Transitieperiode Elk van de scenario’s vraagt om een transitieperiode.

Voor elk van de scenario’s geldt ook dat de transitieperiode enkele jaren in beslag zal nemen en dat het betreffende scenario eerst concreet wordt uitgewerkt in een transitieplan, voorzien van een voorstel voor een transitie-­‐organisatie, wat daarvan de kosten zijn en hoe dat gedekt kan worden. Ondertussen is Museum Klok & Peel in een situatie terecht gekomen dat het management zo goed als weggevallen is. Dat betekent dat op zeer korte termijn behoefte is aan een interim-­‐/verandermanager die enerzijds leiding kan geven aan het museum en anderzijds het gekozen scenario uitwerkt in een concreet transitieplan. Het is wenselijk daarvoor tijd te nemen tot het einde van dit jaar. Finale besluitvorming over het uitgewerkte plan kan dan genomen worden begin 2021. Per saldo is dan behoefte aan een interim-­‐/verander-­‐ manager voor de duur van vooralsnog 1 jaar. De kosten hiervan bedragen ca. € 100.000,-­‐. Hiervoor zal een beroep moeten worden gedaan op de gemeente en mogelijk ook op de provincie. Het profiel van de interim-­‐/verandermanager is afhankelijk van het te kiezen scenario. Afrondend merken we op dat voor elk van de scenario’s de veranderopgave groot is en alleen uitvoerbaar wanneer alle direct betrokken partijen zich committeren aan de gekozen oplossingsrichting.

6

Inhoudsopgave 1. Inleiding p. 8 2. Uitgangssituatie p. 9 2.1. Typering museum 2.2. Collecties 2.3. Museale aanbod 2.4. Expertisefuncties 2.5. Publieksbereik 2.6. Organisatie 2.7. Huisvesting 2.8. Financiële gegevens 3. Beoordeling prestaties p. 21 3.1. Museum Klok & Peel in het museale landschap 3.2. Museum Klok & Peel in relatie tot gemeentelijk beleid 3.3. Museum Klok & Peel in relatie tot provinciaal beleid 3.4. Benchmarks met andere musea 3.5. Vergelijking subsidieniveau met andere gemeenten 3.6. Overall beeld 4. Scenario’s p. 36 4.1. Scenario lager ambitieniveau 4.2. Scenario gelijkblijvend prestatieniveau 4.3. Scenario verdere groei Bijlagen: • Bijlage 1: Collecties ‘Klok’ • Bijlage 2: Collecties ‘Peel’ • Bijlage 3: Benchmark met vergelijkbare musea (o.b.v. subsidie) • Bijlage 4: Benchmark met vergelijkbare musea (o.b.v. bezoekersaantal)

7

1. Inleiding De gemeenteraad van Asten heeft op 4 februari jl. een bestuursopdracht vastgesteld om een ambitieonderzoek met betrekking tot Museum Klok & Peel uit te laten voeren. Dit ambitieonderzoek moet de raad inzicht verschaffen in mogelijke toekomstscenario’s en daarbij behorende financiële consequenties, ook ten aanzien van het subsidieniveau. Directe aanleiding is het voornemen tot een bezuiniging op het structureel subsidieniveau aan het museum. In afwachting van de uitkomsten van het ambitieonderzoek heeft de raad de voorgenomen bezuiniging opgeschort. Om uitvoering te geven aan de bestuursopdracht is een projectgroep ingesteld. Deze projectgroep is als volgt samengesteld: • dhr. Ad de Kroon (extern projectleider); • dhr. Fokko Keun (vertegenwoordiger Museum Klok & Peel); • dhr. Wil Verberkt (gemeentesecretaris); • dhr. Marco van Vulpen (extern museumdeskundige). De projectgroep is 6 februari jl. aan de slag gegaan en heeft eind maart onderhavige rapportage opgeleverd. Conform de bestuursopdracht bestaat deze rapportage uit drie delen: • Een informatief deel, waarin de belangrijkste kerngegevens van Museum Klok & Peel op een rij zijn gezet (hoofdstuk 2 Uitgangssituatie).

• Een beoordelend deel, waarin de projectgroep de prestaties van het museum langs de lat heeft gelegd van respectievelijk landelijke museumnormen, gemeentelijk beleid en provinciaal beleid en ook Museum Klok & Peel met benchmarks heeft vergeleken met andere musea (hoofdstuk 3 Beoordeling prestaties). • Een deel met mogelijke toekomstscenario’s (hoofdstuk 4 Scenario’s), waarbij de volgende scenario’s en daarbij behorende (financiële) consequenties in beeld zijn gebracht: - Een scenario dat uitgaat van een lager ambitieniveau; - Een scenario dat uitgaat van continueren van het huidige prestatieniveau; - Een scenario dat voorziet in verdere groei.

8

2. Uitgangssituatie

2.1. Typering museum Museumprofiel De Stichting Nationaal Klok & Peel Museum Asten toont, beheert en bewaart de collectie Klok en de collectie Peel in Museum Klok & Peel. Museum Klok & Peel heeft als missie: Een breed publiek op een onderhoudende, eigentijdse en inspirerende wijze inzichten en belevingen aanbieden, in de geschiedenis en functie van klokken, uurwerken en beiaarden alsook in de geschiedenis van de natuur en cultuurhistorie van de Peel. Zowel de collectie Klok als de collectie Peel geven het museum een bijzondere plaats binnen het Brabantse en het Nederlandse erfgoed. De beiaard-­‐ en klokkencollectie is zelfs van mondiale betekenis en de grootste in zijn soort. Het museum acht het van belang de collecties kwalitatief uit te bouwen en te ontsluiten voor publieksbezoek, educatie en onderzoek. Het museum voert actief beleid om zich stevig in de samenleving en de markt te verankeren als partner op cultureel, maatschappelijk en toeristisch gebied. Daarbij wordt samenwerking aangegaan met andere museale en culturele instellingen, het onderwijs en met organisaties buiten de culturele sector. Op deze wijze beoogt Museum Klok & Peel een gastvrije ontmoetingsplaats te zijn voor bezoekers, de plaatselijke bevolking en partners. Het museum fungeert ook als toeristisch/recreatief knooppunt voor de regio.

