5. RES 1.0 - Reacties publicatie RES met voorstel voor beantwoording.pdf
Tekst van het document
en energiecentrales het geval is. Die kosten moeten vooraf berekend en liefst gereserveerd worden . Subsidies: Een ander financieel aspect zijn de subsidies, die verleend worden voor zonneparken en windparken. Er worden de laatste tijd meer vragen gesteld over de efficiency van deze subsidie. Zo stond deze week een bericht in de media betreffende een promotieonderzoek voor de RUG. Daaruit bleek, dat van de uitgekeerde SDE subsidies voor windturbines 30 –50% verdwijnt als overwinst in de portemonnee van de initiatiefnemers. Deze overwinsten zouden vele miljarden behelzen, volgens de onderzoeker. Dit is inefficiënt en onrechtvaardig. Een kleine groep investeerders geniet van “hoge lusten”, terwijl de samenleving zucht onder “hoge lasten”. Subsidies zijn toch in principe bedoeld voor research en ontwikkelingen of voor het steunen van het invoeren van nieuwe technologieën of voor steun voor een onrendabele top. Als, zoals wordt beweert, windenergie en zonne-energie al goedkoper zouden zijn dan fossiele energie, waar is subsidie dan voor nodig? Windturbines zijn allang de onderzoeks- en opstartfase voorbij en hoeven daarom geen subsidie of garantiekapitaal meer, het zijn volwassen industrieën geworden.
kunnen risico’s kleven aan financiële participatievormen; dit wordt per project in beeld gebracht en voor aanvang helder gecommuniceerd). Wij vinden het belangrijk dit te blijven stimuleren. De in ontwikkeling zijnde zonneparken Assen Zuid en zandwinplas Ubbena zijn voorbeelden waar dit al gebeurt. Van deze parken wordt 50% ontwikkeld door de energiecoöperatie. We beogen een rechtvaardige en inclusieve energietransitie, waarin haalbaarheid en betaalbaarheid belangrijke uitgangspunten zijn voor het slagen van de energietransitie
Als ik naar de RES Drenthe kijk schittert een goede financiële paragraaf door afwezigheid. Immers, als energietransitie “haalbaar en betaalbaar” moet zijn en “een feest voor de portemonnee” dan moet dat ook uit plannen duidelijk aantoonbaar zijn. Verder moet de RES aangevuld worden met een gedegen financieel meerjarenplan. De bijdrage van de RES-Regio Drenthe is als volgt beschreven: “Als RES-regio Drenthe dragen we met onze eigen ambitie 3,45 TeraWattuur (TWh) bij aan de landelijke opgave van grootschalige hernieuwbare opwekking van elektriciteit op land van 35 TWh. Daarmee vermijden we zo’n 10 procent CO2-emissie; 2,0 Megaton (Mton) CO2- missie van in totaal 20,2 Mton (35 TWh)”. De vraag hierbij is: waarom wil Drenthe ca. 10% van de landelijke hernieuwbare opwekking voor haar rekening nemen, terwijl het qua inwonertal slechts 2,5 % bedraagt van Nederlandse bevolking. Dat betekent dat Drenthe voor een viervoudig hogere ambitie kiest dan andere provincies. Dit betekent dat ook een onnodige zware wissel wordt getrokken op de natuur en het landschap en dus ook op de inwoners van Drenthe, die zich dat nog niet realiseren. Ter vergelijking: 3,45 TWh is
De RES 1.0 combineert de ambities van de Drentse gemeenten. Van de bijdrage is 2,255 TWh al gerealiseerd of in ontwikkeling. Dat is ongeveer 65% van de totale Drentse bijdrage. Voor een groot deel van de resterende ambitie hebben gemeenten al beleid gemaakt. En ongeveer 25% van de ambitie bestaat uit zon-op- dak, wat niet zichtbaar zal zijn in het landschap. De Drentse gemeenten hebben gekeken naar wat in potentie gerealiseerd kan worden in Drenthe. De cijfermatige onderbouwing staat in de bijlage ‘feiten en cijfers per gemeente RES 1.0 regio Drenthe. De Asser bijdrage voor zon-op-land is gebaseerd op ons beleidskader “zonneparken in Assen’ uit 2018. Onze bijdrage voor zon -op -dak is vastgesteld op basis van de potentie op het beschikbare dakoppervlak (grootschalig) in de gemeente.
ongeveer gelijk aan driemaal de energie uit de Wieringermeerpolder! Deze ambitie wordt niet nader onderbouwd en ik zou graag zien dat dit ter discussie wordt gesteld in de gemeenteraden en de Provinciale Staten. Burgerparticipatie (par. 2.2, 2.3, 2.5). Hierboven is al aangegeven, dat de burgers er bekaaid afkomen en dat is in deze paragrafen duidelijk zichtbaar. Bij de Drentse Energietafel zijn er alleen overheden en partners. Bij de ambtelijke werktafel en werkgroepen zijn alleen ambtenaren betrokken en onder de 8 maatschappelijke partners zijn ook de burgers niet betrokken, behoudens landelijke jongerengroeperingen, die niet direct de Drentse inwoners vertegenwoordigen. Ter illustratie heb ik in de RES een aantal relevante woorden geteld en in onderstaande tabel weergegeven:
De landelijke opgave is 35 TWh. Opgeteld is het huidige landelijke bod ongeveer 46 TWh.
Gedurende het proces is op uiteenlopende wijze gecommuniceerd en geparticipeerd. Vanuit de RES regio Drenthe is participatie Drenthe breed georganiseerd. De gemeenten organiseren ook een deel van participatie en communicatie voor eigen inwoners. Participatie Drenthe breed Vanuit het Werkbureau RES-Drenthe is een website gebouwd waar inwoners, bedrijven en instellingen terecht kunnen voor informatie en vragen. Op 4, 5 en 6 februari 2021 vond de Drentse Energie Driedaagse plaats. Tijdens dit digitale festival zijn bezoekers geïnformeerd, geïnspireerd en geadviseerd, en kon men in gesprek met bestuurders. In het ‘verhaal van Drenthe’ zijn de perspectieven van 400 Drenten onderzocht. Participatie in Assen Onze bijdrage voor ‘zon op land’ is geheel gebaseerd op de locaties uit ons beleidskader ‘Zonneparken in Assen’ uit 2018. Dit beleidskader is tot stand gekomen met een uitgebreid participatieproces, waarbij inwoners en maatschappelijke stakeholders hebben meegedacht. Over onze bijdrage ‘zon op dak’ voeren we gesprekken met bedrijven, instellingen, provincie en andere stakeholders, zoals Ondernemend Assen, Vaart in Assen, Assen voor Assen. Hieruit is onder meer de pilot zon-op-de-zaak voortgekomen en worden nu plannen voor de toekomst gemaakt, waarbij deze ambitie wordt meegenomen.
