Inventariserend onderzoek Woonzorgvisie Assen
Tekst van het document
MAART 2025
Inventariserend onderzoek
Woonzorgvisie Assen Foto: Martin Postmus
TRENDBUREAU DRENTHE IS ONDERDEEL VAN CMO STAMM 1
Colofon Titel:
Inventariserend Onderzoek Woonzorgvisie
Datum:
Maart 2025
Opdrachtgever:
Gemeente Assen
Auteurs:
Simone Barends Fenna Bolding Annemieke Potze
Adres: Trendbureau Drenthe, onderdeel van CMO STAMM Laan Corpus den Hoorn 100-2 9728 JR GRONINGEN www.trendbureaudrenthe.nl
Copyright 2025, CMO STAMM Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schri�elijke toestemming van CMO STAMM. Voor zover het maken van kopieën is toegestaan op grond van ar�kel 16B Auteurswet 1912j° het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1995, Stb. 471 en ar�kel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor we�elijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de S�ch�ng Reprorecht (Postbus 882, 1180 AW Amstelveen). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze opgave in bloemlezingen, readers en andere compila�ewerken (ar�kel 16 Auteurswet 1912) dient men zich te wenden tot CMO STAMM.
2
Inhoudsopgave Inleiding .......................................................................................... blz. 4 Landelijke context Leeswijzer Kerncijfers ....................................................................................... blz. 7 De inwoner ..................................................................................... blz. 11 Vrijwilligerswerk Mantelzorg Lichamelijke en psychische klachten Ervaren gezondheid Langdurige aandoeningen Kwetsbare inwoners Indicaties Ondersteuning vanuit welzijn Eenzaamheid Ontmoeten en ondersteunen Het huis ........................................................................................... blz. 18 Woningmarkt Zelfstandig wonen zonder aanpassingen Zelfstandig wonen met aanpassingen Woonvormen voor behoefte aan lichte ondersteuning Woonvormen voor behoefte aan gemiddelde ondersteuning Woonvormen voor behoefte aan intensieve ondersteuning Alternatieve woonvormen Jongerenhuisvesting Rol van nieuwbouwprojecten Doorstroming De wijk .......................................................................................... blz. 32 De leefbare wijk Veiligheid Openbare voorzieningen Zorgaanbod Ervaren leefbaarheid Draagkracht en draaglast in de wijk Leefbaarheid in de openbare ruimte De stad en regio ............................................................................ blz.
43 Zorgvraag en aanbod Aandachtsgroepen en urgenten Kernpunten per wijk ........................................................................ blz. 49 Bijlages ............................................................................................ blz. 58 Bijlage 1: bronnenlijst Bijlage 2: kaart Aedes Bijlage 3: profielen voorzieningen per wijk Bijlage 4: trajecten Vaart Welzijn per wijk Bijlage 5: bouwjaar woningvoorraad per wijk Bijlage 6: voorbeelden bestaande initiatieven voor ontmoeting Bijlage 7: schematische weergave indicaties wmo, wlz, zvw
Inleiding ACHTERGROND De gemeente Assen werkt samen met maatschappelijke partners aan de woonzorgopgave in de gemeente. Gezamenlijk werkt men aan de ontwikkeling van een breed gedragen woonzorgvisie en een daarop gebaseerd uitvoeringsprogramma voor de komende 10 jaar. Het traject is medio 2024 gestart en bestaat uit zes fases. Momenteel wordt gewerkt aan de uitvoering van de onderzoeksfase, waarin de gemeente samen met maatschappelijke partners inzet op het inventariseren en inzichtelijk maken van (bestaande) kennis. Op basis van de eerder vastgestelde ambities en geformuleerde onderzoeksvragen, geven we in dit rapport antwoord op de belangrijkste kennisvragen.
4
LANDELIJKE CONTEXT Wetgeving In maart 2024 is het wetsvoorstel ‘Versterking regie volkshuisvesting’ gepubliceerd en aangeboden aan de Tweede Kamer. Onlangs is een aangepast voorstel naar de Tweede Kamer verzonden. Duidelijk is dat gemeenten een volkshuisvestingsprogramma moeten opstellen, dat uiterlijk 2 jaar na de vaststelling van de wet beschikbaar is. Het gemeentelijk volkshuisvestingsprogramma moet een visie op wonen en zorg omvatten. Doel en inzet van de woonzorgvisie is het integraal en regionaal aanpakken van de huisvestingsproblematiek met de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding voor aandachtsgroepen. Het streven van de gemeente Assen is dat zij - vooruitlopend op vaststelling van de wet - een Woonzorgvisie voor de gemeente Assen wil ontwikkelen en deze uiterlijk eind 2025 opleveren. Demografische ontwikkelingen De Nederlandse bevolking vergrijst in hoog tempo. In 2040 zal het percentage 65-plussers landelijk oplopen tot 25%, terwijl in sommige provincies zoals Drenthe de verwachting is dat dit tot circa 28% kan stijgen72. Binnen deze groep groeit ook het aantal ouderen met mobiliteitsbeperkingen1. Daarnaast neemt het aantal huishoudens toe, terwijl de gemiddelde huishoudensgrootte afneemt door dubbele vergrijzing en migratie.66 Dit leidt tot veranderingen in de vraag naar woningen. De zorgvraag verandert mee met de demografische ontwikkelingen.
Het scheiden van wonen en zorg betekent dat meer ouderen met toenemende zorgbehoeften thuis blijven wonen. Tegelijkertijd groeit de druk op de verpleeghuiscapaciteit door een gebrek aan personeel en geschikte woonvormen.23 Economische ontwikkelingen De krapte op de arbeidsmarkt vormt een grote uitdaging, met name in de zorg. De vraag naar werknemers in de sector zorg en welzijn groeit met 26% tussen 2023 en 2034. Er is een verwacht arbeidsmarkt tekort van 266.000 eind 2034. De financiële positie van zorginstellingen staat ook onder druk door stijgende kosten en beperkte vergoedingen.73 Op de woningmarkt zorgt de vraag naar betaalbare woningen voor uitdagingen. De prijzen blijven stijgen, en de overheid wil dat 900.000 nieuwe woningen worden gebouwd tot 2030, waarvan twee derde betaalbaar.21 Toch blijft het gat tussen sociale huur en betaalbare koopwoningen groot, wat de doorstroming belemmert.22 Sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen De vergrijzing en de nadruk op extramurale zorg vergroten het belang van welzijn.21 Gemeenschappen spelen een grotere rol in het ondersteunen van ouderen, waarbij ontmoeting en preventie sleutelbegrippen zijn.
Tegelijkertijd staat de leefbaarheid in sociale huurwijken onder druk door een toename van aandachtsgroepen en de daarmee samenhangende problematiek, zoals eenzaamheid en overlast.21 Van elke regio wordt verwacht dat zij voorzien in de woon- en zorgbehoeften van aandachtsgroepen en ouderen.87 Ook neemt het vertrouwen in de overheid af, mede door maatschappelijke crises en groeiende ongelijkheid. Sociale cohesie wordt verder ondermijnd door de toenemende tweedeling in de samenleving. Dit beïnvloedt de bereidheid van bewoners om actief bij te dragen aan hun wijk.21 Technologische innovaties bieden kansen voor efficiëntere zorg, maar vragen om investeringen en digitale vaardigheden. Daarnaast wordt verduurzaming een belangrijk thema voor zowel woningen als zorginstellingen, die hierbij een voorbeeldfunctie kunnen vervullen.21
5
LEESWIJZER Dit rapport bestaat uit verschillende hoofdstukken. De hoofdstukken zijn gebasseerd op de verschillende ambities van de Kopgroep. Het eerste hoofdstuk geeft een algemeen overzicht van de demografie en huizenmarkt. In de opvolgende hoofdstukken wordt informatie gegeven over respectievelijk; ‘De inwoner’, ‘Het huis’, ‘De wijk’ en ‘De stad en regio’. Informatie m.b.t. de ambities onder ‘overheid en organisaties’ zijn na afstemming met de projectgroep niet meegenomen in dit rapport. Het rapport eindigt met een overzicht van kernpunten per wijk. Het rapport is een verzameling van inzichten uit reeds bestaande onderzoeken en datasets. Om deze reden kan het voorkomen dat er bv wisselende leeftijdsgroepen worden gebruikt en dat figuren verschillen in opmaak. Waar figuren niet precies optellen tot 100% is dit i.v.m. afronding van percentages. Voor dit rapport is de onderstaande wijkindeling van het CBS aangehouden. 1)Peelo 2)Marsdijk 3)Pittelo 4)Noorderpark 5)Buitengebied 6)Kloosterveen 7)Lariks 8)Centrum 9)Assen-Oost 10)Assen-West
d
c
a b
e
i
f
5
h
g
Figuur 1: wijkindeling CBS Bron afbeelding: allecijfers.nl
6
*De volgende gebieden/ buurtschappen (huizengroepen buiten de bebouwde kom of kern van Assen zonder kern/middelpunt/ kerk/marktplein) vallen onder het buitengebied: - Gebied Zijerveld (a) - Buurtschap Ter Aard (b) - Buurtschap Rhee (c) - Buurtschap Ubbena (d) - Dorp Loon (e) - Buurtschap Schieven (f) - Buurtschap Anreep (g) - Buurtschap Graswijk (h) - Plaats Witten (i)
KERNCIJFERS Ambitie: - Een goed en passend aanbod van wonen, welzijn en zorg in leefbare wijken, voor alle Assenaren, een leven lang.
