CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

7. Beantwoording Technische vragen VVD - wooninstrumenten - Bijlage rapportage woningmarktonderzoek

Raadsvergadering 20 april 2023, gemeente AssenBij agendapunt: Doelgroepenverordening33.606 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Woningmarktonderzoek Assen 2019 Gemeente Assen, Actium & MEVM

26 februari 2020 Definitief

DATUM

26 februari 2020

TITEL

Woningmarktonderzoek Assen 2019

ONDERTITEL

OPDRACHTGEVER

Gemeente Assen, Actium & MEVM

AUTEUR(S)

Jeroen Wissink Koen Klouwen

PROJECTNUMMER

106.103/G

STATUS

Definitief

Inhoud Samenvatting

5

1

Inleiding

2

Bevolking en huishoudens 2.1 Bevolkingsontwikkeling afgelopen jaren 2.2 Bevolkingssamenstelling 2.3 Bevolkings- en huishoudensprognose

18 23 24

Woningvoorraad 3.1 Samenstelling woningvoorraad 3.2 Ontwikkelingen op de koopmarkt 3.3 Ontwikkelingen op de sociale huurmarkt 3.4 Betaalbaarheid van het wonen 3.5 Duurzaamheidsopgave woningvoorraad 3.6 Duurzaamheid en woonlasten

30 37 40 41 42 44

3

4

5

14 18

30

Woonwensen 4.1 Verhuisgeneigdheid 4.2 Gewenste woning en woonomgeving 4.3 Eisen aan woning 4.4 Wens om te vertrekken 4.5 Substitutiegedrag 4.6 Vraag naar alternatieve woonvormen 4.7 Behoefte woonwagenstandplaatsen

48 48 49 52 54 56 57 59

Wonen en zorg 5.1 Opgave ouderenhuisvesting 5.2 Huidige situatie ouderen 5.3 Opgave diverse zorgdoelgroepen

63 65 67

63

6

Toekomstige woningbehoefte 6.1 Behoefte aan sociale huur 6.2 Kwalitatieve woningbehoefte naar type 6.3 Vertaling naar de wijken

70 70 74 82

Bijlage: Trendworkshop

84

Bijlage 2: Uitwerking scenario’s

93

Samenvatting 106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

4

Samenvatting Bevolkingsontwikkeling Assen sterk afhankelijk van migratie

Gezinnen wonen in de buitenwijken

Per 1 januari 2019 telde de gemeente Assen 67.960 personen. Sinds 2010 is de bevolking met ongeveer 1.100 personen gegroeid. De bevolkingsontwikkeling in de afgelopen jaren laat een sterk wisselend beeld zien. In de periode tot en met 2008 was er een sterke groei van het aantal inwoners. Tussen 2011 en 2014 bleef het inwonertal nagenoeg gelijk, en vanaf 2016 is de bevolking weer gegroeid. Voor Assen geldt dat de bevolking in belangrijke mate wordt bepaald door binnenlandse migratie. Daarnaast valt op dat de buitenlandse migratie steeds meer toeneemt. De bevolkingssamenstelling is de afgelopen jaren veranderd. Het aantal ouderen is in de afgelopen jaren toegenomen en het aantal jongeren afgenomen. In 2010 was circa 15% van de bevolking 65 jaar of ouder en in 2019 is dit toegenomen naar 20% van de bevolking. De vergrijzing zal in de komende jaren verder doorzetten.

Ongeveer een derde van de huishoudens in Assen bestaat uit (eenouder) gezinnen. Daarnaast is 38% een één-/tweepersoonshuishouden tot 65 jaar en ongeveer een kwart 65 jaar of ouder. In het Centrum wonen relatief veel alleenstaanden en tweepersoonshuishoudens. Gezinnen wonen juist meer in de buitenwijken van Assen, zoals Kloosterveen en Marsdijk.

In Lariks en Noorderpark wonen relatief veel mensen met lage inkomens De inkomens verschillen per wijk. Wijken waar naar verhouding veel huishoudens met lage inkomens wonen zijn Lariks en Noorderpark. In deze wijken heeft respectievelijk 43% en 40% een inkomen tot de huurtoeslaggrens. In Marsdijk en Kloosterveen wonen naar verhouding de hoogste inkomens. In Marsdijk heeft 64% een inkomen van meer dan € 42.436 en in Kloosterveen is dat 71%.

Assen heeft aantrekkingskracht op ouderen en gezinnen Uit de analyse van de verhuisbewegingen blijkt dat Assen de afgelopen jaren een aantrekkingskracht heeft op ouderen en (aanstaande) gezinnen. Jongeren verlaten per saldo de gemeente. Dit is overigens een gebruikelijk beeld voor de meeste Nederlandse gemeenten. Verreweg de meeste verhuisbewegingen vinden plaats tussen Assen en Groningen. In de periode 2004 tot en met 2008 trok Assen mensen aan vanuit Groningen. In de jaren daarna (2009 tot en met 2015) is echter het omgekeerde het geval en vertrekken mensen per saldo vanuit Assen naar Groningen. De afgelopen jaren zien we echter weer een kentering in deze ontwikkeling. Het aantal personen dat zich vanuit Groningen in Assen vestigt neemt jaarlijks toe en in 2017 trok Assen per saldo voor het eerst weer mensen vanuit Groningen aan.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

Bevolkings- en huishoudensprognoses in vier scenario’s Om inzicht te krijgen in de verwachte woningbehoefte in de komende jaren is een bevolkings- en huishoudensprognose opgesteld. De groei van Assen wordt sterk bepaald door migratiebewegingen. Tegelijkertijd constateren we dat het verloop van zowel het binnen- als het buitenlands migratiesaldo sterk wisselt. En ook voor de komende jaren zijn er een aantal onzekerheden die van invloed zijn op de verwachte ontwikkeling van de bevolking. Denk hierbij aan de huidige druk op de koopmarkt die vraag naar (koop)woningen opstuwt. Daarnaast blijft de nieuwbouwproductie de afgelopen jaren structureel achter en loopt het woningtekort op. Ook kan de nieuwbouwambitie in Groningen een belangrijke

5

invloed hebben op de woningvraag in Assen. Vanwege al deze onzekerheden is ervoor gekozen om vier prognose-scenario’s uit te werken. Hierbij zijn scenario laag, midden-hoog en hoog door de provincie Drenthe doorgerekend op basis van het Primos-prognosemodel. Het scenario middenlaag is de CBS prognose (2019).

Ontwikkeling van de bevolking Afhankelijk van het scenario groeit de bevolking van Assen met -90 (scenario laag) tot +5.730 personen (scenario hoog) in de periode tot 2030. Beide midden scenario’s zitten daar met een groei van +2.840 tot +3.190 tussenin. Na 2030 neemt de groei van de bevolking af. Tabel 1.1: Bevolkingsontwikkeling o.b.v. vier s cenario’s, 2019 - 2040 Scenario 2019 2025 2030 2035 Laag 67.960 67.680 67.600 67.210 Midden-laag 67.960 69.600 70.800 72.100 Midden-hoog 67.960 69.890 71.150 71.670 Hoog 67.960 71470 73.690 74.840 Bron: CBS 2019, doorrekening provincie Drenthe 2019.

2040 66.440 73.000 71.760 75.590

2019 2030 -360 +2.840 +3.190 +5.730

2030 2040 -1.160 +2.200 +610 +1.900

Ontwikkeling van het aantal huishoudens Het aantal huishoudens groeit met +1.470 tot +4.390 in de periode tot en met 2030. Het midden-laag scenario (+2.670) en het midden-hoog scenario (+3.360) laten een jaarlijkse huishoudensgroei zien die tussen de +240 en +300 huishoudens ligt in de komende tien jaar. Na 2030 blijft, met uitzondering van scenario laag, het aantal huishoudens groeien. Deze groei ligt echter wel beduidend lager dan in de jaren daarvoor. De groei van het aantal huishoudens zit grotendeels in de groei van het aantal één- en tweepersoonshuishoudens van 65 jaar en ouder. Het aantal gezinnen blijft de komende jaren stabiel.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

Tabel 1.2: Huishoudensontwikkeling o.b.v. vier scenario’s, 2019 - 2040 Scenario 2019 2025 2030 2035 Laag 31.030 31.980 32.500 32.640 Midden-laag 31.030 32.600 33.700 34.300 Midden-hoog 31.030 33.030 34.390 34.880 Hoog 31.030 33.760 35.420 36.200 Bron: CBS 2019, doorrekening provincie Drenthe 2019.