Uit deze tabel blijkt, dat de burger en het inzicht in de kosten er in het hele proces van de RES kennelijk geen relevante onderwerpen zijn geweest.
In het najaar van 2020 zijn er enkele webinars georganiseerd over de energietransitie, waaronder een webinar over de grootschalige opwek van energie. Op 31 maart is er een bijeenkomst geweest over de RES met het Asser energieplatform (de groep van 50 inwoners die meedenken over de energietransitie). Op 7 en 28 april zijn webinars georganiseerd over de RES 1.0 voor alle inwoners van Assen. Gemeente Assen heeft ervoor gekozen de RES 1.0 te publiceren en inwoners, ondernemers en andere betrokkenen ook op deze wijze de mogelijkheid te geven te reageren.
Inwonersparticipatie bij energieprojecten (par. 3.2.2). “Initiatiefnemers, gemeenten en provincie zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor inwonersparticipatie bij
Een initiatiefnemer kan pas subsidie aanvragen, wanneer zij een omgevingsvergunning hebben voor het uitvoeren van een energieproject. Gemeenten kunnen geen eisen stellen
energieprojecten. Het vormgeven van een gedegen participatieproces ligt grotendeels bij de initiatiefnemer van dat project. Gemeenten en provincie scheppen de kaders via beleid en zien er proactief op toe dat de initiatiefnemer het participatieproces binnen deze kaders uitvoert. Initiatiefnemers van projecten voor zonneenergie houden zich aan de gedragscode ‘zon-op-land’ en het manifest zonneparken NoordNederland. Initiatiefnemers van windprojecten houden zich aan de gedragscode ‘acceptatie en participatie windenergie op land’. Hieruit blijkt duidelijk, dat de burger pas betrokken raakt bij de uitvoering van de RES als de initiatiefnemer al een project heeft gestart. Niet de gemeente, niet de provincie is leidend hierin, maar de ondernemer of organisatie, die tot doel heeft de bouw van een zonnepark of een windturbine. De ondernemer heeft al een subsidie of vergunning, voldoet aan de RES en heeft dus geen belang meer in tegenstribbelende burgers. Hiermee geeft de overheid de enige en laatste mogelijkheid uit handen om de burger te beschermen. Er zijn weliswaar gedragscodes en de gemeentes en provincies zien er pro-actief op toe, maar de gemeente en provincies hebben ook belang dat de RES wordt uitgevoerd. Hoe willen de gemeenten en provincies dit aanpakken?
met betrekking tot financiële participatie en lokaal eigendom. Wij stimuleren dit wel en gaan actief in gesprek met de initiatiefnemer hierover.
Opwekking hernieuwbare elektriciteit (par. 3.3). Uitgangspunt van de berekeningen in de RES zijn de vollasturen van windturbines van 3000 -3400 en bij zonne-energie zijn de vollasturen 950 per jaar. Dat betekent, dat de windturbines een productiefactor hebben van 35% en de zonnepanelen een productiefactor van 11%. Echter, uit onderzoeken blijkt dat wind-op-land slecht een productiefactor heeft van 21%. Dat betekent dat de windturbines 79% van de tijd niet (genoeg) produceren en bij zonnepanelen is dat 89% van de tijd. Als het niet waait en de zon niet schijnt moet de elektriciteit worden opgewekt door de mix van kolen, gas en biomassa. Weliswaar is de hernieuwbare energie CO2 vrij, maar de back-up energiemix, is dat niet en heeft nu een CO2 emissie van ca. 450 kg/kWh.
Bij de berekening van de ambitie is men uitgegaan van de productie, zoals je die in Nederland/ Drenthe kan verwachten. Een windmolen op zee draait meer vollasturen per jaar dan een windmolen op land. En een zonnepaneel op de evenaar werkt efficiënter dan in Nederland. Dat betekent niet dat ze niet genoeg produceren, maar dat ze op een andere plek efficiënter produceren.
Naast financiële participatie bestaat er ook procesparticipatie. Daarbij gaat het om het betrekken van omwonenden bij de plannen. Het klopt dat de initiatiefnemer verantwoordelijk is voor het participatieproces en hierin leidend is. Maar gemeenten mogen hier wel eisen aan stellen. En dat doen we ook. In het beleidskader ‘Zonneparken in Assen’ staat een procesomschrijving waar de initiatiefnemer aan moet voldoen. En onlangs heeft de provincie beleid vastgesteld over dit onderwerp. Het beleid is opgenomen in de handreiking ‘participatie voor zonne- en windparken Drenthe: file:///H:/_AppSense_/RedirectedFolders/Downloads/rew-w2012_394handreiking_participatie_voor_zonne-_en_windenergie-web%20(1).pdf De omgevingsvergunning wordt hier aan getoetst. Initiatiefnemers zien zelf ook de noodzaak van participatie bij projecten. Ze hebben draagvlak nodig om het project te doen slagen.
Het klopt dat we nog voor een groot deel afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen. Op dit moment wordt iets meer dan 10% van de energie in Nederland hernieuwbaar opgewekt. Naarmate de hoeveelheid hernieuwbare energie groter wordt, wordt opslag van energie belangrijker. De ontwikkelingen hierin gaan heel snel. Zo bestaat er al een accu die op bedrijfsniveau in te zetten is en binnen 7 jaar terugverdiend wordt. Dit kan binnenkort al ingezet worden op plekken waar netcongestie is. Ondertussen wordt het elektriciteitsnetwerk de komende jaren flink uitgebreid. Een kenmerk van de energietransitie is dat we nog niet exact weten welke oplossingen het beste zijn. Er vindt nog heel veel innovatie plaats. De RES gaat oer grootschalige opwek van hernieuwbare energie, wat slechts een onderdeel is van de energietransitie.
Volgende stap (par. 3.5.7) Hier wordt gesproken over een integrale effectenanalyse. Door uit te gaan van deze integrale effectenanalyse in plaats van de reguliere milieu effect rapportage, wordt de burger dus opnieuw effectief buiten spel gezet..
