CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3. Onderzoek behoeften clienten MO-BW regio Assen

Raadsvergadering 19 februari 2026, gemeente AssenBij agendapunt: Actieplan Dakloosheid, regio Assen16.841 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen I. Schoonbeek W. Baljet A. Kruize

Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

Maart 2024

Colofon ©Breuer&Intraval Maart 2024 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever Tekst: Opdrachtgever:

I. Schoonbeek, W. Baljet, A. Kruize Gemeente Assen

INHOUDSOPGAVE Pagina

1 Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Onderzoeksvragen 1.3 Methoden 1.4 Leeswijzer

1 1 2 3 4

2 Maatschappelijke opvang 2.1 Registratiegegevens 2.2 Interviews met cliënten 2.3 Stakeholders 2.4 Casussen

5 5 6 18 21

3 Beschermd wonen 3.1 Registratiegegevens 3.2 Interviews met cliënten 3.3 Stakeholders 3.4 Casussen

22 22 24 33 36

4 Conclusie en aanbevelingen 4.1 Achtergrondkenmerken 4.2 Instroom en ondersteuningsbehoeften 4.3 Aanbevelingen

37 37 37 40

1. INLEIDING

Soms lukt het om verschillende redenen (tijdelijk) niet om zelfstandig te wonen. Een plek in een beschermde woonvorm (BW) of een opvangvoorziening (MO) kan dan uitkomst bieden.

plaats

in

een

maatschappelijke

Per 1 januari 2015 zijn alle Nederlandse gemeenten op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) verantwoordelijk voor de uitvoering van beschermd wonen. De financiering hiervan verloopt vooralsnog via de 44 centrumgemeenten, die ook voor de maatschappelijke opvang deze rol vervullen. De gemeente Assen is één van de 44 centrumgemeenten beschermd wonen en maatschappelijke opvang. De regiogemeenten die horen bij centrumgemeente Assen zijn: Aa en Hunze; De Wolden; Hoogeveen; Meppel; Midden-Drenthe; Noordenveld; Tynaarlo; en Westerveld. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn- en Sport (VWS) is voornemens vanaf 1 januari 2025 beschermd wonen verder te decentraliseren.1 Voor de regio Assen betekent dit dat vanaf dat moment de regiogemeenten zelf verantwoordelijk zijn voor beschermd wonen. Deze nieuwe decentralisatie past bij de gedachte dat zorg en ondersteuning het meest effectief zijn in de directe omgeving van kwetsbare inwoners. Het is de bedoeling dat zij in de dorpen en wijken een thuis vinden.

1.1 Aanleiding De gemeenten in de regio Assen willen voor inwoners continuïteit van zorg op het moment van verdere decentralisatie kunnen garanderen. Daarnaast willen zij voorzieningen zo inrichten dat maatwerk en een sluitende keten ontstaan, passend bij de behoefte van de inwoner in de lokale situatie. Om zicht te krijgen op het aanbod aan voorzieningen beschermd wonen en andere (tussen)vormen van ondersteuning voor inwoners met een ondersteuningsbehoefte heeft de werkgroep Zorgcontinuïteit in 2023 een ‘landschapsschets’ van de regio Assen gemaakt.2 Uit de schets blijkt dat er in de regio Assen een divers aanbod beschikbaar is voor zorg en ondersteuning. Door veranderingen in de zorgsector (openstelling Wlz, ambulantisering GGZ), de toename van jongeren in MO en BW en de krapte op de woningmarkt staan het aanbod van zorgaanbieders en beschikbare plekken onder druk. Op dit moment hebben niet alle gemeenten in de regio voldoende of passend aanbod voor hun inwoners beschikbaar. In sommige gemeenten en/of wijken is een tekort aan beschikbare plekken voor beschermd wonen en/of begeleid wonen. Daarnaast is er onvoldoende verspreiding

1

Na de val van het Kabinet Rutte IV is de wijziging van de Wmo 2015 in verband met de invoering van het woonplaatsbeginsel voor beschermd wonen controversieel verklaard. Hierdoor loopt de wijziging van deze wet (mogelijk) vertraging op. 2 In de ‘landschapsschets’ is gekeken naar voorzieningen voor beschermd wonen en Thuiswonen+. Voorzieningen voor maatschappelijke opvang zijn hierin niet meegenomen.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

1

van zorgvoorzieningen in de regio, waarbij bepaalde gemeenten te maken hebben met een concentratie van zeer kwetsbare cliënten (een mix van doelgroepen) in bepaalde wijken. Dit legt extra druk op de wijken, maar ook bijvoorbeeld op de gezondheidszorg. De huidige contracten met aanbieders lopen tot eind 2025. Ter voorbereiding op de nieuwe inkoop is er naast het in beeld brengen van het huidige aanbod op het gebied van MO en BW, ook behoefte aan een beeld van de vraag en behoefte van de doelgroepen zelf. De regio Assen wil graag weten hoe vraag en aanbod op elkaar afgestemd is en waar overlap en/of mogelijke gaten zitten. De gemeente wil daarom (meer) inzicht in hoe de huidige doelgroepen MO en BW eruitzien (om hoeveel mensen gaat het en welke problematiek speelt er) en waar de behoeften van deze doelgroepen liggen rondom wonen, zorg en ondersteuning. De centrumgemeente Assen heeft onderzoeks- en adviesbureau Breuer&Intraval opdracht gegeven een onderzoek naar de behoeften van cliënten MO en BW in de regio en naar de aard en omvang van deze doelgroepen uit te voeren. De resultaten van dit onderzoek stellen de regiogemeenten in staat om gezamenlijk te werken aan de verdere ontwikkeling van beschermd wonen en de maatschappelijke opvang, en om een gecoördineerde aanpak te organiseren binnen hun regio.

Daarnaast biedt het onderzoek inzicht in de verschillende varianten van woon-, zorg-, en ondersteuningsaanbod voor de doelgroepen wat helpt bij het opstellen van de kaders voor deze varianten.

1.2 Onderzoeksvragen In het onderzoek staat de volgende hoofdvraag centraal: Welke woon-, zorg- en ondersteuningsbehoeften hebben cliënten in MO en BW3 in de regio Assen en in hoeverre sluit het huidige aanbod hierbij aan? Bij deze hoofdvraag horen de volgende deelvragen: 1. Wat is de omvang van de doelgroepen MO en BW? 2. Wat zijn de kenmerken van de cliënten die gebruik maken van de voorzieningen voor MO en BW? Welke problematiek speelt er? 3. Wat zijn de oorzaken van de instroom in voorzieningen voor MO en BW? 4. Welke woon-, zorg- en ondersteuningsbehoeften hebben de cliënten in MO en BW? 5. Hoe verhoudt het huidige aanbod MO en BW zich tot de vraag en behoeften van de cliënten? 6. In hoeverre zijn de cliënten MO en BW tevreden over het huidige aanbod en begeleiding? 7. Welke aanbevelingen ten aanzien van de kaders voor de verschillende varianten woon-, zorg- en ondersteuningsaanbod kunnen worden gedaan? 3

Op verzoek van de opdrachtgever richt dit onderzoek zich alleen op cliënten die gebruik van beschermd wonen op basis van een Wmo-indicatie. Cliënten die gebruik maken van BW en een Wlz-indicatie hebben, behoren niet tot de doelgroep waarop dit onderzoek zich richt.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

2

1.3 Methoden In deze paragraaf beschrijven we de onderzoeksmethoden die zijn gebruikt om antwoord te geven op de centrale onderzoeksvraag. Het betreft het opvragen en analyseren van registratiegegevens, interviews met stakeholders, interviews met cliënten en expertmeetings.

Registratiegegevens Om een beeld te krijgen van de (achtergrond)kenmerken van de doelgroepen MO en BW zijn bij de gemeente Assen (BW) en het Leger des Heils (MO) (geanonimiseerde) registratiegegevens opgevraagd. Het betreft gegevens van alle cliënten die in 2022 gebruik hebben gemaakt van MO en/of BW in de regio Assen. Het gaat om gegevens over leeftijd, geslacht, betrokken instelling(en) en de gemeente waar de cliënt ingeschreven staat.4

Interviews stakeholders Vervolgens zijn (groeps)interviews gehouden met vertegenwoordigers van betrokken instellingen en organisaties (stakeholders). Het betreft beleidsadviseurs van de gemeente Assen en de regiogemeenten, zorgaanbieders en WMO-consulenten. In deze gesprekken is gevraagd naar (de ontwikkelingen in) de kenmerken en achtergronden van de cliënten: de omvang, problematiek en redenen van dak- of thuisloosheid. Ook is aandacht besteed aan de woon-, zorg- en ondersteuningsbehoefte van de cliënten en de mate waarin het huidige aanbod zich verhoudt tot de vraag en de behoefte van cliënten in de regio. Indien van toepassing is gevraagd welke voorzieningen c.q. welk aanbod er gemist wordt in de regio. In totaal zijn 12 (groeps)interviews gehouden met 25 stakeholders.