2040 32.340 34.400 34.860 36.680

2019 2030 +1.470 +2.670 +3.360 +4.390

2030 2040 -160 +700 +470 +1.260

Samenstelling woningvoorraad De gemeente Assen telt 31.420 woningen en hiervan is 59% koop en 40% huur. Het totale corporatiebezit telt 8.870 woningen. Van alle sociale huurwoningen heeft het grootste deel op dit moment een huurprijs tussen € 425 en € 608 per maand. Op basis van de enquête is het prijsniveau in de particuliere huurvoorraad in beeld gebracht. Hieruit blijkt dat circa 44% een huurprijs tot € 720 heeft. Ongeveer 37% van de particuliere huurwoningen heeft een huur tussen € 720 en € 900 en 19% boven de € 900. Ongeveer de helft van de koopwoningen in Assen heeft een WOZ-waarde van minder dan € 200.000. Circa 54% van de appartementen heeft een waarde van minder dan € 150.000. Vrijstaande woningen hebben uiteraard de hoogste WOZ-waarde: circa 37% heeft een waarde tussen € 300.000 en € 400.000 en 30% een waarde van meer dan € 400.000. Circa twee op de vijf woningen in Assen is een rijwoning en een kwart is een appartement. Met name in Assen-Centrum, Lariks, Noorderpark en Oost staan veel appartementen. In West, Marsdijk, Kloosterveen en het buitengebied staan juist veel twee-onder-één-kap en vrijstaande woningen. De meeste inwoners in Assen zijn zeer te spreken over hun woning en woonomgeving. Gemiddeld beoordelen Assenaren hun woning, de ruimte die zij hebben in hun woning en hun buitenruimte met een 8.

6

Druk op de koopmarkt neemt toe De verschillende indicatoren op de koopmarkt in Assen laten zien dat de druk in de afgelopen jaren is toegenomen. De gemiddelde transactieprijs lag in het eerste kwartaal van 2019 op € 219.000 en is sinds 2013 met +27% gestegen. In vergelijking met het Nederlands gemiddelde zijn de woningprijzen overigens relatief betaalbaar. De gemiddelde transactieprijs in Nederland lag in het eerste kwartaal op € 306.000 en in de periode 2013 tot en met het eerste kwartaal 2019 is de gemiddelde transactieprijs met 44% gestegen. Wat opvalt is dat in 2018, voor het eerst sinds 2013, het aantal transacties is gedaald ten opzichte van het jaar ervoor. Het aantal transacties neemt af als gevolg van een fors gedaald aanbod. De aanbodkrapte heeft reeds geleid tot een toegenomen druk op de Assense koopwoningenmarkt. Om in de gemeente Assen een tussenwoning te kopen met een gemiddelde prijs van € 193.000 is een bruto jaarinkomen van circa € 43.000 nodig. Bij een gemiddelde twee-onder-één-kap (€ 54.000) of een vrijstaande woning (€ 77.000) is een beduidend hoger inkomen nodig.

Evenals druk op de sociale huurmarkt Ook op de sociale huurmarkt neemt de druk toe. Zowel het gemiddeld aantal reacties per woning neemt toe als de gemiddelde wachttijd. Meer mensen zijn op zoek naar een sociale huurwoning en de doorstroming naar een koopwoning wordt steeds lastiger. Daarnaast zijn er in de afgelopen jaren relatief veel sociale huurwoningen gesloopt. Hier komt wel vervangende nieuwbouw voor terug, maar de periode tussen sloop en nieuwbouw zorgt tijdelijk voor extra druk op de sociale huurmarkt. Er zijn overigens wel verschillen per woningtype. Eengezinswoningen, appartement zonder lift en beneden- en bovenwoningen krijgen beduidend meer reacties dan bijvoorbeeld woningen geschikt voor ouderen. Dit hangt samen met het zoekgedrag van verschillende type woningzoekenden. Jonge

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

huishoudens willen snel een woning en reageren vaak. Ouderen zijn doorgaans kritischer en reageren alleen als de woning echt aansluit bij de wens.

Kwart van de huurders heeft een betaalbaarheidsrisico In 2014 had ongeveer 34% van de huurders in de sociale voorraad van Assen een betaalbaarheidsrisico. In 2018 is dit gedaald naar circa 24% van de huurders. Aan deze daling liggen een aantal verklaringen ten grondslag. Zo is aan de inkomstenkant het besteedbaar inkomen van eenoudergezinnen aanzienlijk verbeterd. Het kindgebonden budget is voor deze groep namelijk verhoogd. Daarnaast speelt het passend toewijzen, en de wijze waarop de corporaties dit hebben uitgevoerd, een belangrijke rol in de daling van de risicogroep. Door het passend toewijzen is de verhouding tussen de huurlasten en het inkomen kleiner geworden. Ook heeft het gematigde huurbeleid een belangrijke rol gespeeld in het beperken van de uitgaven.

Duurzaamheidsmaatregelen moeten doorgaans winst opleveren Het gas- en elektraverbruik nam de afgelopen jaren af. Zowel in de koop- als in de huursector. Toch ligt er nog een grote opgave om de woningvoorraad te verduurzamen. De meeste woningeigenaren willen hun woning verduurzamen, maar geven aan dat dit vervolgens wel geld moet opleveren – door de kosten te ondervangen met energiebesparing. In de huursector geeft de meerderheid aan niet in staat of bereid te zijn om meer huur te betalen om de verduurzaming te bekostigen. ‘No regret’-maatregelen zijn mede hierom het meest populair. Zonnepanelen (door 53% van de respondenten genoemd als mogelijke verduurzamingsmaatregel), dubbel glas (31%) en isolatie zijn relatief gemakkelijk aan te brengen en leveren direct comfort en besparing op. Als we kijken naar de bouwperiode van woningen in de verschillende wijken dan ligt de grootste duurzaamheidsopgave in het centrum, Assen-Oost en Noorderpark. In deze wijken staan relatief veel woningen gebouwd voor 1960.

7

Ook in het buitengebied staan relatief veel oude woningen. In Pittelo, AssenWest en Lariks is het merendeel gebouwd tussen 1960 en 1985. Dit betekent dat in deze wijken in de basis een grote opgave ligt op het gebied van isolatie van de woningen.

Circa 35% van de huishoudens heeft verhuisplannen Naar schatting 35% van de huishoudens in Assen heeft plannen om binnen nu en vijf jaar te verhuizen. Jonge huishoudens hebben over het algemeen vaker plannen om te verhuizen dan ouderen. Ook valt op dat huishoudens in een koopwoning minder vaak willen verhuizen. Huishoudens in een particuliere huurwoningen willen daarentegen het vaakst verhuizen. Dit past bij het beeld dat huren in de particuliere huur vaak een tijdelijke situatie is.

ouderen zoeken vaker wat meer levendigheid. Ouderen omdat hier meer (zorg)voorzieningen zijn, starters voor de reuring.

De meeste mensen willen in Assen blijven Van de verhuisgeneigden in Assen wil 86% in de gemeente blijven wonen. Mensen die willen vertrekken willen dit vooral omdat zij geen geschikte woning kunnen vinden in Assen, of omdat zij dichterbij familie en/of vrienden willen wonen. Als men Assen wil verlaten, zoeken huishoudens vooral een woning in de omliggende meer landelijke gemeenten, zoals Aa en Hunze, Tynaarlo, Midden-Drenthe en Noordenveld. Starters willen relatief vaak naar Groningen: hier speelt de nabijheid van werk en studie een belangrijke rol.

Als men niet kan verhuizen, stelt men verhuizing doorgaans uit Vooral vraag naar vrijstaande koopwoningen en huurappartementen De meest gevraagde woningtypen zijn vrijstaande koopwoningen (23% van de verhuisgeneigde huishoudens zoekt zo’n woning) en huurappartementen (23%). De vraag naar vrijstaande koopwoningen komt vooral vanuit gezinnen. Huurappartementen zijn vooral populair onder starters (50% van hen wil een huurappartement) en ouderen. Van de 65-75-jarigen wil 45% naar een huurappartement verhuizen. Onder 75-plussers is dit zelfs 77%. Naast vrijstaande woningen en huurappartementen zijn ook eengezinswoningen in de huursector, en twee-onder-één-kap en gelijkvloerse grondgebonden woningen in de koop gewild.

De meeste huishoudens zoeken een rustige woonomgeving De meeste mensen in Assen zoeken een rustige woonomgeving. Ongeveer de helft (47%) zoekt deze in een meer stedelijke omgeving. De andere helft (53%) zoekt juist een groene omgeving in de buitenwijken van Assen. Starters en

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

De meeste huishoudens geven aan dat zij niet beïnvloed worden door de stijging van de huizenprijzen. Als zij toch beïnvloed worden, betekent dit meestal dat zij hun verhuiswens uitstellen. Ook gebeurt het regelmatig dat huishoudens hun wensen en eisen naar beneden bijstellen, of dat zij gaan huren in plaats van kopen.

Vraag naar alternatieve woonvormen Er liggen kansen in het toevoegen van alternatieve woonvormen. Circa 21% van de huishoudens met verhuisplannen geeft aan open te staan voor alternatieve woonvormen. Dit zijn bijvoorbeeld Tiny Houses, hofjeswoningen, mantelzorgunits, microwoningen en kangoeroewoningen. Hofjeswoningen zijn het meest populair onder alle huishoudenstypen. Vooral onder 65-75-jarigen is de interesse in dit concept groot. Naast hofjeswoningen zijn ook Tiny Houses en kangoeroewoningen gewild.

