6. Bijlage 4 - Wijkbeeld Lariks vastgesteld door college op 07-11-2023
Tekst van het document
Wijkaanpak Lariks Wijkbeeld In opdracht van gemeente Assen – najaar 2023
1
www.assen.nl
Inhoudsopgave 1. Inleiding
3
9. Energietransitie en klimaat
46
2. De wijk Lariks
4
9.1 Duurzaam wonen
46
3. Bewoners
5
9.2 Energiearmoede
48
3.1 Wijk Lariks
5
9.3 Fixteam Drenthe
50
3.2 Per buurt
6
9.4 Aardgasvrije woningen
51
4. Wijkonderzoek
8
9.5 Asser Energieloketten
51
4.1 Wijk Lariks
8
9.6 Klimaatadaptatie
52
4.2 Per buurt
9
10. Lopende projecten
55
5. Eerdere participatietrajecten
10
5.1 Bingo-kaart
10
• Bijlagen
5.2 Swipocratie
11
Bijlage 1:
Fasen wijkaanpak Lariks
6. Sociale leefomgeving
12
Bijlage 2:
Mijn Buurt Assen
6.1 Inkomen
12
Bijlage 3:
Beleidskaders gemeente Assen
6.2 Onderwijs
14
Bijlage 4:
Straten per buurt
Bijlage 5:
Indicatoren per thema, wijkonderzoek 2022 met scores
Bijlage 6:
Samenvatting resultaten BINGOkaart en swipocratie
Bijlage 7:
Toelichting betrokkenheidsprofielen
6.3 Uitkering en werkzoekenden
15
6.4 Gezondheid
16
6.5 Sociaal domein
18
6.6 Voorzieningen
21
6.7 Veiligheid en overlast
23
7. Meedoen
26
7.1 Participatie en ontmoeten
26
7.2 Binding
26
7.3 Betrokkenheidsprofielen
27
8. Fysieke leefomgeving
31
8.1 Wonen
31
8.2 Openbare ruimte
35
1. Inleiding
Wijkbeeld Het wijkbeeld is een onderdeel van de wijkaanpak. De wijkaanpak bestaat uit een wijkbeeld, de wijkanalyse, de wijkagenda en het wijkuitvoeringsplan. De fasen voor de wijkaanpak Lariks staan beschreven in bijlage 1. Om tot deze wijkaanpak te komen, werken de gemeente Assen, woningcorporatie Actum, welzijnsorganisatie Vaart Welzijn, organisatie voor ouderenzorg Interzorg en andere organisaties nauw samen. De wijkaanpak is een datagestuurde aanpak. In het wijkbeeld geven we de data weer op wijk- en buurtniveau voor de thema’s in de sociale en fysieke leefomgeving en in het kader van de energietransitie en klimaat. We zijn ons ervan bewust dat er altijd meer data te verzamelen zijn. Daarom zien we dit wijkbeeld als een dynamisch document. Bronnen Om tot het wijkbeeld te komen, hebben we gebruikgemaakt van onder meer de volgende bronnen: 1. data van onder meer CBS, Assen in Cijfers (de meeste data zijn van 2022), allecijfers.nl, netbeheerder Enexis, RVO; 2. data uit Wijkonderzoek 2022. Dit tweejaarlijkse wijkonderzoek vindt plaats op basis van een wijkvragenlijst onder alle inwoners van de gemeente Assen. De data kunnen gespecificeerd worden naar wijk en buurt; 3. resultaten van eerdere participatietrajecten; 4. lopende projecten voor Lariks; 5. visies en beleidsplannen. Waar bekend geven we de bronvermelding.
Mijn Buurt Assen De gemeente Assen, woningcorporatie Actium en Vaart Welzijn werken samen in het samenwerkingsverband Mijn Buurt Assen. Dagelijks zet Mijn Buurt Assen zich in voor groene, veilige en gezellige buurten in Assen. Dit doen ze door projecten te organiseren, initiatieven en ideeën van inwoners te stimuleren en voor meer groen of speelmogelijkheden te zorgen. Ook organiseert Mijn Buurt Assen activiteiten om eenzaamheid tegen te gaan of activiteiten die ervoor zorgen dat buurtgenoten elkaar ontmoeten. Mijn Buurt Assen werkt in 2023 in Lariks aan de thema’s: • Wijkvernieuwing en energietransitie • Ontmoeten en verbinden • (Sociale) veiligheid en overlast In bijlage 2 geven we een overzicht van de aandachtsgebieden binnen deze thema's. Beleidskaders en lopende projecten Om tot een integrale wijkaanpak te komen en koppelkansen te benutten, is het essentieel dat we de beleidskaders goed in beeld hebben en de beleidsterreinen op elkaar afstemmen. Tevens moeten we weten welke projecten er waar, wanneer en waarom worden uitgevoerd. In dit wijkbeeld geven we een overzicht van de beleidskaders van de gemeente Assen (zie bijlage 3). In hoofdstuk 10 geven we een overzicht van de lopende projecten. Deze overzichten zijn dynamisch en worden aangevuld waar nodig. Buurten De wijk Lariks bestaat uit zes buurten (zie hoofdstuk 2).
Elke buurt heeft een eigen identiteit en karakter en bewoners voelen zich veelal meer betrokken bij hun buurt dan bij de hele wijk. Daarom geven we in dit wijkbeeld niet alleen data op wijkniveau, maar ook op buurtniveau.
3
2. De wijk Lariks Grote naoorlogse wijk De wijk Lariks was in de jaren ‘60 van de vorige eeuw de eerste van de grote naoorlogse uitlegwijken van Assen en is een typisch voorbeeld van functionalistische stedenbouw met rijwoningen, her en der scheidende groenstroken met voorzieningen en portiekflats. De wijk grenst aan de oostzijde direct aan de binnenstad. De wijk wordt begrensd aan de westzijde door de Europaweg (de ringweg van Assen) en aan de zuidzijde door de Vaart. Historische structuur In de wijk zijn de historische structuur nog goed zichtbaar, waaronder het landgoed De Lariks dat midden in de wijk ligt, de Vaart met zijn karakteristieke bebouwing, de laanbeplanting aan de voormalige Lange Dijk, stukjes oude lintbebouwing en hoogteverschillen. In vergelijking met andere naoorlogse wijken in Nederland vertoont Lariks een ruime mate van variatie.
Afbeelding 1: Kaart: Ligging Lariks
Afbeelding 2: Kaart: Buurten in Lariks
Verschillende buurten De wijk Lariks bestaat uit zes buurten (bron CBS). De buurten in Lariks zijn: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Luchiesland Noord Zuid Molukse Buurt Luchiesland Zuid De Lariks West De Lariks Oost Landgoed De Lariks
Elke buurt is in een andere periode gebouwd, heeft zijn eigen stedenbouwkundige structuur, karakter en identiteit.
In bijlage 4 staan de straten per buurt vermeld.
4
3. Bewoners
3.1 Wijk Lariks * Onderstaande gegevens zijn afkomstig van CBS/Assen in Cijfers Huishoudsamenstelling In mei 2023 wonen in Lariks 5.414 mensen. Dat is een afname van 41 personen ten opzichte van 2022. In 2022 woonden 5.455 mensen in Lariks. Dat is een afname van 170 personen ten opzichte van 2021. In 2021 woonden 5.625 mensen in Lariks.
Bevolking aantal 5.414 55% eenpersoons 22% zonder kinderen 23% met kinderen
Lariks kent 3.140 huishoudens. De huishoudsamenstelling in Lariks bestaat uit relatief veel eenpersoonshuishoudens (55%) en huishoudens zonder kinderen (22%). Verder woont 23% samen met kinderen. Leeftijdsopbouw Assen (buitenste ring) – Lariks (binnenste ring) 15%
21%
0 - 14 jaar
12% 26%
15 - 24 jaar
11%
65-plussers 26% 21%
12%
25 - 44 jaar 45 - 64 jaar 28%
65 jaar en ouder
24%
Lariks
28%
Assen
23%
Leeftijdsopbouw In vergelijking met Assen (21%) wonen er relatief veel 65-plussers in Lariks (26%). De leeftijdscategorieën 0 – 14 jaar en 15 – 24 jaar komen in Lariks minder voor dan gemiddeld in Assen. Multiculturele wijk Het aandeel inwoners met een migratieachtergrond is in Lariks (26%) hoger dan gemiddeld in Assen (18%). Voornamelijk het aandeel inwoners met een westerse migratieachtergrond ligt in Lariks met 14% hoger ten opzichte van het gemiddelde in Assen (8%). Definitie Westers: inwoners met als herkomst één van de landen in Europa (exclusief Turkije), NoordAmerika en Oceanië of Indonesië of Japan. Migratieachtergrond Lariks
14%
Assen
8% 0%
1% 1% 1% 1% 1% 1% 1% 1%
6%
10%
15%
5%
Westers
Marokkaans
Multicultureel 26% 18% Lariks
Assen
Antilliaans
8%
20%
Surinaams
25%
Turks
30%
Overig
5
3.2 Per buurt * Onderstaande gegevens zijn afkomstig van allecijfers.nl Luchiesland Noord Op 1 januari 2022 wonen 745 mensen in Luchiesland-Noord. Dat is een toename van 20 personen ten opzichte van 2021. Er zijn 415 huishoudens in de buurt. De meest voorkomende migratieachtergronden in Luchiesland Noord in 2022 zijn Overig (125 inwoners – 46,3%) en Westers (70 inwoners – 25,9%). Zuid Molukse buurt Op 1 januari 2022 wonen 445 mensen in de Zuid Molukse buurt. Dat is een afname van 10 personen ten opzichte van 2021. Er zijn 230 huishoudens in de buurt. Met ruim 170 woningen is deze Molukse wijk de grootste in Nederland.