Interviews cliënten In totaal zijn 41 cliënten geïnterviewd: 20 cliënten die gebruik maken van BW en 21 cliënten die gebruik maken van MO. Voor de start van het interview kregen de cliënten een informatiebrief met uitleg over het onderzoek, hun rechten als respondent en contactgegevens voor het stellen van vragen naar aanleiding van het interview. Ook hebben de cliënten een toestemmingsformulier ondertekend waarmee zij aangaven vrijwillig deel te nemen aan het onderzoek. De interviews zijn face-to-face afgenomen, één gesprek is online afgenomen (door middel van een videoverbinding). Tijdens de interviews is allereerst gevraagd naar een aantal achtergrondkenmerken van de respondent. Vervolgens zijn de onderzoekers in gesprek gegaan met de cliënt over hun behoeften met betrekking tot wonen, zorg en ondersteuning, welke ondersteuning zij (eventueel) missen en hun tevredenheid over het huidige aanbod en begeleiding. Alle geïnterviewden cliënten hebben een vergoeding van €10,- ontvangen voor deelname aan het onderzoek.

Expertmeetings Om de resultaten in breder perspectief te kunnen plaatsen en als input voor aanbevelingen over de verdeling van de voorzieningen over de gemeenten en kaders die hieraan

4

Ook zijn gegevens over bankslapers en buitenslapers opgevraagd. Deze waren niet beschikbaar.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

3

verbonden kunnen worden, zijn twee expertmeetings gehouden; één voor MO en één voor BW. Tijdens deze expertmeetings zijn de eerste resultaten van het onderzoek gepresenteerd en is input opgehaald voor de adviesvraag. Bij de expertmeeting voor MO waren zes experts aanwezig, bij de expertmeeting BW waren dit er acht.

1.4 Leeswijzer In hoofdstuk twee gaan we in op cliënten die gebruik maken van maatschappelijke opvangvoorzieningen en in hoofdstuk drie besteden we aandacht aan cliënten die gebruik maken van beschermde woonvormen. In het laatste concluderende hoofdstuk bespreken we de belangrijkste resultaten en conclusies en beantwoorden we de onderzoeksvragen.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

4

2. MAATSCHAPPELIJKE OPVANG

In dit hoofdstuk gaan we in op de cliënten die gebruik maken van de maatschappelijke opvang in de regio Assen. In dit rapport zijn alle maatschappelijke opvangvoorzieningen in de regio meegenomen, het betreft de nachtopvang en de jongerenopvang (beide aan de Havenkade in Assen) en de kortdurende opvang (KDO, aan de Maria in Campislaan in Assen). Deze voorzieningen zijn allen van het Leger des Heils, dat ten tijde van het onderzoek de enige aanbieder van maatschappelijke opvang in de regio is. In paragraaf 2.1 bespreken we aan de hand van de geanonimiseerde gegevens die we hebben ontvangen van het Leger des Heils de kenmerken van deze groep. Vervolgens gaan we in paragraaf 2.2 in op de resultaten van de gesprekken met cliënten die gebruik maken van de maatschappelijke opvang. Vervolgens bespreken we in paragraaf 2.3 de uitkomsten van de gesprekken met stakeholders alvorens we in de laatste paragraaf enkele fictieve casussen bespreken die tekenend zijn voor de doelgroep.

2.1 Registratiegegevens In totaal maakten in 2022 78 individuele personen gebruik van een voorziening voor maatschappelijke opvang in Assen. Vijf personen hebben in 2022 zowel gebruik gemaakt van een voorziening voor maatschappelijke opvang als van een voorziening voor beschermd wonen.5

Achtergrondkenmerken De meeste cliënten (81%; 63 van de 78) die gebruik hebben gemaakt van de maatschappelijke opvang identificeren zich als man, de overige cliënten (19%; 15 van de 78 cliënten) identificeren zich als vrouw. De cliënten zijn gemiddeld 41 jaar oud, de jongste cliënt was 18, de oudste 70 jaar.

Voorgaande verblijfplaats Als mensen zich melden bij de maatschappelijke opvang wordt aan hen gevraagd waar zij hiervoor verbleven. Dit wordt vastgelegd in de registratiegegevens.6 De helft (51%) van de cliënten die in 2022 gebruik maakten van de maatschappelijke opvang zegt dat zij in de gemeente Assen verbleven voordat zij naar de opvangvoorziening kwamen (tabel 2.1). Van ruim een kwart (28%) van de cliënten is niet bekend waar zij verbleven.

5

In deze aantallen zijn niet de vijf mensen meegenomen die in de containerwoningen aan de Havenkade verblijven, hoewel dit wel wordt vergoed vanuit de WMO. Deze mensen mogen hier voor langere tijd blijven en zijn daarom niet meer ‘dak- of thuisloos’. 6 Dit is niet per definitie de gemeente van herkomst. Cliënten kunnen ook in een andere voorziening, op straat of bij bekenden hebben verbleven. Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

5

Tabel 2.1 Voorgaande verblijfplaats, in absolute aantallen en % (N=78)

Assen Regiogemeenten Assen7 Emmen Buiten de regio Assen8 Onbekend Totaal

n 40 5 5 6 22 78

% 51 6 6 8 28 100

Voorzieningen Meer dan de helft (60%, n=47) van de cliënten die in 2022 gebruik maakte van de maatschappelijke opvang kwam in de nachtopvang (voor volwassenen, op de begane grond) van het Leger des Heils aan de Havenkade (tabel 2.2). Een kwart (27%, n=21) van de cliënten maakte gebruik van de kortdurende opvang (KDO) aan de Maria in Campislaan. De overige (13%, n=10) cliënten zijn jongeren die in de jongerenopvang (op de eerste verdieping) van het Leger des Heils aan de Havenkade kwamen. Tabel 2.2 Gebruik voorzieningen, in absolute aantallen en % (N=78)

Nachtopvang Havenkade (volwassenen) Kortdurende opvang (KDO) Jongerenopvang Havenkade Totaal

n 47 21 10 78

% 60 27 13 100

2.2 Interviews met cliënten In deze paragraaf gaan we in op de 21 cliënten MO die we hebben gesproken in het kader van dit onderzoek. Zeven van hen maakten op het moment van interviewen gebruik van de nachtopvang aan de Havenkade, zes van de kortdurende opvang aan de Maria in Campislaan en zes van de jongerenopvang aan de Havenkade. Tenslotte verbleven twee cliënten in de containerunits aan de Havenkade. Alle voorgenoemde voorzieningen zijn van het Leger des Heils. Twintig van de geïnterviewde cliënten identificeert zich als man en één cliënt als vrouw. Zij zijn gemiddeld 37 jaar oud, waarbij de jongste cliënt 19 jaar is en de oudste 71 jaar.

Burgerlijke staat Meer dan de helft van de cliënten is ongehuwd (n=14), twee van hen hebben wel een relatie (figuur 2.1). Vijf cliënten zijn gescheiden en twee cliënten zijn gehuwd, waarvan één in scheiding ligt.

7

Deze cliënten verbleven in de gemeenten Hoogeveen (2), Midden-Drenthe (1), Noordenveld (1) en Tynaarlo (1). 8 Deze cliënten komen uit de gemeenten: Almelo (1), Groningen (1), Het Hogeland (1), Midden-Groningen (1), Súdwest-Fryslân (1) en Zwolle (1).

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

6

Figuur 2.1 Burgerlijke staat, in aantallen (N=21)

2

5

Gehuwd, geregistreerd partnerschap of samenwonend Voor de wet gescheiden

14 Nooit gehuwd geweest/ alleenstaand

Opleiding Aan de cliënten is gevraagd wat de hoogste opleiding is die zij met een diploma hebben afgerond. De hoogte van het niveau van de afgeronde opleidingen varieert van LBO, LTS, VMBO (BB/KB)9 tot het hoger beroepsonderwijs (figuur 2.2). De meeste cliënten (n=7) zijn in het bezit van een MBO-diploma. Vijf cliënten hebben alleen de lagere school afgerond en verder geen diploma behaald. Figuur 2.2 Hoogst afgeronde opleiding met een diploma, in aantallen (N=21) Doctoraal, Master, semiwetenschappelijk onderwijs

0

Propedeuse, Kandidaats, Bachelor, HBO

1

MBO

7

Havo, VWO, Gymnasium, HBS, MMS

2

Mavo, VMBO-(G)TL, (M)ULO

2

LBO, LTS, VMBO (BB/KB)

4

Lagere school Geen opleiding

5 0

Kinderen Bijna de helft van de cliënten (n=10) heeft één of meerdere kinderen. In totaal hebben deze tien mensen 18 kinderen, waarvan 13 minderjarig zijn. De meeste kinderen (15) wonen bij de andere ouder. Voor één van deze 15 kinderen geldt dat diegene met de ouder verblijft in een opvang voor jonge moeders, en één kind zit in een pleeggezin. Twee cliënten weten niet waar hun meerderjarige kind verblijft.