8

Behoefte aan 10 tot 15 standplaatsen in de komende vijf jaar

Beperkte vraagontwikkeling GHZ en GGZ

In de afgelopen periode is de aandacht voor woonwagenstandplaatsen toegenomen. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft in juli 2018 een nieuw beleidskader uitgewerkt dat gemeenten handreikingen biedt voor beleidsvorming rondom woonwagens. In dit woningmarktonderzoek is de behoefte naar woonwagenstandplaatsen in beeld gebracht. Op basis van de analyse van de huidige leeftijdssamenstelling en gesprekken met woonwagenbewoners ramen we de komende vijf jaar een extra vraag van maximaal 10 tot 15 standplaatsen.

Als we kijken naar de vraag naar intramurale zorg in de gehandicaptenzorg (GHZ) en geestelijke gezondheidszorg (GGZ), dan zien we een lichte groei in de vraag naar het aantal plekken. Het aandeel personen op de totale bevolking dat deze zorgplekken nodig heeft verandert niet veel, maar doordat de bevolking van Assen blijft groeien groeit de vraag naar intramurale zorg voor gehandicapten mee. In totaal neemt de vraag naar gehandicaptenzorg met zo’n 30 plekken toe.

Gewenste toevoeging sociale huurvoorraad Toenemende groep ouderen met een mobiliteitsbeperking Door de vergrijzing neemt het aantal huishoudens met een mobiliteitsbeperking toe. Ouderen zijn vaker minder mobiel dan jongere huishoudens. De inschatting is dat het aantal huishoudens met een mobiliteitsbeperking tot 2030 met 1.660 toeneemt. Naar schatting 16% van de ouderen heeft zelfs een zware mobiliteitsbeperking: zij gebruiken een rollator of rolstoel binnenshuis. Deze groep groeit van 610 naar 1.110 huishoudens in 2030. De vraag naar zelfstandige woningen die ook met een lichte zorgvraag te bewonen zijn, groeit met 1.110 woningen. Het grootste deel van de vraag ligt in nultredenwoningen (+660), maar ook de vraag naar aangepaste (+290) en geclusterde (+160) woningen neemt toe.

Groeiende vraag naar beschermd wonen voor ouderen Vooral de vraag naar beschermd wonen voor ouderen neemt de komende jaren toe. Dit is vooral toe te schrijven aan de groeiende groep die met dementie te maken krijgt. Ook betekent het feit dat mensen langer zelfstandig blijven wonen dat de mensen die uiteindelijk intramuraal moeten gaan wonen gemiddeld een zwaardere zorgvraag hebben dan nu het geval is. Tussen 2018 en 2040 neemt de vraag naar beschermde woonplekken toe van 360 naar 700.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

Op basis van verschillende (on)zekere ontwikkelingen is een doorrekening gemaakt van de behoefte-ontwikkeling aan sociale huur vanuit de doelgroep van woningcorporaties per jaar. We richten ons hierbij op meetbare economische, demografische en maatschappelijke trends: • Effect van de huishoudensgroei (uitgaande van de lokale, gemeentelijke huishoudensgroei). • Effect van veranderende bevolkingssamenstelling en veranderende huurkooporiëntatie (generatie-effect). • Effect van de welvaartsgroei. Bij een gelijkblijvende scheefheid (13%) zal de gewenste omvang van de sociale voorraad in de periode tussen 2019 en 2030 moeten toenemen met +350 tot +590 woningen. Dit is een netto toevoeging van circa +30 tot +55 sociale huurwoningen per jaar. Let wel: het gaat hierbij om de totale omvang van de sociale voorraad (zowel van corporaties als particuliere verhuurders). De nieuwbouwopgave kan hoger liggen als gevolg van compensatie van sloop of verkoop van sociale huurwoningen.

9

Aanvullend is er een extra opgave die voortvloeit uit de uitstroom vanuit Beschermd Wonen (bijv. GGZ) en Maatschappelijke opvang. Op dit moment is er een jaarlijks tekort aan circa 17 plaatsen. Om in de komende vijf jaar het tekort in te lopen is er een aanvullende behoefte aan circa 85 woningen.

Woonvoorkeuren op basis van wens en gedrag De kwalitatieve woningvraag is in beeld gebracht op basis van een combinatie van woonwensen en feitelijk gedrag op de woningmarkt. Dit omdat woonwensen alleen een (beperkte) voorspeller is van gedrag op de woningmarkt. De uitkomsten van de woonwensen zijn daarom vergeleken met het feitelijke gedrag in de periode 2015 tot en met 2017. Op basis hiervan is een inschatting gemaakt van een realistisch wensprofiel voor de komende jaren. Dit wensprofiel is gekoppeld aan de demografische ontwikkeling van de verschillende huishoudensgroepen en de verwachte verhuisgeneigdheid. Op basis hiervan is een simulatie gemaakt van vraag en aanbod door verhuizing. Dit levert het volgende beeld op:

Figuur 1.1:

Gemeente Assen. Kwalitatieve woningbehoefte scenario midden-laag en scenario midden-hoog 2019 - 2030

Huur < € 720 grondgebonden (ggb)

Huur < € 720 appartement Huur > € 720 grondgebonden (ggb) Huur > € 720 appartement

Koop rij < 175.000 Koop rij > 175.000 Koop 2-1 kap < 250.000 Koop 2-1 kap > 250.000 Koop Vrijstaand < 325.000

Koop Vrijstaand > 325.000 Koop appartement < 175.000 Koop appartement > 175.000 -200 -100 Scenario midden-laag

0

100 200 300 400 500 600 700 800 Scenario midden-hoog

Bron: Vraag- en aanbodmodel Companen 2019.

Als we de verwachte vraag en het vrijkomende aanbod in Assen met elkaar confronteren dan wordt duidelijk waar de woningbouwopgave ligt in de komende jaren. In de huursector is toevoeging gewenst van kleine (doorgaans levensloopgeschikte) appartementen, gericht op de groeiende groep kleine huishoudens. Het gaat hierbij met name om de vraag van ouderen. De behoefte aan vrije sectorhuur neemt toe in de komende jaren, maar is beperkt. Voor veel huishoudens is dit meer een noodgedwongen tussenstap dan een intrinsieke woonwens. Dit blijkt ook uit de hoge mate van verhuisgeneigdheid onder deze

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

10

groep. In de koopsector ligt de opgave met name in het toevoegen van (betaalbare) rijwoningen en het toevoegen van koopappartementen.

Sterke vraag naar rustig stedelijk en buitenwijk rustig wonen Door woonmilieuvoorkeuren van de verschillende woningtypen te koppelen aan de verwachte huishoudensontwikkeling per huishoudensgroep ontstaat inzicht in de kwantitatieve vraag per woonmilieu. In de periode tot en met 2030 neemt de vraag naar rustig stedelijk wonen en buitenwijk rustig toe. De vraag naar levendig stedelijk wonen staat op een derde plaats. Na 2030 is de verwachting dat de vraag en aanbod naar de woonmilieus buitenwijk rustig en buitenwijk levendig in evenwicht is.

•

•

Opgaven in de komende jaren De druk op de Assense woningmarkt is de afgelopen jaren toegenomen. In de sociale voorraad zijn de wachttijden toegenomen. En in de koopvoorraad is het vanwege de prijsstijgingen lastiger geworden om een woning te kopen. Het verhogen van de bouwproductie is daarom van belang om de druk op de markt te verminderen en de huishoudensgroei te kunnen faciliteren. We vatten de belangrijkste opgaven als volgt samen: • In de sociale voorraad is er toevoeging gewenst aan appartementen. Deze vraag is sterk afkomstig van één- en tweepersoonshuishoudens, zowel van jongeren als ouderen. Het aantal eengezinswoningen kan op termijn zelfs afnemen. Dit betekent niet dat in het bouwprogramma geen ruimte is opgenomen voor realisatie van (kleinere) eengezinswoningen. Realisatie van grondgebonden sociale huurwoningen is namelijk gewenst als vervangingsopgave. • De marktvraag naar huurwoningen in het prijssegment van meer dan € 720 lijkt beperkt in Assen en is sterk afhankelijk van de locatie. • In de koopvoorraad ligt er juist een sterke opgave in het toevoegen van betaalbaar aanbod voor starters. Vanwege de prijsstijgingen en de

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

•

financieringsmogelijkheden is het voor jonge huishoudens steeds lastiger geworden om een koopwoning te kopen. Toevoeging in het goedkope prijssegment hoeft overigens niet alleen te worden opgelost door nieuwbouw. Verkoop van corporatiebezit kan hier ook een belangrijke bijdrage aan leveren. Daarnaast is er een toename in de vraag naar koopappartementen. Deze vraag is sterk afkomstig van ouderen die willen verhuizen naar een geschikt koopappartement. Hierbij geldt wel dat het aanbod (indeling, prijsstelling en de locatie) goed moet aansluiten bij de wensen van deze kritische doelgroep. Er lijken mogelijkheden te liggen in het realiseren van alternatieve woonvormen. Vooral hofjeswoningen worden genoemd als een aantrekkelijke woonvorm. Daarnaast lijken er ook kansen te liggen in het realiseren van Tiny Houses. In het programma is hiervoor ruimte opgenomen. In de programmering blijft het belangrijk om oog te houden voor de onzekerheden met betrekking tot de woningmarkt en huishoudensontwikkeling. Vandaar het advies om in de komende jaren te (blijven) werken met een bandbreedte voor de verwachte huishoudensontwikkeling. Daarbij is het belangrijk om in de plancapaciteit voldoende ruimte voor (kwantitatieve en kwalitatieve) sturing te houden. Versnellen als het kan en temporiseren als het moet.