De integrale effectenanalyse is niet vergelijkbaar met een milieueffectenrapportage (m.e.r.). Het kan een m.e.r. ook niet vervangen. Bij een m.e.r. worden de milieugevolgen van een besluit (zoals een omgevingsvergunning) in beeld gebracht. Een m.e.r. is op projectniveau. Voor een zonnepark is geen m.e.r. vereist. Bij windenergie is een m.e.r. nodig wanneer er 20 of meer windturbines worden geplaatst. De genoemde effectenanalyse wordt regionaal opgepakt en wordt gemaakt op basis van verschillende toekomstscenario’s. De analyse gaat inhoudelijk verder dan een m.e.r..
Kenmerken Drenthe (par. 4.) Volgens de RES is de aanwezige ruimte in Drentheis vooral in gebruik door de agrarische sector (meer dan 70 procent) en als natuurgebied (meer dan 12 procent). Daar is aan toe te voegen dat landschap veel unieke elementen heeft van de gevolgen van het klimaat tijdens de ijstijd van duizenden jaren geleden. Denk aan de keien van de hunebedden, de Hondsrug, de pingo’s, de beekdalen, etc. Nu dreigt dit mooie landschap in enkele decennia opgeofferd te worden met het oog op het huidige klimaat. Maar ook de agrarische sector is onderdeel van het Drentse landschap. Dat is weliswaar meer een monocultuur, maar de boeren doen hun best om de flora en fauna in stand te houden. Echter, nu dreigt er een nog slechtere monocultuur te ontstaan namelijk die van panelen en wieken, die niet zeker past bij de habitat van bijvoorbeeld de grutto en de kievit.
Energieprojecten hebben een grote impact op het Drentse landschap. Een landschap waar ze zuinig op moeten zijn. Daarom proberen we in Drenthe zoveel mogelijk energieprojecten te combineren met andere functies. In de gemeente Assen is er voor gekozen om te beginnen met locaties zoals een zandwinplas, pauzegronden, vulstorten, plekken langs snelwegen, etc. In een integrale verkenning wordt onderzoek gedaan naar meer mogelijkheden voor grootschalige energieopwek. De verkenning geeft een integrale afweging over de invulling van energiebehoefte van Assen in 2050, in samenhang met de toekomstige opgaven voor het landelijk gebied. Hierbij wordt gekeken naar zowel zon- als windenergie, mogelijk al voor 2030. De provincie eist zoveel mogelijk meervoudig ruimtegebruik bij energieprojecten om het Drentse landschap te besparen. Energietuinen zijn een voorbeeld van meervoudig ruimtegebruik. In Assen Zuid word zo’n energietuin gerealiseerd, waarbij ecologie, educatie en recreatie samen gaan met energieopwek. Een ander voorbeeld van meervoudig ruimtegebruik zijn de carports op het TT-circuit boven de parkeerplaats voor motoren. Bij een energiepark hoeft niet perse een monocultuur te ontstaan. Al eerder genoemd is het voorbeeld van het zonnepark op de vuilstort bij Ubbena, waar de biodiversiteit juist is verbeterd. Landschappelijk inpassing en goed onderzoek zijn hierbij belangrijk.
Als gemeente hebben hier wij een rol in als vergunningverlener en handhaver. Maar ook omwonenden kunnen hierin een rol spelen. Zo zijn omwonenden betrokken bij het uitvoeren van een nulmeting bij het zonnepark op de zandwinplas bij Ubbena.
Resultaat uitgevoerde onderzoeken (par. 4.5). Wat betreft de Proeftuin Aardgasvrije Wijken verwijs ik naar mijn “Appel aan de gemeenteraad over Transitievisie Warmte Assen “op 30 april. Ten aanzien van het elektriciteitsnetwerk is de vraag of hier ook rekening is gehouden met de elektriciteitsvraag door de elektrische voertuigen in de
Het is zeker belangrijk om dit mee te nemen. Netbeheerders kijken niet alleen naar de ambities in de RES bij het uitbreiden van het elektriciteitsnetwerk. Het elektrisch verwarmen van woningen en de toename van elektrisch vervoer worden hierbij meegenomen.
toekomst. Door de toename van het aantal elektrische voertuigen zal, naast het gasloos maken van woningen, de behoefte aan elektriciteit (fossiel of hernieuwbaar) nog meer toenemen. De RES sterkt zich weliswaar uit in die richting, maar het is wel zaak om dit mee te nemen. Aandachtpunten en randvoorwaarden (par. 5). De RES vermeld , dat voor het oplossen van problemen voor het realiseren van onze bijdrage de Rijksoverheid maximaal dient te faciliteren en stimuleren. Daarom wordt aan de Rijksoverheid en de omliggende RES-regio’s aandacht gevraagd voor een aantal aandachtspunten en randvoorwaarden, die uit deze RES 1.0 voortvloeien. Elders is in de RES vermeld, dat uiteindelijk de initiatiefnemers of vergunninghouders van projecten er moeten voor zorgen, dat de burgers er bij worden betrokken. Nu het afhangt van de Rijksoverheid aan de ene kant en de projecten aan de andere kant ,vraag ik mij af wat de sturende en toezicht rol van de provincie nog is bij het hele traject inclusief de 15 aandachtpunten en randvoorwaarden.
Bij het maken van de RES 1.0 regio Drenthe zijn deze aandachtspunten naar voren gekomen. Het zijn problemen waar wij gezamenlijk een oplossing voor moeten bedenken; lokale, regionale en landelijke overheden, maatschappelijke partners, maar ook de energiebranche. Het oplossen van deze aandachtspunten kan voor een snellere, efficiëntere energietransitie zorgen, waarbij inwoners maximaal betrokken worden.
Financiering (par. 6.5). In deze korte paragraaf wordt vermeld, dat de RES’en een belangrijk onderdeel zijn van het Klimaatakkoord. Met de RES’en zouden de 30 energieregio’s een substantiële bijdrage leveren aan de doelen die zijn gesteld in het Klimaatakkoord. En verder, dat het nieuwe kabinet zo spoedig mogelijk een besluit zal nemen over de financiering van de ondersteuning van het RES-proces, omdat er veel waarde wordt gehecht aan continuering van het huidige proces. Dat is in de RES een heel kleine paragraaf over een zeer belangrijk onderwerp. Maar het behelst alleen maar nog het geld dat de Provincie voor het RES proces vangt. Het gaat niet over de kosten die de burger moet betalen, zoals de ODE toeslag en het gasloos maken van de woning. Ik concludeer daarmee dat een totaal overzicht van de kosten ontbreekt van alle varianten van de energie strategie. En dan met name waar het geld vandaan moet komen.