9

Het VMBO kent vier niveaus: VMBO Basisberoepsgerichte leerweg (BB, Basis), Kaderberoepsgerichte leerweg (KB, kader), Gemengde leerweg (G) en Theoretische leerweg (TL).

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

7

Herkomst In figuur 2.3 is de geboorteplaats of -land van de cliënten weergegeven. De meeste (n=18) zijn geboren in Nederland, waarvan twee in de regio Assen. Acht cliënten zijn net buiten de regio Assen geboren: vier in de regio Groningen, drie in Emmen en één in Zwolle. Verder zijn vijf cliënten geboren in de Randstad, twee cliënten in Zuid-Nederland en één in een gemeente in Oost-Nederland. Drie cliënten zijn niet in Nederland geboren. Figuur 2.3 Geboorteplaats of -land MO cliënten, in aantallen (N=21)

Aan cliënten die niet in de regio Assen zijn geboren (n=19) is gevraagd wanneer zij naar deze regio zijn gekomen. De antwoorden verschillen van ‘gisteren’ tot ’23 jaar geleden’.10 Op de vraag waarom zij naar de regio Assen zijn gekomen antwoorden de meeste cliënten ‘voor de opvangvoorzieningen’ (n=11).11,12 Andere redenen waarom cliënten naar de regio zijn gekomen zijn: voor de liefde (n=2), ruzie met familie/scheiding (n=2), werk/studie (n=1), als kind met ouders meeverhuisd (n=1), voor drugs (n=1), vanwege vrienden en

10

Vijf cliënten zijn in de afgelopen drie maanden naar de regio gekomen, acht cliënten zeggen dat zij één jaar geleden tot drie jaar geleden naar de regio zijn gekomen. Voor drie cliënten was dit langer dan drie jaar geleden. Van de overige drie cliënten is niet bekend wanneer zij naar de regio zijn gekomen. 11 Cliënten konden meerdere redenen aangeven waarom zij naar deze regio zijn gekomen. 12 Van de 11 cliënten zeggen dat zij voor de opvangvoorzieningen naar Assen zijn gekomen, is op basis van verschillende vragen nagegaan waar zij verbleven voordat zij bij de voorziening terechtkwamen. Twee van hen verbleven al in regio Assen (eenmaal in een eigen huurwoning en eenmaal bijeen ouder), terwijl vijf cliënten elders in Nederland verbleven. Van vier cliënten is niet bekend waar zij verbleven.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

8

kennissen die in deze regio wonen (n=1) en omdat men eerder in Assen had gewoond en is teruggekomen (n=1).

Aanleiding dak- en thuisloosheid Aan de cliënten in de maatschappelijke opvang is gevraagd sinds wanneer zij verblijven op de betreffende opvanglocatie. De antwoorden varieerden van ‘sinds gisteren’ tot ‘sinds drie jaar’. Meer dan één derde van de cliënten (n=8) verblijft sinds enkele dagen tot weken in de opvang, terwijl ruim een kwart van de cliënten (n=6) al meer dan één jaar in de opvang verblijft, waarvan de helft (n=3) meer dan twee jaar (tabel 2.3). Van één cliënt is de verblijfsduur onbekend. Tabel 2.3 Duur verblijf in maatschappelijke opvang, in aantallen en % (N=21)

0-1 maand 1-3 maanden 3-6 maanden 6-12 maanden 1-2 jaar Meer dan twee jaar Onbekend

n 8 4 0 2 3 3 1

% 38 19 0 10 14 14 5

Vorige verblijfslocatie We hebben aan de cliënten gevraagd wat hun vorige verblijflocatie was. Ruim een kwart van de cliënten (n=6) verbleef bij één of beide ouder(s) voordat zij in de voorziening terechtkwamen (tabel 2.4). Vier cliënten verbleven bij een (ex-)partner of in een eigen woonvorm en eveneens vier cliënten verbleven hiervoor in een andere MO voorziening. Verder varieerden de vorige verblijflocaties van de gevangenis tot een camping. Tabel 2.4 Vorige verblijfslocatie, in aantallen en % (N=21)

Ouder(s) (ex-)partner/ eigen woonvorm MO voorziening BW-voorziening Schoonouders Gevangenis Camping Op straat Onduidelijk/onbekend

n 6 4 4 1 1 1 1 1 2

% 29 19 19 5 5 5 5 5 10

Einde vorige verblijfplaats We hebben aan de cliënten gevraagd waarom zij niet langer op de vorige verblijfslocatie konden verblijven. De antwoorden op deze vraag varieerden. Een paar cliënten geven aan door de ouders uit huis te zijn gezet, bijvoorbeeld vanwege drugsgebruik of ruzies thuis. Verder is er één cliënt die net vrij is gekomen uit de gevangenis en geen sociale huurwoning heeft kunnen vinden. Bij twee cliënten is een relatiebreuk oorzaak geweest van het einde Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

9

van de vorige verblijfplaats. Eén cliënt geeft aan uit zijn huurwoning te zijn gezet omdat hij een wietplantage in zijn woning had. Deze cliënt zegt om deze reden ook niet meer een woning te mogen huren in de provincie Drenthe.

Hulp en ondersteuning bij woonsituatie Driekwart van de cliënten (n=16) vindt hulp/ondersteuning bij hun woonsituatie op dit moment (heel) belangrijk. Eén cliënt vindt het niet onbelangrijk en niet belangrijk. Eén vijfde deel van de cliënten (n=4) vindt hulp/ondersteuning bij hun woonsituatie op dit moment onbelangrijk. Negen cliënten hebben behoefte aan meer of andere hulp in verband met hun woonsituatie. Acht van hen hebben dit nader toegelicht. Zes cliënten geven aan behoefte te hebben aan een eigen huis/iets voor henzelf en om dit voor elkaar te krijgen hulp nodig te hebben. Verder noemen de cliënten ondersteuning vanuit de MO voorziening en eerst hulp bij het aflossen van schulden.

Dagbesteding Bijna de helft van de geïnterviewde cliënten (n=10) heeft geen dagbesteding (tabel 2.5). Enkele van hen vertelden ‘de hele dag bij de instelling te zitten’, ‘binnen te zitten en hopen weg te mogen’ en ‘de hele dag jointjes te roken en niks te doen’. Ruim een kwart (n=6) van de respondenten heeft gesubsidieerd werk, drie cliënten hebben regulier werk en twee cliënten volgen een opleiding. Eén van de cliënten die een opleiding volgt, doet ook vrijwilligerswerk. Tabel 2.5 Huidige dagbesteding (N=21) *

n 10 6 3 2 1

Geen dagbesteding Gesubsidieerd werk/sociale werkplaats Regulier werk, vast Scholing/onderwijs Vrijwilligerswerk

% 48 29 14 10 5

* Meerdere antwoorden mogelijk.

Vervolgens is aan de cliënten gevraagd hoe tevreden zij zijn over de wijze waarop zij hun dagen besteden. Van de 20 cliënten die deze vraag hebben beantwoord is de meerderheid (n=13) (heel) tevreden met hun dagbesteding. Vijf cliënten zijn (heel) ontevreden en één is niet tevreden en niet ontevreden. Het merendeel (n=11) van deze cliënten vindt hulp/ondersteuning bij de dagbesteding (heel) onbelangrijk (figuur 2.4). Figuur 2.4

Mate waarin hulp/ondersteuning belangrijk wordt gevonden bij dagbesteding (n=20) Heel belangrijk

1

Belangrijk

5

Niet onbelangrijk en niet belangrijk

2

Onbelangrijk

10

Heel onbelangrijk

1

Weet ik niet/ wil ik niet zeggen

1

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

10

Twee cliënten die hulp/ondersteuning bij hun dagbesteding belangrijk vinden hebben behoefte aan andere hulp bij hun huidige dagbesteding. Zo wil één cliënt op weg geholpen worden om iets te gaan doen, de andere cliënt zou naar een instelling willen waar hij meer begeleiding kan krijgen voor de omgang met zijn autisme. Drie cliënten geven aan liever andere (arbeidsmatige) dagbesteding te willen zoals het beginnen van een eigen antiekwinkel, werken in een magazijn of tankstation en één cliënt werkt nu op een sociale werkplaats maar wil graag ander werk en is om deze reden aan het solliciteren.