Bevolking aantal 745
Bevolking aantal 445
De meest voorkomende migratieachtergronden in de Zuid Molukse buurt in 2022 zijn Westers (250 inwoners – 94,3%) en Overig (15 inwoners – 5,7%). Luchiesland Zuid Op 1 januari 2022 wonen 930 mensen in Luchiesland Zuid. Dat is een afname van 5 personen ten opzichte van 2021. Er zijn 505 huishoudens in de buurt. De meest voorkomende migratieachtergronden in de buurt Luchiesland Zuid in 2022 zijn Overig (130 inwoners – 39,4%) en Westers (125 inwoners – 37,9%). Lariks West Op 1 januari 2022 wonen 1.210 mensen in Lariks West. Dat is een afname van 205 personen ten opzichte van 2021. Er zijn 725 huishoudens in de buurt. De meest voorkomende migratieachtergronden in de buurt Lariks West in 2022 zijn Westers (135 inwoners – 65,9%) en Overig (40 inwoners – 19,5%). Lariks Oost Op 1 januari 2022 wonen 1.325 mensen in Lariks Oost. Dat is een toename van 25 personen ten opzichte van 2021. Er zijn 780 huishoudens in de buurt. De meest voorkomende migratieachtergronden in de buurt Lariks Oost in 2022 zijn Westers (115 inwoners – 43,4%) en Overig (110 inwoners – 41,5%).
Landgoed Lariks Op 1 januari 2022 wonen 800 mensen in Lariks West. Dat is een toename van 5 personen ten opzichte van 2021. Er zijn 420 huishoudens in de buurt. De meest voorkomende migratieachtergronden in de buurt Landgoed Lariks in 2022 zijn Westers (65 inwoners -65%) en Overig (30 inwoners – 30%). De resterende 5% (5 inwoners) heeft een Turkse achtergrond.
Bevolking aantal 930
Bevolking aantal 1.210
Bevolking aantal 1.325
Bevolking aantal 800 6
Leeftijdsopbouw 500
Aantal
400 300 200 100 0 0 - 14 jaar
15 - 24 jaar
25 - 44 jaar
45 - 64 jaar
65 jaar en ouder
Luchiesland Noord
Zuid Molukse buurt
Luchiesland Zuid
Lariks West
Lariks Oost
Landgoed Lariks
Migratieachtergrond 300 250 Aantal
200 150 100 50 0 Westers
Marokkaans
Antilliaans
Surinaams
Turks
Overig
Luchiesland Noord
Zuid Molukse buurt
Luchiesland Zuid
Lariks West
Lariks Oost
Landgoed Lariks
Migratieachtergrond Landgoed Lariks
65%
Lariks Oost
5%
43%
Lariks West
6% 4% 4%
42%
66%
Luchiesland Zuid
30%
7%
38%
12%
Zuid Molukse buurt
5%
20%
39%
94%
Luchiesland Noord
26% 0%
10%
Westers
20%
9%
6% 4%
9%
30%
40%
50%
Marokkaans
Antilliaans
6% 46% 60%
70%
Surinaams
80%
Turks
90%
100%
Overig
7
4. Wijkonderzoek Met het wijkonderzoek krijgen we inzicht in de ervaringen in de wijk. Het wijkonderzoek is een diagnose van de wijk en komt tot stand via een leefbaarheidsenquête onder de bewoners aangevuld met feitelijke cijfers. Het wijkonderzoek beschrijft vier dimensies van het leven en wonen in de wijken van de gemeente Assen. De dimensies zijn: competenties, leefomgeving, meedoen en binding. Bij iedere dimensies horen thema's (de buitenste ring van onderstaande profieltaart). Elk thema wordt onderzocht op indicatoren. De indicatoren per thema met de scores van het Wijkonderzoek 2022 staan in bijlage 5. De meeste resultaten van dit onderzoek gebruiken we in dit wijkbeeld.
4.1 Wijk Lariks Voor Lariks is onderstaande profieltaart gegenereerd op basis van het Wijkonderzoek 2022. De schaal van ‘goed’ naar ‘slecht’ is gebaseerd op het verschil tussen de hoogst scorende en de laagst scorende wijk. Vervolgens krijgt elke wijk een kleur afhankelijk van hoe dichtbij die wijk bij die beste of slechtste score zit: hoe donkerder blauw, hoe slechter de wijk scoort ten opzichte van de andere wijken in de gemeente Assen.
8 Afbeelding 3: profieltaart Lariks Wijkonderzoek 2022
4.2 Per buurt Aan het Wijkonderzoek 2022 hebben de volgende aantallen bewoners per buurt meegedaan: • • • • • •
Luchiesland Noord: 44 Zuid Molukse buurt: 24 Luchiesland Zuid: 49 Lariks West: 60 Lariks Oost: 73 Landgoed De Lariks: 41
We willen hierbij opmerken dat deze cijfers in werkelijkheid hoger liggen. Niet iedere respondent heeft namelijk een postcode opgegeven.
Afbeelding 4: bijeenkomst MBA
9
5. Eerdere participatietrajecten 5.1 BINGO-kaart Bewoners Tijdens de coronatijd in 2021 stuurde Mijn Buurt Assen naar alle huishoudens in Lariks (zo’n 3.000) een bingokaart. Op deze bingokaart konden de bewoners aangeven welke thema’s ze goed vinden gaan en wat er beter kan. Daarnaast konden ze hun toekomstwens voor de wijk opgeschreven. Ruim 120 huishoudens hebben de bingokaart teruggestuurd. De respondenten vinden de volgende thema’s belangrijk voor de toekomst van hun wijk: • voldoende parkeerruimte; • groen in de wijk; • gezelligheid in de wijk met plekken om elkaar te ontmoeten; • diverse en goede woningen; • veiligheid voorop; • minder overlast. In bijlage 6 is een samenvatting van de opbrengsten te lezen.
10
Stakeholders Met stakeholders, waaronder zorgprofessionals en professionals van de gemeente Assen, Actium en Enexis, hebben we een online bijeenkomst georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomst zijn we in groepen in gesprek geweest over drie belangrijke thema’s: sociale kracht, ruimtelijke opgaven en duurzaamheid. In bijlage 4 is een samenvatting van de opbrengsten te lezen.
5.2 Swipocratie Eveneens tijdens de coronatijd in 2021 vond een verdere verdieping plaats door middel van een vragenlijst. In de app Swipocratie konden bewoners hun reactie geven op verschillende stellingen, dillema’s en vragen door te ‘swipen’. Bewoners zijn via huis-aan-huis flyers, een advertentie in de Asser Courant, posters langs de weg en advertenties op social media opgeroepen om de vragenlijst in te vullen. Verder hebben we op meerdere plekken in de wijk gestaan om samen met bewoners de vragenlijst in te vullen. 220 wijkbewoners hebben de online vragenlijst ingevuld. De respondenten zijn te verdelen in leeftijdscategorieën. Van de respondenten was: • 2% jonger dan 20 jaar (van het totaal aantal inwoners in Lariks is 17% jonger dan 20 jaar); • 37% tussen de 20 en 40 jaar (van het totaal aantal inwoners in Lariks is 28% tussen de 20 en 40 jaar); • 51% tussen de 40 en 65 jaar (van het totaal aantal inwoners in Lariks is 30% tussen de 40 en 65 jaar); • 8% tussen de 65 en 80 jaar (van het totaal aantal inwoners in Lariks is 17% tussen de 65 en 80 jaar); • 2% 80 jaar of ouder.(van het totaal aantal inwoners in Lariks is 9% 80 jaar of ouder). Algemene cijfers De resultaten geven inzicht in de verschillende thema’s en dillema’s die er spelen.
• 83% weet hulpinstanties goed te vinden • 75% heeft goed contact met mijn buren en helpt elkaar als dat nodig is • 75% voelt zich veilig in de wijk • 82% woont prettig in de wijk • 45% mist activiteiten met buren • 49% mist een plek om buiten te sporten • 38% mist een ontmoetingsplek • 66% kiest voor meer ruimte voor groen, spelen en bewegen in de straat • 76% kiest voor een groene tuin • 78% kiest voor variatie in het soort huis • 85% kiest voor de fiets Zie ook bijlage 6.
11
6. Sociale leefomgeving
6.1 Inkomen * Onderstaande gegevens zijn afkomstig van CBS/Assen in Cijfers Inkomen per inwoner Inwoners in Lariks hebben gemiddeld een inkomen van € 23.100 per jaar. Dit is een stuk lager dan het gemiddelde inkomen van € 26.900 in Assen. In vergelijking met alle andere wijken van Assen hebben alleen inwoners van Pittelo gemiddeld een lager inkomen. In het wijkonderzoek geeft 24% aan moeite te hebben met rondkomen, ten opzichte van 17% gemiddeld in Assen. Ook geeft 11% aan een inkomen onder of rond het sociaal minimum te hebben, in vergelijking met 7% gemiddeld in Assen. Verder geeft 25% aan schulden te hebben, ten opzichte van 20% gemiddeld in Assen. Op alle drie de onderdelen heeft Lariks de minste score van de wijken. % personen naar hoogte van inkomen
€ 35
50%
€ 30
40% 30%
€ 25
47%
€ 20
€ 26,9
20% € 23,1
x €1.000
Gemiddeld inkomen per inwoner
10% 7%
0%
€ 15
Hoog inkomen Laag inkomen
Assen
Hoogte van inkomen Het percentage huishoudens met een laag inkomen, ligt in Lariks met 12% een stuk hoger dan de gemiddelde 7% in Assen en Nederland. Dit is in lijn met het percentage huishoudens dat behoort tot de 40% huishoudens met het laagste besteedbaar inkomen van heel Nederland. In Lariks behoort 64% van de huishoudens tot deze inkomensverdeling. Dit zijn veel meer huishoudens dan gemiddeld in Assen (42%).