De Opslag Duurzame Energie (ODE) is in 2013 ingevoerd door de overheid om de investering in duurzame energie. ODE is een extra belasting die iedereen die energie afneemt moet betalen. De RES-regio’s hebben geen directe invloed op de ODE.
Zoals al eerder genoemd, kunnen gemeenten geen eisen stellen aan financiële participatie bij energieprojecten. Dit zouden wij graag anders zien. Daarom hebben we de aandachtspunten 13 en 14 opgenomen. Gemeente Assen zal financiële participatie bij energieprojecten wel altijd bespreken met een initiatiefnemer. Wij kunnen wel eisen stellen aan de procesparticipatie en de landschappelijke inpassing. Dit doen we in het kader van de omgevingsvergunning. Zie ook de beantwoording bij punt 3.
Het elektrificeren van huizen valt niet binnen de scope van de RES. Een andere manier om huizen gasloos te maken, is het aanleggen van een warmtenet. Binnen de RES wordt hier onderzoek naar gedaan. De betaalbaarheid van een warmtenet, is afhankelijk van verschillende locatie specifieke factoren. Dit kan dan ook verschillen per warmtenet en moet op projectniveau worden onderzocht.
Reactie Vereniging Eigen Huis Geachte raadsleden, Namens Vereniging Eigen Huis vraag ik graag uw aandacht voor het volgende. De komende maanden moet u een beslissing nemen over de Regionale Energiestrategie (RES) versie 1.0. uit onderzoek van VEH blijkt dat slechts drie procent van de huiseigenaren inspraak heeft gehad bij jet opstellen hiervan. Dit terwijl ruim 92% aangeeft dat zij hierbij wel betrokken hadden willen worden. Logisch, want in de RES 1.0 worden onder andere zoeklocaties aangewezen voor windmolens, zonnepaneel-parken en boringen naar aardwarmte. Dat heeft grote gevolgen voor de leefomgeving. Volgens Vereniging Eigen Huis is het dan ook niet meer dan logisch dat bewoners hierbij betrokken worden. Vereniging Eigen Huis doet een beroep op u als raadslid om RES-plannen zo concreet mogelijk te maken voor uw achterban en alsnog goed bij hen te rade te gaan. Benut de interesse en bereidwilligheid van burgers bij de keuze van locaties voor de opwek van duurzame energie. Grootschalige verduurzaming kan alleen slagen als daar draagvlak voor is. Actueel: bekijken het nieuwsbericht en het gehele onderzoek op: https://www.eigenhuis.nl Met vriendelijke groet, Vereniging Eigen Huis.
Link naar het artikel, waar ook het onderzoek is te vinden : https://www.eigenhuis.nl/actueel/nieuwsoverzicht/2021/03/15/13/30/vehbewoners-nog-nauwelijks-betrokken-bij-regionale-energiestrategieen#/ Uit het artikel: “Vereniging Eigen Huis roept de regio's nu alsnog op om de plannen concreet te maken voor bewoners en hen hierbij te betrekken. […]Burgerpanels kunnen een goed instrument zijn om mensen te betrekken en mee te laten denken bij de keuzes die worden gemaakt. Groot voordeel is dat burgerpanels een afspiegeling zijn van de bewoners. Inspraak wordt daardoor niet gedomineerd door enkele professioneel betrokkenen of een kleine groep geïnteresseerden.” Het onderzoek is gehouden onder de leden van Vereniging Eigen Huis op basis van een online vragenlijst. 5000 leden zijn uitgenodigd en 1854 leden hebben de vragenlijst ingevuld. Het betreffen landelijke cijfers. Het is lastig om dit per regio te interpreteren.
De cijfers uit het onderzoek van Vereniging Eigen Huis zijn landelijke cijfers. Het is lastig om dit per regio te interpreteren. In de RES regio Drenthe is gedurende het proces op uiteenlopende wijze gecommuniceerd en geparticipeerd. Vanuit de regio is gezamenlijk gecommuniceerd en geparticipeerd. Vanuit het Werkbureau RES-Drenthe is een website gebouwd waar inwoners, bedrijven en instellingen terecht kunnen voor informatie en vragen. Op 4, 5 en 6 februari 2021 vond de Drentse Energie Driedaagse plaats. Tijdens dit digitale festival zijn bezoekers geïnformeerd, geïnspireerd en geadviseerd, en kon men in gesprek met bestuurders. Er zijn ongeveer 1400 bezoeken geweest. Ruim 400 inwoners namen deel aan het inwonersonderzoek dat uitmondde in het Drents Energieverhaal. Zij deelden hun ervaringen, meningen en zorgen over de energietransitie. Ten slotte hebben er aan de totstandkoming van de RES 1.0 diverse maatschappelijke organisaties, overheden, ondernemers, brancheverenigingen, inwonerscollectieven e.a. deelgenomen. De Asser bijdrage aan de RES bestaat uit twee onderdelen: ‘zon op land’ en ‘zon op dak’. Onze bijdrage voor ‘zon op land’ is geheel gebaseerd op de locaties uit ons beleidskader ‘Zonneparken in Assen’ uit 2018. Dit beleidskader is tot stand gekomen met een participatieproces met inwoners en maatschappelijke stakeholders.
Over onze bijdrage ‘zon op dak’ voeren we gesprekken met bedrijven, instellingen, provincie en andere stakeholders, zoals Ondernemend Assen, Vaart in Assen, Assen voor Assen. In het najaar van 2020 zijn er webinars (28 oktober en 4 november) georganiseerd over de energietransitie, waaronder een webinar over de grootschalige opwek van energie. Op 31 maart is er een bijeenkomst geweest over de RES met het Asser energieplatform (de groep van 50 inwoners die meedenken over de energietransitie). Op 7 en 28 april zijn webinars georganiseerd over de RES 1.0 voor alle inwoners van Assen. Gemeente Assen heeft ervoor gekozen de RES 1.0 te publiceren en inwoners, ondernemers en andere betrokkenen ook op deze wijze de mogelijkheid te geven te reageren. Tussen 15 april en 15 mei zijn 13 reacties binnengekomen.
Verslagen digitale bijeenkomsten Er is een drietal digitale bijeenkomsten gehouden waarin de Regionale Energiestrategie is besproken met inwoners. Op 31 maart is er een bijeenkomst geweest over de RES met het Asser energieplatform (de groep van 50 inwoners die meedenken over de energietransitie). Op 7 en 28 april zijn webinars georganiseerd voor alle inwoners. Op de volgende pagina’s staan de verslagen van: 1. 2. 3.