Financiële situatie Aan de cliënten zijn vragen gesteld omtrent hun financiële situatie. Hierbij is gevraagd naar hun huidige inkomstenbronnen, eventuele schulden en hulp en ondersteuning bij hun financiën.

Inkomstenbronnen Meer dan de helft van de cliënten (n=12) ontvangt zorgtoeslag (figuur 2.5). Drie cliënten hebben inkomsten uit een betaalde baan. Een aantal cliënten krijgt een of meerdere uitkeringen, Vier cliënten hebben naast hun uitkering(en) ook inkomsten vanuit hun dagbesteding. Er zijn drie cliënten die aangeven geen (volledig) zicht te hebben op hun inkomsten. Voor twee van hen geldt dat dit komt omdat zij onder bewind staan. De cliënt die momenteel geen inkomen heeft, zegt dat dit komt doordat hij documenten bij de gemeente moest inleveren voor het aanvragen van een uitkering, wat hem niet lukte, en hierdoor ontvangt hij nu geen inkomsten. Figuur 2.5 Huidige officiële inkomstenbronnen, in aantallen (N=21) * Zorgtoeslag

12

Vergoeding dagbesteding

4

Loon

3

Wajong uitkering

3

WW

3

Bijstandsuitkering

3

Huurtoeslag

1

DUO

1

Ziektewet

1

WIA (arbeidsongeschiktheidsuitkering)

1

WAO

1

AOW

1

Vrijwilligerswerk

1

Geen inkomsten

1

Weet ik niet

3

* Meerdere antwoorden mogelijk. Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

11

Verder hebben we aan de cliënten gevraagd of ze nog andere (niet-officiële) vormen van inkomsten hebben. Voor vier cliënten is dit het geval. Drie van hen verzamelen blikjes en één bedelt. Van de cliënten die blikjes verzamelen werkt één cliënt ook zwart, terwijl een andere cliënt daarnaast bedelt.

Schulden Meer dan de helft (n=14) van de cliënten heeft schulden. Tien van hen weten hoe hoog hun schuld is (en willen dit vertellen). De hoogte van hun schulden loopt uiteen van minimaal €400,- tot maximaal €69.000,-, met een gemiddelde van bijna €21.000,-. Van de 14 cliënten met schulden weten 13 cliënten bij wie ze deze schulden hebben (en willen dit vertellen) (figuur 2.6). De meeste cliënten met schulden (n=5) hebben deze bij de zorgverzekeraar, één vijfde van de cliënten met schulden (n=3) heeft deze door een (telefoon)abonnement en twee cliënten hebben schulden bij de belastingdienst. Figuur 2.6 Instanties/personen waar cliënten schulden hebben, in aantallen (n=13) * Zorgverzekeraar

5

(Telefoon)abonnementen

3

Belastingdienst

2

Vrienden

2

Boetes (CJIB/overheid)

2

Huurachterstand

2

Familie

1

Ex-partner

1

(Auto)verzekeringsmaatschappij

1

Studieschuld

1

* Meerdere antwoorden mogelijk

Hulp en ondersteuning bij financiële situatie Van de 14 cliënten met schulden krijgen zeven hulp bij het aflossen. Zij krijgen allemaal hulp van een bewindvoerder. Aan alle cliënten is gevraagd in hoeverre zij het belangrijk vinden hulp/ondersteuning te krijgen bij hun financiële situatie. Van de 20 cliënten die deze vraag hebben beantwoord geven tien cliënten aan ondersteuning (heel) belangrijk te vinden. Drie cliënten vinden het niet onbelangrijk en niet belangrijk. Zes cliënten vinden ondersteuning bij hun financiële situatie (heel) onbelangrijk. Eén cliënt geeft aan het niet te weten. Van de tien cliënten die hulp/ ondersteuning bij hun financiële situatie (heel) belangrijk vinden ontvangen zeven cliënten momenteel voldoende ondersteuning. Drie van hen geven aan wel behoefte te hebben aan meer hulp bij hun financiële situatie. Bij één cliënt is het duidelijk welk soort hulp gewenst is. Deze cliënt zou graag tips en ondersteuning willen ontvangen met betrekking tot zijn financiën.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

12

Middelengebruik Vervolgens is de cliënten gevraagd naar hun middelengebruik en of er sprake is van een verslaving.

Alcohol Twee derde (n=14) van de cliënten heeft in het afgelopen jaar alcohol gedronken. Vier van hen (bijna) dagelijks, drie cliënten één tot drie keer per week, twee cliënten één tot drie keer per maand en vier cliënten minder dan één keer per maand. Eén cliënt was voornemens nu niet meer te drinken maar onduidelijk is hoe vaak hij nu alcohol gebruikt. Twee cliënten zeggen nu verslaafd te zijn aan alcohol, één van hen heeft daarvoor contact met hulpverlening. De andere cliënt heeft geen contact met hulpverlening in verband met de alcoholverslaving, maar heeft dit in het verleden wel gehad. Zes cliënten zeggen in het verleden verslaafd te zijn geweest aan alcohol. Eén van hen heeft in het verleden contact gehad met hulpverlening terwijl één andere cliënt dit contact nog steeds heeft. De andere vier cliënten die in het verleden verslaafd waren aan alcohol hebben hiervoor geen hulp gehad. Eén cliënt zegt niet verslaafd te zijn, maar verplicht contact te hebben met de verslavingszorg.

Drugs Van de MO cliënten heeft ruim de helft (n=12) in het afgelopen jaar drugs gebruikt. Het gaat daarbij vooral om cannabis (n=10), designersdrugs (n=6), ecstasy/MDMA (n=6), crack (n=5), cocaïne (n=4) en tripmiddelen (n=4) (tabel 2.6). Tabel 2.6 Middelengebruik, in aantallen en % (N=21) *

Geen drugsgebruik Cannabis Designerdrugs Ecstasy/MDMA Crack Cocaïne Tripmiddelen (waaronder LSD) Amfetamine/speed Lachgas Niet voorgeschreven medicijnen GHB Heroïne Ketamine Tusi (roze cocaïne)

n 9 10 6 6 5 4 4 3 2 2 1 1 1 1

% 43 48 29 29 24 19 19 14 10 10 5 5 5 5

* Meerdere antwoorden mogelijk.

Vier cliënten zeggen in het verleden verslaafd te zijn geweest aan drugs. Twee van hen hebben hiervoor nog steeds contact met de verslavingszorg, de andere twee cliënten hebben geen hulp/ondersteuning (gehad) in verband met hun verslaving. Vier andere cliënten zeggen op dit moment verslaafd te zijn aan drugs. Zij hebben allemaal geen Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

13

contact met hulpverlening in verband met hun verslaving. Twee van hen hebben hiervoor in het verleden wel contact gehad met de verslavingszorg. Van de cliënten die momenteel middelen gebruiken of in het verleden middelen hebben gebruikt, vinden vijf cliënten hulp/ondersteuning in verband met hun alcohol- en/of drugsgebruik momenteel (heel) belangrijk (figuur 2.7). Eén cliënt vindt het niet onbelangrijk en niet belangrijk. Acht cliënten vinden hulp/ondersteuning (heel) onbelangrijk. Figuur 2.7

Mate waarin hulp/ondersteuning belangrijk is met betrekking tot alcohol- en/of drugsgebruik, in aantallen (n=14) Heel belangrijk

1

Belangrijk

4

Niet onbelangrijk en niet belangrijk

1

Onbelangrijk

4

Heel onbelangrijk

4

Weet ik niet/wil ik niet zeggen

0

Sociale contacten In figuur 2.8 is weergegeven hoe tevreden de cliënten zijn met hun sociale contacten. Meer dan driekwart (n=16) is (heel) tevreden over de sociale contacten. Twee cliënten zijn niet tevreden en niet ontevreden, en drie cliënten zijn ontevreden over hun sociale contacten. Figuur 2.8 Tevredenheid met sociale contacten, in aantallen (N=21) Heel tevreden

2

Tevreden

14

Neutraal

2

Ontevreden

3

Heel ontevreden

0

Weet ik niet/ wil ik niet zeggen

0

Als we vragen hoe tevreden men is over het contact met familieleden, geeft van de 20 cliënten die hebben geantwoord op deze vraag meer dan de helft (n=13) aan (heel) tevreden te zijn (figuur 2.9). Bijna de helft (n=9) heeft helemaal geen contact meer met familieleden maar is hier niet ontevreden over.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

14

Figuur 2.9 Tevredenheid met contact familieleden, in aantallen (n=20) Heel tevreden

3

Tevreden

10

Neutraal

4

Ontevreden Heel ontevreden

2 0

Weet ik niet/ wil ik niet zeggen

1

De twee cliënten die aangeven ontevreden te zijn over het contact dat ze momenteel met familieleden hebben zouden beiden meer contact willen met hun broers en zussen. Zij hebben behoefte aan ondersteuning bij het opnieuw opbouwen van dit contact. Meerdere cliënten geven aan geen contact te willen met familieleden (n=8). Het merendeel van de cliënten (n=15) vindt hulp/ondersteuning bij het (opnieuw) opbouwen van sociale contacten (heel) onbelangrijk, twee cliënten vinden dit niet onbelangrijk en niet belangrijk terwijl drie cliënten dit wel belangrijk vinden. Eén van de cliënten die dit belangrijk vindt heeft behoefte aan meer hulp/ondersteuning bij het (opnieuw) opbouwen van sociale contacten. De cliënt zou graag sociale activiteiten willen doen die helpen bij het opbouwen van contacten.