% huishoudens met een laag inkomen 14% 12%
Lariks
40% huishoudens met laagste inkomen 80%
12%
64%
60%
10% 8%
7%
7%
6% 4%
40%
42% 40%
20%
2%
0% Lariks
0% Assen
Nederland
Lariks
Assen
Nederland 12
Inkomen per buurt * Onderstaande gegevens zijn afkomstig van CBS/Assen in Cijfers Gemiddeld inkomen per inwoner € 35 € 30
€ 20
€ 15
€ 21,8
€ 24,1
€ 31,6
€ 23,1
€ 19,8
€5
€ 21,8
€ 10 € 17,9
x €1.000
€ 25
Lariks West
Lariks Oost
Landgoed Lariks
Wijk Lariks
€0 Luchiesland Zuid Molukse Luchiesland Noord buurt Zuid
% personen met een laag inkomen
60% 50%
53% 48%
50% 46%
47%
46% 39%
40% 30%
20% 10% 0% Luchiesland Zuid Molukse Luchiesland Noord buurt Zuid
Lariks West
Lariks Oost
Landgoed Lariks
Wijk Lariks
13
Werkzoekenden
Werkzoekend 12,4% 7,3%
In het wijkonderzoek geeft 12,4% aan werkzoekend te zijn. Dit aantal ligt een stuk hoger in vergelijking met het gemiddeld in Assen (7,3%)
Lariks
Assen
6.2 Onderwijs * Onderstaande gegevens zijn afkomstig van CBS/Assen in Cijfers Opleiding Het aantal voortijdige schoolverlaters (VSV’ers) in Lariks is meer dan een keer zo hoog als gemiddeld in Assen. Lariks heeft met 4,5% de meeste voortijdige schoolverlaters van heel Assen.
VSV’ers 4,5% 2,1%
Ook het aandeel huishoudens zonder startkwalificatie ligt in Lariks hoger dan gemiddeld in Assen. In Lariks heeft 19% van de volwassenen geen diploma van het voorgezet onderwijs. In Assen ligt dit op gemiddeld 13%.
Geen VO diploma 19% 13%
Lariks
Assen
Lariks
Assen
Opleidingsniveau In vergelijking met Assen en Nederland wijkt het opleidingsniveau in Lariks slechts een klein beetje af. Het meest opvallende verschil is het percentage inwoners in Nederland met een hoog opleidingsniveaus (31%), waar dit in Lariks 21% is. Opleidingsniveau 60% 48%
50% 40% 30%
46% 42%
31% 25%
29%
28%
31%
21%
20% 10% 0% Laag
Gemiddeld
Lariks
Assen
Hoog
Nederland
Opleidingsniveau per buurt 60%
54% 49%
50% 40% 30%
33% 31% 35%
30%
48% 48% 50% 48%
30%
28% 22%
22% 22% 18%
20%
14%
17%
10% 0% Laag
Middelbaar
Luchiesland Noord Lariks West
Zuid Molukse buurt Lariks Oost
Hoog
Luchiesland Zuid Landgoed Lariks
14
6.3 Uitkeringen en werkzoekenden * Onderstaande gegevens zijn afkomstig van CBS/Assen in Cijfers % personen met een bijstandsuitkering
Uitkeringen Van het aantal inwoners in Lariks maakt 6% gebruik van een bijstandsuitkering. Dit percentage is hoger in vergelijking met Assen (3%) en Nederland (2%).
7% 6%
6%
Het percentage personen met een WAO-uitkering is in Lariks met 6,4% een fractie hoger ten opzichte van 5,4% in Assen en 4,3% in Nederland.
5%
Het percentage personen met een WW-uitkering in Lariks is 1,2%. In Assen en Nederland is dit beiden 1%. Dit verschil in percentage is nihil.
3%
Het percentage personen met een AOW-uitkering in Lariks is met 24% net iets hoger dan Assen (20%) en Nederland (19%).
1%
4% 3% 2%
2%
0% Lariks
% personen met WAO 8%
% personen met WW 2,0%
% personen met AOW
25% 1,5%
5,4%
20%
1,2% 4,3%
4%
1,0%
2%
0,5%
Nederland
30%
6,4%
6%
Assen
1,0% 1,0%
24% 20%
19%
15% 10% 5%
0% Lariks
0,0% Assen
Nederland
Lariks
0% Assen
Nederland
Lariks
Assen
Nederland
% uitkeringen per buurt 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0%
50% 40% 30% 20% 10% 0% Bijstandsuitkering
WAO
WW
AOW
15
6.4 Gezondheid * Onderstaande gegevens zijn afkomstig van CBS/Assen in Cijfers Lichamelijke gezondheid Ten opzichte van alle andere wijken in Assen, scoort Lariks ook minder goed op de lichamelijke gezondheid. Alleen Noorderpark scoort slechter dan Lariks.
Lich. gezondheid 18+ 61,5% 66,8% Lariks
Assen
Overgewicht Het percentage inwoners met overgewicht is in Lariks gemiddeld hoger dan dat van Assen. Echter, ten opzichte van alle andere wijken in Assen, heeft Lariks een gemiddelde score. Zo hebben Peelo, Pittelo en Noorderpark een hoger overgewichtspercentage dan Lariks. • • • •
Overgewicht 56,0% 53,9% Lariks
Assen
Ondergewicht: BMI van minder dan 18,5 kg/m2. Normaal gewicht: BMI vanaf 18 5 tot 25 0 kg/m2. Overgewicht: BMI van 25 0 kg/m2 en hoger. Ernstig overgewicht: BMI van 30 0 kg/m2 en hoger.
De BMI is gebaseerd op de verhouding tussen lengte en gewicht. De BMI is de meest gebruikte maat om onder- of overgewicht te definiëren. Het is het quotiënt van het gewicht in kilogrammen en het kwadraat van de lengte in meters [kg/m2].
Emotionele problemen Uit het Wijkonderzoek 2022 blijkt dat 32% van de bewoners van Lariks onder de 65 jaar emotionele problemen ervaart.
Emotionele prob. <65 32% 25% Lariks
Assen
Eenzaamheid
Uit het Wijkonderzoek 2022 blijkt dat 42% van de bewoners van Lariks zegt eenzaam te zijn. Sociale eenzaamheid bij de 18+’ers in Lariks is het grootste van alle wijken in Assen. Van hen geeft 42% aan zich eenzaam te voelen, ten opzichte van de gemiddelde 36% in Assen.
Sociale eenzaamheid 18+ 42% 36%
Eenzaamheid 42% 36%
Lariks
Lariks
Assen
Assen
16
Lichamelijke gezondheid per buurt * Onderstaande gegevens zijn afkomstig van statline RIVM % personen beperkt vanwege gezondheid 50%
% personen ernstig beperkt vanwege gezondheid 10%
% personen met één of meer langdurige aandoeningen 50%
40%
8%
40%
30%
6%
30%
20%
4%
20%
10%
2%
10%
0%
0%
0%
% personen met langdurige ziekte en beperkt
% personen met goede/ zeer goede ervaren gezondheid
50%
80%
40% 30%
70% 60% 50% 40%
20% 10% 0%
30% 20% 10% 0%
17
6.5 Sociaal domein * Onderstaande gegevens zijn afkomstig van CBS/Assen in Cijfers Voorzieningen in het sociaal domein Met de invoering van de participatiewet, de Wmo en de Jeugdwet zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor het bieden van hulp bij werk en inkomen, maatschappelijke ondersteuning (aan mensen met beperkingen) en jeugdhulp. In Assen is Lariks de wijk met het hoogste aandeel huishouden dat een voorziening heeft in het sociaal domein. Dat aandeel is 35,5% ten opzichte van een gemiddelde 25,9% in Assen. Huishoudens met een voorziening in het Sociaal Domein (t.o.v. totaal aantal huishoudens)
35,5%
40%
25,9%
30% 20% 10% 0%
Per buurt * Onderstaande gegevens zijn afkomstig van allecijfers.nl % jongeren met jeugdzorg
Aantal WMO-cliënten 350
25%
300
20%
250 15%
200
10%
150 100
5%
50
0%
0 Luchiesland Noord Luchiesland Zuid Lariks Oost Wijk Lariks
Zuid Molukse buurt Lariks West Landgoed Lariks
Luchiesland Noord Luchiesland Zuid Lariks Oost
Zuid Molukse buurt Lariks West Landgoed Lariks
18
Lichaamsgewicht per buurt % personen met onder-, normaal en overgewicht Wijk Lariks
34%
Landgoed Lariks
55%
46%
52%
Lariks Oost
42%
56%
Lariks West
42%
56%
Luchiesland Zuid
42%
56%
Zuid Molukse buurt
40%
58%
Luchiesland Noord
43%
55%
0%
10%
20%
30%
Ondergewicht
40%
50%
60%
70%
Normaal gewicht
80%
90%
100%
Overgewicht
Emotionele problemen per buurt % personen met (heel) veel stress
% personen met risico op angst of depressie
25%
60%
20%
50% 40%
15%
30% 10%
20%
5%
10%
0%
0% Matig/hoog
Hoog
Eenzaamheid per buurt % personen dat zich eenzaam voelt
70%
% personen emotioneel of sociaal eenzaam voelt
45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%
60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Eenzaam
Ernstig/ zeer ernstig eenzaam
Emotioneel eenzaam
Sociaal eenzaam
19
Hulp aan anderen In vergelijking met de andere wijken van Assen, heeft Lariks het laagste percentage geregistreerde vrijwilligers en mantelzorgers. De ervaring leert dat het aandeel in werkelijkheid hoger ligt. Dit blijkt ook uit het wijkonderzoek 2022, waarin 22,7% aangeeft vrijwilligerswerk te doen en 24% aangeeft mantelzorg te verlenen.