Het plein aan de voorzijde is in 2012 heringericht en voorzien van een informatiecentrum voor de Peelregio en logistieke voorzieningen voor bezoekers en toeristen. Bij het entreegebied zijn extra parkeerplaatsen aangelegd. In de Ostaderstraat zijn veiligheidsmaatregelen (inbraak, bandalarm) gerealiseerd. In aanvulling op de reeds bestaande routes langs het museum is in 2012 in samenspraak met het museum een nieuwe fietsroute gecreëerd, die langs nog twee andere toeristische trekpleisters in het Peelgebied voert, zowel aan de Brabantse als Limburgse kant van de Peel. Ontstaansgeschiedenis In 1969 werd in Asten het Nationaal Beiaardmuseum opgericht. In het museum werden de bellen, luidklokken, beiaarden, torenuurwerken en speelwerken getoond die door medeoprichter André Lehr (1929 – 2007) zijn verzameld. In het bijzonder de beiaardcollectie is uitgegroeid tot een collectie van internationale betekenis. Het museum werd in 1975 gehuisvest in een door de gemeente beschikbaar gesteld gebouw op de huidige museumlocatie. In hetzelfde gebouw was sinds 1973 ook het Natuurhistorisch Museum De Peel gevestigd. Dit museum toonde de natuurhistorische collectie, opgebouwd door Jan Vriends (1901 – 1992). De exploitatie van de twee musea werd in 1991 ondergebracht in een gezamenlijke exploitatiestichting.

Beide musea en de exploitatiestichting zijn per 1 januari 2007 gefuseerd in een nieuwe museumstichting. Deze ging de naam Stichting Nationaal Beiaard-­‐ en Natuurmuseum Asten voeren.

9

In de periode van 2007 tot heden is een veelomvattend vernieuwingsproces in gang gezet. Het bestaande museumgebouw is volledig gerenoveerd en uitgebreid met 800 m2. Er is aanzienlijk meer expositieruimte bijgekomen, evenals een nieuwe entree en filmzaal met educatieruimte, een erfgoedpunt, een nieuw museumcafé met buitenterras en nieuwe kantoren waarin voor 15 werkplekken plaats is. De voorzieningen voor bezoekers en medewerkers zijn aangepast aan de huidige eisen voor toegankelijkheid en veiligheid. Het museumcomplex is geschikt gemaakt voor multifunctioneel gebruik door het museum of derden. Na de verbouwing is de vaste opstelling van de collecties ingrijpend vernieuwd. Ook de buitenruimte van het museum is geheel opnieuw ingericht. De tuin is heringericht en aangevuld met een tuinplein en een Oranjerie die voor tal van activiteiten kan worden gebruikt. Het Museumplein aan de voorzijde is heringericht. Na de voltooiing van de nieuwbouw, nieuwe publiekspresentaties en de herinrichting van het buitengebied is het vernieuwde museum op 24 april 2012 officieel door koningin Beatrix geopend. Bij die gelegenheid is ook de nieuwe naam geïntroduceerd: Stichting Nationaal Museum Klok & Peel Asten, verder te noemen Museum Klok & Peel.

In de vernieuwde setting heeft Museum Klok & Peel behoorlijk aan de weg getimmerd met aantrekkelijke vaste presentaties, een uiteenlopend programma aan wisseltentoonstellingen, educatieve programma’s, onderzoek, publicaties en activiteiten voor inwoners uit de regio. Ook is een nieuwe marketingcommunicatie-­‐strategie opgezet om Museum Klok & Peel als toeristisch knooppunt in de markt te zetten. Bekroningen Museum Klok & Peel is in 2014 uitgeroepen tot het beste museum (museumprijs van de Bankgiroloterij i.s.m. de Museumvereniging). Ook is Museum Klok & Peel in de jaarlijkse ANWB-­‐ranking voor aantrekkelijke publieksbestemmingen de afgelopen 6 jaar 4 keer met goud aangemerkt en 2 keer met zilver. Door de Museumvereniging heeft het museum al verschillende keren het keurmerk ‘Kidsproof’ gekregen. En Trip Advisor heeft Museum Klok & Peel het Certificate of Excellence verleend. Tenslotte is het museum enkele keren locatie geweest voor de TV uitzending Kunst en Kitsch. Beleid Museum Klok & Peel werkt met meerjarige strategische beleidsplannen. Het vigerende beleidsplan is Duurzaam op weg naar 2020. Centrale doelstelling van dit beleidsplan is Museum Klok & Peel te laten uitgroeien tot een bovenregionaal museum met landelijke uitstraling, met een goed museaal toekomstperspectief en een sterke positie in de lokale gemeenschap, de Peelregio en op landelijk niveau.

Speerpunten van dit beleidsplan zijn: • Museum Klok & Peel scherp profileren op de landelijke kaart (onderscheidend profiel; campagnes gericht op breed publiek in heel Nederland). • Minimaal 50.000 bezoekers in 2020 in Museum Klok & Peel (scherpe pr marketing; aandacht voor herhalingsbezoek; seizoensspreiding). • De museale kwaliteiten duurzaam uitbouwen met hoge prioriteit voor educatie (hogere kwaliteit collecties middels gericht verzamelbeleid; onderzoek, kennisoverdracht en educatie m.b.t. de collecties en verhalen; digitale ontsluiting). • Museum Klok & Peel uitbouwen als Toerisme Poort De Peel (meer toeristen en bezoekers naar Asten/De Peel; museum grootste publiekstrekker van Asten).

10

• •

Museum Klok & Peel uitbouwen als Participatie Poort (sociaal-­‐maatschappelijke positie van het museum versterken; samenwerking Senzer). Organisatie professionaliseren en verduurzamen (uitbreiding van de vaste bezetting; investeren in vrijwilligersbeleid; samen met de gemeente op zoek naar structurele financiering vanuit regio, provincie, rijk).

Het beleidsplan Duurzaam op weg naar 2020 is destijds ook door de gemeenteraad van Asten onderschreven. 2.2. Collectie Collectieplan Het collectieplan is afgestemd op de bestaande museumstructuur, te weten één stichting waarin de twee collecties zijn opgenomen. Het collectieplan geeft inzicht in de samenstelling en de betekenis van de twee collecties. Het geeft bovendien structuur en duidelijkheid bij het door de museumstichting te voeren collectiebeleid en -­‐beheer. Met het collectieplan voldoet Museum Klok & Peel aan de eisen die worden gesteld om opgenomen te worden in het landelijke Museumregister. En dat is weer nodig om lid te zijn van de landelijke Museumvereniging. En lid zijn van de Museumvereniging is een voorwaarde om de landelijke Museumkaart te kunnen voeren, hetgeen uit oogpunt van publiciteit en marketing weer van groot belang is. De totale collectie (Klok en Peel samen) beslaat ca. 35.800 objecten, waarbij de natuurhistorische collectie (Peel) verreweg de grootste is (ca. 33.000 objecten). Alle objecten zijn geregistreerd volgens museale standaarden. Een deel van de collectie is nog handmatig geregistreerd in inventarisboeken en/of in Excel-­‐bestanden. Het museum is bezig de collectie te digitaliseren en onder te brengen in een geautomatiseerd registratiesysteem: Perfect View.