Verslag energieplatform Verslag energiecafé 7 april Verslag energiecafé 28 april
De inhoud van de RES is goed ontvangen door de deelnemers van de bijeenkomsten. Sommige deelnemers denken dat de ambitie misschien nog wel iets omhoog kan. Belangrijke aandachtpunten die naar voren komen in de gesprekken met inwoners: • Houdt innovatie in de gaten • Betrek studenten bij de plannen • Zorg voor besparing • Vergeet opslag van energie niet • Betrek de inwoners bij de plannen • Gaat te snel/ gaat niet snel genoeg
Energieplatform 31 maart Verslag 3e bijeenkomst Asser Energieplatform Onderwerp: Regionale Energiestrategie (RES) Datum: 31 maart 2021 1. Opening en welkom Voorzitter Tjerk Medemblik heet alle leden van harte welkom op de derde bijeenkomst van het Asser Energieplatform. Tjerk heet de 3 nieuwe leden die aan het energieplatform zijn toegevoegd extra welkom: de groep van 50 inwoners is hiermee weer compleet. Er wordt stilgestaan bij de Transitievisie Warmte en de reacties die hieruit voort zijn gekomen vanuit Kloosterveen. Deleden van het energieplatform die in Kloosterveen wonen, worden aanvullend uitgenodigd om deel te nemen aan de meedenkgroep Kloosterveen die opgestart zal worden. De derde bijeenkomst wordt benut voor het volgende: • toelichting vanuit de gemeente over de Regionale Energiestrategie (RES) en Zon op Dak, • in drie breakoutrooms met elkaar in gesprek. 2.
De RES Drenthe 1.0 (Presentatie Charles Hussels)
Charles Hussels, programmamanager RES Drenthe, geeft een presentatie over de RES Drenthe. De RES beschrijft hoe en waar deopwekking van grootschalige, hernieuwbare elektriciteit op land gerealiseerd zal worden. Hoe gaan we op de meest efficiënt mogelijke manier de regionale warmtebron benutten? Dertig regio’s in Nederland staan samen aan de lat om in 2030 op hun grondgebied jaarlijks 35 terawattuur (TWh) duurzame elektriciteit op te wekken met grootschalige wind- en zonne-energie op land. Drenthe is één van die regio’s en wil 3,45 TWh bijdragen. In de RES Drenthe zijn onder andere de volgende punten van belang: • De verdeling en benutting van de regionale warmtebronnen, • Hoe de ambitie op het elektriciteitsnetwerk past, • Draagvlak in de samenleving, • Realiseerbaarheid en haalbaarheid. Kansrijke innovaties zijn belangrijk en worden in beeld gebracht, echter tellen in de RES 1.0 deze innovaties niet mee in het bod. Net als energiebesparing: het wordt meegenomen als een autonome ontwikkeling, maar ook dit telt niet mee in het bod. Dit geldt ook voor de particuliere daken: heel belangrijk voor het vergroten van ons totale aandeel duurzame energie, maar het speelt geen rol in de RES, daar ligt de focus op grootschalige energie. 3.
Bijdrage gemeente Assen in de RES Drenthe 1.0 (Presentatie Geske Barendregt) Geske Barendregt, programmamanager Energietransitie bij de gemeente Assen, geeft een presentatie over de bijdrage van Assen in de RES Drenthe. De bijdrage van Assen is 0.2 TWh en bestaat uit: Ambitie ‘zon op land’ (0.1 TWh). In Assen hebben we een Beleidskader Zonneparken met daarin de mogelijkheid tot ontwikkeling van 9 locaties van in totaal 100 ha. Deze ambitie zon op land is in 2018 ontstaan samen met inwoners, de Natuur en Milieufederatie Drenthe en Energiecoöperatie Duurzaam Assen. De verdere uitwerking van deze ambitie wordt samen met de adviesgroep ‘Zonneparken in Assen’ gedaan. Er zijn inmiddels 3 parken ontwikkeld namelijk Ubbena vuilstort, Lichtkiem en de TT Assen. Daarnaast zitten er twee grotere parken in ‘de pijplijn’: de energietuin bij Assen Zuid en op de zandwinplas Ubbena. Ambitie ‘zon op dak’ (0.1 TWh) De ambitie zon op dak heeft betrekking op grotere daken: deze daken zijn groter dan 285 vierkante meter. In Assen zijn er ongeveer 1500 grote daken, voor 0,100 TWh is ongeveer 125 ha dakoppervlak nodig. Inmiddels is er aan de hand van Stimulering Duurzame Energie (SDE) 0,007 TWh gerealiseerd en voor 0,014 TWh is er ook SDE aangevraagd. 0,011 TWh is gerealiseerd zonder de SDE. Hiermee blijft er een ambitie over van 0,068 TWh.
Assen zet in op zon-op-daken omdat we een stad zijn met veel dakoppervlak en weinig buitengebied. Zo beperken we de impact op ons landschap en benutten we onze kwaliteiten. 4. Aanpak zon op dak in Assen (Presentatie Gerhard Kadijk) Gerhard Kadijk, adviseur bedrijvenprogramma Energie bij de gemeente Assen, geeft een presentatie over het project Zon op Dak in Assen. Voor de gemeente is samenwerking met partners ontzettend belangrijk: om doelgroepen te bereiken en wellicht nog veel belangrijker om de krachten te bundelen waar dat kan. Een paar partijen waar de gemeente Assen mee samenwerkt zijn: • De Provincie. Een programma dat hieraan gekoppeld is, is het ‘Ik Ben Drents Ondernemer’ programma. In dit programma worden bedrijven geholpen met groei en
innovatie. • De RUD Drenthe. Zij kijken bij bedrijven en instellingen toe op de naleving van de regels. Bezoeken van controleurs kunnen bijvoorbeeld een startpunt zijn voor nieuwe wet- en regelgeving die op ondernemers af gaat komen en op die manier alvast geïntroduceerd kan worden. • Ondernemend Assen en Vaart In Assen. Het stimuleren van zon op daken begint bij het enthousiasme van de ondernemer en/of eigenaar van het pand. Vorig jaar is de gemeente in nauwe samenwerking met Ondernemend Assen en de provincie Drenthe een pilot project gestart om specifiek MKB ondernemers te helpen met een zon op de zaak project. Dit wordt gedaan aan de hand van een aantal stappen. Dit begintin elk geval met een ‘klimaatroute-scan’, waarin een goede analyse wordt gemaakt van de mogelijkheden en kansen van een pand. 5. In gesprek Na de presentatie van de RES en Zon op dak zijn we in drie groepen uit elkaar gegaan, in elke breakoutroom werd hetzelfdeonderwerp besproken. De volgende 4 vragen zijn aan bod gekomen: • Wat vindt u van de ambitie van Drenthe? • Wat vindt u van de ambitie van Assen? • We zetten nu in op zonneparken en zon op dak: wat vindt u daarvan? • Welke verdere ideeën of aandachtspunten heeft u over dit onderwerp? Wat vindt u van de ambitie van Drenthe? De ambitie van Drenthe bedraagt 3,45 TWh.