Mantelzorg 11,8% 13,4%
Vrijwilligerswerk 19,5% 23,9% Lariks
Lariks
Assen
Assen
Hulp aan anderen per buurt* Onderstaande gegevens zijn afkomstig van allecijfers.nl en gezondheidsmonitor RIVM % personen dat hulp biedt aan anderen 25% 20%
15% 10% 5% 0%
Vrijwilligerswerk
Luchiesland Noord Lariks West
Mantelzorg
Zuid Molukse buurt Lariks Oost
Luchiesland Zuid Landgoed Lariks
20
6.6 Voorzieningen In de wijk Lariks zijn onder meer meerdere scholen, een winkelcentrum, dierenarts en kinderboerderij aanwezig. Tevens zijn er twee centra voor ouderenzorg (Slingeborgh en de Wijde Blik). De nabijheid van het centrum van Assen draagt bij aan het voorzieningenniveau in Lariks. Lariks beschikt daarnaast ook over eerste- en tweedelijnszorgvoorzieningen. De zorgprofessionals werken samen in één multidisciplinair centrum waar zorgverleners wijkgerichte en geïntegreerde eerstelijnszorg bieden op lichamelijk, psychisch en sociaal gebied. De volgende disciplines zijn hierin gehuisvest: • apotheek • psycholoog • ergotherapie • vijf huisartsen • diëtist • podozorg • twee fysiotherapeuten • mondhygiënist • praktijk voor huidtherapie • logopedie Zorg Ontmoeten en sport Onderwijs en opvang Winkels Indoorspeeltuin Ballorig
Buurt Inloop Centrum (MBA)
Dierenarts
Speeltuin Leger des Heils CS Vincent van Gogh
Kinderopvang
Winkelcentrum Nobellaan Kinderboerderij Marturia complex RENN4 Zorgcentrum de Wijde Blik Verzorgingshuis Slingeborgh OBS Theo Thijssen Rode Kruis gebouw
Kringloop De Vaart
Landgoed de Lariks
Afbeelding 5: voorzieningen
Uit het wijkonderzoek blijkt dat Lariks bovengemiddeld scoort op het aantal voorzieningen in de wijk. De scores in vergelijking met Assen zijn: • • • • •
aantal winkels 8,1 - gemiddelde Assen 7,7 bereikbaarheid winkels 8,5 - gemiddelde Assen 8,3 welzijnsvoorzieningen 6,9 - gemiddelde Assen 6,8 eerstelijnsgezondheidszorg 8,1 - gemiddelde Assen 7,8 dichtstbijzijnde winkelcentrum 8,8 - gemiddelde Assen 8,4
21
Ontmoeten
Weinig overdekte ontmoetingsplekken
In Lariks zijn twee overdekte ontmoetingsplekken. Naast het BuurtInformatiecentrum (BIC) is het Rode Kruisgebouw één van de weinige overdekte ontmoetingsplekken in de wijk en fungeert als een soort buurthuis. Het Rode Kruisgebouw biedt onder andere ruimte voor de volgende activiteiten: • • • • • •
Kaartclub Buurtbakkie Wandelclub Kookgroep Drentse Soos Biljartclub
• • • • •
Gem. Krediet Bank Belangenvereniging ‘Voor Elkaar’ Assen digitaal Powerkidzz Vergaderingen
Kinderen en jongeren De hoeveelheid (speel)voorzieningen voor kinderen en jongeren scoort in Lariks gemiddeld lager in vergelijking met alle andere wijken. Voor de hoeveelheid speelvoorzieningen voor kinderen krijgt Lariks een 5,7 waar dit in Assen gemiddeld 6,3 is. De hoeveelheid voorzieningen voor jongeren wordt in Lariks met een 5,1 beoordeeld. In Assen is dit gemiddeld een 5,4.
• • • •
Cursussen Werkplek Vaart Welzijn & WPDA Bijeenkomsten (familie) Inloop- en informatieavonden
Kindervoorzieningen 5,7 6,3 Lariks
Assen
Jongerenvoorzieningen 5,1 5,4 Lariks
Assen
Openbaar Vervoer In Assen rijden geen nationale OV-bussen, maar de regionale City Line. Aan de oostkant van Lariks, over de Nobellaan, rijdt zowel lijn 7B als 8B. Beide lijnen halteren daar echter niet. Vanaf het treinstation rijdt lijn 7B door Lariks richting Pittelo en Kloosterveen. Lijn 7B heeft zeven haltes in Lariks. Drie haltes hiervan stoppen voor (of zeer nabij) de ingangen van de ouderenflats aan de Stroom en ouderenzorginstelling De Slingeborgh.
Afbeelding 6: openbaar vervoerslijnen
In het wijkonderzoek wordt het OV in Lariks met een 7,7 beoordeeld en scoort daarmee hoger dan het gemiddelde in Assen (7,4).
Openbaar Vervoer 7,7 7,4 Lariks
Assen 22
6.7 Veiligheid en overlast Geregistreerde misdrijven In 2022 zijn in de wijk Lariks 317 misdrijven door de politie geregistreerd. Van januari 2023 tot mei 2023 zijn 130 misdrijven geregistreerd. Deze misdrijven zijn over 38 verschillende soorten delicten verdeeld. De twee meest voorkomende misdrijven in Lariks zijn: vernielingen/ zaakbeschadigingen (45 delicten) en diefstal van brom-, snor-, fietsen (44 delicten). Een geregistreerd misdrijf is een misdrijf dat door de politie is vastgelegd in een proces-verbaal van aangifte, of in een ambtshalve opgemaakt proces-verbaal. Misdrijven zijn de feiten, strafbaar gesteld in het Wetboek van Strafrecht en in tal van bijzondere wetten.
Misdrijf cijfers, wijkonderzoek Uit het wijkonderzoek blijkt dat de cijfers met betrekking tot het thema veiligheid hoger liggen in Lariks dan het gemiddelde in Assen. Misdrijf Vermijdt wekelijks onveilige plekken in de wijk Voelt zich wel eens onveilig (overdag/'s nachts) Slachtoffer in de wijk Diefstal Geweld Vandalisme Overige criminaliteit
Lariks (%)
Assen (%)
19 38 26 3,0 0,4 0,7 1,0
15 29 16 1,2 0,3 0,6 0,6
Tabel: percentage misdrijven in Lariks en Assen, wijkonderzoek 2022
In het wijkonderzoek geeft 38% van Lariks aan zich overdag en ‘s avonds wel eens onveilig te voelen. Dit is 9% hoger dan gemiddeld in Assen, waar 29% dat aangeeft. Daarnaast geeft ook 26% aan wel eens slachtoffer te zijn geweest in Lariks. Dit percentage ligt 10% hoger dan gemiddeld in Assen (16%).
Onveilig gevoel 38% 29% Lariks
Slachtoffer 26% 16%
Assen
Lariks
Assen
Overlast cijfers, wijkonderzoek Het aantal geregistreerde overlast meldingen in Lariks is in totaal 336 in het jaar 2022. Ook deze cijfers zijn over het algemeen Lariks hoger dan gemiddeld in Assen. Dit blijkt ook uit de cijfers van het wijkonderzoek. Overlast Geluidsoverlast (anders dan verkeer) Overlast jongeren Overlast buurtbewoners Overlast drugs/alcohol Buurtoverlast (registraties) Overlast jongeren (registraties) Overlast drugs/alcohol (registraties) Geluidsoverlast door verkeer Parkeeroverlast Te hard rijden Tabel: percentage overlast in Lariks en Assen, wijkonderzoek 2022
Lariks (%)
Assen (%)
26 31 15 17 2,9 0,9 0,6 32 30 55
24 23 11 10 1,4 1,3 0,3 29 31 52 23
Veiligheid en overlast per buurt Totaal geregistreerde misdaad 2022
Totaal geregistreerde misdaad, t/m juni 2023 18
120
16
100
14
12
80
10
60
8
40
6 4
20
2
0
0 2022
Vernieling c.q. zaakbeschadiging Diefstal brom-, snor-, fietsen Horizontale fraude (oplichting) Overige vermogensdelicten Diefstal uit/vanaf motorvoertuigen Winkeldiefstal Diefstal/inbraak woning Mishandeling Ongevallen (weg) Brand/ontploffing Bijzondere wetten Onder invloed weg Diefstal uit/van overige voertuigen Bedreiging Cybercrime Drugshandel
Januari
Februari
Maart
April
Mei
Juni
Lariks
LL Noord
Molukse buurt
LL Zuid
Lariks West
Lariks Oost
Landgoed Lariks
45
10
-
10
9
14
2
44
6
-
19
7
12
5
36
5
2
6
8
9
5
23
2
-
8
5
3
5
21
2
1
-
6
4
4
20
2
-
20
-
-
-
19
2
-
3
-
12
4
17 12 11 -
2 2 2 -
1 1 1 1
7 5 4
2 4 -
3 2 5 -
3 1 1
-
-
-
3
-
-
2
-
-
-
-
3 3 2
2 -
-
Tabel: aantal geregistreerde misdaden voor de 10 meest voorkomende delicten in 2022
24
Zorginstellingen In zowel Lariks als Noorderpark (gelegen ten Noordoosten van Lariks) is een aantal zorginstellingen gevestigd waaronder het Leger des Heils, Cosis en Jan Arendshuis. In Noorderpark zijn deze zorginstellingen geconcentreerd aan de Klenckestraat, vlakbij Lariks. Inwoners van Lariks ervaren hierdoor overlast in/en rondom deze zorginstellingen. Bij politie en handhaving zijn de afgelopen tijd meer signalen binnengekomen van overlast in en rondom deze zorginstellingen. Zo gaan de reisbewegingen (van onder andere cliënten) tussen de zorginstellingen gepaard met overlast. Daarnaast zijn er ook meerdere meldingen van drugsoverlast in deze gebieden.