Leeftijdsopbouw In 2024 wonen er in de gemeente Assen 69.700 mensen25. De demografie per wijk is terug te zien in figuur 2. Het centrum heeft (procentueel) de meeste inwoners van 65 jaar en ouder (33%). Daarna komen de wijken Noorderpark (28%) en Lariks (26%). Absoluut gezien wonen de meeste ouderen in 84: 1. Oude Molenbuurt (645) (Noorderpark) 2. Vredeveld Zuid (635) (Assen-Oost) 3. Koopmanskwartier (580) (Centrum) 4. Componistenbuurt (505) (Noorderpark) 5. De Lariks Oost (480) (Lariks) In de volgende buurten is een relatief hoog percentage inwoners binnen de leeftijdsgroep 45-65 jaar: 1. Houtlaan (47,1%) (Assen-Oost) 2. Oude Gasfabriek (43,1%) (Centrum) 3. Kloosterlanen (41,5%) (Kloosterveen) De volledige leeftijdsopbouw voor alle buurten staan in bijlage 5. Volgens de bevolkingsprognose van de Provincie Drenthe 74 zal de gemeente Assen tussen 2025 en 2040 met nog ongeveer 3.100 inwoners groeien. Naar verwachting zal de komende jaren met name de oudste leeftijdsgroep toenemen in aantal. Volgens de primos prognose gaat het met name om een groei van de groep 75-plussers. Uit de prognose van de provincie komt een verwachte groei van zo’n 2.230 75-84 jarigen, en nog eens 1.870 85-plussers naar voren. Uit de primos prognose lijkt na 2040 weer een kleine daling te zijn in het aantal 65-74 jarigen, echter zet de groei onder 75-plussers nog wel door na 2040.
Figuur 2: Leeftijdsopbouw per wijk, incl. aantal inwoners per wijk. Bron: CBS, 2024
Figuur 3: Prognose leeftijdsopbouw Assen 2025-2050 , Bron: ABF Primos, 2024
Figuur 4: Prognose leeftijdsopbouw Assen 2000-2040 , Bron: Bevolkingsprognose Provincie Drenthe
Huishoudensontwikkeling In totaal zijn er ruim 32.000 huishoudens in Assen. De gemiddelde huishoudensgrootte in de gemeente Assen is 2,1(gelijk aan landelijk). Het grootste deel daarvan is een eenpersoonshuishouden (41%), ruim een kwart is samenwonend zonder kinderen (28%), en 31% is samenwonend met kinderen. In het centrum, de Lariks, Noorderpark en Assen Oost ligt het gemiddeld aantal personen per huishouden lager dan gemiddeld in Assen. De verwachting is dat het aantal huishoudens in 2050 met 4,9% gegroeid zal zijn ten opzichte van 2024. Met name het aantal 1-2 persoonshuishoudens van 75 jaar en ouder neemt in aantal toe. Het aantal jonge huishoudens (1-2 persoonshuishoudens onder de 35 jaar) zal juist afnemen naar verwachting.26
Figuur 5: huishoudenssamenstelling per wijk. Incl aantal huishoudens en gemiddelde huishoudensgroote. Bron: CBS
Inkomensverdeling Om een beeld te krijgen van de inkomenssituatie in de verschillende wijken in Assen wordt in figuur 6 het percentage mensen dat aangeeft in de afgelopen 12 maanden enige of grote moeite te hebben gehad met rondkomen getoond. De verwachting vanuit het RGA woningbehoefteonderzoek is dat er tussen 2024 en 2040 een minimale stijging zal zijn van de middeninkomens (tot 65.000) en hoge inkomens (65.000+), een stijging van 1.370 binnen de doelgroep passend toewijzen*, en een stijging van 1.310 van de overige corporatiedoelgroep. *Passend toewijzen voorkomt dat huishoudens een te dure woning krijgen toegewezen die ze niet kunnen betalen.
Woonlasten De totale woonlasten zijn sinds 2018 met gemiddeld 100 euro per maand toegenomen. Dit komt grotendeels door de stijgende energielasten. Huishoudens in grondgebonden woningen hebben hogere energielasten en hebben vaker te maken met energiearmoede. 86 Voor 8% van de inwoners van Assen is de energierekening 8 procent of meer van het inkomen.82 In de wijk de Lariks ligt het percentage inwoners dat in 2022 te maken heeft met energiearmoede het hoogst, namelijk 14,1%.11
8
Peelo Marsdijk
Pittelo
Noorderpark Kloosterveen
Lariks
AssenWest
Centrum
Assen-Oost
Buitengebied
Figuur 6: percentage moeite met rondkomen op buurtniveau. Bron data: RIVM. Bron afbeelding: buurtatlas.rivm.nl
Huizenmarkt Meer dan de helft van de woningen in de gemeente Assen zijn koopwoningen (59%), een kwart is sociale huur (27%) en het overige deel is particuliere verhuur (13%) of onbekend (1%) 2 .
Figuur 7: Verdeling woningvoorraad naar eigendom Bron data: WOZ- gegevens gemeente Bron afbeelding: Woningbehoefteonderzoek 2024 -2040 RGA
Figuur 8: Woningvoorraad naar woningtype. Bron data: WOZ- gegevens gemeente Bron afbeelding: Woningbehoefteonderzoek 2024 -2040 RGA
In onderstaande figuur staat de verdeling van de woningvoorraad in Assen naar bouwjaar weergegeven. Een aantal dingen vallen hierin op. • Het centrum en het buitengebied hebben relatief de meeste oude bebouwing. • In de naoorlogse periode (1945-1970) is er veel gebouwd in Noorderpark, Assen-Oost en Pittelo. • De wijken Pittelo en Assen-West zijn voor een groot deel in de jaren ‘70 gebouwd. • Marsdijk en Kloosterveen zijn de jongste grote uitbreidingswijken. • Na 2010 zit de grootste groei nog in Assen-Oost en het Centrum.
Figuur 9: Woningvoorraad naar bouwjaar.
In figuur 10 is te zien dat er een netto uitbreidingsbehoefte in Assen is van 2.735 woningen tot en met 2030. Deze woningen zijn nodig om te voorzien in de ontwikkeling van de woningbehoefte door de toename van het aantal huishoudens en voor de inloop van het tekort.
Figuur 10: Woningbehoefte 2024 t/m 2040. Bron: Woningbehoefteonderzoek 2024 -2040 RGA
10
De inwoner Ambities - Inwoners staan samen centraal; als hulpvragers, helpers of als dragende kracht in de wijk. - Inwoners kunnen bij elkaar en in hun directe woonomgeving terecht voor ontmoeting, opvang, ondersteuning en het vragen of bieden van hulp.
VRIJWILLIGERSWERK Nu In Assen doet in 2022 22% van de 18-plussers vrijwilligerswerk*. Dit is het laagste percentage binnen Drenthe, maar er is wel een stijging te zien ten opzichte van eerdere jaren. Dit heeft veelal te maken met een dip door de coronapandemie28. Toekomst De vergrijzing en de ambitie om mensen langer thuis te laten wonen, leiden tot een groeiende vraag naar vrijwilligers1. Vrijwilligers zijn een belangrijke factor als het gaat om het organiseren van ontmoeting en het bieden van ondersteuning. De gemeente Assen zet nadrukkelijk in op het stimuleren van bewonersinitiatieven en het vinden van vrijwilligers. 13 Het is lastig in te schatten hoe het aanbod van vrijwilligers zich gaat ontwikkelen over de komende jaren, hier zijn dan ook geen cijfers over beschikbaar. Wel zien we een toename van groepen die over het algemeen minder vrijwilligerswerk doen, zoals ouderen en niet-westerse migranten. Daar staat tegenover dat ouderen wel steeds langer fit blijven en dus mogelijk langer actief kunnen zijn. Ook andere ontwikkelingen zoals technologische en sociaal-culturele ontwikkelingen kunnen invloed hebben, maar ook onverwachte zaken zoals de coronapandemie enkele jaren geleden.29
* Buurtatlas vz info 2022. Er zijn meerdere defini�es en cijfers in omloop m.b.t. vrijwilligerswerk. Dit percentage is gebasseerd op de vraag ‘Doet u vrijwilligerswerk?’ hieronder wordt verstaan:werk dat in georganiseerd verband (bv sportvereniging, kerkbestuur, school) onbetaald wordt uitgevoerd. De regionale monitor Brede Welvaart hanteert % van de bevolking van 15+ dat georganiseerd vrijwilligerswerk verricht. Hierbij scoort Assen 46%, maar tevens rela�ef als laagste in de provincie. Deze gegevens zijn echter niet op wijkniveau beschikbaar.