Uit het platform worden wisselende geluiden gegeven met betrekking tot de ambitie van Drenthe. Zo geeft de één aan dat het tempo waarop deze ambitie gerealiseerd gaat worden te hoog ligt, de ander vindt de ambitie prima en zo vindt weer een ander het een behoorlijk ambitieuze bijdrage kijkend naar ons inwoneraantal in Drenthe. In de RES wordt goed gekeken naar de ruimte waar diverse energie opgewekt kan worden. Vanuit het platform wordt er aandacht gevraagd voor particulieren: Waarom worden deze niet meegenomen in de totstandkoming van de RES? Charles Hussels geeft aan dat dit een landelijke keuze is. Ook de kleinere initiatieven worden niet meegenomen. Dat de particulieren en kleinere initiatieven niet worden meegenomen in de RES, neemt niet weg dat elke bijdrage meetelt voor het uiteindelijke doel. Deze worden namelijk wel meegenomen in de totaal plannen voor het Klimaatakkoord. Daarnaast wordt er aandacht gevraagd voor de inspraak van inwoners, is deze ambitie ontstaan in samenwerking met inwoners? Inwoners zijn betrokken geweest in het proces door verschillende enquêtes die uitgezet zijn. Uit deze enquêtes is een advies gekomen. Van dit advies is een rapport gemaakt, waarvan een deel van de adviezen rechtstreeks in het plan van de RES terecht is gekomen. Ook hebben alle betrokken gemeenten input opgehaald bij hun inwoners.
Wat vindt u van de ambitie van Assen? De bijdrage die Assen levert is 0,2 TWh. Op de vraag wat men vindt van de ambitie van Assen, geeft het platform 2 antwoorden:de ambitie is prima en het tempo moet hoger of de ambitie van Assen is in verhouding laag en bescheiden. De leden die aangeven dat de bijdrage in verhouding vrij laag is, geven tevens aan dat dit wel te verklaren is doordat er in Assen weinig land beschikbaar is. Misschien moeten we ook niet te hoog starten, gezien de opgave die nog op ons afkomt. In de RES zijn ook de regionale warmtebronnen in beeld gebracht, zoals geothermie. Het platform vindt dat er te weinig wordt gekeken naar de nieuwe warmtemogelijkheden die er zijn. Is het niet mogelijk om met basaltstenen warmte op te slaan? Hier wordt veel onderzoek naar gedaan, net als naar geothermie. Ook worden er vraagtekens gezet bij de opslag van energie van degrote daken tijdens piekmomenten. Er zijn op dit moment veel ontwikkelingen voor het afvlakken van deze piek. Daarnaast gebruiken bedrijven ook veel energie en deze energie kan dan ook direct gebruikt worden.
We zetten nu in op zonneparken en zon op dak: wat vindt u daarvan? De leden van het platform zijn met betrekking tot deze vraag eensgezind: ze zijn tevreden over het feit dat er eerst voor daken wordt gekozen. Ze geven aan een voorkeur te hebben om eerst alle daken vol te leggen om op die manier zoveel mogelijk de natuur te sparen. Maar wordt de groep ondernemers ook uitgenodigd om hun daken vol te gaan leggen? Jazeker, hoewel een enkeling ook vindt dat het bedrijven wel makkelijker wordt gemaakt dan particulieren. Hier noemt het platform gelijk de grootste uitdaging: de eigendomssituatie bij de panden. Veel ondernemers zijn geen eigenaar van het pand. Dit maakt het voor henzelf ook ingewikkeld. Ze zijn afhankelijk van de vastgoedeigenaar of belegger die achter het pand zit en hele andere overwegingen kan hebben. Het platform vraagt aandacht voor windmolens: zouden we niet ook moeten kijken naar windmolens? De gemeente Assen kijkt ook naar windmolens, hier wordt momenteel onderzoek naar gedaan. De netbeheerders vinden een goede balans tussen wind en zon erg belangrijk. De meningen over windmolens zijn wisselend: de één is voorstander van windmolens, de ander is tegenstander van windmolens. Er worden zorgen geuit over vogels die dood kunnen gaan door windmolens en de ruimte in Assen voor windmolens.
Het platform vraagt aandacht voor een goede locatie: windmolens in het landelijk gebied is geen probleem, maar bij voorkeur niet direct bij mensen in de achtertuin. Welke verdere ideeën of aandachtspunten heeft u over dit onderwerp? Er wordt meegegeven dat de communicatie naar de inwoners duidelijk moet zijn en dat de inwoners wensen meer betrokken te worden bij dit onderwerp. Hierbij wordt gehoopt dat de voordelen van de opgewekte energie voelbaar en merkbaar worden voor de inwoners van Assen. Ook wordt er een aandachtspunt benoemd dat betrekking heeft op een ander aspect: zijn zonnepanelen niet het nieuwe asbest? 6. Ter afsluiting De RES-Drenthe 1.0 is inmiddels door het college vastgesteld. De gemeente hoort graag wat inwoners, ondernemers en andere betrokkenen van de RES en de ambitie van Assen vinden. U kunt via de link https://www.assen.nl/res uw reactie achterlaten. Dereacties worden meegenomen in het voorstel aan de gemeenteraad. Op 17 juni neemt de gemeenteraad een besluit over de RES 1.0. De volgende bijeenkomst zal in het teken staan van de Transitievisie Warmte in de wijk Kloosterveen.