Het ligt in de bedoeling de collectie in de komende jaren verdergaand te digitaliseren. Een kleine 60% van de collectie is te zien in het museum, als onderdeel van vaste presentaties of wisseltentoonstellingen. Ca. 40% van de collectie wordt bewaard in het depot. Het depot maakt deel uit van de museumaccommodatie en is (gedeeltelijk) voorzien van brandbeveiliging en inbraakbeveiliging. De collectie is verzekerd tegen diefstal en (brand-­‐)schade. De (verzekerde) waarde van de totale collectie bedraagt afgerond € 3 miljoen. Collectie Klok De collectie Klok bestaat uit klokken, beiaarden, astronomische kunstuurwerken, toren-­‐ uurwerken en bellen. In totaal zo’n 2.800 objecten. Van de totale collectie is 75% in eigendom van de collectie stichting en 25 % in bruikleen op basis van een partijen getekende overeenkomst. De totale waarde bedraagt € 2,4 miljoen. De collectie Klok is de grootste klokkencollectie ter wereld. Het verzamelgebied voor de collectie Klok bestrijkt de wereldwijde cultuur-­‐, techniek-­‐ en muziekhistorie van luidklokken, beiaarden, torenuurwerken, bellen en speelwerken. Dit betekent dat in principe de gehele campanologische wereld (campanologie: leer en kennis van beiaard-­‐ en luidklokken) als uitgangspunt wordt gebruikt voor het verzamelbeleid.

11

Klokken zijn universeel en van alle tijden. Ze kunnen worden geluid, gebeierd en bespeeld. Er zijn grote verschillen in vorm en klank en zij hebben wereldwijd diverse functies. In de gelovige wereld verbinden klokken het menselijke met het goddelijke, de aarde met de hemel. Ze maken mensen attent op het verstrijken van de tijd, ze weren het kwade en verkondigen het goede. Door hun signaalfunctie, zoals bij brand, storm en het aankondigen van vreugde en verdriet, kunnen klokken worden gezien als voorlopers van moderne communicatie. En uiteraard als oorsprong van het hedendaagse carillon. De collectie Klok bevat verschillende deelcollecties, waaronder: • Luidklokken met toebehoren en beiaarden uit de Lage Landen (kerncollectie); • Astronomische uurwerken, torenuurwerken en speelwerken (kerncollectie); • Archeologische klokjes uit het Midden-­‐Oosten tot begin jaartelling; • Archeologische klokjes tot aan het begin van de middeleeuwen; • Bijzondere kleine collecties, waaronder de bijenkorf-­‐ en punthoedvormige klokken (gotische tijd), de Romeinse klokjes en bellen, bellenraden en Aziatische klokken. • Bijzondere klokken van topgieters. De doelstelling van het museum is deze verzamelingen in een ruimere context te plaatsen door ook klokken en bellen uit andere culturen te laten zien. De klokken uit Azië, in het bijzonder uit China, zijn eveneens als kerncollectie te beschouwen.

Voor het museum zijn eveneens de grote astronomische kunstuurwerken in de tijdhal van hoge attractieve waarde als combinatie van uurwerk, tijd, klokkenspel, figurenautomaat en astronomische aanduiding. De kerncollectie van de collectie Klok kan worden beschouwd als belangwekkend erfgoed in Nederland, van nationale betekenis en zelfs van internationale allure. Daarnaast heeft de collectie ook een hoge educatieve waarde. In bijlage 1 worden de deelcollecties van de collectie Klok beschreven met vermelding van de cultuurhistorische waarde, de registratiegraad, conditie en bewaaromstandigheden. Voor wat betreft de cultuurhistorische waarde is door experts elk object gewaardeerd op basis van de landelijke standaard: A) Nationaal belang (‘Collectie Nederland’); B) belangrijke collectie vanuit het thema/profiel van het museum; C) beperkt belangrijk en D) niet belangrijk. Een substantieel deel van de collectie is aangemerkt als van nationale betekenis (categorie A) en als belangrijk (categorie B). Collectie Peel De collectie Peel bestaat uit een natuurhistorische collectie over de flora en fauna van de Peel, een aantal insectenverzamelingen en een paleontologische collectie. In totaal zo’n 33.000 objecten. Van de totale collectie is ca. 85% in eigendom van de collectie stichting en 15 % in bruikleen op basis van een partijen getekende overeenkomst.

De totale waarde bedraagt ruim € 0,6 miljoen. Het verzamelgebied bestrijkt in principe de natuurhistorie, paleontologie en flora en fauna van Zuidoost Brabant en Midden-­‐Limburg. Het profiel van de collectie Peel is in de loop der jaren aangescherpt doordat de aandacht in de collectievorming, de presentatie en de natuurstudie, geleidelijk meer specifiek op het Peelgebied werd gericht, meestal gezien tegen een bredere achtergrond (de Nederlandse situatie). Dientengevolge zijn binnen de diverse deelcollecties, naast items van soorten uit het Peelgebied, ook ruimer voorkomende soorten vertegenwoordigd. Het unieke van deze verzamelingen is echter

12

gelegen in het feit dat met name de Peel als uitgangspunt is gebruikt bij het opbouwen van de collectie. Met de Peel wordt het hele gebied bedoeld, de omvang van de oorspronkelijke moerasgebieden met daarom heen de akkers, weilanden en dorpen. De natuurhistorische collectie bevat thans diverse deelcollecties met verzamelingen van dier-­‐ en plantensoorten die vrijwel allemaal in de Peel voorkomen of voorgekomen zijn. De collectie wordt mede in de cultuurhistorische context van de Peel gepresenteerd. Het verband tussen de natuur-­‐ en de cultuurhistorie van de Peel verhoogt de herkenbaarheid en attractieve waarde van het collectieprofiel van het museum. Op het gebied van de cultuurhistorie beschikt het museum over een kleine deelcollectie. De verzamelingen insecten (en andere geleedpotigen) en de paleontologische collectie worden tot de kerncollectie gerekend. Het betreft deelcollecties die een bijzondere en hoge natuurhistorische waarde hebben, grotendeels onvervangbaar zijn en voor het museum gezichtsbepalend zijn. Deze deelcollecties vertegenwoordigen ook een hoge wetenschappelijke waarde. Zowel de insectenverzamelingen als de paleontologische verzameling worden gebruikt als referentieverzamelingen, de insectenverzamelingen op nationaal niveau, de landelijk befaamde paleontologische verzameling zelfs op internationaal niveau.