Politie- en justitiecontacten Zes cliënten zijn in het afgelopen jaar als dader of verdachte in contact geweest met politie/justitie voor in totaal tien voorvallen/delicten. Het betreft inbraak/diefstal/oplichting (2 keer), gebruik van drugs (2 keer), bedreiging (1 keer), geweldsdelict (1 keer), huiselijke ruzie (1 keer), huisvredebreuk (1 keer), heling (1 keer) en ordeverstoring (1 keer). De zes cliënten die in het afgelopen jaar contact hebben gehad met politie/justitie hebben allen ook in het verleden contact gehad met politie/justitie. Daarnaast zijn er nog vijf andere cliënten die in het verleden in aanraking zijn geweest met politie/justitie. Dit betekent dat in totaal 11 cliënten van de maatschappelijke opvang nu of in het verleden in aanraking zijn geweest met politie/justitie. Vijf van hen hebben hiervoor contact gehad met een vorm van hulpverlening. In het afgelopen jaar hebben twee cliënten vastgezeten in een politiecel en/of een huis van bewaring. De ene cliënt heeft drie maanden vastgezeten, de andere cliënt 30 dagen. De laatste cliënt geeft aan dit wel fijn te hebben gevonden, omdat hij ‘binnen’ goed heeft kunnen eten. Aan de 11 cliënten die nu of in het verleden contact hebben gehad met politie/justitie is gevraagd in hoeverre hulp en ondersteuning belangrijk voor hen is in verband met hun voormalige politie/justitiecontacten.

Twee derde (n=7) vindt dit (heel) onbelangrijk, twee cliënten vinden het niet onbelangrijk en niet belangrijk en eveneens twee vinden dit wel belangrijk. Niemand heeft behoefte aan meer of andere ondersteuning vanwege (voormalig) contact met politie/justitie. Wel geeft één cliënt aan dat dit vroeger wel had gemoeten en zegt een andere cliënt dat het in sommige perioden van belang zou zijn geweest. Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

15

Leefsituatie Aan de cliënten van de maatschappelijke opvang hebben we gevraagd in hoeverre ze tevreden zijn met hun huidige leefsituatie. Eén derde van hen (n=7) is tevreden met de leefsituatie. Twee cliënten zijn hierover niet ontevreden en niet tevreden, terwijl meer dan de helft (n=12) ontevreden of zelfs heel ontevreden is over hun huidige leefsituatie. Sommige cliënten hebben hun oordeel over hun eigen leefsituatie nader toegelicht. Cliënten die neutraal of tevreden zijn over hun leefsituatie geven de volgende toelichtingen: ‘ik leef nog, dit is natuurlijk niet ideaal’, ‘alleen dat ik hier zit is een nadeel’, ‘het gaat nu goed’ en ‘ik heb gewoon werk maar geen huis, een eigen woning is wel gewenst’. Cliënten die ontevreden of heel ontevreden zijn over hun huidige leefsituatie hebben daarvoor de volgende toelichtingen gegeven: ‘ik wil een eigen huis en mijn kind zien’, ‘het kan vanaf hier alleen maar beter gaan, het is niet ideaal’, ‘er gebeurt nu wat’, ‘ik zou het graag anders willen wat betreft de woonsituatie’, ‘ik heb behoefte aan een eigen kamer in de opvang’, ‘het liefst heb ik een zelfstandige woning en een carrière in de muziek’ en ‘ik ben liever zelfstandig’.

Lichamelijke gezondheid De helft van de cliënten (n=11) is (heel) tevreden over zijn/haar lichamelijke gezondheid (figuur 2.10). Figuur 2.10 Mate van tevredenheid met lichamelijke gezondheid (N=21) Heel tevreden

2

Tevreden

9

Neutraal

2

Ontevreden

6

Heel ontevreden Weet ik niet/ wil ik niet zeggen

2 0

Eén derde deel van de cliënten (n=7) vindt hulp en ondersteuning bij zijn/haar lichamelijke gezondheid belangrijk of heel belangrijk. Daarentegen vindt ruim de helft van de cliënten (n=11) hulp of ondersteuning onbelangrijk of zelfs heel onbelangrijk. Drie cliënten vinden het echter niet onbelangrijk en ook niet belangrijk.

Geestelijke gezondheid Wat betreft de geestelijke gezondheid is ruim de helft van de cliënten (n=12) (heel) tevreden met hun geestelijke gezondheid (figuur 2.11). Eén cliënt zegt dit niet aan te kunnen geven omdat het soms extreem goed gaat en soms extreem slecht.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

16

Figuur 2.11 Mate van tevredenheid met geestelijke gezondheid (N=21) Heel tevreden

3

Tevreden Neutraal

9 1

Ontevreden

6

Heel ontevreden

1

Weet ik niet/ wil ik niet zeggen

1

Drie cliënten die aangeven ontevreden te zijn met hun geestelijke gezondheid lichten dit nader toe. Eén cliënt heeft een posttraumatische stressstoornis (PTSS) en slaapt om die reden slecht, één cliënt is ontevreden vanwege de situatie met zijn ouders en één cliënt zegt geheugenproblemen te hebben. Als we aan de cliënten vragen in hoeverre zij hulp en ondersteuning belangrijk vinden bij hun geestelijke gezondheid, dan geven zes van hen aan dit (heel) belangrijk te vinden. Eén vijfde van de cliënten (n=4) vindt het niet onbelangrijk maar ook niet belangrijk en meer dan de helft van de cliënten (n=11) vindt het (heel) onbelangrijk. Drie cliënten die hulp en ondersteuning belangrijk vinden hebben behoefte aan meer of andere hulp in verband met hun geestelijke gezondheid. Eén van hen heeft behoefte aan een coach/mentor die af en toe kan helpen of een praatje kan maken met de cliënt. Het is onbekend aan wat voor vorm van hulp de andere twee cliënten behoefte hebben.

Situatie jeugd We hebben aan de cliënten gevraagd of ze ook hulp/ondersteuning hebben ontvangen voordat ze 18 jaar waren. Meer dan de helft van de cliënten (n=12) ontving voor zijn/haar 18e hulp en ondersteuning. Eén derde (n=4) van de cliënten die voor hun 18e hulp/ondersteuning ontvingen kreeg psychologische hulp en een kwart (n=3) hulp van jeugdzorg (tabel 2.7). Twee cliënten ontvingen voor hun 18e justitiële hulp en twee cliënten kregen hulp tijdens hun verblijf in een jeugdgevangenis. Daarnaast ontvingen twee cliënten maatschappelijke hulp en twee cliënten hadden contact met een leerplichtambtenaar. Verder zijn er drie cliënten die een andere vorm van hulp hebben gekregen. Eén cliënt heeft voor zijn 18e op een internaat gewoond vanwege zijn, naar eigen zeggen, agressieve en onhandelbare gedrag, één cliënt kreeg individueel onderwijs en één cliënt kreeg hulp van Cosis.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

17

Tabel 2.7 Voorzieningen hulp/ondersteuning voordat men 18 werd, in aantallen en % (n=12)

Psychologische hulp Jeugdzorg Justitiële hulp Jeugdgevangenis Maatschappelijke hulp Leerplichtambtenaar Pleegzorg Financiële hulp Andere hulp

n 4 3 2 2 2 2 1 1 3

% 33 25 17 17 17 17 8 8 25

* Meerdere antwoorden mogelijk.