Peelo Pittelo
Marsdijk
Noorderpark
Kloosterveen Lariks
Assen- Centrum West
Assen-Oost
Buitengebied
11 Figuur 11: percentage vrijwilligerswerk op buurtniveau, 18 jaar en ouder. Bron data: RIVM, 2022. Bron afbeelding: buurtatlas.rivm.nl
MANTELZORG Nu In Assen verleent in 2022 14% van de volwassenen mantelzorg. Dit is iets hoger dan gemiddeld in Nederland (13%). Men doet dit gemiddeld voor 13,3 uur per week (NL 11,8 uur). Helaas zijn er ook meer mantelzorgers zwaar belast in Assen (23%) dan gemiddeld in Nederland (19%). 27 Toekomst In de toekomst zal er een steeds groter beroep worden gedaan op mantelzorgers. Tegelijkertijd daalt het aantal potentiële mantelzorgers. Dit is een algemene trend die ook voor Assen relevant is.1 Als we kijken naar de ‘Oldest Old Support Ratio’ (OOSR), dan zien we de verhouding tussen het aantal 50-74 jarigen ten opzichte van het aantal 85-plussers, ofwel; het aantal potentiële mantelzorggevers voor iedere 85-plusser als potentiële mantelzorgontvanger. De verwachting in Drenthe is dat de leeftijdsgroep 85+de komende jaren sterk zal groeien en dat de leeftijdsgroep 50-75 jaar afneemt. De OOSR daalt dus, en de druk op mantelzorgers neemt toe. In 2020 waren er in Noord-Drenthe nog gemiddeld 12 potentiële mantelzorgers per zorgbehoeftige oudere. In 2030 is dat aantal naar verwachting gedaald naar 8 en in 2040 naar 5.32
Peelo Marsdijk
Kloosterveen
Pittelo Noorderpark Lariks Assen- Centrum West
Assen-Oost
Buitengebied
Figuur 12: percentage mantelzorg op buurtniveau, 18 jaar en ouder. Bron data: RIVM, 2022. Bron afbeelding: buurtatlas.rivm.nl
LICHAMELIJKE EN PSYCHISCHE KLACHTEN Nu Circa 15% van de volwassen inwoners heeft te maken met een lichamelijke beperking. Ook hierbij zijn het met name oudere inwoners die hiermee te maken krijgen. Psychische klachten (MHI-5) daarentegen komen vaker voor onder jongere inwoners; in totaal heeft 1 op de 5 inwoners in Assen te maken met psychische klachten.27 Toekomst De verwachting is dat met name het aandeel mensen met lichamelijke klachten de komende jaren zal toenemen, en dat het aantal mensen met psychische klachten zal afnemen (aangezien dit vooral jongere inwoners betreft en de verwachting is dat deze groep zal inslinken).
12
ERVAREN GEZONDHEID Nu Over het algemeen is men tevreden over de eigen gezondheid, 69% van de inwoners van Assen geeft aan een goede gezondheid te ervaren. In Assen geldt dat men met name in de buitenste ring van wijken en buurten een goede gezondheid ervaart. 27 Toekomst Ervaren gezondheid hangt samen met tal van verschillende factoren. Leeftijd en opleiding zijn bijvoorbeeld een goede voorspeller van ervaren gezondheid. Mensen met een hbo-/wo opleiding ervaren hun gezondheid als beter dan mensen met een mbo opleiding of zonder vervolgopleiding. En naarmate men ouder wordt gaat de ervaren gezondheid achteruit. Op basis hiervan is de verwachting dat de ervaren gezondheid in Assen - gezien de vergrijzing - gemiddeld gezien zal afnemen de komende jaren. LANGDURIGE AANDOENINGEN Nu Ongeveer 1 op de 3 inwoners in Assen van 18 jaar en ouder heeft te maken met een langdurige aandoening, dit is vrijwel gelijk aan het landelijk gemiddelde. Hierbij zien we dat dit met name de groep van 65 jaar en ouder betreft.27 Toekomst Gezien de verwachte vergrijzing van de bevolking is de prognose dat ook het aantal inwoners met een langdurige aandoening de komende 10 jaar zal toenemen. Tevens heeft meer dan de helft van de mensen van 55 jaar of ouder met een chronische aandoening één of meer andere aandoeningen (comorbiditeit).
Peelo Pittelo
Peelo Marsdijk
Marsdijk Pittelo
Noorderpark
Kloosterveen Lariks
Assen- Centrum West
Noorderpark
Kloosterveen Lariks
Assen-Oost
Buitengebied
Figuur 13: percentage goed ervaren gezondheid op buurtniveau. 18 jaar en ouder. Bron data: RIVM, 2022. Bron afbeelding: buurtatlas.rivm.nl
Assen-Centrum West
Assen-Oost
Buitengebied
Figuur 14: percentage langdurige aandoeningen op buurtniveau. Bron data: RIVM. Bron afbeelding: buurtatlas.rivm.nl
KWETSBARE INWONERS Inwoners kunnen om meerdere redenen kwetsbaar zijn. Het kan gaan om armoede, gezondheidsproblemen, belemmeringen op het gebied van taal of cultuur, of (vaak) een combinatie van meerdere factoren. De Veerkrachtkaarten van Aedes laten zien op welke plekken in Assen er (concentraties van) kwetsbare inwoners zijn. Het gaat hierbij om mensen die meer kwetsbaar zijn dan gemiddeld in Nederland. Te zien is dat er in de buurt Baggelhuizen Noord een concentratie is, en in delen van Lariks, Noorderpark, Centrum en Assen-Oost. Bovendien blijkt uit de gegevens van Aedes dat in deze wijken en buurten de kwetsbaarheid in de periode van 2014 tot 2022 is toegenomen. Dit kan wijzen op bredere maatschappelijke problematiek die in deze wijken extra sterk naar voren komt door de bevolkingssamenstelling van deze wijken en buurten, maar kan ook duiden op specifieke lokale factoren zoals de betaalbaarheid van de woningen.
Figuur 15: mate van kwetsbaarheid inwoners. Bron: Aedes
14
Buitengebied
45
2
24
46
44
3
24
29
43
0
18
20
26
0
9
21
15
0
18
20
15
0
10
12
13
0
7
10
17
0
7
13
19
0
Beschermd Wonen*
40
(woningaanpassingen, rolstoelen en vervoer)
30
WRV*
Hulp bij het huishouden*
*Per 1.000 inwoners In 2024 hadden 705 per 10.000 inwoners in Assen Lariks een Wmo-indicatie. Dit komt neer op circa 4.900 inwoners in totaal in de gemeente Assen. In totaal Noorderpark waren er 9.981 lopende voorzieningen vanuit de Wmo Assen-Oost in Assen. In tabel 1 is de verdeling en aantallen van Pi�elo verschillende Wmo-voorzieningen per wijk te zien (Gemeentelijke registratie, 2024). Assen-West • BW (beschemd wonen) uit de Wmo in 2022: 105 Peelo indicaties. In de basisprognose is de verwachting Marsdijk dat dit aantal zal afnemen tot 90, en volgens de 1 Kloosterveen trendprognose tot 45 in 2040.
Ambulante zorg*
INDICATIES (schematische weergave in bijlage 7) Wmo In de gemeente Assen heeft 14,3% van de inwoners een voorziening in het sociaal domein. Een groot deel hiervan is afkomstig vanuit een indicatie vanuit de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning).