Aan de hand van de beschikbare collecties kan Museum Klok & Peel in haar presentaties een interessant en verantwoord beeld geven van de veranderingen die plaatsvonden ver voordat de Peel een hoogveengebied was, tot de meest recente veranderingen. De vaste tentoonstelling Peel aan Zee, geopend in 2018, is hiervan een goed voorbeeld. In bijlage 2 worden de onderdelen van de collectie Peel beschreven met vermelding van de natuur-­‐ en cultuurhistorische waarde, de registratiegraad, de conditie en de bewaaromstandigheden. Ook van de collectie Peel is een substantieel deel aangemerkt in de categorie A (nationale betekenis) en B (belangrijke collectie vanuit thema museum). 2.3. Museale aanbod Vaste presentaties. Museum Klok & Peel kent 12 vaste presentaties; 7 over Klok en 5 over Peel. De vaste Klok-­‐ presentaties zijn: 1. Klokken van de wereld een wereld van klokken. 2. De oorsprong van de Klok. 3. Het luiden van de Klok. 4. Klokken gieten. 5. Asten klinkt in de Notre Dame/ Klinken als een klok. 6. De tijd getemd. 7. Klank van de lage landen. De vaste Peel-­‐presentaties zijn: 1. De Peel een mysterie. 2. De zichtbare en onzichtbare natuur. 3. De Peel aan Zee. 4. Van Peelmoeras tot nationaal park. 5. De bewoonde Peel. Het leven van de Vleermuizen.

13

Wisseltentoonstellingen Naast de vaste presentaties organiseert Museum Klok & Peel ook wisseltentoonstellingen, minimaal 1 grote per jaar. De grote wisseltentoonstellingen in de afgelopen 5 jaar: • 2015: De wereld van Jef Rottiers. Bekende Belgische beiaardier, onderwijzer, docent, kunstschilder, componist en auteur. De dertigste verjaardag van zijn overlijden en een minutieus geschilderde replica van de Tuin der Lusten vormden de aanleiding. • 2016: Ja, natuurlijk! Mediakunstmanifestatie over het fenomeen ‘licht’ vooral gericht op jongeren. Interactief project. • 2017: Klokkenroof. De Duitse bezetter gebruikte op grote schaal en systematisch de bronzenluidklokken als grondstof voor de wapenindustrie. Expositie over de klokkenroof tijdens de oorlog; 6.700 klokken uit kerken in de jaren 1942/1943. • 2018: Meisjes van toen/ Jeugd van Tegenwoordig. De tweede wereldoorlog gezien door kinderogen. De expositie gemaakt door en voor kinderen. • 2019: Death Valley De Peel. De Peel is in september 2019 75 jaar geleden bevrijd. De ontelbaar veel verhalen, foto’s en filmmateriaal zijn opgehaald en in een indrukwekkende overzichtstentoonstelling weergegeven. Met bijzondere publicatie. • 2020: Klokken voor Amerika. De voorbereidingen voor deze expositie zijn in volle gang.

De expositie valt samen met een renovatie van de 49 klokken uit Arlington die inmiddels bij de koninklijke klokkengieterij Eijsbouts zijn aangekomen. Educatieprogramma’s Museum Klok & Peel kent een uitgebreid educatieprogramma voor de jeugd. Daarbij wordt onderscheid gemaakt in educatie voor het onderwijs en educatie voor bezoekers, die al dan niet in groepsverband komen. Het educatieve aanbod voor het onderwijs wordt grotendeels door het educatieve team van het museum ontwikkeld (de 2 conservatoren en 5 vrijwilligers). Een aantal programma´s is in samenwerking met Erfgoed Brabant of met een erfgoededucatie-­‐ specialist samengesteld. Voor alle jaargroepen van het primair onderwijs zijn er passende programma´s voorhanden. Zowel voor het thema Klok als voor het thema Peel. Voor het voortgezet onderwijs worden technasium-­‐opdrachten uitgezet en in overleg ook programma´s op maat aangeboden. Verder biedt Museum Klok & Peel maatschappelijke stages aan de leerlingen van het VO. Het aanbod betreft: • Groep 1 en 2: programma Overgisteren • Groep 3 en 4: Tuurke in de Peel of Tuurke in Klokkenland • Groep 5/6/7/8: Speurtocht Klok of Peel; Hoor de Klokken luiden; Op zoek naar meisjes van toen en Klokkenrovers • Voor alle leerjaren BO en VO zijn er rondleidingen. • Voor het VMBO is er een speurtocht met doe-­‐opdrachten. • Maatwerkprojecten educatie, bijvoorbeeld i.h.k.v.

Death Valley De Peel. Met deze programma’s worden ca. 2.424 leerlingen bereikt. Cijfers 2019: Totaal aantal leerlingen 2.424 Waarvan BO 2.124 Waarvan VO 300

14

Aantal groepen 111 Waarvan uit Asten 23 Aantal scholen 43 Waarvan uit Asten 8 Randprogrammering Rondom de wisseltentoonstellingen wordt een actieve randprogrammering verzorgd met lezingen, boekpresentaties en workshops. Daarnaast organiseert Museum Klok & Peel publieksactiviteiten die niet direct met de collectie en/of de tentoonstellingen te maken hebben, waaronder: • Een jaarlijkse lezingenreeks Cultuurgeschiedenis van de Peel die gezamenlijk door Stg. Behoud Kasteelerfgoed Asten en de heemkundekringen Asten/Someren en Deurne en wordt georganiseerd. • Concerten in de Orangerie; zo’n 6 tot 10 per jaar voor in totaal 700 bezoekers. • De jaarlijkse Pompoendagen met meer dan 10.000 bezoekers in 9 dagen tijd. • De Oosterse Dagen (800 bezoekers). • De Museumweek (600 bezoekers). • Alle Klokken luiden (800 bezoekers). • Verschillende kinderactiviteiten (3-­‐4 per jaar met 1500 bezoekers). Museum Klok & Peel verhuurt ook ruimten aan maatschappelijke organisaties, zowel incidenteel als structureel. Vaste gebruikers zijn: Groei en Bloei, RHC, Heemkundekring De Vonder, Heemkundekring HN Ouwerling, Handbellenkoor Asten, Senzer en de Klot. In dit verband is verder te noemen dat ook het werken in o.a. de kruidentuin in een behoefte voorziet. 2.4.