Ervaring overgang van 18- naar 18+ We hebben aan de 12 cliënten die voor hun 18e hulp/ondersteuning ontvingen gevraagd hoe zij de overgang van 18- naar 18+ hebben ervaren. Van hen ervaarden drie deze overgang als moeilijk. Zo vond één cliënt het vervelend dat hij, toen hij 18 werd, meer rekeningen moest gaan betalen. Een andere cliënt heeft het als slecht ervaren omdat hij alles zelf moest gaan regelen en betalen, en één cliënt geeft aan de overgang lastig te hebben gevonden vanwege de druk om volwassen te worden. Volgens twee van deze cliënten had de overgang als volgt beter kunnen verlopen: vanuit school voorlichting krijgen over bijvoorbeeld het aanvragen van zorgtoeslag, en meer hulp van ouders, hetgeen de cliënt niet heeft gekregen.

2.3 Stakeholders De geïnterviewde stakeholders zijn van mening dat het aantal mensen dat gebruik maakt van de maatschappelijke opvang in Assen redelijk stabiel is. Wel zijn er logischerwijs seizoenseffecten te zien, in de wintermaanden is het drukker dan in de zomermaanden. Voor een deel van de cliënten die zich melden bij de maatschappelijke opvang ligt de hulpvraag vrijwel uitsluitend op het gebied van huisvesting. Het gaat om mensen die uit de gevangenis komen, dakloos worden door scheiding of jongeren die niet langer bij hun ouders kunnen wonen. Stakeholders merken op dat er vroeger altijd wel ‘iets’ geregeld kon worden voor deze mensen, maar dat dit in de afgelopen jaren steeds moeilijker is geworden. Vaak kunnen deze mensen eerst nog een beroep doen op hun sociale netwerk (de zogenoemde bankslapers). Op een gegeven moment is het sociale netwerk ‘uitgemolken’ en melden zij zich bij de opvangvoorzieningen. Bij een ander deel van de cliënten is volgens de stakeholders sprake van een combinatie van (zware) problematiek op verschillende leefgebieden. Naast problemen op het gebied van wonen gaat het dan om problemen op het gebied van, mentale gezondheid (psychiatrische problematiek), financiën (soms schulden), sociale contacten, middelengebruik (soms verslaving), dagbesteding en fysieke gezondheid.

Regelmatig is er sprake van een licht verstandelijke beperking (LVB) of een vorm van adhd of autisme. Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

18

Stakeholders merken op dat (de problematiek van) de doelgroep zwaarder is dan een aantal jaren geleden. Dit vraagt om voldoende personeel dat stevig in de schoenen staat. Dergelijke medewerkers zijn echter niet gemakkelijk te vinden. De maatschappelijke opvang in de regio Assen bestaat momenteel uit een nachtopvang in Assen (aan de Havenkade) en een kortdurende opvang (KDO) aan de Maria in Campislaan. Beide voorzieningen zijn gevestigd in Assen. Stakeholders vragen zich af of het wenselijk is dat deze voorzieningen maar op één plaats in de regio worden aangeboden.

Nachtopvang Er zijn tien plekken in de nachtopvang aan de Havenkade. Dit lijkt structureel te weinig te zijn, regelmatig moeten mensen worden geweigerd. Tijdens de winterregeling maken meer (en andere) cliënten gebruik van de nachtopvang. Dit is voor medewerkers van het Leger des Heils ook een mogelijkheid om de doelgroep in beeld te krijgen die normaal geen gebruik maakt van de nachtopvang. De geïnterviewden vertellen dat er nieuwbouwplannen zijn in het gebied rondom de Havenkade. De locatie van het Leger des Heils zal daardoor op termijn moeten verplaatsen of een plaats krijgen in de nieuwe plannen. Momenteel worden jongeren (tot 22 jaar) opgevangen op de eerste verdieping van het pand aan de Havenkade. Mannen en vrouwen die ouder zijn, worden opgevangen op de benedenverdieping. Geprobeerd wordt om de jongeren zo min mogelijk in contact te laten komen met de mensen die beneden verblijven om te voorkomen dat de jongeren in aanraking komen met de soms zware problematiek van de volwassenen. Zo heeft de jongerenopvang een andere ingang dan de nachtopvang op de benedenverdieping. Stakeholders merken op dat de jongerenopvang en de nachtopvang voor volwassenen (in de toekomst) bij voorkeur op verschillende locaties gerealiseerd moeten worden.

Ook vragen de stakeholders zich af of het verstandig is dat op de benedenverdieping zowel mannen als vrouwen worden opgevangen, wellicht is het verstandig een aparte nachtopvang voor vrouwen te realiseren. Hier zouden eventueel ook andere mensen opgevangen kunnen worden die niet in de reguliere nachtopvang ‘passen’, denk bijvoorbeeld aan mensen die in transitie zijn. De helft van de geïnterviewde MO cliënten zegt naar de regio te zijn gekomen om gebruik te maken van de opvangvoorzieningen. Stakeholders verbazen zich over dit hoge aantal. Zij zeggen dat het Leger des Heils wel kijkt naar de regio van herkomst als iemand zich meldt bij de opvangvoorzieningen.

Preventie Volgens stakeholders zijn cliënten die gebruik maken van de maatschappelijke opvang redelijk goed ‘in beeld’. Er zijn echter ook zo’n 100 mensen die een postadres hebben bij het Leger des Heils in Assen. Op deze mensen is weinig zicht. Opgemerkt wordt dat de medewerkers van de Havenkade geen tijd hebben om (uitgebreid) met deze mensen in gesprek te gaan. In Hoogeveen hadden in 2023 vijf mensen een briefadres bij het Leger

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

19

des Heils. Voorwaarde hiervoor is dat zij begeleiding accepteren bij hun leefsituatie, volgens stakeholders gebeurt dit dan ook. Enkele stakeholders merken op dat er meer preventief gewerkt zou kunnen worden om problematiek eerder te signaleren. Zo kan voorkomen worden dat de problemen erger worden. Denk bijvoorbeeld aan outreachende activiteiten waarmee organisaties zorgen dat zij zichtbaar zijn in de wijk en mensen hen weten te vinden. Zij kunnen bekendheid geven aan de organisatie en de ondersteuningsmogelijkheden die zij bieden en de drempel om de organisatie te benaderen verlagen. Ook kunnen kwetsbare inwoners van de regio beter en eerder in beeld worden gebracht. Denk bijvoorbeeld aan mensen met een LVB die bij hun ouders zijn blijven wonen en die – als de ouders komen te overlijden – ondersteuning nodig hebben. Hierbij wordt opgemerkt dat meer outreachend werken kan zorgen voor een toename aan ondersteuningsvragen, waarvoor capaciteit dient te zijn. Anderzijds wordt mogelijk zwaardere problematiek voorkomen. Volgens stakeholders komt het regelmatig voor dat mensen uit een andere voorziening – bijvoorbeeld een voorziening voor beschermd wonen of Interwonen - moeten vertrekken vanwege een huurachterstand of gedrag dat niet in de voorziening geaccepteerd wordt.

Hoewel er mogelijkheden zijn om cliënten tijdelijk in een andere opvangvoorziening te plaatsen, wordt hier beperkt gebruik van gemaakt. Vaker worden de cliënten uitgezet en melden zij zich bij de nachtopvang. Opgemerkt wordt dat er voortdurend zo’n vier personen in de nachtopvang verblijven die om deze reden dakloos zijn geworden. Ook dergelijke uitzettingen uit woonvoorzieningen zouden volgens de stakeholders (meer) voorkomen moeten worden.

Wat mist? Zoals eerder in deze paragraaf genoemd is de hulpvraag van een deel van de cliënten die zich meldt bij de maatschappelijke opvang vrijwel uitsluitend een huisvestingsvraagstuk. Er is behoefte aan woningen. Dit kunnen reguliere woningen zijn, maar er zou volgens de stakeholders ook op creatieve manieren naar huisvesting gezocht kunnen worden. Zij merken op dat kleine woningen of woonunits al voldoende zijn. Denk bijvoorbeeld aan containerwoningen. Daarbij is wel van belang dat bewoners geen voorzieningen (toilet, badkamer, keuken, woonkamer, et cetera) met elkaar hoeven te delen. Dit om te voorkomen dat bewoners ‘last’ van elkaar hebben en/of problemen op elkaar overdragen. Stakeholders merken daarbij op dat deze woonvoorzieningen niet op één locatie gerealiseerd hoeven te worden, maar dat dit verspreid over de stad, gemeente en/of regio kan. Een deel van de doelgroep zou prima (eventueel tijdelijk) in een dergelijke woonvoorziening kunnen verblijven, eventueel met enige ambulante ondersteuning.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

20

2.4 Casussen Fictieve casus: man, 26 jaar, nachtopvang. Ik ben als kind met mijn ouders meeverhuisd naar deze omgeving. Sinds enkele jaren woon ik met mijn vriendin samen, we hebben samen een dochter van inmiddels twee jaar. Door een conflict met onze huisbaas zijn we uit onze particuliere huurwoning gezet. Dit is twee maanden geleden gebeurt. Door deze uithuiszetting ben ik gedwongen gescheiden van mijn vrouw en kind. Zij verblijven nu samen in een opvanglocatie voor jonge moeders. Ik verblijf nu twee dagen in de nachtopvang. De afgelopen maand sliep ik bij vrienden op de bank, maar dat hield uiteindelijk ook op. Daarom ben ik naar de nachtopvang gegaan. Door deze situatie ben ik mijn baan kwijtgeraakt, slaap ik slecht en ben ik veel afgevallen. Overdag werk ik op de sociale werkplaats om toch wat afleiding te hebben van alle problemen. Ik hoop snel een nieuwe woning te vinden en weer aan het werk te kunnen gaan, zodat ik weer bij mijn vriendin en kind kan zijn. Bij het regelen van deze zaken heb ik wel behoefte aan ondersteuning.