Energiecafé RES 7 april Energiecafé RES –7 april Verslag Energiecafé Onderwerp: Datum:
Regionale Energiestrategie 7 april 2021
Opening De voorzitter opent de vergadering en heet iedereen van harte welkom. Er zijn circa 20 geïnteresseerde aanwezigen. Presentaties
Aan de hand van drie presentaties zijn deelnemers geïnformeerd over de RES 1.0 en de ambitie van de gemeente Assen. 1. Presentatie van Charles Hussels, programmamanager RES Drenthe, over de RES Drenthe 1.0. 2. Presentatie van Geske Barendregt, programmamanager Energietransitie, over de ambitie van Assen. 3. Presentatie van Gerhard Kadijk, adviseur bedrijvenprogramma, over de ambitie voor zon op dak. Vragenronde Na afloop van de presentaties hebben inwoners de gelegenheid gekregen om vragen te stellen. De volgende vragen kwamen voorbij: •
•
•
•
•
•
• •
Wat gebeurt er als de wind niet waait en de zon niet schijnt? Hebben we dan nog wel stroom? Op dit moment zijn we nog niet helemaal afhankelijk van duurzame energie. In de toekomst kunnen we dit op kunnen vangen door de duurzame energie op te slaan. De ontwikkelingen zijn hier volop aan de gang. Denk bijvoorbeeld aan accu’s of waterstof. Dat is iets wat de komende tijd verder onderzocht wordt. Er zitten gaan inwoners aan de klimaattafel. Hoe zijn inwoners toch betrokken bij de RES? Bewoners hebben ook deelgenomen aan de klimaattafel, direct of indirect (via belangenorganisaties. Vanuit de RES is op verschillende manieren gecommuniceerd en geparticipeerd. Onder meer via vragenlijsten en interviews, en ook via de Energie driedaagse konden inwoners meepraten over de RES. Daarnaast organiseren we deze avonden om reacties van inwoners op te halen. Dat hebben we ook het afgelopen jaar ook al eens gedaan. En iedereen kan straks, als de RES door het college is vastgesteld, een reactie geven op de RES. Het huidige beleidskader zonneparken van Assen, onderdeel van onze bijdrage aan de RES, is ook samen met partners en inwoners, opgesteld. Tellen zonnepanelen op je eigen huis niet mee in de RES? De RES gaat over de grootschalige opwek van duurzame energie.
Zonnepanelen op particuliere daken tellen in de berekeningen van de RES niet mee, met dien verstande dat wanneer alle zon op particuliere daken landelijk optelt tot meer dan 7TWh dit landelijk wel wordt meegenomen. Dat neemt niet weg dat panelen op particuliere daken weldegelijk bijdrage aan de totale opwek van duurzame energie en aan het behalen van de klimaatdoelstellingen. Hoe kunnen we het aardgasvrij maken van woningen financieren? Wat het gaat kosten, is afhankelijk van elke individuele situatie. Dat het wat gaat kosten, is wel duidelijk. De gemeente is in gesprek met het Rijk welke tegemoetkoming er vanuit het Rijk kunnen komen. Daarnaast wordt er vanuit het Rijk ook gewerkt aan leningen om huizen te verduurzamen. Op dit moment zijn er bijvoorbeeld subsidies voor het isoleren van je woning of de aanschaf van een warmtepomp. Hoe zijn jullie er toe gekomen om zo in te zetten op zon op dak en verhoudingsgewijs ‘kleinschalige’ zonneparken? Assen is een stad met een klein buitengebied. Als stad hebben we relatief veel oppervlak en dat willen we graag optimaal voor deze opgave benutten. Ons landelijk gebied heeft vele kwaliteiten waar we ook voorzichtig mee om willen gaan.
Bij de opstelling van ons Beleidskader Zonneparken hebben we dan ook gewerkt met de zonneladder, waarbij we vooral inzetten op trede 2 en 3 (dubbelgebruik en restruimtes) en trede 4 (agrarische gronden) niet gebruiken. Ook dat proberen we zo efficiënt mogelijk te doen, zodat we het landschap zo veel mogelijk kunnen behouden. In hoeverre zijn jullie op de hoogte van de plannen van Noordenveld? Hier liggen op dit moment plannen om op de grens van de gemeente Assen een groot zonneveld te maken. De gemeente is op de hoogte van deze plannen. Houd u nog rekening met het verhoogde brandgevaar bij zonnepanelen ? Als zonnepanelen op een juiste manier geïnstalleerd worden, zijn ze niet brandgevaarlijk. Wat is tegenwoordig de levensduur van een zonnepaneel? Zijn deze daarna te recyclen?
Zonnepanelen zijn te recyclen. De levensduur is gemiddeld 25 jaar. Het rendement gaat wel iets omlaag. Recyclen is een aandachtspunt, dit wordt onderzocht door de markt. • Kunnen we parkeerplaatsen overkappen met zonnepanelen bijvoorbeeld? Ja, dat kan. Dit is bijvoorbeeld al gedaan bij een deel van de parkeerplaatsen op het TT-circuit. Wellicht zijn er meer kansen in Assen om dit te gaan doen. • Kan het netwerk het wel aan? Is dit onderzocht? De netbeheerders zitten aan tafel bij de Drentse Energietafel en is betrokken bij de RES. De netbeheerder gaat inspelen op het bod dat Drenthe neerlegt en werkt aan uitbreiding van de capaciteit van het netwerk waar nodig. In gesprek Vervolgens zijn we in gesprek gegaan. De volgende drie vragen zijn aan bod gekomen: Wat vindt u van de ambitie van Drenthe? Hier zijn geen opmerkingen op. Wat vindt u van de ambitie van Assen? En de inzet op zonne-energie? De inzet op zon op dak wordt goed ontvangen. Terugkerend item tijdens het energiecafé zijn de daken van particulieren. Deze vallen niet onder de RES, maar deelnemers vinden wel dat hier meer op ingezet kan worden. Welke verdere ideeën of aandachtspunten heeft u over dit onderwerp? Er worden een aantal suggesties en aandachtspunten meegegeven. Communiceer in het vervolgtraject ook met ‘herkenbare’ voorbeelden voor inwoners.
Praat bijvoorbeeld niet over Terra Watturen etc., maar vertaal dit naar hectares / voetbalvelden. Dan wordt de impact duidelijker. Daarnaast wordt er een opmerking gemaakt om rekening te houden met de ‘afvoer’ van zonnepanelen die op zijn.