Expertisefunctie Peelacademie In samenwerking met het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCe) en Staatsbosbeheer (beheerder van Nationaal Landschap De Peel) is in het museum een erfgoedpunt voor Peelhistorie ingericht. Met het erfgoedpunt wordt voorzien in een ontmoetingsplek waar bezoekers kennis kunnen maken met de gedeelde ontstaansgeschiedenis van natuur en cultuur van De Peel. Het publiek kan er naslagwerken raadplegen en verhalen over De Peel van vroeger uitwisselen en vastleggen. In feite maakt het erfgoedpunt het mogelijk in combinatie met de in het museum aanwezige collecties de culturele biografie van De Peel te tonen. Museum Klok & Peel heeft de ambitie om de expertisefunctie over natuur en cultuur van De Peel door te ontwikkelen in een centrum voor Peelstudies, onder de naam Peelacademie. De Peelacademie moet voor zowel een breed publiek als specialistische onderzoekers een bron van kennis zijn over de cultuurhistorie, de natuurhistorie en natuur en landschap van De Peel. Kenniscentrum Campanologie Naast een beiaard-­‐ en klokkencollectie van internationale allure beschikt het museum over een campanologische bibliotheek en archief die in hun genre de rijkste zijn ter wereld. Bibliotheek en archief vormen in feite een documentaire grondslag voor de in het museum aanwezige collectie. Bibliotheek en archief zijn eveneens van grote waarde voor

15

wetenschappelijk onderzoek, doeleinden van studie en andere vormen van kennisontwikkeling en –overdracht op het terrein van de campanologie. Museum Klok & Peel heeft de ambitie om deze kennisfunctie uit te laten groeien tot een internationaal expertisecentrum voor zowel de klokkencultuur als de technische kant van de campanologie. Daartoe is in 2017 de Singing Bronze Foundation, van start gegaan. Deze nieuwe stichting heeft een sterk ondersteunende rol voor het museum, zowel met betrekking grootschalige projecten als (wetenschappelijke) kennisontwikkeling. Eén van de grote projecten is de realisatie van het project The Netherlands Carillon (Arlington, USA). Dit is een project dat bestaat uit een volledige renovatie van het Nederlandse oorlogsmonument nabij de nationale begraafplaats Arlington in Washington DC in de Verenigde Staten. Daar wordt momenteel de beiaardtoren geheel gerenoveerd. Onder regie van de Nederlandse ambassade worden fondsen in de VS geworven voor het vernieuwen van het carillon. Deze beide projecten worden uitgevoerd door de National Park Service (NPS) in Washington. Singing Bronze Foundation heeft een belangrijke adviserende rol in het project en in de vernieuwing van het carillon, een schenking uit 1952 van het Nederlandse volk aan de Verenigde Staten vanwege de Amerikaanse hulp bij de bevrijding en het Marshallplan.

De klokken komen naar Asten om door de Koninklijke Eijsbouts te worden gestemd. Ook zal in Museum Klok & Peel medio 2020 een grote tentoonstelling over The Netherlands Carillon worden georganiseerd, met prof. Luc Rombouts als curator. Vanuit de Singing Bronze Foundation zijn ook contacten met de Rijksdienst Cultureel Erfgoed (RCE) om te bezien of Museum Klok & Peel de landelijke advies-­‐ en expertisefunctie kan vervullen op het gebied van klokken en beiaarden, zoals die nu nog door de RCE wordt uitgevoerd. 2.5. Publieksbereik In de periode vanaf de fusie (2007) tot aan de vernieuwbouw (2012) lagen de bezoekersaantallen op gemiddeld 37.000 per jaar. In de periode vanaf de nieuwbouw tot heden schommelen de bezoekersaantallen rond de 45.000 per jaar. Een substantieel deel van de bezoekers betreft toeristen/bezoekers. Hoeveel is niet bekend; Museum Klok & Peel houdt niet systematisch bij waar de museumbezoekers vandaan komen (met uitzondering van de bereikte leerlingen via scholen). 2.6. Organisatie Rechtsvorm en bestuur De Stichting Nationaal Beiaardmuseum en Natuurmuseum Asten is verantwoordelijk voor de exploitatie van Museum Klok & Peel. De oude stichtingen van voor de samenvoeging (Stichting Nationaal Beiaardmuseum en Stichting Natuurmuseum Asten) bestaan nog steeds als collectiestichtingen.

Deze stichtingen hebben hun collecties in langdurige bruikleen gegeven aan Museum Klok & Peel. Museum Klok & Peel kent een Algemeen Bestuur, een Dagelijks bestuur en Uitvoerend Bestuur. Taken en bevoegdheden tussen deze bestuursgeledingen zijn vastgelegd in een

16

bestuursreglement. Het Algemeen Bestuur stelt de strategie en het beleid vast en draagt de eindverantwoordelijkheid voor het functioneren van het museum op zowel zakelijk als artistiek gebied. Binnen het bestuur is een taakverdeling afgesproken. Uit haar midden formeert het Algemeen Bestuur een Dagelijks Bestuur dat feitelijk de directie over het museumbedrijf voert. Verantwoording wordt afgelegd binnen het Algemeen Bestuur en via het jaarverslag. Het Algemeen Bestuur bestaat uit 10 leden. Daarvan vormen er 4 leden het Dagelijks Bestuur en geven leiding aan het museum. Dit zijn de voorzitter, secretaris, penningmeester en het bestuurslid met museaal beleid in de portefeuille. Daarnaast is sprake van een Uitvoerend Bestuur dat bestaat uit 6 leden: • Bestuurder Museale zaken en projecten. • Bestuurder Evenementen en activiteiten. • Bestuurder Operationele en Facilitaire zaken. • Bestuurder Verkoop en Communicatie. • Bestuurder Relatiebeheer Sponsoring en Vrienden. • Bestuurder ICT en werkprocessen. De leden van het Dagelijks Bestuur en de leden van het Uitvoerend Bestuur vervullen in essentie staf-­‐ en directietaken die in andere, vergelijkbare organisaties door betaalde krachten worden uitgevoerd. De bestuursleden vervullen hun functie onbezoldigd (zowel Algemeen Bestuur als Dagelijks Bestuur). Het bestuur volgt de Governance Code Cultuur.