Fictieve casus: vrouw, 60 jaar, kortdurende opvang. Eergisteren ben ik ontslagen uit het ziekenhuis en momenteel herstellende van een operatie. Het is prettig om hier in de opvang even tot rust te kunnen komen. Oorspronkelijk kom ik uit Zuid-Limburg. Vanwege conflicten met vrienden en familie en vanwege mijn drugsgebruik ben ik twee jaar geleden naar deze omgeving gekomen. Toen ik naar deze omgeving kwam heb ik eerst een half jaar in de nachtopvang verbleven. Na een half jaar kon ik terecht in de kortdurende opvang waar ik inmiddels alweer anderhalf jaar verblijf. Ik wil graag weer zelfstandig wonen. Maar voordat ik deze stap kan zetten zijn er een paar dingen die ik moet doen. Allereerst moet ik herstellen van mijn operatie en een behandeling bij de GGZ ondergaan. Het vrijwilligerswerk, dat ik voorheen deed, wil ik weer oppakken. Helaas is regulier werk geen optie meer voor mij, aangezien ik een paar jaar geleden ben afgekeurd. Dus zodra mijn GGZ-behandeling is afgerond en ik volledig hersteld ben van mijn operatie, hoop ik weer aan de slag te kunnen als vrijwilliger.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

21

3. BESCHERMD WONEN

In dit hoofdstuk gaan we in op beschermd wonen.13 Net zoals in het vorige hoofdstuk bespreken we eerst de registratiegegevens. Vervolgens gaan we in op de gesprekken met cliënten die gebruik maken van beschermd wonen in de regio Assen en beschrijven we de uitkomsten van de gesprekken met stakeholders. In de laatste paragraaf beschrijven we enkele fictieve casussen die representatief zijn voor de (verhalen van de) doelgroep.

3.1 Registratiegegevens In totaal maakten in 2022 331 individuele personen gebruik van een voorziening voor beschermd wonen in de regio Assen. Een tiende van hen (10%; 32 personen) maakte in dat jaar gebruik van zowel een beschermd wonen voorziening als van Thuiswonen+.14 Vijf personen verbleven in 2022 zowel in een voorziening voor beschermd wonen als in de maatschappelijk opvang.

Achtergrondkenmerken Drie vijfde (61%, n=202) van de cliënten die in 2022 gebruik maakten van een voorziening voor beschermd wonen (op basis van de Wmo) identificeert zich als man, twee vijfde (39%, n=129) identificeert zich als vrouw. De gemiddelde leeftijd van de cliënten is 28 jaar waarbij de jongste cliënt 17 jaar is en de oudste 71 jaar.15

Inschrijving gemeente In tabel 3.1 worden de gemeenten weergegeven waar de cliënten in 2022 ingeschreven stonden. De gemeente is gerelateerd aan de locatie van de instelling waar zij verblijven. In de registratiegegevens is niet vastgelegd uit welke gemeente de cliënten oorspronkelijk komen of in welke gemeente zij woonden/verbleven voordat zij bij de BW-voorziening kwamen. Uit de gegevens blijkt dat 24 cliënten in dat jaar in twee gemeenten ingeschreven hebben gestaan, 13 van hen waren ook bekend bij twee instellingen, terwijl elf bij één instelling bekend waren.16 Bijna twee derde (64%, n=213) van de cliënten die gebruik maakten van een beschermde woonvoorziening stond ingeschreven in één van de regiogemeenten, terwijl ruim een derde (38%, n=127) ingeschreven stond in de gemeente Assen.

13

Op verzoek van de opdrachtgever richt dit onderzoek zich alleen op cliënten die gebruik van beschermd wonen op basis van een Wmo-indicatie. Cliënten die gebruik maken van beschermd wonen op basis van de Wlz behoren niet tot de doelgroep van dit onderzoek. 14 Hier is sprake van doorstroom van BW naar Thuiswonen+ of andersom. 15 Op basis van de geboortedatum is de leeftijd van de cliënten berekend. Het betreft hier de leeftijd van de cliënten op 1 januari 2022. De jongste cliënten zijn dus gedurende dit jaar 18 geworden. 16 Mogelijk is er sprake van in- of uitstroom, maar dit is niet uit de registratiegegevens te herleiden.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

22

Tabel 3.1 Gemeente van inschrijving, in absolute aantallen en % (N=331)*

Assen Regiogemeenten Assen

n 127 213

Aa en Hunze De Wolden Hoogeveen Meppel Midden-Drenthe Noordenveld Tynaarlo Westerveld Emmen Buiten Drenthe

% 38 64 28 10 24 62 19 8 48 14

3 12

8 3 7 19 6 2 15 4 1 3

*Het aantal inschrijvingen in gemeenten is groter dan het aantal cliënten omdat 24 personen in 2022 in twee gemeenten ingeschreven hebben gestaan.

Organisatie Bijna een derde (31%; 109 cliënten) van de cliënten verbleef bij Cosis (tabel 3.2). De overige aanbieders hebben beduidend minder cliënten. Zo krijgt bijna een tiende van de cliënten ondersteuning van Phusis (9%; 32 cliënten) of Zorggroep Perspectief (8%; 27 cliënten). Tabel 3.2 Organisatie, in absolute aantallen en % (N=331)*

Stichting Cosis Stichting Phusis Zorggroep Perspectief Focus Jeugd & Gezin Cura XL PGB Jan Arends Zorggroep BOAT Carefield Zorg De Bruggen Stichting Boerderij de Wilde Haan Overig**

n 109 32 27 23 22 19 14 14 11 9 8 68

% 31 9 8 6 6 5 4 4 3 3 2 19

*Het aantal organisaties is groter dan het aantal cliënten omdat 23 personen in 2022 bij twee organisaties bekend waren en één persoon bij drie organisaties. **Bij de overige organisaties waren per organisatie in totaal maximaal zeven cliënten bekend in 2022.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

23

3.2 Interviews met cliënten In deze paragraaf gaan we in op de achtergrondkenmerken van de 20 cliënten BW die we hebben gesproken in het kader van dit onderzoek. Van de 20 cliënten spraken wij tien bij Cosis (op verschillende locaties), vijf bij Cura XL, één bij het Leger des Heils, één bij BOAT, één bij VNN, één bij Focus Jeugd- en gezin en één bij Jan Arends. Elf van hen identificeren zich als vrouw, negen als man. Zij zijn gemiddeld 25 jaar oud, waarbij de jongste cliënt 17 jaar is en de oudste 57 jaar. Vrijwel iedereen is (n=19) alleenstaand/nooit gehuwd geweest, één cliënt is gescheiden. Eén cliënt heeft kinderen. Deze twee kinderen zijn beide volwassen en wonen zelfstandig.

Opleiding Vrijwel alle cliënten zijn praktisch opgeleid (figuur 3.1). De meesten (n=7) hebben een lagere beroepsopleiding (LBO, LTS of VMBO BB/KB) afgerond, terwijl vier cliënten een mbo-opleiding hebben afgerond. Figuur 3.1 Hoogst afgeronde opleiding met een diploma, in aantallen (N=20) Doctoraal, Master, semiwetenschappelijk onderwijs

0

Propedeuse, Kandidaats, Bachelor, HBO

1

MBO

4

Mavo, VMBO-(G)TL, (M)ULO Havo, VWO, Gymnasium, HBS, MMS

2 0

LBO, LTS, VMBO, BB/KB

7

Lagere school Geen opleiding

4 2

Herkomst In figuur 3.2 wordt weergegeven waar de cliënten geboren zijn. Vrijwel alle cliënten zijn geboren in Nederland (n=19), waarvan negen in de regio Assen. Vijf cliënten zijn net buiten de regio Assen geboren, drie in de regio Groningen, één in Emmen en één in Drachten. Verder zijn drie cliënten geboren in het midden van Nederland, één in het zuiden en één in de Randstad. Eén cliënt is in Duitsland geboren. De cliënten die buiten de regio Assen zijn geboren (n=11) zijn voornamelijk naar de regio gekomen voor de opvangvoorziening (n=5),17 of zijn als kind meeverhuisd met de ouders (n=5). Andere redenen waarom cliënten naar de regio zijn gekomen zijn: vanwege familie die hier woonachtig is (n=1) en vanwege werk/studie (n=1).