Overlast jongeren & bewoners 46% 34%
Drugs / alcohol 49% 43%
Lariks
Lariks
Assen
Assen
Door het toenemende aantal signaleringen is Lariks binnen de politie geprioriteerd. Zo is er extra surveillance inzet en meer geplande politieacties. Lariks en Noorderpark vragen van alle wijken de meeste (structurele) inzet voor politie en handhaving.
Buurt contactpersoon Voorheen was er in de buurten een persoon die fungeerde als aanspreekpunt voor politie, handhaving en medewerkers van de gemeente. Dit was een zeer waardevolle en efficiënte manier van samenwerken bij bijvoorbeeld incidenten. Door Corona en meerdere wisselingen van contactpersoon, is dit contact verwaterd. Hierdoor hebben politie en handhaving momenteel weinig zicht op wat er zich afspeelt in de buurten en kunnen daardoor in mindere mate preventief acteren.
Vervuiling In het wijkonderzoek geeft 49% van Lariks aan overlast te ervaren van zwerfafval en heeft daarmee de hoogste score van alle wijken. In Assen ligt het percentage inwoners dat aangeeft overlast te ervaren van zwerfafval gemiddeld op 43%.
Zwerfafval 49% 43%
Bekladding van muren en/of gebouwen en hondenpoep op straat hebben daarentegen een lagere score in vergelijking met Assen, respectievelijk 2,4% (Assen 3,1%) en 23% (Assen 31%). Op deze onderdelen scoort Lariks gemiddeld beter dan de andere wijken.
Hondenpoep 23% 31%
Lariks
Lariks
Assen
Assen
Steekwapenbezit Door politie is onlangs een nulmeting steekwapen bezit gehouden onder jongeren. Hieruit blijkt dat jongeren in Lariks het meest in het bezit zijn van een steekwapen, in vergelijking met de andere wijken.
25
7. Meedoen
7.1 Participatie en ontmoeten Inzetten voor buurt of ander In het wijkonderzoek geeft 10% van de inwoners van Lariks aan zich actief in te zetten in de straat, buurt of wijk. Daarnaast zet 56% zich in voor buurtgenoten. Beide cijfers zijn lager dan het gemiddelde in Assen, respectievelijk 18% en 60%.
Sociale contacten In het wijkonderzoek geeft 88% aan wekelijks contact te hebben met vrienden, familie of buren. Dit is gemiddeld aan Assen. Inwoners van Lariks hebben de één na hoogste score wat betreft persoonlijke ontmoeting met vrienden en familie, namelijk 88% ten opzichte van 86% in Assen. Het aantal inwoners dat aangeeft minimaal eens per twee weken een sociaal culturele bezigheid te is 46% tegenover gemiddeld 47% in Assen.
Sociaal contact 88% 88% Lariks
Assen
Pers. ontmoeting 88% 86% Lariks
Assen
7.2 Binding In het wijkonderzoek geeft 59% van de inwoners van Lariks aan zich thuis te voelen in de wijk en 63% vindt het niet vervelend om in Lariks te wonen. Deze percentages zijn het minst positief in vergelijking met alle andere wijken. Als het gaat om binding met de wijk, dan zegt 37% gehecht te zijn aan Lariks. Daarmee scoort Lariks iets minder dan gemiddeld in Assen waarbij 43% aangeeft gehecht te zijn aan zijn wijk. Uit het wijkonderzoek blijkt, na Pittelo, de inwoners van Lariks met 31% het meest geneigd zijn te verhuizen. Gemiddeld in Assen is dit 19%. Iets meer dan een kwart van de inwoners (29%) heeft een negatieve toekomstverwachting voor de wijk. In Assen is dit gemiddeld 27%.
Verhuis geneigd 31% 19% Lariks
Assen
Sociale cohesie
Inwoners van Lariks geven in het wijkonderzoek de sociale cohesie in de wijk een 5. Daarmee heeft Lariks de één na minste score van Assen (6).
26
7.3 Betrokkenheidsprofielen Meer inwoners willen iets te zeggen hebben over wat er in hun gemeente gebeurt. Gemeenten willen op hun beurt maatregelen nemen waarvoor lokaal draagvlak bestaat. Meedenken en meedoen is dus gewenst, maar dan wel in een oprechte dialoog en op een manier waarmee bestuur en beleid echt verder kunnen. De Citisens-methode legt hiervoor de basis.
Citisens Citisens ontwikkelde hiervoor een eigen methode die data-inzichten combineert met laagdrempelige participatietools zoals een inwonersconsultatie. De basis van deze methode is een segmentatiemodel met acht betrokkenheidsprofielen. De samenstelling van groepen inwoners waarmee je als gemeente te maken hebt, wordt zo helder in beeld gebracht.
Acht betrokkenheidsprofielen
Voor een volledige toelichting op de profielen zie bijlage 7.
27
Verdeling betrokkenheidsprofielen, wijk Lariks
Het betrokkenheidprofiel Eigenzinnige Lokalen heeft de hoogste score in Lariks. Eigenzinnige lokalen hebben weinig vertrouwen in instituties, maar is een redelijk betrokken profiel. Vooral zaken die zich afspelen in hun buurt of wijk vinden zij belangrijk. Het profiel Stille Overlevers scoort als tweede, gevolgd door Bescheiden Grijzen. Deze profielen zijn niet altijd even betrokken. Bescheiden Grijzen hebben hieraan niet altijd behoefte. Stille Overlevers hebben een laag vertrouwen in de gemeente en daardoor het gevoel heeft dat hun input niet wordt gebruikt.
Per buurt In Lariks Oost en Landgoed Lariks scoort het profiel Bescheiden Grijzen het hoogste (respectievelijk 36% en 41%). In Lariks West is dat het profiel Stille Overlevers (29%), gevolgd door Ik gerichte Starters (24%). In Luchiesland Zuid en Luchiesland Noord staan de Eigenzinnige Lokalen bovenaan (respectievelijk 96% en 47%). In de Zuid Molukse Buurt scoren de Stille Overlevers het hoogste met 78%.
28
Verdeling betrokkenheidsprofielen, Lariks Oost
Verdeling betrokkenheidsprofielen, Lariks West
Verdeling betrokkenheidsprofielen, Landgoed Lariks
29
Verdeling betrokkenheidsprofielen, Luchiesland Noord
Verdeling betrokkenheidsprofielen, Luchiesland Zuid
Verdeling betrokkenheidsprofielen, Zuid Molukse Buurt
30
8. Fysieke leefomgeving
8.1 Woningen * Onderstaande gegevens zijn afkomstig van CBS/Assen in Cijfers Woningtypen In Lariks staan 3.162 woningen. In vergelijking met het gemiddelde van Assen (29,4%) staan in Lariks veel meergezinswoningen (44,2%). Een meergezinswoning is een gebouw met twee of meer complete wooneenheden die worden bewoond door afzonderlijke gezinnen.
Woningen aantal 3.162
Het gemiddelde woonoppervlak van de meergezinswoningen in Lariks is 92m2. Dat is lager dan het gemiddelde woonoppervlak in Assen van 118 m2. Uit het wijkonderzoek blijkt ook dat 17% van de inwoners van Lariks de woningen als ‘te klein’ ervaart. Dat is 6% meer dan het gemiddelde in Assen (11%).
Te klein huisvesting 17% 11% Lariks
Assen
% per woningsoort Lariks
55,8%
Assen
Opp. woning gem. 92m2 118m2
44,2%
70,6%
29,4%
0%
Lariks
Assen
100%
Eengezinswoningen
Meergezinswoningen
In het wijkonderzoek geeft 14% aan dat de woningen in Lariks een ongeschikte indeling hebben, ten opzichte van gemiddeld 7% in Assen. Daarnaast geeft 22% aan dat de woningen slecht zijn onderhouden. Dit is fors hoger dan gemiddeld in Assen (10%). Op beide onderdelen scoort Lariks het minst van alle wijken. Het totale woningaanbod in de Lariks is verdeeld over meerdere woningtypes. Hiervan is 44% appartementen, 41% rijwoningen, 8% 2-onder-1-kap, 4% vrijstaande woningen, 2% geschakelde woningen en 1% overig.