Van de 10 bestuursfuncties zijn er momenteel 6 vacant. Ook de voorzitter en de penningmeester hebben hun vertrek aangekondigd. Voor de voorzitter is dat 1 juli 2020. Professionele kernorganisatie Museum Klok & Peel kent een kleine professionele kernorganisatie van in totaal 2,2 fte, bestaande uit: • Een operationeel manager. • 2 parttime conservatoren: -­‐ 1 conservator Klok (verantwoordelijk voor permanente en tijdelijke exposities, bewaren, beheren en toegankelijk maken en uitbreiden van collectie(beleid) Klok, rondleiders aansturen, beheer van bibliotheek en depot; -­‐ 1 conservator Peel (idem zoals boven, maar dan voor collectie Peel en daarnaast verantwoordelijk voor het educatie. • Een parttime secretaresse bestuurlijke ondersteuning en -­‐communicatie. Deze medewerkers besteden ook vaak vrije tijd aan het museum. Vrijwilligers Museum Klok & Peel werkt met een groot aantal vrijwilligers: ca. 200. Deze zijn voor het voortbestaan van het museum van cruciaal belang. Ook voorziet het museum hiermee in een belangrijke ontmoetingsfunctie. In de praktijk worden twee soorten vrijwilligers onderscheiden: • De vrijwilliger die zich minimaal één dagdeel en soms meerdere dagdelen inzet voor vaste taken, waaronder bestuur, de werkplaats, administratie, ICT, telemarketing, financiën, receptie, museumcafé, tuin, rondleidingen, educatiebegeleiding, relatiebeheer, winkel.

17

•

De projectleider die met de projectmatige of evenementenvrijwilligers helpt bij een project of een evenement, zoals de Pompoendagen.

Sommige vrijwilligers vervullen meerdere functies. Afspraken over uit te voeren taken, rechten en plichten worden in een vrijwilligersovereenkomst vastgelegd. Gesubsidieerde arbeid Er zijn dagelijks ca. 15 medewerkers (parttime) via de Senzer Groep (sociale werkvoorziening) werkzaam in museum café en backoffice en in onderhoudsfuncties binnen en buiten. De bekostiging is voorzien in de huidige subsidie. De toekomst van deze groep is door wettelijke maatregelen onzeker. Mede hierdoor is geen aanwas te verwachten en ook medewerkers met leidinggevende kwaliteiten zijn niet meer beschikbaar Partnerships en samenwerkingsverbanden Museum Klok & Peel kent verschillende samenwerkingsverbanden met uiteenlopende partijen, waaronder de VVV, verblijfsaccommodaties, Onis, Lev, BB Nijssen, Plein5, Wllibordhaeghe (Fletcher), Nobis, Westend, Nederheide, de ANWB, Kruidvat, Rabobank Ticketplus, KBO, Museumkaart, Korein, Lidl, Eindhovens Dagblad, Zonnebloem en Busidee. Het museum ontvangt jaarlijkse bijdragen van tientallen sponsoren. Dit kunnen vaste sponsoren zijn, maar ook projectsponsoren. Daarnaast telt het museum ruim 600 vrienden verdeeld over platinum-­‐, goud-­‐ en zilvervrienden. 2.7.

Huisvesting Gebouw De oppervlakte van het hoofdgebouw van het museum bedraagt netto 2.251 m2 (= 2.500 bruto), exclusief de oranjerie en aangebouwde ruimten van ca 285 m2, de schob 58 m2 en de buitenexpositie (Notre Dame) van 185 m2. Dus totaal 3.028 m2 gebouw. Museum Klok & Peel heeft de beschikking over een museumtuin van ca. 7.000 m2. Hoewel dit als zodanig geen museale kerntaak is, past de tuin wel bij het museale profiel en het bieden van een gastvrije, inspirerende ontmoetings-­‐ en pleisterplaats voor een breed publiek. De tuinen zijn met in De Peel voorkomende flora ingericht, bedoeld om het publiek kennis te laten maken met praktische natuurbescherming en natuurbeleving. In deze zin ondersteunt de tuin de in het museum tentoongestelde collectie Peel. Naast een kruidentuin biedt het museum ook een klankentuin. De tuinen spelen voorts een belangrijke rol bij educatie en evenementen. Staat van onderhoud Het onderhoud van het gebouw is in goede staat. Voor het onderhoud van de installaties e.d. zijn onderhoudscontracten afgesloten. Het klein onderhoud wordt zoveel mogelijk door de vrijwilligers gedaan. Indien noodzakelijk worden externen ingeschakeld. Een probleem is de vloer in de entree en grote ruimte. Deze voldoet niet een de kwaliteitseisen die voor deze vloer gelden. Naar een oplossing hiervoor wordt gezocht. Er is een start gemaakt met energiemaatregelen.

In het museum is alle verlichting vervangen door led. Een grote zorg is het depot. Deze voormalige stal voldoet niet aan de minimaal te stellen eisen van isolatie en vochtwering.

18

Eigendomssituatie Het museumcomplex is eigendom van de gemeente Asten. Met de gemeente is een langdurige overeenkomst voor huur en onderhoud aangegaan. Dank zij de recente renovatie en uitbreiding van het museum beschikt het thans over een museumgebouw dat ten behoeve van de collectie-­‐ en publieksfunctie beantwoordt aan de eisen van de huidige tijd. Het biedt een veilige en comfortabele werkplek voor de medewerkers. De gebouwen zijn op een polis van de gemeente verzekerd. Gebouwbeheer Het totale museumcomplex is fysiek optimaal toegankelijk voor bezoekers, inclusief mensen met een handicap. Het museumgebouw is voorzien van tal van voorzieningen voor duurzaamheid en energiebesparing. Het is optimaal geïsoleerd en heeft groene sedum-­‐ daken, spaar-­‐ en ledverlichting, een bodemwaterproject en een installatie voor warmte-­‐ /koudeopslag. Op het dak van het museum en het dak van het depotgebouw zijn zonnecollectoren geplaatst. De collectoren produceren de helft van de bruto stroomcapaciteit van het museumcomplex. Het ligt in het voornemen uiteindelijk het eigen stroomverbruik geheel zelf te produceren. Museum Klok & Peel valt volgens de risicoklasse-­‐indeling van het Nationaal Centrum voor Preventie (NCP) in de hoogste klasse. Dit vereist, zeker voor specifieke delen van de collecties, beveiliging op basis van maatwerk.