Ook blijft het belangrijk om de huishoudensontwikkeling de komende jaren te blijven monitoren en de prognoses daarop te herijken.

11

Op basis van voorgaande stappen komen we tot het volgende programmaadvies voor een bouwprogramma. Tabel 1.3: Gemeente Assen. Indicatie bouwprogramma (netto toevoeging) 2019 - 2030 Scenario midden-laag Scenario midden-hoog Woningen Aandeel Woningen Aandeel Huur grondgebonden < € 720 * < 5% * < 5% Huur appartement < € 720 550-600 Ca 20% 650-750 Ca 20% Huur grondgebonden > € 720 50-75 < 5% 125-150 < 5% Huur appartement > € 720 50-75 < 5% 175-200 < 5% Koop rij 450-500 15-20% 600-650 15-20% Koop 2^1 kap 400-450 15-20% 450-500 15-20% Koop vrijstaand 375-425 10-15% 400-425 10-15% Koop appartement 600-650 Ca 20% 650-700 Ca 20% Alternatieve woonvormen 125-150 Ca 5% 150-175 Ca 5% Totaal Ca 2.670 woningen Ca 3.360 woningen * Op basis van de marktanalyse is er geen uitbreidingsvraag naar grondgebonden woningen tot €720. Toch kan beleidsmatig de keuze worden gemaakt om dit segment toch op te nemen in het woningbouwprogramma.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

12

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

1 Inleiding

13

1 Inleiding Aanleiding van het onderzoek

De vraagstelling

Het huidige woonplan van de gemeente Assen is inmiddels drie jaar oud en in 2020 toe aan een actualisatie. Na het aarzelend herstel uit de economische crisis vertoont de woningmarkt in Assen momenteel trekken van overspanning. Daarbij geldt dat in de verstedelijkingsafspraken binnen de regio GroningenAssen is afgesproken dat groei binnen de regio de komende jaren vooral in de steden moet plaatsvinden. Assen heeft daar een belangrijke positie in.

Het woningmarktonderzoek biedt inzicht in de huidige stand van zaken op de woningmarkt in Assen en verwachte ontwikkelingen in de toekomst. De centrale vragen waarop dit onderzoek antwoord geeft, luiden als volgt:

Mede op basis van de nieuwe inzichten en afspraken zijn de toekomstverwachtingen ten aanzien van bevolkings- en huishoudens-ontwikkeling bijgesteld. Daarnaast is de Rijksoverheid bezig met het voorbereiden van maatregelen voor de huurmarkt in aansluiting op de evaluatie van de herziene woningwet. De maatregelen zijn erop gericht om meer ruimte te bieden aan het bedienen van gezinnen met middeninkomens en ouderen, betaalbare verduurzaming te realiseren, de doorstroming te verbeteren en ruimte te bieden voor de aanpak van kwetsbare wijken. Een actualisatie van het woonplan vraagt om een onderbouwing op basis van een nieuw woningmarktonderzoek waarin alle genoemde ontwikkelingen een plek krijgen. Een onderzoek dat de huidige staat opmaakt van de woningmarkt in Assen en in de regio, maar ook actueel inzicht geeft in de toekomstige behoefteontwikkeling op het gebied van wonen en de te verwachten transformatieopgave. Gezien het gedeelde belang van een goed en actueel woningmarktonderzoek, is het onderzoek uitgevoerd in een samenwerking tussen de gemeente, woningcorporaties Actium en Woonservice en huurdersplatform MEVM.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

1. Hoe ziet de bevolkings-, huishoudens- en woningvoorraadsamenstelling eruit en hoe heeft deze zich in de afgelopen jaren ontwikkeld? 2. Wat is de verwachte bevolkings-, huishoudens- en woningbehoefteontwikkeling in de komende jaren (2019 - 2030 met een doorkijk naar 2040)? 3. Hoe ziet de kwalitatieve woningbehoefte (naar type, prijs en eigendom) er in de komende jaren uit? Daarnaast geeft dit onderzoek inzicht in: • De ontwikkeling van de primaire, secundaire en tertiaire doelgroep in de komende jaren en de verwachte vraag naar sociale huurwoningen en middenhuur. • De ontwikkeling van de vraag naar intramurale en extramurale woonvormen in de komende jaren. • De verwachte vraag naar woonwagenstandplaatsen. • De verduurzamingsopgave in de (bestaande) woningvoorraad en de factoren die verduurzaming belemmeren.

14

Onderzoeksopzet Statistische analyse bestaande bronnen Het eerste deel van het onderzoek bestond uit een statistische analyse van een aantal trends op de lokale woningmarkt; de bevolkings- en huishoudensontwikkeling (zowel in het recente verleden als in de toekomst), migratiebewegingen en de kenmerken van de woningvoorraad. Hiervoor zijn de volgende bronnen gehanteerd: • De analyse van de bevolking en huishoudenssamenstelling is gebaseerd op CBS-statistieken. • De samenstelling van de woningvoorraad is in beeld gebracht op basis van de gemeentelijke WOZ-registratie en voorraadgegevens van de corporaties. • De dynamiek op de sociale huur- en koopmarkt is in beeld gebracht op basis van verhuurgegevens van Actium en transactiecijfers van Woningmarktcijfers.nl. • De verhuisbewegingen zijn in beeld gebracht met behulp van CBS-Microdata. Deze microdatabestanden geven inzicht in alle feitelijke verhuisbewegingen in de periode 2006 tot en met 2017. Enquête onder zelfstandige huishoudens en thuiswonende jongeren Daarnaast is er een enquête gehouden onder huishoudens in de gemeente Assen. Hiervoor is een steekproef getrokken onder alle huishoudens. Daarnaast is een aanvullende steekproef getrokken onder thuiswonende jongeren in de leeftijd tot 30 jaar om de vraag van starters in beeld te brengen.

In de enquête (die zowel via internet als schriftelijk ingevuld kon worden) zijn vragen voorgelegd over onder andere de huidige woonsituatie, de woontevredenheid, eventuele verhuisplannen en woonwensen indien men wil verhuizen.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

Respons In totaal hebben 3.076 respondenten deelgenomen aan de enquête. Daarmee is de respons ruim voldoende om op het niveau van de te onderscheiden deelgebieden betrouwbare uitspraken te doen. Uitgaande van een betrouwbaarheidsniveau van 95% en 5% nauwkeurigheidsmarge. Tabel 1.1: Gemeente Assen. Responsoverzicht enquête per deelgebied Respons Respons Totaal aantal zelfstandige thuiswonende Deelgebied huishoudens huishoudens jongeren Assen-Centrum 3.740 340 18 Lariks 3.050 217 12 Noorderpark 4.295 348 22 Assen-Oost 4.090 374 33 Pittelo 1.610 165 26 Assen-West 1.845 211 13 Peelo 2.960 271 56 Marsdijk 4.990 409 101 Kloosterveen 3.980 341 71 Buitengebied 470 42 6 Totaal 31.030 2.718 358 Bron: Enquête Companen 2019.