Zvw* Centrum 17 40 49 2 Vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw) wordt een breed scala aan verschillende vormen van zorg betaald. Voor Tabel 1: Wmo voorzieningen per 1.000 inwoners. Assen zijn de volgende cijfers bekend v.w.b. het gebruik Bron: gemeentelijke registratie, 2024. van de Zvw: • Zvw: 8.801 per 10.000 verzekerden. Totaal Assen: 60.373 inwoners. De verwachte groei is 605 nieuwe klanten in 2040 t.o.v. 2023. Dit is relatief hoog (in andere gemeenten ligt de groei tussen de 221 en 455 klanten) (Vektis, 2020). • MSZ (medisch specialistische zorg): 5.631 per 10.000 verzekerden. Totaal Assen: 38.628 • Wijkverpleging: 380 per 10.000 verzekerden. Totaal Assen: 2.607 • GGZ: 565 per 10.000 verzekerden. Totaal Assen: 3.876 (een deel hiervan (GGZ-W) wordt uit de Wlz betaald. Wlz* Er zijn in Assen in 2020 282 mensen per 10.000 verzekerden die gebruik van de Wlz (Wet langdurige zorg), het gaat hierbij om zorg in natura. PGB’s zijn hier niet bij inbegrepen.33 • WLZ-zorg thuis: 42 per 10.000 verzekerden. Totaal Assen: 288 inwoners. • WLZ-zorg in instelling: 219 per 10.000 verzekerden. Totaal Assen: 1.502 inwoners. • VG indicaties: 12,3 indicaties per 1.000 inwoners in 2024. Totaal Assen: 857 inwoners1. • BW uit de Wlz: 235 indicaties in 2022.
De basisprognose laat zien dat dit vrijwel gelijk blijft tot 2040, in de trendprognose neemt het aantal af tot 130.1 Vitaliteitstreden Zoals bekend zal het aantal ouderen in de toekomst gaan toenemen. De meerderheid van deze ouderen is vitaal en kan nog prima uit de voeten met geen of minimale ondersteuning en in een reguliere woning. Het vitaliteitstredenmodel van Companen geeft inzicht in de prognose van de vitaliteit van ouderen in Drenthe. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in vier vitaliteitstreden: • Vitaliteitstrede 1: ouderen zonder zorgindicatie. • Vitaliteitstrede 2: ouderen die gebruik maken van Wmo-ondersteuning. • Vitaliteitstrede 3: ouderen die wijkverpleging ontvangen vanuit de Zvw. Een deel van deze mensen ontvangt ook ondersteuning vanuit de Wmo. • Vitaliteitstrede 4: ouderen met een Wlz-indicatie. In figuur 16 is te zien dat met name de procentuele groei in treden 2 en 4 fors is. Voor vitaliteitstrede 2 gaat het om een stijging van 78% tussen 2025 en 2040 (van 5.160 naar 9.200). Voor vitaliteitstrede 4 gaat het om een stijging van 45% tussen 2025 en 2040 (van 5.950 naar 8.640). *Niet voor alle aantallen zijn prognoses bekend op gemeente niveau. In het hoofdstuk ‘Stad en Regio’ staan, waar beschikbaar, de prognoses voor de provincie Drenthe.
Figuur 16: prognose vitaliteit ouderen in Drenthe, naar vitaliteitstrede. Bron data: CBS-microdata, Woonzorgweter Companen. Bron afbeelding: Woonzorgbehoefteonderzoek Provincie Drenthe
ONDERSTEUNING VANUIT WELZIJN Uit cijfers van Vaart Welzijn komt naar voren dat in de verschillende wijken tussen de 86 en 195 trajecten per jaar lopen*. In verhouding tot het inwoneraantal per wijk zijn procentueel de meeste trajecten in de Lariks (2,9%), en het minst in Kloosterveen (1,2%). Van het aantal trajecten gaat tussen de 7% en 23,7% over wonen (in de breedte). In verhouding zijn in de wijken Centrum (23,7%) en Noorderpark (14,5%) veel trajecten op dit thema. In de Lariks (7%) en Kloosterveen (9,4%) zijn de minste trajecten op het thema wonen. Zie bijlage 4 voor de volledige tabel. *m.u.v. het buitengebied, hier zijn 9 trajecten geweest. EENZAAMHEID Nu In Assen geeft 48% van de inwoners van 18 jaar en ouder aan dat zij enigzins tot (zeer) sterk eenzaam zijn. Dit is net iets minder dan gemiddeld in Nederland (49%). 27 In Assen zien we dat met name in de Lariks de eenzaamheidspercentages relatief hoog liggen (56%), maar ook de wijken Pittelo, Noorderpark en Centrum liggen boven het Nederlands gemiddelde. In de buurt Lauwers ligt het percentage het hoogst, namelijk 79%. Toekomst We zien dat eenzaamheid het vaakst voorkomt onder oudere leeftijdsgroepen (75 jaar en ouder).
Daarnaast zien we de laatste jaren een (tussen 2012 en 2022) een stijging in het totale aantal mensen dat zich eenzaam voelt.75 Op basis hiervan is de inschatting van Trendbureau Drenthe dat het aantal mensen met gevoelens van eenzaamheid de komende jaren zal stijgen, gezien de vergrijzing in Assen.
Peelo Pittelo
Marsdijk
Noorderpark
Kloosterveen Lariks
Assen- Centrum West
Assen-Oost
Buitengebied
Figuur 17: percentage eenzaamheid op buurtniveau, 18 jaar en ouder. Bron data: RIVM, 2022. Bron afbeelding: Buurtatlas.rivm.nl Figuur 12: percentage eenzaamheid op buurtniveau. Bron data: RIVM. Bron afbeelding: buurtatlas.rivm.nl
ONTMOETEN EN ONDERSTEUNEN Wensen en behoeften Het creëren van plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en ondersteunen is belangrijk. De wensen en behoeften hiervoor verschillen per doelgroep. Uit de literatuur komen de volgende punten naar voren. Jongeren: 44, 45 • Er moeten voldoende mogelijkheden zijn voor sport en andere activiteiten, zoals een trapveldje of faciliteiten voor creativiteit en talentontwikkeling. • Jongeren willen betrokken worden bij het ontwerp en onderhoud van de locatie (voorbeeld de Lariks), met passende ondersteuning van volwassenen waar nodig. • Er moet een inclusieve sfeer zijn en ruimte voor sociale evenementen voor ontmoeting. • Er moeten voldoende locaties zijn, goed verspreid over de buurt. Dit voorkomt overbevolking en stimuleert lokaal gebruik. • Gratis toegang tot voorzieningen en betaalbare snacks en drankjes maken plekken toegankelijk en aantrekkelijk. • Een comfortabele inrichting met sfeervolle verlichting. • Jongeren waarderen een plek zonder toezicht van volwassenen. Ouderen 46: • Een ontmoetingsplek voor ouderen moet fysiek toegankelijk zijn voor iedereen (denk ook aan bijvoorbeeld brede gangen, liften, aangepaste toiletten en dementievriendelijkheid), en de sfeer moet open en gastvrij zijn voor iedereen. • De locatie moet makkelijk te bereiken zijn, bijvoorbeeld door de nabijheid van openbaar vervoer of voldoende parkeerplekken.
Ouderen geven vaak de voorkeur aan een wat rustigere omgeving. • De ruimte moet flexibel zijn en aangepast kunnen worden aan de behoeften van verschillende doelgroepen en activiteiten. Aandachtsgroepen: • Voor de GGZ doelgroep zijn activiteiten die bijdragen aan de zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie belangrijk. Het betrekken van familie en mantelzorgers in het proces is een aandachtspunt. 84 • Voor de GZ doelgroep is het van belang dat het ontmoetings- en ondersteuningsaanbod voldoende rekening houdt met de betreffende Uit enquêtes in dorpen en wijken blijkt dat veel handicap.85 inwoners graag iets voor een ander willen betekenen. Denk daarbij aan hulp en Voorbeelden van bestaande initiatieven voor ondersteuning in de sfeer van vervoer, klusjes in ontmoeting staan in bijlage 6. en om het huis, samen wandelen, eten, koken, administratieve zaken, en dergelijke. Vaak zijn Ouderen in de Lariks geven aan behoe�e te hebben inwoners bereid meer dan één vorm van hulp te aan aangename looproutes rondom bieden aan hun dorps- of wijkgenoten. Voor veel (oudere) inwoners is het geruststellend dat ouderencomplexen en in de buurt, met uitrust- en zij hier (in de toekomst) gebruik van kunnen ontmoe�ngspunten. De routes moeten koel zijn in de maken.
Vooral dorpsloketten die tevens een zomer, zodat ouderen ook dan naar buiten kunnen rechtstreekse lijn hebben met professionele zorg gaan om te bewegen en anderen te ontmoeten. en ondersteuning voorzien in een grote Wijkagenda Lariks, 2035 behoefte.
17
Een voorbeeld hiervan is het initiatief Grolloo Zorgt: hier is een dorpscoördinator ingezet die professionele zorg, een zorgloket en inzet van inwoners met elkaar verbindt. Dit draagt enorm bij aan het op een prettige manier oud worden in de eigen omgeving.