Bouwjaar De wijk Lariks is een naoorlogse wijk wat terug te zien is in het gemiddelde bouwjaar van de woningen. Ruim de helft (58%) van alle woningen in Lariks zijn gebouwd tussen 1960 en 1970. Dit is 11 jaar ouder dan het gemiddelde bouwjaar van Assen (1981), waar de bouw van alle woningen gelijkmatiger is verdeeld over verschillende perioden. % woningen per bouwperiode Lariks
11%
Assen
16%
16%
15%
17%
0%
<1944 1981 - 1990
Bouwjaar gemiddeld 1970 1981
58% 15%
Lariks
Assen
100%
1945 - 1959 1991 - 2000
1960 - 1970 2001 - 2010
1971 - 1980 > 2010 31
Gemiddelde WOZ-waarde
Woningwaarde
Te duur huisvesting 17% 11% Lariks
Lariks
Assen
Assen
€ 317.000
€ 176.000
In Lariks wordt huisvesting door 17% van de bewoners als ‘te duur’ ervaren, zo blijkt uit het wijkonderzoek. Dit is 1% meer dan gemiddeld in Assen.
€ 238.000
Met een gemiddelde WOZ-waarde van €176.000 ligt de woningprijs in Lariks ver onder het gemiddelde van Assen (€238.000) en nog verder onder het gemiddelde van Nederland (€317.000).
Nederland
Woninggegevens per buurt * Onderstaande gegevens zijn afkomstig van Assen in Cijfers – BAG/ABF 2023 % gezinswoningen per buurt Landgoed Lariks
34%
Lariks Oost
66%
37%
63%
Lariks West
58%
43%
Luchiesland Zuid
59%
41%
Zuid Molukse buurt
93%
Luchiesland Noord
59%
8% 41%
0%
100%
Eengezinswoningen
Meergezinswoningen
Luchiesland Noord
Bouwjaar gemiddeld 1966
Opp. woning gemiddeld 82 m2
Woningen aantal 413
Opp. woning gemiddeld 100 m2
Woningen aantal 227
Opp. woning gemiddeld 85 m2
Woningen aantal 509
Opp. woning gemiddeld 86 m2
Woningen aantal 687
Opp. woning gemiddeld 86 m2
Woningen aantal 919
Opp. woning gemiddeld 105 m2
Woningen aantal 506
Zuid Molukse buurt
Bouwjaar gemiddeld 1966 Luchiesland Zuid
Bouwjaar gemiddeld 1977 Lariks West
Bouwjaar gemiddeld 1966 Lariks Oost
Bouwjaar gemiddeld 1970 Landgoed Lariks
Bouwjaar gemiddeld 1972
32
Woningverdeling De woningvoorraad in de Lariks bestaat voor 46% uit sociale huur, 39% koop en 12% particuliere huur en 3% overige verhuur. Het aandeel sociale huur in Lariks ligt ver boven het gemiddelde van Assen (26,9%). Woningverdeling Lariks 3% 12%
46%
Sociale huur 46% 26,9% Lariks
39%
Sociale huur Particuliere huur
Assen
Koop Overig
Eigendom Actium Woningcorporatie Actium heeft de meeste sociale huurwoningen in de Lariks in haar bezit. Hun woningbestand bestaat voor 52% uit rijwoningen en 48% uit appartementen. Daarvan heeft 75% treden en 25% van de woningen is gelijkvloers. Woningbestand Actium
48%
Rijwoningen
52%
Levensloopbestendig 75% 25% Treden
Nul-treden
Appartementen
Eigendom Woonservice De Stroomflat met 98 appartementen is eigendom van Woonservice. Het gaat hier om sociale huur zonder leeftijdsgrens. In Larikshof is Woonservice 44 huurappartementen voor 55+’ers aan het realiseren. Het nieuwe appartementengebouw bestaat uit vier woonlagen. De appartementen zijn goed geïsoleerd, energiezuinig en gasloos. Bij het complex komen parkeerplaatsen voor de bewoners. Leeftijd sociale huurder De gemiddelde leeftijd van een sociale huurder in de Lariks is 51 jaar, dit ligt net iets lager dan het gemiddelde van 54 jaar in Assen. De gemiddelde sociale woonduur in de Lariks is 11 jaar. Dit is net één jaar langer dan gemiddeld in Assen (12 jaar).
Leeftijd gemiddeld 51 jaar 54 jaar
Woonduur gemiddeld 11 jaar 12 jaar
Lariks
Lariks
Assen
Assen 33
Per buurt woningverdeling per buurt Landgoed Lariks
97
240
Lariks Oost
280
493
Lariks West
79
14
117
Luchiesland Zuid
14 282
5
454 293
37
23
Zuid Molukse buurt
162
31
209
Luchiesland Noord
1 17
317 0%
10%
20%
30%
Sociale huur
10
40%
50%
60%
Particuliere huur
70%
Koop
80%
86 90%
100%
Overig
34
8.2 Openbare ruimte Openbare ruimte In de Notitie en Agenda Beheer Openbare Ruimte (BOR) staat dat ruim 18% van het totale gemeentelijke oppervlak binnen de gemeentegrenzen is ingericht als openbare ruimte en in eigendom en beheer is van de gemeente Assen. In totaal gaat het om 916 ha groenvoorzieningen, 438 ha verhardingen, 62 ha stedelijk water en 591 km riolen onder de grond. Deze openbare ruimte vertegenwoordigt een globale vervangingswaarde van rond de 1 miljard euro. De openbare ruimte van de gemeente Assen bestaat uit: • • • •
• • • • •
Riolering: in totaal 591.300 m Water: watergangen, vijvers en vaarten etc. Verharding: asfalt, elementen, beton, halfverharding – in totaal 4.384.300 m2 Kunstwerken: in totaal 190 bruggen, viaducten, sluizen, tunnels en steigers. Tevens 10.800 m kades en beschoeiingen Openbaar groen: in totaal 9.168.500 m2 bos, bosplantsoen, heesters, hagen, vaste planten, gazon en bermen en 58.370 bomen Verlichting: in totaal 17.800 openbare verlichting masten Verkeersregelinstallaties: in totaal 30 stuks Bebording en bewegwijzering: in totaal 20.500 stuks Meubilair: speeltoestellen, banken, afvalbakken etc. – in totaal 2.900 stuks
Het ambitieniveau voor de openbare ruimte is opgebouwd uit drie niveaus. Als eerste een basiskwaliteit voor de instandhouding (landelijke standaard), opgebouwd uit ‘Schoon & Netjes’, ‘Heel & Veilig’, ‘Functioneel & Beschikbaar’, aangevuld met een door bewoners te realiseren plusambitie. In onderstaand tabel is dit schematische weergegeven. Betreft: ambitieniveau Assen
Sturing op
Type onderhoud
Schoon & Netjes Heel & Veilig Functioneel & Beschikbaar Plus
Beeld (kwaliteit) Techniek (kwaliteit) Risico’s Participatie / beleving
Dagelijks onderhoud Groot onderhoud Vervanging Herinrichting of extra onderhoud
Tabel: Ambitie niveau openbare ruimte gemeente Assen
De onafhankelijke inspecteurs kijken vooral naar de aanwezigheid van zwerfvuil, onkruid, en bekladding en op de aanwezigheid van beschadigingen, slijtage, vandalisme, ontbrekende onderdelen, stabiliteit en veilig gebruik. De technische staat van de verhardingen en civiele kunstwerken in de openbare ruimte voldoen aan de eisen die daaraan vanuit landelijk gehanteerde richtlijnen worden gesteld. Civiele kunstwerken Civiele kunstwerken zijn bouwwerken die niet bestemd zijn voor bewoning. Het zijn voorzieningen in de openbare ruimte die gebruik daarvan ondersteunen; bruggen en tunnels voor doorstroming van verkeer, keermuren om grond te keren en geluidsschermen tegen geluidsoverlast. In het beheerplan zijn de volgende typen civiele kunstwerken opgenomen: brug (beweegbaar en vast), viaduct, steiger, tunnel, geluidscherm, muur (keer en scheiding) en sluis. Oeverconstructies (beschoeiing, damwand, kade en keerwand) vallen onder het Gemeentelijk Water en Rioleringsplan (GWRP). 35
Riolering
De aanleg van riolering en het beheer ervan is een gemeentelijke taak. Die vindt zijn wettelijke basis in de Wet milieubeheer (artikel 10.33) en is geformuleerd als: “zorgen voor een doelmatige inzameling en een doelmatig transport van het stedelijk afvalwater”. Het Gemeentelijk Water en Rioleringsplan (16 september, 2019) bevat beleidsafwegingen voor onder meer de rioleringszorg. De gemeente Assen heeft de aanlegjaren van de riolering in de wijk Lariks in beeld. De vervangingsopgave van de riolering is echter gebaseerd op de kwaliteit van het riool. Over de kwaliteit van de riolering in Lariks kunnen we het volgende zeggen: • • • • •
• • • • • •
• •
De riolering in het gebied ten noorden van de Talmastraat is relatief oud en de toestand is zodanig dat vervanging wordt gepland zodra andere grootschalige werkzaamheden in de openbare ruimte plaatsvinden. De vervanging van de riolering is niet urgent; De riolering in de omgeving Rochtplein komt gezien de toestand van het riool als eerste in aanmerking voor vervanging; De riolering in Oostermoer en Lange dijk (randweg van het plan) is nog niet vervangen. Het riool is hier relatief oud. Vervanging komt echter aan de orde als overige infra ook wordt ingericht; Tussen de Talmastraat en Maria in Campislaan is de riolering in afgelopen jaren compleet vervangen; In het gebied rond de Beek (gasloze wijk) is een groot deel van de riolering vervangen. Afhankelijk van de overige plannen volgt al dan niet vervanging van de delen die nog niet zijn vervangen; In het gebied Delft-Aar-Stroom is vervanging van de riolering gepland. Het betreft hier een ruimer gebied dan het bouwplan van Actium; Riolering in gebied Leie-Bitse-Hunze is compleet vervangen; Riolering in Van Heuven Goedhartlaan, Kamerling Onneslaan en Zeemanstraat is vervangen; Riolering in Selma Lagerlöflaan (zuidelijk deel), Dunantstraat en westelijk deel Marconistraat wordt gepland voor vervanging in het komende rioleringsplan.