Dit geldt in het bijzonder voor brand-­‐ en inbraakbeveiliging en de klimaatbeheersing van de collecties. Op basis van de knelpunten en aanbevelingen van een risicoanalyse is een plan van aanpak voor de veiligheidszorg opgesteld. Dit plan wordt jaarlijks geactualiseerd. Met de verbouwing en herinrichting van het museumgebouw in 2011 is een groot aantal veiligheidsmaatregelen uitgevoerd. Door extra isolatie van de buitenschil van het museumgebouw en de toepassing van ledverlichting in de vitrines is een verdere verbetering van klimaatbeheersing van de collecties mogelijk gemaakt. Het museumgebouw verkeert in een goede staat van onderhoud. Dat geldt niet voor het depotgebouw met werkruimten en overige facilitaire voorzieningen, gelegen aan de overzijde van het museum aan de Ostaderstraat. Dit gebouw is aan renovatie toe. Het verbeteren van de bouwkundige staat is nodig om opslag en bewaaromstandigheden van de collecties op het vereiste niveau te brengen, inbraakbeveiliging te verbeteren en het ruimtegebruik efficiënter te kunnen organiseren. Ook zijn maatregelen nodig in het kader van nul op de meter. Er ligt een renovatieplan dat o.a. bestaat uit het isoleren en bekleden van de gevels, het aanbrengen van isolatieglas, het maken van extra geklimatiseerde ruimtes, het verbeteren van de vluchtwegen en het vernieuwen van de technische installaties voor verwarming en elektriciteit.

Tevens worden aparte ruimtes voor de opslag van materialen voor expositie en evenementen ingericht. Nog niet duidelijk is in welke mate de gemeente financiële middelen beschikbaar stelt c.q. in hoeverre het museum zelf in dekking kan worden voorzien uit de begrotingsruimte voor onderhoud en investeringen. Nul op de meter Op het gebied van duurzaamheid heeft museum Klok & Peel ingrijpende maatregelen genomen. Het museum heeft de ambitie om nog dit jaar geheel gasloos te zijn en het stroomgebruik volledig zelf te produceren. Het museum wil zich ook als groenste museum van ons land op de kaart zetten. Naast energiebesparende en energieopwekkende maatregelen biedt Museum Klok & Peel duo laadpaal voor elektrische auto’s en

19

oplaadpunten voor elektrische fietsen en mobiele telefoons. Verder is bij het fietsservice punt een zogenoemd Heklucht geplaatst. In dit robuuste hekwerk zit een fietspomp verwerkt. Het museum heeft de ambitie om op het terrein een Duurzaamheidspaviljoen te vestigen waarin bezoekers worden geïnformeerd over duurzaamheid en hoe deze in het museum is toegepast. Al met al wil het museum een inspirerend voorbeeld zijn voor andere musea en instellingen op het gebied van duurzaamheid. 2.8. Financiële gegevens Begroting 2019 Lasten Baten Personeelskosten 275.800 Exploitatiesubsidie 239.417 Operationele kosten Operationele inkomsten Huisvestingkosten 114.000 Eigen inkomsten 402.900 Algemene kosten 137.300 Bijdrage huisvesting 30.000 Activiteiten 112.000 Rente baten -­‐ Afschrijvingen 31.717 Rente 1.500 200.000 Projecten en tentoonstelling 200.000 Projecten Sponsoring Totale lasten 872.317 Totale baten 872.317 De subsidie van de gemeente wordt dus gebruikt als gedeeltelijke dekking van de vaste lasten; ongeveer de helft. De andere helft van de vaste lasten haalt het museum binnen uit eigen inkomsten. Alle variabele lasten voor activiteiten, projecten, tentoonstellingen worden volledig uit eigen inkomsten bekostigd. Het museum heeft met de gemeente afgesproken dat het groot onderhoud aan het gebouw door het museum wordt uitgevoerd.

De gemeentelijk bijdrage voor groot onderhoud (eigenaarsdeel) bedraagt € 27.500,-­‐ en is opgenomen in de balans. Verhouding subsidie : eigen inkomsten Het totaal aan ontvangsten in 2018 bedroeg volgens de jaarrekening € 826.487,-­‐. Een deel hiervan betreft de exploitatiesubsidie van de gemeente Asten a € 233.578,-­‐. Dit is 28,3% van de totale inkomsten. De operationele inkomsten (entreegelden, horeca, winkel verhuur) in 2018 bedroegen € 390.600,-­‐. Dit is 47,3% van de totale inkomsten. Aan projectsubsidies en sponsorinkomsten is in 2018 € 202.309,-­‐ opgehaald; dit is 24,4% van de totale inkomsten. Daarmee komt de verhouding subsidie : eigen inkomsten op afgerond 28% : 72%. Wanneer de huisvestingsbijdrage van de gemeente wordt meegerekend dan komt de verhouding op 31% : 69%. Hoe zich dat verhoudt tot andere musea wordt duidelijk in de benchmark in het volgende hoofdstuk. Vermogenspositie Het eigen vermogen bedraagt volgens de jaarrekening 2018 € 70.216,-­‐. Daarnaast is er een post bestemmingsreserve per 31 december 2018 van € 140.015,-­‐. bestaande uit vooruit ontvangen projectsubsidies, gereserveerde sponsorgelden en ontvangen sponsorgelden uitsluitend bestemd voor projecten buiten de exploitatie van het museum.

20

3. Beoordeling prestaties 3.1. Museum Klok & Peel in het museale landschap Waardebepaling musea De landelijke Museumvereniging heeft de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar het belang van musea en daarover gepubliceerd. Kort samengevat kent de Museumvereniging de onderstaande functies en daarmee samenhangende waarden aan musea toe.

Beoordeling Museum Klok & Peel en de museale waarden Ø Collectiewaarde. Museum Klok & Peel heeft een grote collectie van ca. 36.000 objecten, enerzijds een internationale, ‘s werelds meest omvangrijke klokkencollectie en anderzijds een grote collectie natuurhistorie over de flora en fauna van De Peel. De collectie wordt museaal geregistreerd conform de standaard van het museumregister. De collectiewaarde is groot gemeten naar de landelijke normen; veel Categorie A (nationaal belang) en categorie B (thematisch belangrijk). Ø Educatieve waarde. Museum Klok & Peel kent educatieprogramma’s voor BO en VO. Jaarlijks komen ruim 2000 leerlingen naar het museum. Veel ouders en opa’s en oma’s bezoeken met hun (klein)kinderen het museum De educatieve waarde is groot. Ø Kenniswaarde. Museum Klok & Peel ontwikkelt zich behalve als museum ook als kenniscentrum. Zowel voor wat betreft de natuurhistorie en de cultuurhistorie van De Peel, als ten aanzien van de campanologie (klokkenkunde). Op beide domeinen neemt het museum initiatieven die bijdragen aan het ontsluiten van kennis over het domein en de verspreiding onder een breed publiek. Voorbeelden hiervan zijn: de ontwikkeling van de Peelacademie en de Singing Bronze Foundation. Bij deze ontwikkelingen worden regelmatig wetenschappers berokken wat o.a.

leidt tot publicaties en de basis legt voor tentoonstellingen en ander publieksactiviteiten. De kenniswaarde van Museum Klok & Peel is hoog. Ø Belevingswaarde. Museum Klok & Peel biedt een gevarieerd en professioneel programma voor het publiek met vaste presentaties, wisseltentoonstellingen, educatie, lezingen en workshops. Ook biedt het museum een museum café en museumwinkel. De presentaties en de ontvangst worden door het publiek goed gewaardeerd (NB: Infodocument klanttevredenheid). In 2015 heeft museum de nationale Museumprijs gewonnen. De belevingswaarde van het museum is hoog.