Het huis Ambities: - We maken bestaande woningen en gebouwen geschikt voor ouderen, aandachtsgroepen, met passende zorg en ondersteuning dichtbij. - We bieden passende woonvormen bijvoorbeeld ingedeeld in: zelfstandig wonen, geclusterd zelfstandig wonen met een ondersteunend netwerk en niet-zelfstandig wonen voor intensievere zorgbehoeften. - We bouwen levensloopbestendige en zorggeschikte woningen gericht op de diversiteit aan woonen zorgbehoeften. - We stimuleren en faciliteren tijdige doorstroming van senioren naar een passende woning. - We hebben aandacht voor de groeiende behoefte bij ouderen voor collectief wonen met voorzieningen.
WONINGMARKT Regulier woningaanbod Uit onderzoek onder inwoners van het Drents Panel (2024) komt naar voren dat 98% van de inwoners van Assen tevreden is (rapportcijfer 6 of hoger) met de eigen woning/woonruimte. Ruim 4 op de 10 inwoners geeft zelfs een rapportcijfer 9 of 10. Met name bewoners van een koopwoning zijn erg tevreden, bewoners van een particuliere of corporatie huurwoning geven minder vaak een voldoende. Als we kijken naar verschillende leeftijdsgroepen dan valt op dat met name jongere inwoners van Assen (18 tot 34-jarigen) kritisch zijn op de eigen woning. Meer dan de helft van de woningen in de gemeente Assen zijn koopwoningen (59%), ruim een kwart is sociale huur (27%) en het overige deel is particuliere verhuur (13%) of onbekend (1%).2 Er zijn in Assen vier woningcorporaties die (sociale) huurwoningen verhuren. Actium is de grootste verhuurder met circa 7.900 woningen, Omnia Wonen verhuurt circa 340 woningen, Woonservice circa 150 woningen en Woonzorg Nederland verhuurt circa 180 woningen.69 Zie figuur 19 voor een verdeling en bijlage 2 voor een overzichtskaart van de concentratie van corporatiewoningen per wijk.
Figuur 18: Woningvoorraad naar woningtype. Bron data: WOZ- gegevens gemeente Bron afbeelding: Woningbehoefteonderzoek 2024 -2040 RGA
Figuur 19: Verdeling woningvoorraad naar eigendom Bron data: WOZ- gegevens gemeente Bron afbeelding: Woningbehoefteonderzoek 2024 -2040 RGA
Toekomstige vraag 98% van de Assenaren vindt de eigen woning op dit moment geschikt om in te wonen gezien de huidige gezondheid. Als inwoners wordt gevraagd of zij denken dat zij in de toekomst, als hun gezondheid mogelijk verslechtert, ook in deze woning kunnen blijven wonen, dan wordt men meer kritisch.31 • Een kwart (26%) denkt dat hij/zij in de toekomst in de woning kan blijven wonen zonder aanpassingen te hoeven doen. • 45% denkt dat hier wel wat aanpassingen voor nodig zijn, maar ziet dit niet als een probleem. • 17% denkt dat hij/zij zal moeten verhuizen. Met name bewoners van een gelijkvloerse flat/appartement vinden de huidige woning ook geschikt voor de toekomst. Mensen die wonen in een rijtjeswoning en bewoners van een particuliere huurwoning zijn het minst positief over de geschiktheid van hun huidige woning. In de volgende paragrafen wordt per woonvorm een beeld geschetst. ‘’ Zoveel mensen, zoveel wensen. Er is Wanneer Assenaren moeten verhuizen naar een andere een groep mensen die voor een woning door gezondheids- of ouderdomsklachten dan zien 31 de woonwensen er als volgt uit : appartement kiest: ruim balkon, liefst 2 1. Aanwezigheid van voorzieningen in de buurt (64%) ruime slaapkamers. En er is een groep 2. Gelijkvloerse woning (46%) die liefst grondgebonden woont, dus 3.
Aanwezigheid van zorg- en ondersteuningsaanbod in gelijkvloers maar met een klein tuintje de buurt (26%) of terras. Wat de woonomgeving betre� 4. Aanwezigheid van een tuin (24%) 5. Jong en oud wonen door elkaar (23%) wil men graag in de nabijheid wonen 6. Kleinschalig modern hofje rondom van de 3 A’s. Albert Heijn (supermarkt gemeenschappelijke tuin (22%) dus), apotheek en een arts. Ik zou 7. Wooncomplex met zorg (19%) pleiten voor meer varia�e, dus 8. Grondgebonden woning(17%) 9. Een gemeenschappelijke ontmoetingsruimte in de koopappartementen of grondgebonden, buurt (8%) par�culiere huur en sociale huur.’’ – 10. Wooncomplex zonder zorg (3%) seniorenmakelaar Ac�um. 11. Samen met leeftijdsgenoten geclusterd wonen (3%) De vraag van jonge huishoudens richt zich vaak op appartementen. Dat geldt ook voor oudere huishoudens. Ouderen verhuizen veel minder vaak, maar zijn wel een groep die in omvang toeneemt op de woningmarkt. Gezinnen vragen veelal grondgebonden woningen2. Rekening houdend met het vrijkomende woningaanbod door doorstroming, is geraamd wat de aanvullende woningbehoefe is in de komende jaren. In Assen ziet de aanvullende woningbegoefte naar eigendom en prijssegment (2024 tot en met 2040) er als volgt uit:
Figuur 20: aanvullende woningbehoefte naar eigendom en prijssegment. Bron: Woningbehoefteonderzoek 2024-2040 RGA
Het is hierbij belangrijk om er rekening mee te houden dat het lastig is om kwalitatief goede woningen te ontwikkelen die aansluiten bij de woonwensen binnen het goedkope koopsegment. Het alternatief is het ontwikkelen van meer woningen in het middenhuursegment. De aanvullende behoefte in de sociale huursector bestaat vooral uit appartementen en grondgebonden levensloopgeschikte woningen.
19
ZELFSTANDIG WONEN ZONDER AANPASSINGEN Reguliere woning zonder aanpassingen Deze categorie vormt de basis van de woningvoorraad. Het gaat hierbij om een reguliere woning waarin niet specifiek aandacht is besteed aan het geschikt maken van de woning voor een (toekomstige) zorgvraag. Deze woning is met name geschikt voor mensen zonder zorgvraag, met een minimale zorgbehoefte of met een psychische en/of psychosociale problematiek. Ruim driekwart van de inwoners in Assen is (zeer) tevreden over de mogelijkheid om lang zelfstandig in de eigen woning te blijven wonen. Hierbij valt op dat met name mensen in een particuliere huurwoning hier erg tevreden over zijn. 30 Aantallen en prognoses: Voor circa 88% van de mensen van vitaliteitstrede 1 (geen zorginidicatie) vormt regulier wonen de woonvraag, dit geldt voor 80% van trede 2 (een Wmo-indicatie), 65% van trede 3 (een een Zvw indicatie), en 12% van trede 4 (een Wlz-indicatie). In onderstaand figuur is de geschatte prognose naar stijging/daling voor verschillende woningtype inzichtelijk gemaakt voor de periode 2024-2040. Te zien is dat de behoefte voor alle woningtypen tussen 2024 en 2030 toeneemt. Tussen 2031 en 2040 wordt er verwacht dat deze behoefte nog verder toeneemt, behalve voor huur ggb, daarvoor is de verwachting dat de vraag tussen 2031 en 2040 weer zal afnemen. 2
Figuur 21: indicatie woningbehoefte naar woningtype. Bron: woningbehoefteonderzoek RGA
In ruim tweederde van de gevallen moeten nieuw gebouwde woningen aanpasbaar zijn, in een derde moet de woning meteen al als nultredenwoning gebouwd zijn.3 ‘’ Signalen die we te horen krijgen is dat het wel las�g is voor jongeren om aan een woning te komen. De meeste jongeren hebben nu niet in de gaten dat er een lange wach�jd is.’’ – Buurtwerkers Jeugd Vaart Welzijn
20
ZELFSTANDIG WONEN MET AANPASSINGEN Bereidheid tot woningaanpassingen 42% van de inwoners van Assen heeft wel eens nagedacht over aanpassingen in de eigen woning om deze geschikt te maken bij een verslechterde gezondheid. Met name 65 tot 74-jarigen geven aan hier over na te denken (63%).31 Assenaren zijn ook gevraagd naar welke aanpassingen zij bereid zijn om te doen aan hun eigen huis. Hieruit is het volgende lijstje naar voren gekomen:31 1. Het installeren van een traplift (65%) 2. Het verbreden van de deuren voor rolstoelgebruik (42%) 3. Een slaapkamer op de woonverdieping creëren (41%) 4. Een badkamer op de woonverdieping (37%) 1 op de 3 geeft aan dat de kosten een drempel zijn om aanpassingen te laten doen, en een kwart zou liever verhuizen wanneer er aanpassingen in huis nodig zijn.31 In Noorderpark en Marsdijk zijn de meeste woningaanpassingen gedaan in 2024 volgens de gemeentelijke registraties, in Pittelo het minst. Woning met kleine Wmo-aanpassingen Dit zijn reguliere woningen waarin kleine aanpassingen zijn gedaan zoals bijvoorbeeld het plaatsen van een traplift of verlaagde drempels. Deze woningen zijn met name geschikt voor ouderen die langer thuis willen blijven wonen. Geschikte woningen voor mensen met een mobiliteitsbeperking Mensen met een mobiliteitsbeperking hebben behoefte aan een ‘toegankelijke’ of ‘geschikte’ woning.