17

Cliënten konden meerdere redenen aangeven waarom zij naar deze regio zijn gekomen.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

24

Figuur 3.2 Geboorteplaats of -land, in aantallen (N=20) Nederland (19)

BW cliënten (20)

Regio Assen (9)

Assen (4)

Regio Groningen (3)

Zuidlaren (1)

Emmen (1)

Hoogeveen (2)

Drachten (1)

Meppel (2)

Elders in Nederland (5)

Randstad (1)

Midden-Nederland (3)

Zuid-Nederland (1) Buiten Nederland (1)

Duitsland (1)

Aanleiding gebruik beschermd wonen Aan de cliënten die beschermd wonen is gevraagd sinds wanneer zij verblijven op de betreffende locatie. De antwoorden varieerden van ‘twee maanden’ tot ‘vier á vijf jaar’. Meer dan één derde van de cliënten (n=8) verblijft al meer dan twee jaar in de betreffende instelling (tabel 3.3). Tabel 3.3 Verblijfsduur in huidige BW-voorziening, in aantallen en % (N=20)

1-3 maanden 3-6 maanden 6-12 maanden 1-2 jaar Meer dan twee jaar18

n 1 4 4 3 8

% 5 20 20 15 40

Vorige verblijfslocatie Aan de cliënten is gevraagd waar zij verbleven voordat zij bij de voorziening kwamen waar zij nu verblijven. Ruim een kwart van de cliënten (n=6) verbleef bij één of beide ouder(s), ook een kwart (n=6) verbleef hiervoor in een andere BW-voorziening (tabel 3.4).

18

Van de cliënten die al meer dan twee jaar bij de huidige voorziening verblijven geldt voor vijf cliënten dat zij daar sinds 2021 verblijven. Twee cliënten verblijven in de huidige voorziening sinds 2020 en één cliënt zegt al vier á vijf jaar bij de huidige voorziening te verblijven.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

25

Tabel 3.4 Vorige verblijfslocatie, in aantallen en % (N=20)

Ouder(s) Beschermd wonen voorziening Begeleide woonvorm Vriend(en) Op zichzelf MO voorziening

n 6 6 3 2 2 1

% 30 30 15 10 10 5

We hebben aan de cliënten gevraagd wat voor hen de redenen zijn dat ze niet volledig zelfstandig in een eigen woning wonen, daarbij konden zij meerdere redenen noemen. De voornaamste reden dat de cliënten niet zelfstandig wonen is vanwege mentale problemen (e.g. depressie, angststoornis, eetstoornis, stemmingsklachten, trauma, psychose) (n=11). Daarnaast had een deel van de cliënten problemen (met hun ouder(s)) in de thuissituatie, waardoor zij daar niet langer konden blijven (n=6). Omdat zij nog niet zelfstandig genoeg waren om op zichzelf te wonen zijn zij bij een beschermd wonen voorziening terecht gekomen. Drie cliënten zeggen ondersteuning nodig te hebben bij het dagelijks leven, bijvoorbeeld bij het doen van het huishouden of bij ‘alles’ regelen. Voor twee cliënten geldt dat zij vanwege verslaving/drugsgebruik niet zelfstandig kunnen wonen. Eén cliënt zegt in de voorziening ‘tot rust’ te kunnen komen en één cliënt zegt in de voorziening te wonen omdat er geen woningen zijn. Deze cliënt geeft aan graag zelfstandig te willen wonen met ambulante begeleiding. Voor zes cliënten geldt dat zij eerder in hun leven in vergelijkbare verblijfssituaties hebben verkeerd. Het gaat bijvoorbeeld om wonen in een gastgezin, verblijven in een crisisopvang of op een open groep.

Als we aan de cliënten vragen in hoeverre hulp/ondersteuning bij hun huidige woonsituatie belangrijk voor hen is, vindt op één uitzondering daargelaten iedereen dit belangrijk of heel belangrijk (n=19). Niemand heeft momenteel behoefte aan meer of andere ondersteuning met betrekking tot zijn/haar woonsituatie.

Daginvulling Eén derde van de cliënten (n=7) heeft geen vaste daginvulling (tabel 3.5). Zes cliënten volgen een opleiding, terwijl vijf cliënten een betaalde baan hebben waarvan vier een vaste baan en één een tijdelijke baan. Tabel 3.5 Huidige daginvulling, in aantallen en % (N=20) *

Geen daginvulling Scholing/onderwijs Regulier werk, vast Vrijwilligerswerk Gesubsidieerd werk/sociale werkplaats Regulier werk, tijdelijk

n 7 6 4 3 2 1

% 35 30 20 15 10 5

* Meerdere antwoorden mogelijk.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

26

Driekwart van de cliënten (n=14) is (heel) tevreden over de wijze waarop zij hun dagen invullen. Eén cliënt is niet ontevreden en niet tevreden en een kwart (n=5) is ontevreden met de wijze waarop zij de dagen invullen. Twee cliënten benoemden waarom zij momenteel ontevreden zijn. De ene cliënt zegt dat het momenteel door opgelopen trauma’s niet haalbaar is om een dagbesteding te hebben, de cliënt is wel aan het kijken naar hoe de dagbesteding weer opgestart kan worden. De andere cliënt zou graag een meer zinvolle invulling aan de dag willen geven. Meer dan de helft van de cliënten (n=11) vindt hulp/ondersteuning bij hun daginvulling onbelangrijk, terwijl zeven cliënten dit wel (heel) belangrijk vinden (figuur 3.3). Eén cliënt heeft behoefte aan andere hulp/ondersteuning, het gaat om vervoer naar de scouting. De cliënt kan daar nu niet heen omdat het vervoer te duur is. Figuur 3.3

Mate waarin hulp/ondersteuning belangrijk wordt gevonden bij daginvulling, in aantallen (N=20) Heel belangrijk

2

Belangrijk

5

Niet onbelangrijk en niet belangrijk

1

Onbelangrijk Heel onbelangrijk Weet ik niet/ wil ik niet zeggen

11 0 1

Acht cliënten zouden liever ergens anders/een andere vorm van (arbeidsmatige) dagbesteding willen hebben. Zij benoemden de volgende activiteiten: ‘weer naar de scouting gaan’, ‘flexwerker worden in de zorg’, ‘dagbesteding op een manege’, ‘weer werken’, ‘het werken weer opbouwen’, ‘weer zwemmen’, ‘weer naar school gaan’ en ‘fitnessen’.

Financiële situatie Aan de cliënten zijn vragen gesteld omtrent hun financiële situatie. Hierbij is gevraagd naar hun huidige inkomstenbronnen, eventuele schulden en hulp en ondersteuning bij hun financiën.

Inkomstenbronnen Driekwart (n=14) van de cliënten ontvangt zorgtoeslag en één derde (n=7) ontvangt loon (figuur 3.4). Vier cliënten weten niet wat hun huidige bronnen van inkomsten zijn, drie van deze cliënten zeggen dat dit komt omdat zij onder bewind staan en daardoor geen zicht hebben op hun inkomsten.

Breuer&Intraval – Onderzoek behoeften cliënten MO/BW regio Assen

27

Figuur 3.4 Verschillende inkomstenbronnen, in aantallen (N=20) * Zorgtoeslag

14

Loon

7

Ziektewet

4

ABW (bijstand/RWW)

3

DUO

2

Tegemoetkoming scholieren

2

Alimentatie

1

WIA

1

Stagevergoeding

1

Weet ik niet

4

* Meerdere antwoorden mogelijk.

Ook hebben we aan de cliënten gevraagd of ze nog andere (niet-officiële) vormen van inkomsten hebben. Voor vier cliënten is dit het geval. Drie van hen ontvangen geld van naasten en één cliënt werkt zwart. Eén van deze cliënten zegt niet te weten of hij/zij officiële inkomsten heeft, maar hij/zij ontvangt wel geld van naasten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=a2fa19c8-b0cd-479d-9ad1-3d1b6c937c7f