21

Ø Verbindende waarde. Het museum biedt onderdak aan een aantal maatschappelijke organisaties. In het museum zijn 200 vrijwilligers werkzaam. Via Senzer biedt het museum werkgelegenheid aan 15 mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het museum organiseert ook maatschappelijk activiteiten voor de eigen inwoners zoals de jaarlijkse Pompoendagen. Op actuele thema’s zoals de herdenking van WO II met het programma Death Valley De Peel worden tal van historische verenigingen, deskundigen, maatschappelijke organisaties en betrokken inwoners verbonden in gezamenlijke projecten. De verbindende waarde van het museum is hoog. Ø Economische waarde. Museum Klok & Peel versterkt het imago van de gemeente Asten op twee karakteristieken: als genius loci van de beiaard-­‐ en luidklokken en de ligging midden in de prachtige Peel. Het museum trekt ca. 45.000 bezoekers per jaar die goed zijn voor zo’n € 344.000,-­‐ (2018) aan opbrengsten uit entree en museumwinkel/-­‐café. Het museum biedt arrangementen met hotels in de regio. Het museum is een knooppunt voor toeristische fiets-­‐ en wandel in de regio. De economische waarde is lastig uit te drukken. In harde euro’s aan inkomsten van bezoekers en/of aan werkgelegenheid is de waarde beperkt. Qua imago voor de gemeente Asten en als aanleiding voor een bezoek is de economische waarde (potentieel) wel hoog te noemen.

Kritische kanttekeningen: • Het concept Toerisme Poort is mede door Museum Klok & Peel ontwikkeld, in een poging de provincie te verleiden (semi-­‐)structureel bij te laten dragen in de exploitatie hiervan. Hoewel het museum feitelijk als Toerismepoort functioneert heeft de provincie tot op heden geen structurele middelen hiervoor beschikbaar willen stellen. • Bezoekers aan het museum besteden ook geld in de lokale economie. Onderzoek wijst uit dat toeristen die een museum bezoeken ook zo’n € 50,-­‐ per dag besteden aan o.a. eten, drinken, winkelen en vervoer. De ligging van Museum Klok & Peel buiten het centrum van Asten maakt dat bezoekers niet of beperkt bij de lokale middenstand komen. Verder: door het museum worden nagenoeg alle leveringen en diensten geplaatst bij de plaatselijke middenstand en bedrijfsleven. Ontwikkelingen in de museumsector De museumsector doet het goed. Al jaren stijgen de bezoekersaantallen; in de laatste tien jaar zijn die meer dan verdubbeld. De stijging komt vooral op het conto van de grote musea in de Randstad en enkele, vaak provinciaal gesubsidieerde musea buiten de Randstad, zoals Museum De Fundatie (Zwolle), het Noordbrabants Museum (Den Bosch) en het Drents Museum (Assen). Kleinere en middelgrote musea hebben het lastiger.

Over de positie van de kleinere en middelgrote musea in de regio zijn de laatste jaren verschillende publicaties en rapporten verschenen, onder andere van de Museumvereniging en de Raad voor Cultuur. Deze studies zijn vrij eensluidend over wat er nodig is om (ook) van kleine en middelgrote musea aantrekkelijke en duurzame voorzieningen te maken, met een breed draagvlak in de (lokale) samenleving. De opgave voor kleine en middelgrote musea in de regio luidt kort samengevat als volgt:

22

A. Maak onderscheidend profiel Ø Breng focus aan in het verhaal van jouw museum Ø Speel met je presentatie in op de wensen van het publiek Ø Denk ook buiten de muren van het museum Ø Verbind het verleden met het heden en de toekomst

B. Treed naar buiten en verbind! Ø Marketingcommunicatie minimaal 10% begroting Ø Bied een platform voor inwoners Ø Wat kun jij betekenen voor andere maatschappelijke organisaties? Ø Analyseer wie je stakeholders zijn en ga daarmee relatie aan

C. Vergroot de slagkracht van je organisatie Ø Zoek de samenwerking met verwante musea in de regio Ø Werk samen met commerciële aanbieders met dezelfde doelgroep Ø Organiseer professionele ondersteuning Ø Veel vrijwilligers; zij handen aan het werk en ook ambassadeurs

Beoordeling Museum Klok & Peel in het licht van ontwikkelingen museumsector Ø Gesteld kan worden dat Museum Klok & Peel buitengewoon actief, daadkrachtig en effectief is op de opgaven waar kleinere en middelgrote musea voor staan waar het gaat om de focus op een onderscheidend museumprofiel (A) en het naar buiten treden en verbinden (B). Ø Het beeld is minder eenduidig bij de opgave om de slagkracht van de organisatie te vergroten (C). Weliswaar is het museum ook op dit front actief, maar nog niet op alle onderdelen even effectief. Het aantal vrijwilligers is ongekend hoog. Ook de samenwerking met Senzer is substantieel. Maar op het punt van meer professionele ondersteuning is er structureel een tekort. Het concept Toerisme Poort / Iconen van Brabant had hier in moeten voorzien, maar daar is geen draagvlak voor gebleken in de regio en bij de provincie. Wel weet het museum met incidentele initiatieven en fondswerving professionele ondersteuning op projectbasis te verwerven, maar dit voorziet niet in de behoefte aan meer structurele ondersteuning door professionals. Ook het punt van samenwerking met verwante musea in de regio geldt dat dit wel op projectbasis gebeurt, zoals bij Death Valley De Peel, maar niet structureel. Ook hier had het concept Toerisme Poort in moeten voorzien, maar dat is dus niet van de grond gekomen. 3.2.