Binnen geschikte woningen zijn er nog verschillende categorieën te onderscheiden: • Een deel van de mensen met een mobiliteitsbeperking maakt gebruik van een rolstoel, zowel binnen als buitenshuis. Hiervoor zijn de rolstoeltoegankelijke woningen. • Een ander deel van de mensen met een rolstoel gebruikt deze alleen buitenshuis; zij kunnen daarom ook toe met een ‘rolstoeldoorgankelijke’ woning. • Een veel groter deel heeft een lichtere beperking en kan ook uit de voeten met een rollator of een stok. Voor hen zijn de rollatorgeschikte woningen. Aantallen en prognoses: In Assen is momenteel 19% van de totale woningvoorraad al geschikt voor mensen met een mobiliteitsbeperking en 46% is geschikt te maken (potentieel geschikte woningen). Potentieel geschikte woningen zijn met relatief beperkte middelen zoals het installeren van een traplift of het verlagen van drempels geschikt te maken. Daarnaast voldoen deze aan nog een aantal criteria; • eengezins gebouwd na 1998; • inhoud bij koop >350m3 en gebouwd na 1965; • inhoud bij huur >300m3 en gebouwd na 1980; • geschakelde woning.
Figuur 22: Geschiktheid woningvoorraad Assen. Bron: Woonzorgbehoefteonderzoek Provincie Drenthe, 2023, Companen
21
In Drenthe geldt over het algemeen dat koopwoningen vaker geschikt te maken zijn dan huurwoningen, maar dat huurwoningen momenteel al vaker geschikt zijn.1 De verwachting is dat het aantal mensen met een ADL-beperking (algemene dagelijkse levensverrichtingen) en daarmee ook de vraag naar geschikte woningen zal groeien in de toekomst. In figuur 23 worden de geschatte aantallen voor geschikte woning naar categorie getoond. Deze cijfers zijn gebaseerd op een aantal uitgangspunten1: 1. Een deel van de mensen die behoefte heeft een aan ‘geschikte’ woning, wil in een geclusterde woning of woonzorgcentrum wonen; 2. In de praktijk zijn er altijd meer ‘geschikte’ woningen nodig dan er mensen zijn met een mobiliteits-beperking, omdat sommige woningen worden bewoond door mensen buiten de doelgroep; 3. De aantallen zijn gebaseerd op de basisprognose waarin is doorgerekend met demografische trends, in de trendprognose wordt de aanname gedaan dat een groter deel van de ouderen (preventief) Figuur 23: prognose geschikte woningen Assen. Bron: verhuist Woonzorgbehoefteonderzoek Provincie Drenthe, 2023, Companen naar een geclusterde woning. Levensloopgeschikte en nultreden woningen Bij een nultredenwoning zijn alle primaire voorzieningen (keuken, badkamer, toilet en minimaal 1 slaapkamer) gelijkvloers of zonder traplopen (of met traplift) beschikbaar.
23 Bij een levensloop geschikte woning is tevens genoeg ruimte voor een rollator- of rolstoelgebruiker. Denk hierbij aan: de mogelijkheid om een draaicirkel met rollator/rolstoel te maken, drempelloze overgangen, traploze toegang, voldoende verlichting, en nabijheid van voorzieningen. Deze woningen zijn geschikt voor mensen die anticiperen op mogelijke of toekomstige zorgbehoefte, dit hoeven dus niet alleen ouderen te zijn.5 Aantallen en prognoses: Door het toenemend aantal ouderen en andere mensen met (toekomstige) fysieke beperkingen zal ook de vraag naar levensloopbestendige woningen toenemen. De voorkeur van ouderen gaat vaker dan in het verleden uit naar het kopen van een woning als zij de stap zetten naar een levensloopbestendige woning.2 •
In Assen is tussen 2024 en 2040 een verwachte stijging in de vraag naar reguliere levensloopgeschikte woningen van 1.630. Hierbij wordt de definitie gehanteerd dat de woonkamer, keuken, badkamer, toilet en tenminste één slaapkamer gelijksvloers is, de woning zonder traplopen bereikbaar is, en dat de woning zo is ontworpen dat deze (eventueel met beperkte aanpassingen) geschikt is om tot in een latere levensfase te kunnen wonen. 2
22
Zorggeschikt wonen Een zorggeschikte woning kan worden gedefinieerd als een zelfstandige nultredenwoning/ levensloopgeschikte woning waarin Wlz-zorg geleverd kan worden voor bewoners die onderdeel zijn van een geclusterde woonvorm. Deze wooneenheden en de woonvorm dienen rolstoelgeschikt te zijn, met voldoende ruimte om zorg te verlenen. Woningen in categorie BAT score 3 en 4 en Woonkeur 6 (certificaat D) vallen binnen deze definitie. (Platform 31) Aantallen en prognoses De verwachting is dat de vraag naar zorggeschikte woningen zal toenemen. Dit komt met name door de vergrijzing, de toenemende behoefte aan woningen die geschikt zijn voor mensen met een mobiliteitsbeperking, en doordat er meer senioren zijn die een ‘tussenstap’ willen maken tussen zelfstandig wonen en wonen in een zorginstelling. • Volgens berekeningen zal er tussen 2024 en 2040 een toename van 440 woningen zijn naar zorggeschikte woningen bedoeld voor mensen met intensieve zorg (wlz-indicatie) in Assen. (Deze 440 komen bovenop de 1.630 reguliere levensloopgeschikte woningen onder het kopje ‘levensloopgeschikte en nultreden woningen’).2 Collectief wonen Er is geen eenduidige definitie van collectief wonen.
Vaak wordt gekeken naar de volgende kenmerken (Coplink, Platform 31 en Aedes): • Bewoners delen verschillende voorzieningen in of om huis; • Bewoners hebben onderling afspraken gemaakt over collectief beheer; • Er wonen minimaal vijf huishoudens samen; • Ten minste de helft van de bewoners is niet zorgbehoevend en ten minste de helft van de bewoners is geen student. ‘’ Wat er nodig is voor een collec�eve Collectieve woonvormen bieden een veelbelovende oplossing voor de behoeften van ouderen. Ze verminderen woonvorm? Zorg nabij en een gezamenlijke eenzaamheid, bevorderen langer zelfstandig wonen, ruimte om ac�viteiten te organiseren, maar verlichten de druk op de zorg door onderlinge hulp en wel met hun eigen privacy.’’ ondersteuning en ze verbeteren de levenskwaliteit door een – seniorenmakelaar Ac�um. veilige, sociale en stimulerende woonomgeving. Aantallen en prognoses: 27% van de inwoners van Assen ziet wel wat in wonen in een wooncomplex en 34% is positief over collectief wonen in de wijk (zelfstandige woningen met gemeenschappelijke ontmoetingsruimte).
22% ziet wel iets in een kleinschalig modern hofje rondom een gemeenschappelijke ontmoetingsruimte.31 Als mensen moeten verhuizen vanwege ouderdomof gezondheidsklachten zou 23% het leuk vinden om met jong en oud door elkaar te wonen.31 Een CPO (collectief particulier opdrachtgeverschap) is een vorm van opdrachtgeverschap waarbij een collectief van gelijkgestemde particulieren met elkaar bepalen hoe en met welke partijen de woningen worden gerealiseerd, en in sommige gevallen ook de openbare ruimte wordt ingericht (beleidsregels CPO Assen 2024). Deze vorm van wonen wordt steeds populairder en vormt vaker een alternatief voor zelfstandig iets bouwen.
23
WOONZORGCENTRUM DE BORGSTEE In Vledder heeft het dorp zelf een woonzorgcentrum gerealiseerd waar inwoners van Vledder en omstreken kunnen verblijven. De Borgstee bestaat uit 16 koop- en 16 huurappartementen. Daarnaast zijn er 3 logeerruimten voor een kortdurend verblijf (ELV) voor mensen die bijvoorbeeld moeten herstellen na een ziekenhuisopname. De bewoners van de Borgstee vinden noaberschap erg belangrijk. Hulp, zorg en ondersteuning wordt geboden door een intense samenwerking en verbinding van NNCZ (zorgaanbieder), Dorpsbelang Vledder, Stichting Onderdak Vledder en stichting Naobuur.