Respons totaal 358 229 370 407 191 224 327 510 412 48 3.076

In het woningmarktonderzoek worden de uitkomsten gepresenteerd op het niveau van de negen wijken in Assen en het buitengebied. In deze rapportage zijn de belangrijkste uitkomsten beschreven. Daarnaast zijn er verdiepende uitkomsten weergegeven in een interactief dashboard. Hierdoor zijn op wijkniveau meerdere selecties te maken. Trendworkshop De ontwikkeling van de toekomst laat zich lastig voorspellen en er zijn diverse (externe) factoren die hierop van invloed zijn. In een workshop met beleidsmakers van de gemeente Assen en woningcorporatie Actium, vertegenwoordigers van huurdersorganisatie MEVM, een welzijnsorganisatie en

15

makelaars zijn daarom de meest relevante trends voor Assen in beeld gebracht. Hierbij is gekeken naar de woningmarkt in de brede zin van het woord waarbij in is gegaan op thema’s als de bestaande voorraad, de koopvoorraad, de (sociale) huurvoorraad, leefbaarheid en wonen en zorg. Het uitgebreide verslag is in de bijlage opgenomen. Panelbijeenkomst met woonwagenbewoners Er is een panelbijeenkomst georganiseerd met vertegenwoordigers van de vier woonwagenlocaties in Assen en mensen die op zoek zijn naar een locatie in de gemeente Assen. Tijdens deze bijeenkomst is doorgepraat over de behoefte aan standplaatsen en thema’s die spelen op de huidige locaties in Assen. Marktkennerspanel met professionals De eerste uitkomsten van het onderzoek zijn voorgelegd en besproken tijdens twee marktkennerspanels. Tijdens deze bijeenkomst zijn de resultaten verder ingekleurd en aangescherpt. In twee groepen zijn verdiepende gesprekken gevoerd over de thema’s ‘wonen en zorg’ en ‘woningmarkt’. Bij het marktkennerspanel waren verschillende partijen aanwezig: corporaties, ontwikkelaars, makelaars, welzijnsorganisaties en beleidsmedewerkers van de gemeente Assen.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

16

2 Bevolking en huishoudens

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

17

2 Bevolking en huishoudens 2.1 Bevolkingsontwikkeling afgelopen jaren Per 1 januari 2019 telde de gemeente Assen 67.960 personen. Sinds 2010 is het inwonertal met circa 1.100 personen toegenomen. Dit is een groei van circa 2%. Het aantal huishoudens groeide in dezelfde periode van 29.230 in 2010 naar 31.030 huishoudens in 2019. Dit is een toename van 5%. Tabel 2.1: Gemeente Assen. Bevolkingsontwikkeling naar leeftijd, 2010 - 2019 Leeftijd 2010 2015 2019 0 tot 15 jaar 12.855 19% 12.090 18% 11.135 15 tot 30 jaar 11.305 17% 10.890 16% 11.560 30 tot 45 jaar 14.425 22% 12.955 19% 12.025 45 tot 65 jaar 18.245 27% 19.200 29% 19.760 65 jaar of ouder 10.025 15% 12.030 18% 13.475 Totaal 66.855 100% 67.165 100% 67.960 Bron: CBS 2019.

aantal inwoners. Dit zijn ook de jaren waarin relatief weinig mensen zich vestigden in Assen. Duidelijk is dat de bevolkingsontwikkeling in Assen sterk wordt bepaald door binnenlandse migratie. Daarnaast valt op dat de buitenlandse migratie de afgelopen jaren is toegenomen. Voor de komende jaren is de verwachting dat de buitenlandse migratie toe gaat nemen. Het gaat hierbij om instroom van statushouders, maar ook arbeidsmigranten en kenniswerkers. Met name de instroom van arbeidsmigranten en kenniswerkers zal toenemen. Figuur 2.1: Gemeente Assen. Ontwikkeling bevolkingsgroei 1988 - 2018 2.000

16% 17% 18% 29% 20% 100%

1.500 1.000 500

0 1988

Het is duidelijk te zien dat de bevolking in de afgelopen jaren is vergrijsd: het aantal ouderen is toegenomen en het aantal jongeren is afgenomen. In 2010 was circa 15% van de bevolking 65 jaar of ouder en in 2019 is dit toegenomen naar 20% van de bevolking.

1993

1998

2003

2008

2013

2018

-500 Bevolkingsgroei

Geboortesaldo

Buitenlandse migratie

Binnenlandse migratie

Bron: CBS 2019.

Ontwikkeling sterk afhankelijk van binnenlandse migratie De bevolkingsontwikkeling van Assen laat de afgelopen jaren een sterk wisselend beeld zien. Terugkijkend naar de ontwikkeling in de afgelopen 30 jaar valt op dat de periode van sterke bevolkingsgroei vooral in de tweede helft van de jaren ’90, het begin van deze eeuw en vlak voor de economische crisis plaats heeft gevonden. In de periode tussen 2011 en 2014 (crisisjaren) bleef het inwonertal nagenoeg gelijk en vanaf 2016 was er weer een toename van het

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

In figuur 2.2 is de huishoudens- en bevolkingsontwikkeling weergegeven van de afgelopen jaren. Hierbij valt op dat de ontwikkeling van het aantal huishoudens stabieler is dan de ontwikkeling van de bevolking. Ook tussen 2013 en 2016 - toen de bevolking van Assen in omvang licht daalde - bleef het aantal huishoudens gestaag groeien. De gezinsverdunning speelt hier een belangrijke rol in.

18

Figuur 2.2: Gemeente Assen. Ontwikkeling bevolking en aantal huishoudens 2000 - 2018

Figuur 2.3: Gemeente Assen. Migratiesaldo naar leeftijdsklassen (personen), 2011 - 2018 400

1.600

1.200 200

800

400 0

0

-400 2000

2003

2006

Huishoudens

2009

2012

2015

2018

Bevolking

Bron: CBS 2019.

Vooral aantrekkingskracht op gezinnen en ouderen Analyse van verhuisbewegingen van de afgelopen jaren laat zien dat Assen een aantrekkingskracht heeft op ouderen en (aanstaande) gezinnen. De afgelopen jaren vestigden zich per saldo 65-plussers. Een mogelijke verklaring hiervoor is het zorgaanbod in Assen, waardoor veel mensen uit omliggende gemeenten naar de stad trekken wanneer zij meer behoefte hebben aan zorg en voorzieningen. Ook de leeftijdsgroep 25 tot en met 49 jaar vestigt zich per saldo, maar laat een meer wisselend beeld zien. In 2011, 2012 en 2014 vestigden zich per saldo minder mensen in deze leeftijdsgroep dan in de overige jaren. Daarnaast valt op dat jongeren in de leeftijd van 15 tot en met 24 jaar per saldo de gemeente Assen verlaten. Het gaat hierbij om jongeren die vanwege werk of studie naar elders in het land verhuizen. Dit is een beeld dat we terug zien in de meeste Nederlandse gemeenten. Na 2015 is er overigens sprake van een daling van het aantal jongeren die vertrekken. Dit hangt zeer waarschijnlijk samen met de afschaffing van de basisbeurs. Hierdoor gaan minder studenten op kamers dan daarvoor het geval was. 1

-200

-400 2011 0-14 jaar

2012

2013 15-24 jaar

2014

2015

25-49 jaar

2016 50-64 jaar

2017

2018

65 jaar e.o.

Bron: CBS 2019.

Sterke relatie met Groningen en centrumfunctie voor Drenthe Als we kijken naar de verhuisbewegingen tussen Assen en andere Nederlandse gemeenten dan vinden verreweg de meeste verhuisbewegingen plaats tussen Assen en Groningen. In de periode 2011 tot en met 2017 vertrokken 4.0601 personen vanuit Assen naar Groningen en bewandelden 3.593 personen de omgekeerde weg. Per saldo vertrokken mensen naar de gemeente Groningen. Daarnaast zijn er sterke verhuisrelaties met de omliggende gemeenten Midden-Drenthe, Aa en Hunze, Noordenveld en Tynaarlo. In figuur 2.4 zijn de verhuisrelaties met omliggende gemeenten weergegeven: de grootte van de bollen geeft de orde van grootte van het aantal verhuisbewegingen aan. De cijfers in de bollen laten het migratiesaldo zien (negatief betekent per saldo vertrek, positief per saldo vestiging).

Uitgangspunt is de nieuwe gemeente Groningen (inclusief Haren en Ten Boer).

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

19

Figuur 2.4: Gemeente Assen. Top 10 verhuisrelaties , migratiesaldo (personen), 2011 - 2018

Tabel 2.2: Gemeente Assen. Top 10 verhuisrelaties, migratiesaldo (personen), 2011 - 2018 Gemeente Vestiging Vertrek Saldo Groningen 4.173 4.610 -437 Midden-Drenthe 2.349 2.324 +25 Aa en Hunze 1.330 1.277 +53 Noordenveld 1.094 788 +306 Tynaarlo 1.075 1.025 +50 Emmen 729 657 +72 Hoogeveen 522 540 -18 Ooststellingwerf 520 559 -39 Stadskanaal 368 201 +167 Borger-Odoorn 287 366 -27 Bron: CBS 2019.

Instroom vanuit Groningen neemt toe Duidelijk is dat Assen een sterke relatie heeft met Groningen. Kijken we langer terug in de tijd dan valt op dat Assen de periode 2004 tot en met 2008 per saldo mensen aantrok vanuit Groningen. In de periode 2011 tot en met 2017 zien we dat het omgekeerde het geval is. In deze periode ‘verliest’ Assen per saldo mensen aan Groningen. De recente jaren laten weer een kentering zien in deze ontwikkeling. Het aantal personen dat vanuit Assen naar Groningen vertrekt is de afgelopen jaren stabiel, maar het aantal personen dat zich vanuit Groningen vestigt in Assen neemt jaarlijks toe. In 2016 trok Assen per saldo voor het eerst mensen aan vanuit Groningen (+19), in 2017 (+84) en in 2018 (+30). De druk op de Groningse woningmarkt speelt hierin mogelijk een rol: huishoudens op zoek naar een betaalbaar alternatief in de buurt van voorzieningen kiezen daarom steeds meer voor Assen.