Behalve dat het riool hier oud en in matige conditie is, is hier noodzaak vanuit hydraulisch oogpunt (basisrioleringsplan); In het gebied tussen Van Heuven Goedhartlaan en Troelstralaan is de riolering op leeftijd. Met planning van vervanging wordt gewacht op afstemming met aanpak van zaken in de overige openbare ruimte. Vervanging riolering is op zich niet direct nodig; In gebied tussen de Troelstralaan en het Kanaal N.Z. wordt een deel van de (oude) riolering gepland voor vervanging in het komende rioleringsplan. Behalve leeftijd en toestand van het riool speelt hier ook vooral de hydraulische noodzaak (maatregelen vanuit het basisrioleringsplan; De riolering in de Mr. P.J. Troelstralaan is vervangen; De riolering in het Kanaal N.Z. is recentelijk compleet vervangen.
36 Afbeelding 7: riolering
Water
Het oppervlaktewater in en aangrenzend aan het plangebied Lariks is onder te verdelen in sloten, vijvers en kanalen. Lariks valt binnen het beheergebied van het waterschap Hunze en Aa’s. Qua watergangen in het plangebied wordt onderscheid gemaakt tussen hoofdwatergangen, schouwsloten en bermsloten.
Afbeelding 8 Kaart: watersysteem noordelijk deel plangebied Lariks
Afbeelding 9: Kaart: watersysteem zuidelijk deel plangebied Lariks
Hoofdwatergangen (lichtblauw) De hoofdwatergangen in Lariks zijn de aanwezige vijvers en de grote regenwaterriolen in de openbare ruimte. De vijvers betreffen onder meer de vijvers langs de Nobellaan (noordelijk deel plangebied Lariks) en – van zuid naar noord – langs de Stroom, Laak en Maria In Campislaan (zuidelijk deel plangebied Lariks). De vijvers worden met elkaar verbonden door regenwaterriolen behorende tot het hoofdwatergangenstelsel. Ook de grote aanvoerende inlaatriolen vanuit De Vaart (ter hoogte van de Stroom) en het Noord Willemskanaal – via Pittelo – behoren tot het hoofdwatergangenstelsel. De gemeente Assen houdt het hoofdwatergangenstelsel schoon in opdracht van het waterschap Hunze en Aa’s. Bij nieuwbouw binnen een afstand van vijf meter vanaf de insteek van een hoofdwatergang dient een watervergunning aangevraagd te worden bij het waterschap. Schouwsloten (groen) De schouwsloten zijn te verdelen in schouwsloten in de openbare ruimte en schouwsloten op particulier terrein(en). De schouwsloten in de openbare ruimte moet de gemeente jaarlijks onderhouden onder toezicht van het waterschap. De schouwsloten op particulier terrein moeten de aangrenzende eigenaren jaarlijks onderhouden, eveneens onder toezicht van het waterschap.
Als particuliere schouwsloten afwateren op het gemeentelijk rioolstelsel via een afvoerbuis, dan moet de gemeente deze afvoerbuis onderhouden bij verstopping. Wanneer een eigenaar (particulier of gemeente) wijzigingen wil aanbrengen in hun deel van de schouwsloot, dan dienen ze via een melding of watervergunning toestemming bij het waterschap te vragen. Uit bovenstaande kaarten blijkt dat de gemeentelijke schouwsloten zich vooral bevinden in en rondom het Lariksbos en de Europaweg West. Bermsloten (rood) De bermsloten zijn te verdelen in bermsloten in de openbare ruimte en in bermsloten op particulier gebied. De bermsloten in de openbare ruimte onderhoudt de gemeente jaarlijks (geen toezicht van het waterschap). De bermsloten op particulier terrein moeten de aangrenzende eigenaren onderhouden. Hierop is geen toezicht van waterschap en/of gemeente. Als particuliere bermsloten afwateren op het gemeentelijk rioolstelsel via een afvoerbuis, dan moet de gemeente deze afvoerbuis onderhouden bij verstopping. Uit bovenstaande kaarten blijkt dat de gemeentelijke bermsloten zich vooral bevinden in en rondom het Lariksbos en langs de Europaweg West. Bermsloten op particulier terrein komen slechts zeer lokaal voor in het zuidelijk deel van het plangebied. Zo bevindt zich tussen de Delft en de Vaart NZ een bermsloot op particulier terrein. 37
Waterkwaliteit Het oppervlaktewater wordt voornamelijk gevoed met regenwater. In droge zomers, wanneer de waterverdamping groter is dan de aanvoer van regenwater, kan water vanuit de omringende kanalen (De Vaart en Noord Willemskanaal) worden ingelaten in Lariks. Enerzijds om het waterpeil te stabiliseren en anderzijds om de waterkwaliteit te bewaken. Op de vijvers in het stedelijk gebied kunnen riooloverstorten zitten, die bij heftige buien sterk verdund rioolwater op de vijvers kunnen lozen. Het regenwatersysteem van het gebied ten noorden van De Vaart watert in oostelijke richting af en komt uiteindelijk in het Havenkanaal terecht. Oeverconstructies Oeverconstructies zijn grondkerende constructies die voorkomen dat grond langs een waterweg erodeert of afschuift. Oeverconstructies zijn onderdeel van het Gemeentelijk Water en Rioleringsplan. Verharding In het algemeen geldt dat de verharding in Lariks stamt uit de tijd van aanleg. In Lariks delen de automobilist en de fietser dezelfde weg, met uitzondering van de Maria in Campislaan. Dit is tevens de enige weg in Lariks waar een snelheid van 50 km/h is toegestaan. Parkeren Er zijn 2.836 voertuigen van het type personenauto en 216 bedrijfsauto’s in de wijk Lariks.
Onderstaande grafiek toont het aantal voertuigen naar soort motorvoertuig dat in oktober 2023 in het kentekenregister van de RDW in de gemeente Assen geregistreerd staat. Personenauto
Bedrijfsauto
De Lariks West Per buurt
585
46
Landgoed De Lariks
529
40
De Lariks Oost
772
59
Luchiesland Noord
361
27
Zuid Molukse Buurt
177
13
Luchiesland Zuid
412
31
Totaal
2836
216
Openbare parkeercapaciteit Lariks* (oktober 2023) Buurt
Totaal
Vakken
Gehandicapte parkeerplaats
Straat
De Lariks West
891
465
419
Landgoed De Lariks
337
109
De Lariks Oost
565
264
Laadpalen
5
2
228
0
0
288
11
2
Luchiesland Noord
633
353
280
0
0
Zuid Molukse Buurt
344
165
177
1
1
Luchiesland Zuid
673
559
98
14
2
Totaal
3443
1915
1490
31
7
*parkeren op eigen terrein niet meegenomen
Uit het Wijkonderzoek 2022 blijkt dat 30% van de bewoners van Lariks parkeeroverlast ervaart. Dat is 1% lager dan het gemiddelde in Assen. Het aantal parkeerplekken krijgt het rapportcijfer 6 en is daarmee gelijk aan het gemiddelde in Assen.
38
Wegen Woonwijk Lariks grenst in het oosten aan de Nobellaan en de Weiersstraat, in het zuiden aan de Vaart NZ en in het westen aan de Europaweg-West. Door Lariks West en Luchiesland Noord lopen in totaal drie grotere wegen die de buurt ontsluiten op de hoofdontsluitingswegen. De overige wegen zijn gericht op bestemmingsverkeer.
Afbeelding 10: Kaart wegenpatroon Lariks
Afbeelding 11: Kaart hiërarchie van wegen Lariks
Uit het Wijkonderzoek 2022 blijkt dat het aantal wegen en fietspaden dat Lariks heeft, met een 7,8 wordt gewaardeerd ten opzichte van een 7,9 als gemiddelde in Assen.
Wegen aantal 7,8 7,9 Lariks
Assen
Jaar van aanleg verhardingen De jaren van aanleg en jaren van laatst uitgevoerd groot onderhoud van straten en wegen in Lariks variëren. Enkele verhardingen zijn vanaf de zestiger jaren aangelegd, terwijl in 2019 ook enkele straten opnieuw zijn heringericht. Kortom de opgave voor wegbeheer binnen de woonwijk Lariks is verschillend. In de onderstaande kaart zijn de jaren van aanleg en groot onderhoud in beeld gebracht.