WOONVORMEN VOOR BEHOEFTE AAN LICHTE ONDERSTEUNING Serviceflat Dit is een gewone flat met wat extra voorzieningen zoals een gemeenschappelijke recreatieruimte en een maaltijdenservice. Dit is een vorm van geclusterd wonen. Kenmerkend is dat de diensten door de bewoners zelf worden gefinancierd. Het vaste servicepakket draait vooral om gemak en omvat in principe geen geïndiceerde zorgdiensten of meer specifiek gegarandeerde zorg. De nadruk ligt dus op onafhankelijkheid en comfort voor mensen die daar graag wat voor over hebben. De laatste jaren hebben serviceflats echter wel te kampen gehad met dalende waarde en sterk afnemende belangstelling.64 Kangoeroewonen Dit is een combinatie van twee zelfstandige woningen. Ieder met eigen voordeur maar wel verbonden. Deze woonvorm is geschikt voor mensen die zelfstandig en zonder professionele zorg willen wonen, maar wel met naasten dichtbij. Daarnaast zien gezinnen deze woonvorm ook als mogelijk concept waar nog thuiswonende kinderen een eerste stap naar zelfstandig wonen kunnen maken. In Assen zijn het dan ook vooral gezinnen die aangeven dit interessant te vinden als alternatieve woonvorm (25%), de groep die het daarna het meest interessant vindt is de 1-2 persoonshuishoudens van 55 tot 65 jaar. 6 Zorgappartement Dit wordt ook wel een verzorgingshuis, bejaardenhuis of woonzorgcentrum genoemd.
Deze woonvorm is geschikt voor mensen die (tijdelijk of permanent) niet meer zelfstandig kunnen wonen. Hier is medische zorg aanwezig en hulp bij wassen, aankleden, eten en naar bed gaan. Dit is een vorm van geclusterd wonen.
WOONVORMEN VOOR BEHOEFTE AAN GEMIDDELDE ONDERSTEUNING Geclusterd wonen Geclusterd wonen wordt gedefinieerd als ‘Levensloopgeschikte woning met meerdere woningen in geclusterde setting met gemeenschappelijke ruimte (in de buurt). De clustering bestaat uit minimaal twaalf woningen.’ 2 Deze woningen zijn geschikt voor aandachtsgroepen met een zorgvraag, ouderen met psychische en/of psychosociale problematiek, licht somatische, psychogeriatrische, verstandelijke en/of fysieke zorg- en/of ondersteuningsvraag (t/m VV4). Voordelen van geclusterd wonen zijn een versterking van de sociale basis, bestrijding van eenzaamheid, een verhoogd gevoel van veiligheid en geborgenheid, toegang tot zorg en ondersteuning en het bevorderen van participatie. Uitdagingen kunnen zijn om een woonvorm te vinden die aansluit bij de individuele behoeften en wensen, financiële haalbaarheid, verlies van privacy en autonomie, goede samenwerking tussen bewoners, professionals en oragnisaties, en stigmatisering en uitsluiting van de maatschappij. 36 Aantallen en prognoses De vraag naar geclusterde woonvormen en woonzorgcentra zal toenemen. Een aantal zaken spelen hier een rol in: • Vergrijzing: het aantal ouderen, en met name 75-plusser nemen fors toe. Dit leidt tot een grote zorgvraag en dus meer behoefte aan aangepaste woningen.
• Langer zelfstandig wonen: ouderen willen steeds langer zelfstandig wonen en er is meer behoefte aan woningen die zijn aangepast aan de behoeften van ouderen met een zorgvraag. • Bewustwording: Er is de verwachting dat nieuwe generaties ouderen zich bewuster zijn van de noodzaak om te anticiperen op hun toekomstige zorgbehoefte, wat ertoe kan leiden dat zij eerder zullen kiezen voor geclusterd wonen.
24
•
Het overgrote deel van de mensen met een VG indicatie wonen in een geclusterde woonvorm. Deze aantallen zullen tot 2030 licht toenemen en daarna weer licht afnemen.1
Voor de gemeente Assen zijn zowel in het woonzorgbehoefteonderzoek voor de provincie Drenthe, als in het woningbehoefteonderzoek voor de Regio Groningen-Assen prognoses opgenomen voor de vraag naar geclusterde woonvormen. In beide prognoses is te zien dat er een stijgende vraag zal komen naar geclusterde woonvormen. Ook de globale verdeling van de behoefte naar vorm van eigendom van deze geclusterde woonvormen komt overeen; op de 1e plaats koop, op de 2e plaats sociale huur, en op de 3e plaats vrije sector huur. De exacte cijfers en prognoses lopen echter wel uiteen. Om een compleet beeld te geven zullen beiden worden getoond, aanbevolen wordt om te werken met de cijfers die afkomstig zijn uit het onderzoek voor de Regio GroningenAssen omdat deze opgaven reeds zijn vastgesteld en deze ook de basis vormen voor de afsprakenkaders die worden opgesteld (bron: aanjaagteam Wonen, Welzijn en Zorg, ministerie van BZK).
Prognoses uit het woonzorgbehoefteonderzoek voor de provincie Drenthe: Hier is te zien dat zowel in het basis-scenario (gebaseerd op een demografische doorrekening van de huidige vraag) als in het trendscenario (hierin is rekening gehouden met maatschappelijke trends die zorgen voor verschuivingen in de vraag) een stijging te zien is in de verwachte vraag naar geclusterd wonen voor ouderen. Trends waarmee rekening zijn gehouden in het trendscenario zijn dat intensieve zorg voor ouderen vaker buiten het traditionele verpleeghuis wordt geboden (via het Volledig Pakket Thuis), het personeelstekort in de zorg waardoor geclusterd wonen steeds vaker de voorkeur zal hebben, en dat ouderen ervoor zullen kiezen om in een vorm van geclusterd wonen te gaan wonen vóórdat ze een zorgvraag ontwikkelen.1 Figuur 24: vraag-aanbod geclusterd wonen ouderen Bron: Woonzorgbehoefteonderzoek Provincie Drenthe, 2023, Companen
Prognoses uit het woningbehoefte-onderzoek voor de Regio Groningen-Assen:
Figuur 24.1: prognose geclusterd wonen Bron: Woningbehoefteonderzoek 2024-2040 RGA, Companen
25
Gewenste invulling geclusterd wonen: Binnen de categorie geclusterd wonen zijn er nog verschillende invulllingen die hieraan gegeven kunnen worden. In het woonzorgbehoefteonderzoek voor de provincie Drenthe wordt een beeld gegeven van de gewenste invulling van geclusterd wonen binnen de gemeente Assen. Te zien is dat in ongeveer 1 op de 3 gevallen de voorkeur uitgaat naar een seniorencomplex (appartement), daarna geeft men het vaakst de voorkeur aan de serviceflat. De verwachting is dat de er wel een verschuiving plaats zal vinden, en dat met name het hofjeswonen (zowel in appartement als grondgebonden) in populariteit zal winnen.
Figuur 25: gewenste invulling geclusterd wonen (2022-2024) Bron: Woonzorgbehoefteonderzoek Provincie Drenthe, 2023, Companen
Beschermd wonen Beschermd wonen biedt een beschermde woonomgeving en begeleiding bij dagelijkse activiteiten. Er is 24 uur per dag een professional aanwezig en bereikbaar indien nodig. Deze woonvorm richt zich op (jong) volwassenen die zelfstandig kunnen en willen wonen, maar wel ondersteuning nodig hebben vanwege een psychische aandoening.47 Beschermd Wonen kan gefinancierd worden vanuit verschillende wetten, afhankelijk van de zorgbehoefte en situatie. De Wmo biedt tijdelijke ondersteuning voor volwassenen vanaf 18 jaar, terwijl de Wlz langdurige zorg financiert. Daarnaast kan Beschermd Wonen deel uitmaken van forensische zorg of kamertraining voor jongeren tot 18 jaar binnen de Jeugdwet. Wanneer ondersteuning thuis plaatsvindt, spreekt men van ambulante begeleiding of Beschermd Thuis. Beschermd Wonen Wmo wordt op dit moment regionaal georganiseerd, met in Drenthe de gemeenten Assen en Emmen als centrum-gemeenten. Verandering in financieringsmethode kan gevolgen hebben voor de spreiding van het BW-aanbod in de regio. Er zijn verschillende organisaties die zowel intramuraal wonen als ambulante begeleiding (zelfstandig wonen met intenstieve begeleiding en een 24/7 bereikbare hulpstructuur) aanbieden.