Bron: CBS 2019.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

20

Figuur 2.5: Gemeente Assen. Verhuisbewegingen tussen Assen en Groningen, 2000 - 2018 800

Waar richten vestigers zich op? Binnen Assen bestaan er flinke verschillen in welke doelgroepen naar welke wijk verhuizen. Het centrum, Lariks en Noorderpark zijn bijvoorbeeld erg in trek bij jonge (één- en tweepersoons-)huishoudens en ouderen, terwijl Assen West, Peelo en Marsdijk vooral een instroom van gezinnen kennen.

700 600 500 400 300

Figuur 2.6: Gemeente Assen. Instroom huishoudenstypen per wijk, 2006 - 2017

200

60%

100

50%

0

40%

-100

30%

-200

20%

-300

10% Groningen naar Assen

Assen naar Groningen

Saldo

0%

Bron: CBS 2019.

Woningmarktonderzoek Regio Groningen-Assen In het Woningmarktonderzoek Regio Groningen-Assen 2020 - 2030 (KAW 2019) is in regionaal verband onderzoek gedaan naar de verhuisrelaties en achterliggende verhuismotieven van huishoudens in de regio. In dit onderzoek wordt de conclusie getrokken dat Assen steeds meer het profiel vertoont van een eigen markt en minder afhankelijk is van toestroom vanuit Groningen, zoals decennia eerder het geval was. Deze conclusie sluit aan bij de voorgaande cijfers. Daarnaast wordt geconcludeerd dat Assen zou moeten inspelen op de vraag van regionale woningzoekenden die een rustige, maar toch goed bereikbare plek willen.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

Jonge huishoudens

65-plussers

gezinnen

Bron: CBS Microdata 2019.

Ook naar inkomensniveau zijn er duidelijke verschillen. In Marsdijk, het buitengebied en Kloosterveen hebben de meeste vestigers een inkomen van meer dan € 55.000. In Lariks is dit 31%: daar heeft bijna de helft van de instroom een inkomen waarmee zij tot de doelgroep van de corporaties behoren. Ook in Noorderpark, het centrum en Assen Oost zien we relatief veel lagere inkomens landen.

21

Figuur 2.7: Gemeente Assen. Inkomensniveau vestigers per wijk, 2006 - 2017

Figuur 2.8:

Lariks

49%

20%

31%

Noorderpark

46%

21%

32%

Assen centrum

46%

Assen Oost

18%

45%

Peelo Pittelo Assen West

24%

32%

Marsdijk

22%

Buitengebied

20%

Totaal

37% 0%

20% < €36.165

20% 40% €36.165-€55.000

60%

18%

29%

33%

19%

29%

34%

15%

40%

Emmen

20%

Totaal

16% 0%

43% 80%

100%

46%

16%

12%

62%

25%

14%

Tynaarlo

58%

18%

15%

Aa en Hunze Noordenveld

57%

15%

20%

11%

Midden-Drenthe

40% 47%

21%

28%

Kloosterveen

38%

24%

36%

Groningen

36%

17%

36%

Gemeente Assen. Oriëntatie woonmilieus van vestigers uit top 6 gemeenten, 2006 2017

14%

15%

27%

39%

31%

36%

5%

32%

5%

16% 16% 20%

27% 28% 40%

Levendig stedelijk wonen

Rustig stedelijk wonen

Buitenwijk rustig wonen

Buitengebied

40% 60%

80%

100%

Buitenwijk levendig wonen

Bron: CBS Microdata 2019.

> €55.000

Bron: CBS Microdata 2019.

Daarnaast verschilt het per herkomstgemeente waar huishoudens zich vestigen. Als we kijken naar de top 6 herkomstgemeenten van vestigers in Assen, zien we dat vestigers uit Groningen zich vooral op de rustige buitenwijken richten. Vestigers uit bijvoorbeeld Emmen richten zich juist meer op de stedelijke woonmilieus in Assen. Mensen die uit Groningen trekken, doen dat deels omdat Assen een goedkoper alternatief is, maar ook omdat Assen meer ruimte en groen biedt dan Groningen. Vestigers uit Emmen zoeken juist meer voorzieningen dan er in hun oude woonplaats waren. Toch richt het grootste deel van de vestigers van buiten Assen zich op een rustige buitenwijk.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

22

Verhuisbewegingen tussen de wijken in Assen

2.2 Bevolkingssamenstelling

In de onderstaande tabel zijn de verhuisbewegingen tussen de wijken in beeld gebracht. Hieruit blijkt dat inwoners van het centrum relatief sterk georiënteerd zijn op de wijken Lariks, Noorderpark en Oost. Daarnaast valt op dat Kloosterveen relatief veel mensen vanuit West, Marsdijk en het buitengebied heeft aangetrokken.

Lariks

Noorderpark

Oost

Pittelo

West

Peelo

Marsdijk

Kloosterveen

Buitengebied

Totaal

Centrum

28%

15%

13%

15%

3%

4%

5%

6%

9%

1%

100%

Lariks

12%

22%

18%

11%

7%

4%

7%

7%

10%

1%

100%

Noorderpark

11%

15%

26%

11%

6%

4%

8%

9%

9%

1%

100%

Oost

12%

8%

11%

40%

3%

3%

5%

7%

8%

2%

100%

Pittelo

13%

15%

17%

10%

14%

4%

7%

8%

12%

1%

100%

West

14%

10%

12%

12%

4%

18%

6%

7%

14%

2%

100%

Peelo

9%

9%

14%

9%

4%

3%

24%

15%

12%

1%

100%

Marsdijk

10%

7%

10%

9%

3%

3%

8%

35%

13%

3%

100%

Kloosterveen

9%

6%

6%

5%

2%

4%

3%

5%

57%

2%

100%

Buitengebied

13%

5%

10%

19%

2%

4%

5%

11%

18%

13%

100%

Totaal 13% 12% Bron: CBS Microdata 2019.

14%

14%

4%

4%

8%

12%

17%

2%

100%

Van

Naar

Centrum

Tabel 2.3: Gemeente Assen. Verhuisbewegingen tussen wijken in Assen (personen), 2006 - 2017

Huishoudenssamenstelling per wijk De verschillen in oriëntatie van vestigers zien we terug in de bevolkingsopbouw van de verschillende wijken. In het centrum wonen bijvoorbeeld relatief veel alleenstaanden en tweepersoonshuishoudens. Een groot deel hiervan is 65 jaar of ouder. Dit sluit aan bij de behoefte van ouderen om dicht in de buurt van (zorg)voorzieningen te wonen, zodat zij - ook als zij minder mobiel worden - deze gemakkelijk kunnen bereiken. Lariks kent ook veel één- en tweepersoonshuishoudens, maar de bevolking is hier over het algemeen wat jonger dan in het centrum. Waar kleine huishoudens vooral in en rond het centrum wonen, kiezen gezinnen met kinderen juist voor de buitenwijken van Assen. Kloosterveen is bij uitstek een wijk met (jonge) gezinnen. Ook in Marsdijk wonen veel gezinnen, gevolgd door Peelo, Pittelo en Assen West. Figuur 2.9: Gemeente Assen. Huishoudensopbouw naar wijk, 2017 Gemeente Assen Centrum Lariks Noorderpark Oost Pittelo West Peelo Marsdijk Kloosterveen Buitengebied

5% 5%

7% 0%

38% 44% 47% 39% 42% 33% 32% 41% 34% 28% 29% 20%

26% 8% 25% 10% 37% 13% 8% 27% 17% 6% 33% 18% 7% 29% 28% 9% 28% 26% 10% 31% 30% 10% 17% 38% 9% 18% 48% 9% 14% 32% 29% 40%

60%

Jonger dan 25 jaar

1-2 phh 25 tot 65 jaar

Eenoudergezinnen

1-2 phh 65 jaar en ouder

80%

100%

Gezinnen

Bron: Lokale Monitor Wonen 2019.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

23

Inkomenssamenstelling per wijk Kijken we naar de inkomenspositie van huishoudens in Assen dan zijn er grote verschillen tussen de wijken. In Lariks en Noorderpark heeft ongeveer 70% van de huishoudens een inkomen tot € 38.035. Het gemeentelijke gemiddelde is 48%. In Marsdijk en Kloosterveen wonen juist relatief veel hogere inkomens. In Marsdijk heeft 64% een inkomen van meer dan € 42.436 en in Kloosterveen is dat 71%. In beide wijken wonen relatief veel gezinnen en staan naar verhouding veel koopwoningen. Tabel 2.4: Gemeente Assen. Inkomensgroepen naar wijk, 2017 HT-grens tot € 38.035 tot Tot HT-grens € 38.035 € 42.436 Centrum 1.150 34% 790 23% 165 5% Lariks 1.340 43% 885 29% 155 5% Noorderpark 1.750 40% 1.090 25% 245 6% Oost 1.210 32% 860 23% 210 6% Pittelo 515 33% 350 22% 100 6% West 375 21% 350 20% 115 6% Peelo 765 26% 540 19% 195 7% Marsdijk 755 15% 705 14% 280 6% Kloosterveen 515 13% 405 11% 200 5% Buitengebied 95 21% 95 21% 15 3% Gemeente Assen 8.470 28% 6.070 20% 1.680 6% Bron: Lokale Monitor Wonen 2019.