Afbeelding 12: aanleg jaren verharding, Lariks
Afbeelding 13: Technische kwaliteit straten en wegen, Lariks
39
Technische kwaliteit Uit een visuele weginspectie van 2022 is de technische kwaliteit van straten en wegen inzichtelijk gemaakt. Hierbij is onderscheidt gemaakt in voldoende technische kwaliteit (kleur groen), matig (geel) en onvoldoende (rood), zie onderstaande kaart. Op basis van de principes van risico-gestuurd beheer, koppelkansen en afstemming met andere vakgebieden wordt bepaald in hoeverre wegenonderhoud in de wijk daadwerkelijk nodig is. Wegbeheer Het onderhoud van de straten en wegen in de wijk Lariks vindt plaats volgens de Agenda BOR, die in 2017 is vastgesteld door de raad. In de Agenda BOR zijn de kaders voor het onderhoud van de openbare ruimte omschreven. Dit betekent dat straten en wegen op basiskwaliteit gedifferentieerd worden onderhouden in relatie met de principes van risico-gestuurd beheer. Kortom wegbeheer vindt sober en doelmatig plaats. Opgaven wegbeheer Als het gaat om het gemiddelde jaar van aanleg, het laatst uitgevoerde grootonderhoud, de gebruiksfunctie of de opgave voor wegbeheer kan Lariks onderverdeeld worden in gebieden met eigen specifieke kenmerken. In onderstaande kaart zijn die gebieden aangegeven met letters. Deze data kan een hulpmiddel zijn in het verkennen van koppelkansen van wegbeheer met andere vakdisciplines. In onderstaand overzicht staan per gebied de opgaves voor wegbeheer met koppelkansen.
Tabel: Matrix met opgaves voor wegbeheer
Afbeelding 14: Sub-buurtjes op basis van aanlegjaar
40
Openbaar groen De groenstructuur van Lariks volgt het stratenpatroon van de wijk. Rondom de wijk lopen grote doorgaande groenstructuren zoals aan de Nobellaan, Europaweg-West en de Vaart. Verder bestaat de groenstructuur van de wijk uit een aaneenschakeling van grotere groene ruimtes. Afgezien van het Lariksbos bestaan deze groene ruimtes met name uit bermen, bomen en buurtvelden. Naast deze groene ruimtes zijn er ook scheidende groenvlakken die zich bevinden rond de gestapelde bouw in de overgangsdelen tussen de buurten. Dit zijn over het algemeen groenvlakken op private gronden. Bomen De Lariks is een groene wijk met veel volwassen bomen. Een volwassen bomenbestand betekent een groot boomkroonvolume en daarmee een grote bijdrage aan ecosysteemdiensten (denk aan verkoeling, waterberging, gezondheid, sociale cohesie etc.). Daarnaast dragen de bomen ook bij aan een prettig en groen karakter van de wijk. De wijk heeft zelfs zijn eigen bos dat vernoemd is naar de wijk, het Lariksbos. Lariksbos In Lariks is een aaneenschakeling van grotere groene ruimtes te vinden. De grootste groene ruimte in de wijk is het landgoed De Lariks met het Lariksbos. Het landgoed en het bos fungeren als het groene hart van de wijk. Daarnaast is het Lariksbos de schakel tussen alle groenstructuren in de wijk. De velden en bosstructuren van het Lariksbos zijn door de tijd heen bewaard gebleven.
Afbeelding 15: kaart groenstructuur
Afbeelding 16: kaart waardevolle en monumentale bomen
Waardevolle bomen In Asser is er een lijst met waardevolle en monumentale bomen. Op bijgaande kaart is te zien dat het gros van de waardevolle bomen in Lariks de historische structuren en verkeersstructuren in en door de wijk volgt. De monumentale bomen staan met name langs de Lange Dijk, rondom Luchiesland Noord, de ingang van het Lariksbos en gedeeltelijk aan de Nobellaan en Maria in Campislaan. Waardering In het wijkonderzoek wordt het groen in de wijk Lariks gewaardeerd met een 6,4. Dat is 0,1 hoger in vergelijking met het gemiddelde van Assen (6,3). De hoeveelheid groen krijgt de score 7,7. Dat is eveneens 0,1 hoger in vergelijking met het gemiddelde van Assen (7,6). Het onderhoud van groen in Lariks heeft met een 6,3 de beste score van alle wijken in Assen. Het gemiddelde in Assen is 5,8.
Groenonderhoud 6,3 5,8 Lariks
Assen 41
Groenbeheer De kwaliteit van het groen wordt bepaald door beheer, inrichting en ambitie, die ook qua kosten aan elkaar zijn gekoppeld. Het groenbudget is op dit moment één budget waar alles uit moet worden gefinancierd; onderhoud en beheer tot aan participatie-activiteiten. In de Groenvisie Assen 20240 staat: “Het huidige budget is weliswaar voldoende om het dagelijks beheer van het groen in de stad op het niveau te houden zoals we dat hebben afgesproken met de gemeenteraad, maar om alle extra taken die op ons afkomen op de juiste manier op te kunnen pakken willen we extra budgetten beschikbaar stellen.”
Bermbeheer Op veel plekken binnen de gemeente passen we duurzaam bermbeheer toe. Duurzaam bermbeheer gaat uit van een aantal principes: biodiversiteit, maaitijdstip, wijze van maaien (20% van oppervlak vegetatie laten staan) en maaien en afvoeren (maaisel zoveel mogelijk enkele dagen laten drogen voor rapen).
Beleid en Handboek Bomen en Bomenplan We komen uit een beleidsarme periode en het beleid op het gebied van bomen en groen is dan ook sterk verouderd. De laatste tijd is er gewerkt aan nieuw beleid in de vorm van de Groenvisie Assen, de groene stad van het noorden. Na vaststelling in de raad (gepland eind 2023) wordt nog gewerkt aan onder andere een uitvoeringsagenda en een bomenplan. Daarbij zullen behoud van bestaande bomen en verder vergroenen de uitgangspunten zijn. Het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen is een handboek met normen hoe om te gaan met bestaande en nieuwe bomen. Dit handboek is de basis hoe we in Assen omgaan met bomen.
42
Verlichting De hoeveelheid straatverlichting in Lariks scoort met een 7,8 even hoog als gemiddeld in Assen. Met het onderhoud van de straatverlichting scoort Lariks met een 7,4 het minst ten opzichte van alle andere wijken in Assen.
Straatverl. onderhoud 7,4 7,7 Lariks
Assen
Verkeersregelinstallaties In de wijk Lariks is momenteel één verkeersregelinstallatie aanwezig: Europaweg-West – Maria in Campislaan – Maasstraat. Deze is verouderd en wordt naar verwachting in 2024 of 2025 gemoderniseerd.
Bebording en bewegwijzering Bebording en bewegwijzering: in totaal 20.500 stuks
Meubilair De hoeveelheid straatmeubilair scoort 6,2 ten opzichte van 6,1 gemiddeld Assen. Het onderhoud van straatmeubilair scoort 0,1 lager, namelijk 6,2 ten opzichte van 6,3.
Speeltoestellen In de wijk Lariks staan zo’n 60 speeltoestellen, verdeeld over de hele wijk. Voorbeelden van deze speeltoestellen zijn: • • • • •
basketbalpaal kookkraam mandschommel verschillende klimtoestellen veerwip
• • • • •
verschillende glijbanen twee- en driedeling duikelrek tafeltennistafel verschillende schommels voetbalkooi
• • • • •
kabelbaan pannaveld klimwand zandbak voetbaldoel
Van alle speeltoestellen is bekend de locatie, datum van installatie, levensduur, kenmerken, leverancier, certificaatdatum, enzovoorts.
43
Speelplekken Lariks, 0 – 12 jaar
Afbeelding 17 Kaart: Ontwikkelingen BOSS-ruimte 0 - 12 jaar (bron: Visienota BOSS)
Afbeelding 18 Kaart: Ontwikkelingen BOSS-ruimte 0 - 12 jaar (bron: Visienota BOSS)
44
Speelplekken Lariks, 12+ jaar
Afbeelding 19 Kaart: Ontwikkelingen BOSS-ruimte 12+ jaar (bron: Visienota BOSS)
Afbeelding 20 Kaart: Ontwikkelingen BOSS-ruimte 12+ jaar (bron: Visienota BOSS)
45
9. Energietransitie en klimaat
9.1 Duurzaam wonen Energielabel *bron: RVO 26-04-2023 Een energielabel laat zien hoe energiezuinig een woning is. Eigenaren zijn verplicht bij verkoop en huur van hun woning een energielabel beschikbaar te stellen aan de koper of huurder. Deze verplichting geldt ook wanneer eigenaren een nieuwe woning laten bouwen. In Lariks zijn in totaal 3.261 woningen. De energielabels voor de wijk Lariks zijn: % energielabels Assen en Lariks Lariks
3,6%
Assen
16,8%
6,7%
23,1% 0%
18,6% 13,3%
15,5%
20%
A++++
15,0%
A++
A+
30,3%
4,9%
40%
A+++
5,4% 37,5% 60%
A
B
C
80%
D
E
F
G
100%
Onbekend
% energielabels per buurt Luchiesland Noord
3,4%
46,7%
23,7%
Zuid Molukse buurt
80,2%
Luchiesland Zuid
22,8%
Lariks West
6,8%
Lariks Oost Landgoed Lariks
10,7%
6,2%
25,3%
18,3%
14,1%
4,0%
0%
20,3%
A+++
3,9%
12,4%
9,8%
10,4%
20,0%
5,7%
18,5%
36,7%
15,9%
3,2%
24,8%
61,5% 40%
A++
6,3%
7,7%
3,3%
20%
A++++
11,9%
25,9%
5,5%
10,4%
A+
60%
A
B
C
80%
D
E
F
G
100%
Onbekend
Gemiddeld energieverbruik * data is afkomstig uit 2022 De “Verbruiksdata kleinverbruikaansluitingen” (G40 gasaansluitingen) afkomstig van Enexis wordt per postcodegebied aangeleverd vanwege het anonimiseren van gegevens. De koppeling van postcodegebieden naar buurten en wijken kan niet volledig sluitend worden gemaakt.