Aantallen en prognoses • In 2022 waren er in Assen 105 Beschermd Wonen Wmo-indicaties en 235 Beschermd Wonen GGZ-W indicaties (gefinancierd vanuit de Wlz).1 • Voor de mensen met een BW Wmo-indicatie wordt geschat dat zo’n 70% een indicatie heeft voor BW verblijf (intramuraal) en 30% voor Thuiswonen+ (zelfstandig wonen met intensieve begeleiding). Er is wel een beweging gaande richting meer Thuiswonen+. In figuur 26 is de basis- en trendprognose te zien voor BW-indicaties van 2022 tot 2050 (afgerond op 5-tallen).1 • Voor de GZ doelgroep wordt een afname verwacht van het gebruik van Beschermd Wonen richting 2035. Dit komt met name door de afname in de leeftijdscategorieën waarvoor de meeste inidacties worden afgegeven. Voor BW WMO gaat het om een geschatte afname van 30. Hierbij wordt uitgegaan van een gelijk blijvende prevalentie.81
26
Figuur 26: basis- en trendprognose BW indicaties 2022-2025. Bron: Woonzorgbehoefteonderzoek Provincie Drenthe, 2023, Companen
Er is door Companen gepoogd om een inventarisatie te maken van het aanbod van intramuraal aanbod aan Beschermd Wonen, dit bleek erg lastig. Op basis van huidige indicaties is een prognose gemaakt voor het balans tussen vraag en aanbod aan woonvormen voor BW. In de basisprognose komt het er voor Assen op neer dat in 2022 de balans op 0 staat, in 2030 op -5, en in 2040 op -15. In de trendprognose: 2022: 0, 2030: -145 en 2040: -150.1 WOONVORMEN VOOR BEHOEFTE AAN INTENSIEVE ONDERSTEUNING Aanleunwoning Dit is een woning die aan een verzorgingshuis vastzit of er dichtbij staat. Deze woonvorm is geschikt als er geen grote gezondheidsproblemen zijn en er sprake is van een redelijke mobiliteit.6 Geclusterd wonen met Wlz-zorg /woonzorgcentrum/verpleeghuis Dit zijn woonplekken in een complex met intensieve zorg en begeleiding (24-uurs zorg). Deze vorm van wonen is alleen toegankelijk/geschikt voor mensen met een een hoge zorgbehoefte, zowel somatisch als psychogeriatrisch, eventueel samen met hun partner. Een woonzorgcentrum/ geclusterde woonvorm met Wlz-zorg vormt voor circa driekwart van de mensen uit vitaliteitstrede 4 (mensen met een Wlz-indicatie) de gewenste woonsituatie. In Assen zijn momenteel verschillende plekken waarop geclusterd wonen met Wlz-zorg wordt aangeboden. Het gaat om de aanbieders: Accolade Zorg, Interzorg, Icare en Zorggroep Drenthe.
Aantallen en prognoses De vergrijzing zorgt voor een groeiende vraag naar plekken geclusterd wonen met Wlz-zorg (woonzorgcentrum). • Er zijn in Assen in 2024 836 woonzorgplekken voor mensen met een Wlz indicatie. Er is een uitbreidingscapaciteit van tenminste 113 woningen. Deze capaciteit zit in aanleun- en inleunwoningen bij zorgaanbieders, die met aanpassingen mogelijk geschikt te maken zijn voor mensen met V&V op grond van de WLZ. 68 • In Assen lijkt in het basisscenario (figuur 27) een grote stijging in de vraag te ontstaan, in het trendscenario daarentegen lijkt deze vraag stabiel te blijven en lijkt het huidige aanbod passend te zijn. Deze prognose komt uit het woonzorgbehoefteonderzoek van de provincie Drenthe, in het onderzoek voor de RGA wordt deze categorie niet gespecificeerd.
Figuur 27: vraag-aanbod geclusterd wonen met Wlz-zorg in Assen.
•
Voor de GZ doelgroep wordt een afname verwacht van het gebruik van Beschermd Wonen richting 2035. Dit komt met name door de afname van de omvang van de leeftijdscategorieën waar de meeste indicaties voor worden afgegeven. Voor BW Wlz gaat het om een geschatte afname van -48 tussen 2023 en 2035. Hierbij wordt uitgegaan van een gelijk blijvende prevalentie.81
SCHEMATISCHE WEERGAVE WOONVORMEN Op basis van de verschillende maten van zelfstandigheid van de inwoner aan de ene kant, en de mate van aanpassingen van de woning aan de andere kant, kan onderstaand figuur worden opgesteld.
Figuur 28: schematische weergave woonvormen naar toenemende mobiliteitsbeperking/zorgvraag. Bron: eigen figuur projectgroep
ALTERNATIEVE WOONVORMEN Naast de gebruikelijke en meer bekende woonvormen is er ook nog een grote variëteit aan alternatieve woonvormen. Companen heeft een enquête gehouden onder inwoners naar de interesse in een aantal van deze alternatieve woonvormen onder verschillende doelgroepen 6: • Tiny house en microwoning: een tiny house vindt 18% van de inwoners van Assen een interessante alternatieve woonvorm. Vooral de relatief wat jongere inwoners (starters tot 55 jaar) vinden dit interessant. Microwoningen zijn minder populair, 10% vindt dit interessant, ook hier zijn het vooral de jongere inwoners die hier interesse in hebben. • Hofjeswoning: vinden veel mensen in Assen een interessante alternatieve woonvorm (42%). Het meest populair is deze vorm onder 1-2 persoons-huishoudens van 65 tot 75 jaar (75%). • Mantelzorgwoning/-unit: dit alternatief is slechts voor een kleine groep inwoners interessant. Vooral 1-2 persoonshuishoudens van 75 jaar of ouder vinden dit een interessante alternatieve woonvorm. Voor een mantelzorgwoning moet er dan ook sprake zijn van een intensieve zorgen ondersteunigsvraag. • Kangoeroewoning: een woonvorm die vooral interessant lijkt voor gezinnen (25%).
GOED VOORBEELD: ParkEntree Schiedam ParkEntree in Schiedam is een duurzaam woonconcept dat bijdraagt aan de doorstroming op de huizenmarkt door een gevarieerd aanbod voor starters, doorstromers en gezinnen. In co-creatie met bewoners, ontwikkelaars en andere betrokkenen is het woonaanbod afgestemd op de wensen van toekomstige bewoners. Het project combineert moderne architectuur met een groene omgeving, wat het aantrekkelijk maakt voor wie op zoek is naar een comfortabele, toekomstbestendige woning. Door woningen in een opkomend gebied te ontwikkelen, wordt het aanbod vergroot en de druk op andere markten verlicht. De focus op duurzaamheid en energie-efficiëntie verhoogt de aantrekkelijkheid en bevordert de mobiliteit op de woningmarkt. Ook gemeenschappelijke ruimtes en sociale interactie vormen een belangrijk onderdeel van het concept, zodat bewoners zich kunnen verbinden en samenwerken.
Andere alternatieve woonvormen waar nog aan gedacht kan worden zijn: • Wonen op water • Zelfvoorzienend wonen • Co-housing • Thuishuis • Wonen bij de zorgboer • Een tiny house gemeenschap met zorgcomponent • Ouderenstudentenhuis of meergeneratiewoning.
Figuur 29: Interesse alternatieve woonvormen Assen. Bron: enquête Companen 2019 uit Woningmarktonderzoek Assen 2019
ROL VAN NIEUWBOUWPROJECTEN Des te zwaarder de zorgvraag des te specifieker de eisen waaraan een woning moet voldoen om de zwaardere zorg te kunnen leveren. Het transformeren van bestaande eenheden naar woningen die geschikt zijn voor zware zorg is veelal complex en kostbaar. Veel verpleegzorgplekken zullen daarom vooral in de nieuwbouw worden gerealiseerd. Voor geclusterde woonvormen zijn er daarentegen wel veel kansen in de bestaande voorraad, zoals seniorencomplexen23. Het toevoegen van nieuwbouw aan het woningbestand kan de volgende voordelen hebben: • Er is de mogelijkheid om slimme technologiën te integreren zoals domotica, om zorgverlening thuis te vergemakkelijken. • Er kan rekening gehouden worden met het integreren van de huisvesting van naasten die kunnen mantelzorgen, om op die manier personeelstekorten in de zorg te verlichten. • Er kan meer rekening gehouden worden met de afstand tot voorzieningen. Echter liggen nieuwbouwlocaties vaak verder af van voorzieningen. • Er kan rekening gehouden worden met een mix van eigendom, prijs en type woning, wat bijdraagt aan diversiteit. • Een gevarieerd programma voor nieuwbouw kan bijdragen aan de doorstroming.