Meer dan € 42.436 1.265 38% 725 23% 1.325 30% 1.480 39% 610 39% 945 53% 1.395 48% 3.140 64% 2.715 71% 240 54% 13.840 46%

2.3 Bevolkings- en huishoudensprognose Prognoses als basis voor beleid Om ruimtelijk beleid te kunnen maken is inzicht in de verwachte ontwikkeling van de bevolking en het aantal huishoudens nodig. Bevolkings- en huishoudensprognoses worden berekend op basis van de laatste demografische inzichten en verwachtingen ten aanzien van geboorte, sterfte, het binnenlandsen buitenlandsmigratiesaldo. De praktijk leert dat met name verhuisstromen

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

niet eenvoudig te voorspellen zijn. Deze zijn afhankelijk van verschillende factoren. Denk hierbij aan economische ontwikkelingen, politieke beslissingen (waar worden woningen gebouwd?) en veranderingen op wereldschaal (wel of geen instroom vluchtelingen). De ontwikkeling van het aantal geboorten en sterften zijn doorgaans met meer zekerheid te voorspellen. Migratiebewegingen zijn sterk wisselend De groei van Assen is in de afgelopen jaren sterk bepaald door binnenlandse migratie. De analyse van migratiebewegingen in de afgelopen jaren laat duidelijk zien dat het verloop van zowel het binnen- als het buitenlands migratiesaldo sterk wisselt. Daarbij valt op dat migratie een sterke relatie heeft met de economische ontwikkeling. In jaren van economische voorspoed trekt Assen relatief veel mensen aan, terwijl in een laagconjunctuur er zelfs sprake was van een vertrekoverschot. In de periode 1995 - 2008 vestigden zich per saldo gemiddeld +600 personen per jaar vanuit andere Nederlandse gemeenten. In de periode daarna daalde het binnenlands migratiesaldo sterk en was er tussen 2011 - 2015 zelfs sprake van een vertrekoverschot. Sinds 2016 is er weer sprake van een positief binnenlands migratiesaldo (gemiddeld +200 personen).

Trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op prognoses Er is een breed scala aan trends en ontwikkeling die relevant zijn voor de ontwikkeling van de bevolking en daarmee samenhangende woningbehoefte. In een trendworkshop zijn deze trends en ontwikkelingen in beeld gebracht voor Assen. Een aantal trends met een hoge mate van zekerheid en een grote impact op de bevolkingsontwikkeling zijn de vergrijzing, wonen met zorg en langer zelfstandig wonen. Maar ook technologische ontwikkelingen als toename E-health en domotica past hierbij omdat deze een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het langer zelfstandig wonen. Trends en ontwikkelingen zoals de ontwikkeling van migratie en de economie zijn

24

beduidend minder zekere ontwikkelingen, maar hebben wel degelijk een grote impact op de bevolkingsontwikkeling. In de bijlage zijn de uitkomsten van de trendworkshop uitgebreid beschreven. Onzekerheden die van invloed zijn op de bevolkingsontwikkeling Ook voor de komende jaren zijn er een aantal onzekerheden te benoemen die van invloed zijn op de bevolkingsontwikkeling. De druk op de koopmarkt is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Het vertrouwen in de koopmarkt in combinatie met de lage hypotheekrente zorgt voor een sterk opstuwend effect in de vraag naar koopwoningen. Daarnaast leert de praktijk van de afgelopen jaren dat de nieuwbouwproductie structureel achterblijft bij de vraag, waardoor het woningtekort oploopt. Ook speelt de ambitie van Groningen, om de komende jaren 15.000 woningen te realiseren, een belangrijke rol in de woningvraag in Assen. De feitelijke realisatie van nieuwbouw in Groningen zal van invloed zijn op de behoefte-ontwikkeling in Assen. Als Groningen in staat is om deze ambitie te vervullen zal dit mogelijk leiden tot een lagere woningbehoefte in Assen. Het omgekeerde is ook geval: als de productie in Groningen achterblijft - en de druk op de Groningse markt hoog blijft - zal leiden tot extra vraag naar woningen in Assen. Daarnaast geldt dat meerdere gemeenten in de regio de ambitie hebben om een deel van deze opgave op zich te nemen.

Uitwerking in scenario’s Vanwege de onzekerheden die samenhangen met de ontwikkeling van het migratiesaldo zijn er vier scenario’s uitgewerkt. Deze scenario’s geven een toekomstbeeld van de mogelijke ontwikkeling van bevolking en huishoudens bij verschillende migratiesaldi. De input voor deze migratiesaldi zijn afgeleid op basis van ontwikkelingen uit het verleden en zien er als volgt uit:

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

Tabel 2.5: Input binnen- en buitenlandsmigratiesaldo per scenario Scenario Scenario Scenario laag midden-laag midden-hoog Binnenlands saldo -20 +20 +170 Buitenlands saldo +50 +110 +130 Migratiesaldo 2019 - 2030 +30 +130 +300 Binnenlands saldo 0 +20 +110 Buitenlands saldo +30 +80 +80 Migratiesaldo 2030 - 2040 +30 +100 +190

•

•

•

•

Scenario hoog +340 +150 +490 +220 +80 +300

In het scenario laag wordt in de periode tot 2030 gerekend met een migratiesaldo van +30. Dit ligt lager dan het gemiddelde in de periode 2010 - 2018 (+65) en deze prognose komt bijna overeen met een prognose op basis van natuurlijke groei. Het scenario midden-laag is de CBS-prognose (2019). In de periode tot 2030 is een migratiesaldo van +130 doorgerekend en in de jaren daarna met +100. De input voor het scenario midden-hoog ligt tussen de CBS-prognose en scenario hoog. De input voor het migratiesaldo in de periode tot 2030 (jaarlijks +300) ligt lager dan het gemiddelde in de periode 2016 - 2018 (+350). Ten aanzien van het scenario hoog is een doorrekening gemaakt van een positief migratiesaldo +490 in de periode tot 2030. Dit migratiesaldo ligt hoger dan het gemiddelde in de periode 2016 - 2018 (+350), maar lager dan de ‘hoogtijdagen’ tussen 2000 en 2008 (+630).

Op dit moment sluit de ontwikkeling van het aantal huishoudens het meest aan bij het scenario midden-laag en midden-hoog. In de komende jaren is het belangrijk om de migratiebewegingen en nieuwbouwproductie te blijven monitoren.

25

Ontwikkeling van de bevolking

Invloed bouwproductie Groningen op regionale behoefte

Afhankelijk van het scenario groeit de bevolking van Assen met -90 (scenario laag) tot +5.730 personen (scenario hoog) in de periode tot 2030. Beide middenscenario’s zitten daar met een groei van +2.840 tot +3.190 tussenin. Na 2030 neemt de groei van de bevolking af. In de periode na 2030 is er een verschil tussen het midden-laagscenario (CBS) en het midden-hoogscenario in de ontwikkeling van het aantal personen. Ondanks een lager migratiesaldo neemt het aantal inwoners sterker toe. Dit betekent dat het CBS (scenario midden-laag) voor die periode uitgaat van een hoger geboortesaldo dan het prognosemodel van de provincie Drenthe (gebaseerd op Primos). Belangrijk is om deze ontwikkeling te blijven monitoren.

In het Woningmarktonderzoek regio Groningen-Assen wordt aangegeven dat de woningbehoefte in de regio in belangrijke mate bepaald wordt door de bouwproductie in Groningen. Er zijn 3 scenario’s opgesteld, waarvan de middelste bandbreedte als meest waarschijnlijk wordt geacht: • De stad versnelt: uitgangspunt dat Groningen 15.000 woningen bouwt. • Midden: uitgangspunt dat Groningen 13.000 woningen bouwt. Dat is het aantal dat nu in de planlijsten staat. • De regio versnelt: uitgangspunt dat 11.000 woningen worden gebouwd. Dat is minder dan in de planningslijst, maar boven het tempo van eerdere decennia. De regiokernen profiteren hierbij extra van stedelijke overloop. De gekozen methodiek om de woningbehoefte in de afzonderlijke regiogemeenten te bepalen gaat uit van herverdeling op basis van de eerste oriëntatie van recent verhuisden. Hierbij wordt geconcludeerd dat Assen een bijzondere positie heeft als relatief grote stad aan de rand van de regio. Analyse van migratietrends leert dat Assen een sterke aantrekkingskracht heeft op inwoners in aangrenzende Zuid-Drentse gemeenten. Het is daarom denkbaar dat Assen meer huishoudens kan bedienen dan waar in het onderzoek regio Groningen-Assen rekening wordt gehouden. In dit onderzoek wordt uitgegaan van een woningbehoefte van 1.715 (Stad versnelt) tot 2.635 (Regio versnelt) in de periode tot 2030.

Daarnaast houdt het regionale onderzoek rekening met een extra trek vanuit het zuiden naar Assen van circa 400 huishoudens en daarmee een woningbehoefte van 3.025 tot 2030.

Tabel 2.6: Bevolkingsontwikkeling o.b.v. vier scenario’s, 2019 - 2040 Scenario 2019 2025 2030 2035 Laag 67.960 67.680 67.600 67.210 Midden-laag 67.960 69.600 70.800 72.100 Midden-hoog 67.960 69.890 71.150 71.670 Hoog 67.960 71.470 73.690 74.840 Bron: CBS 2019, doorrekening provincie Drenthe 2019.

2040 66.440 73.000 71.760 75.590

20192030 -360 +2.840 +3.190 +5.730

20302040 -1.160 +2.200 +610 +1.900

Verschil Primos en CBS De scenario’s laag, midden-hoog en hoog zijn doorgerekend met behulp van het Primos prognosemodel. Deze exercitie is uitgevoerd door de provincie Drenthe. Het scenario midden-hoog is gebaseerd op een ander prognosemodel, namelijk de CBS-prognose (2019). In de periode na 2030 zijn er verschillen in bevolkingsen huishoudensontwikkeling waarneembaar. Dit lijkt te zitten in verschillende aannames ten aanzien van de ontwikkeling van het aantal personen per huishouden. Mogelijke oorzaak hiervan zijn verschillen in aannames ten aanzien van migratiepatronen per leeftijdsgroep. De achterliggende cijfers hierover zijn echter niet te achterhalen.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

26

Veranderende samenstelling bevolking Door de vergrijzing verandert de samenstelling van de bevolking. In de komende tien jaar neemt het aantal 65-plussers sterk toe en dan met name de groep van 75 jaar en ouder. In onderstaande voorbeeld, het midden-hoog scenario, groeit het aantal 65-74-jarigen met 17% en in het aantal 75-plussers met 48%.

Ontwikkeling van het aantal huishoudens Het aantal huishoudens groeit met +1.470 tot +4.390 in de periode tot 2030. Het midden-laag scenario (+2.670) en het midden-hoog scenario (+3.360) laten een jaarlijkse huishoudensgroei zien die tussen de +275 en +340 huishoudens in de komende tien jaar ligt. Na 2030 blijft, met uitzondering van scenario laag, het aantal huishoudens groeien. Deze groei ligt echter wel beduidend lager dan in de jaren daarvoor.

Figuur 2.10: Bevolkingsontwikkeling naar leeftijd, scenario midden-hoog, 2019 - 2040 30000

Tabel 2.7: Huishoudensontwikkeling o.b.v. vier scenario’s, 2019 - 2040

25000

Scenario 2019 2025 2030 2035 Laag 31.030 31.980 32.500 32.640 Midden-laag 31.030 32.600 33.700 34.300 Midden-hoog 31.030 33.030 34.390 34.880 Hoog 31.030 33.760 35.420 36.200 Bron: CBS 2019, doorrekening provincie Drenthe 2019.

20000 15000 10000

5000 0 0-14 jaar

15-24 jaar 2019

25-54 jaar 2025

55-64 jaar

2030

Bron: CBS 2019, doorrekening provincie Drenthe 2019.

2035

65-74 jaar 2040

75+ jaar

2040 32.340 34.400 34.860 36.680

2019 2030 +1.470 +2.670 +3.360 +4.390

2030 2040 -160 +700 +470 +1.260

De vergrijzing van de bevolking is ook terug te zien in de verandering van de huishoudenssamenstelling. De groei van het aantal huishoudens zit grotendeels in de groei van het aantal één- en tweepersoonshuishoudens van 65 jaar en ouder. Het aantal gezinnen blijft de komende tijd stabiel. Figuur 2.11: Huishoudensontwikkeling naar type en leeftijd -scenario midden-hoog-2019 - 2040

12000 10000 8000 6000 4000 2000 0 1-2 phh <35 jaar 1-2 phh 35-64 jaar 2019

2025

1-2 phh 65-74 1-2 phh 75+ jaar jaar 2030

2035

Gezinnen

2040

Bron: CBS 2019, doorrekening provincie Drenthe 2019.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

27

Huidige woningtekort is 1,7% Het huidige woningtekort bedraagt momenteel 546 woningen (bron: ABF) en dit komt neer op 1,7% van de woningvoorraad. Bij doorrekening van de huishoudensprognose is geen rekening gehouden met een extra inloop van het woningtekort. In onderzoek2 van het Ministerie van Binnenlandse Zaken (2017) is beschreven dat een woningtekort van 1,5% tot 2% als acceptabel wordt gezien. Daarom zien we geen aanleiding extra aannames te doen ten aanzien van extra inloop van het woningtekort.

2 Bron: Cijfers omtrent woningbehoefte, productie en plancapaciteit in woningmarktregio’s. Brief

van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan de Tweede Kamer van 21 februari 2017.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

28

3 Woningvoorraad 106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

29

3 Woningvoorraad 3.1 Samenstelling woningvoorraad Huidige voorraad naar eigendomssituatie In de onderstaande tabel is de samenstelling van de woningvoorraad in Assen weergegeven. Het gaat hier om zelfstandige woningen. Circa 59% van de woningvoorraad bestaat uit koopwoningen, 40% is een huurwoning en van 1% van de voorraad is op basis van beschikbare data de eigendomssituatie niet vast te stellen. Binnen de huurvoorraad bestaat onderscheid tussen huurwoningen van corporaties (28% van de totale voorraad) en huurwoningen van overige verhuurders (12% van de totale voorraad). Tabel 3.1: Gemeente Assen. Samenstelling zelfstandige woningvoorraad naar eigendom, 1-1-2019 Aantal % Koopwoningen 18.210 59% Huurwoningen corporaties 8.870 28% Huurwoningen overige verhuurders 3.910 12% Onbekend 430 1% Totaal 31.420 100% Bron: CBS 2019.

De corporatievoorraad is in de afgelopen jaren in omvang afgenomen. Op 1 januari 2014 telde de totale corporatievoorraad nog 9.235 woningen. In vijf jaar tijd is de voorraad met circa 350 woningen afgenomen. Actium heeft de afgelopen jaren relatief veel woningen gesloopt ten behoeve van een transformatie-opgave. De nieuwbouwproductie kwam in 2019 pas echt op gang. Deze afname van de voorraad zorgt voor een toename van de druk op de sociale voorraad. In totaal zijn er vijf corporaties actief in Assen. Actium heeft met 7.765 verreweg het grootste aandeel sociale huurwoningen in de gemeente.

106.103/G | Woningmarktonderzoek Assen 2019

Tabel 3.2: Gemeente Assen. Woningbezit corporaties, 10-7-2019 Aantal % Actium* 7.765 88% Woonconcept 395 4% Omnia Wonen 340 4% Woonzorg 185 2% Woonservice* 155 2% Onbekend 30 0% Totaal 8.870 100% *)In dit overzicht zijn door Actium en Woonservice aangekochte woningen van Mooiland al meegenomen. Bron: Corporaties 2019.

Nieuwbouwproductie trekt aan In de periode 2012 - 2018 zijn er gemiddeld 225 nieuwbouwwoningen per jaar opgeleverd in Assen. In 2014 en 2015 zijn er relatief weinig woningen gebouwd en in 2017 en 2018 relatief veel (circa 300 per jaar). Daar staat tegenover dat in beide jaren, en dan met name 2018, relatief veel woningen zijn onttrokken aan de voorraad. Het gaat hierbij met name om sloop van sociale huurwoningen. Figuur 3.1: Gemeente Assen. Ontwikkeling woningvoorraad, 2012 - 2018 400 300 200

100 0 -100 -200 -300 2012

2013

2014

2015

Nieuwbouw

2016

2017

2018

Sloop

Bron: CBS 2019.

30

Verhouding huur- en koopwoningen per wijk Tussen de wijken zijn grote verschillen in eigendomsvorm. In Noorderpark, Lariks (met name appartementen) en Pittelo (met name eengezinswoningen) staan relatief veel sociale huurwoningen. In Marsdijk, Kloosterveen en het buitengebied staan vooral koopwoningen: ongeveer 75% van de woningvoorraad. In het centrum zien we een relatief hoog aantal particuliere huurwoningen. Dit zijn bijvoorbeeld woningen boven winkels, maar ook ‘reguliere’ appartementen in de vrije sector. Figuur 3.2: Gemeente Assen. Woningvoorraad naar eigendom, per wijk, 2019

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=d0c8681f-e013-42f9-a5b9-a3ed55f691fd