Energiecafé 28 april Energiecafé RES –28 april Verslag Energiecafé 2 Onderwerp: Datum:
Regionale Energiestrategie 28 april 2021
Opening De voorzitter opent de vergadering en heet iedereen van harte welkom. Er zijn circa 10 geïnteresseerde aanwezigen. Presentaties Aan de hand van twee presentaties zijn deelnemers geïnformeerd over de RES 1.0 en de ambitie van de gemeente Assen. 1. Presentatie van Charles Hussels, programmamanager RES Drenthe, over de RES Drenthe 1.0. 2. Presentatie van Gerhard Kadijk, adviseur bedrijvenprogramma, over de ambitie van Assen in de RES en specifiek voor zon op dak. Vragenronde
•
•
•
• •
•
• •
Waarom halen we de zonne-energie niet uit zuid Europa bijvoorbeeld via (opslag en transport) waterstof. Vele vliegen in een klap? Zuid Europa zal ook energie willen opwekken voor eigen gebruik. Elektriciteit omzetten naar waterstof kost best veel energie. Bovendien moet het dan nog getransporteerd worden. We willen als Nederland ook onze eigen verantwoordelijkheid nemen. Waar blijft het onderwijs aan de overlegtafel ten aanzien van de RES? Samen met Drentse onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties onderzoeken we de komende periode de mogelijkheid voor het opzetten van verschillende onderwijsprogramma’s over de Drentse energietransitie. Een deelnemer geeft aan dat er veel kennis en kunde zit bij studenten, ze hebben ook ideeën over bijvoorbeeld opslag. Charles heeft aangeboden dat hij graag wil kijken of hij studenten nu al een plek kan geven in de plannen en uitwerkingen. Waarom uiterlijk pas formele borging voor 1-1-2025? Formele borging kost tijd: maken beleid, visies en bestemmingsplannen en procedures. Assen heeft al een beleidskader zonneparken, waarop onze ambitie voor de RES deels is gebaseerd. Hoe werkt peakshaving met zonne-energie? Plannen? We produceren straks stroom op de momenten dat het niet gebruikt kan worden. Waterstof kan hier uitkomst bieden als bufferoptie.
Ik vroeg mij af of er ook al nagedacht is over wat we gaan doen als panelen opgeruimd moeten gaan worden? Er is een opruimplicht, dat staat in de RES benoemd. Daarnaast willen we ook meer circulariteit. Dat werken we uit in de RES 2.0. Hoe gaat het dan straks, als alle zonnepanelen tegelijkertijd worden opgeruimd? Ook dit wordt meegenomen in de volgende stappen. Waarom geen opwekking van windenergie, bijvoorbeeld achter op het TT-circuit? Gaat Assen nog inzetten op windenergie? Ik zag wel mogelijkheden op een kaart bij de omgevingsvisie. En hoe zit het met omliggende gemeenten in Drenthe? De ambitie van gemeente Assen in de RES is gericht op zonne-energie. Wel zijn we aan het verkennen óf er mogelijkheden voor windenergie in Assen zijn. Dit doen we in een integrale verkenning waar gekeken wordt naar mogelijkheden voor energie en de opgaven voor klimaatadaptatie, de ontwikkeling van natuur en landbouw. Kan de tabel in de presentatie geduid worden? ‘aanvullende ambitie’ Dit is het traject om meer zon om gebouwen te stimuleren. Biomassacentrales: wordt dit niet meegenomen in de RES? Die hebben we nu niet in beeld. We blijven wel met elkaar zoeken hoe de markt zich ontwikkelt en welke initiatieven op de markt komen. Daarbij houden we ook rekening met de omgeving. In Drenthe zijn daar ook nog geen uitspraken over gedaan. Er is wel potentie van mestvergisters.
Opmerking deelnemer: dit moet volgens mij als laatste optie worden meegenomen. Dit kan erg gevaarlijk zijn. Ook geen optie i.v.m. CO2 uitstoot.
Discussieronde Wat vindt u van de ambitie van Drenthe? • Hoe verhoudt Drenthe zich t.o.v. de rest van Nederland? Bijv. de Randstad. In Drenthe hebben we ruim 11 TerraWatt nodig. We kunnen met deze ambitie nog lang niet onze eigen broek ophouden. Zouden we niet meer zelfvoorzienend moeten zijn? Wat we niet verbruiken, hoef je ook niet op te wekken. Wat vindt u van de ambitie van Assen? En de inzet op zonne-energie? • Ik denk dat dit goed is. Dat is ook het minst hinderlijk! • Ik zou ook zeker inzetten op zonne-energie. Assen heeft weinig grond, dus inzet op zon op dak is ook erg goed.
• • •
•
Ook voorstander van zonne-energie. Lastig inschatten hoe ‘goed’ de ambitie is. Houd wel rekening met de opslag en het opruimen van de zonnepanelen. Reactie: dit wordt meegenomen in de volgende RES. Zonde dat de daken van huizen niet worden meegenomen. Dit wordt in andere plannen wél meegenomen. De infrastructuur is onderbelicht. Is hier wel aandacht voor? Dit is een ingewikkeld verhaal. Er zijn veel innovaties. Een heel hoofdstuk binnen de RES gaat hierover. Hiervoor is onderzoek gedaan door de netwerkbeheerder. Er moet nog flink geïnvesteerd worden in het net de komende jaren. Het gaat er ook om hoe je de energie vervoert. Het kan bijvoorbeeld ook naar bedrijven gaan die veel energie verbruiken. Ik vind het een goed punt dat de hoofdstad van Drenthe het voortouw neemt om deze ambitie te klaren en daarmee ook een voorbeeld is voor de rest van Drenthe / Nederland. Kijk wel hoe dit efficiënt kan.
Bijlage 1 Reactie van de Natuur- en Milieufederatie Drenthe en Drentse KEI
Bijlage 2 Volledige Reactie van de werkgroep Duurzaam Kloosterveen Van: de werkgroep Duurzaam Kloosterveen
11 mei 2021
Betreft: Reactie Duurzaam Kloosterveen op de RES 1.0 van Drenthe De werkgroep Duurzaam Kloosterveen heeft kennis genomen van de Regionale Energie Strategie 1.0 versie 1 april 2021 (RES) voor Drenthe. De energie transitie gaat grote impact hebben in Drenthe en daarmee ook in Assen. In deze reactie leggen wij in het bijzonder onze focus op de mogelijke consequenties voor de wijk Kloosterveen in Assen. Wij realiseren ons dat de RES niet specifiek voor de wijk Kloosterveen geschreven is. Toch denken wij dat het juist belangrijk is de gevolgen op wijk niveau in kaart te brengen. Duurzaam Kloosterveen is van mening dat de energie transitie alleen succesvol kan zijn als er samen met burgers naar oplossingen wordt gezocht die werkbaar zijn op wijk niveau. Duurzaam Kloosterveen vind het goed dat met deze RES een begin gemaakt wordt om de gevolgen van de energie transitie voor de inwoners van Drenthe in kaart te brengen. Op basis van de in de RES genoemde ambitie voor het opwekken van zon en wind energie is te concluderen dat de provincie Drenthe, nog los van het benutten van ruimte op daken, zoekt naar locaties voor ongeveer 80 grote windmolens (8 MW met tip hoogte 190 meter) en locaties met een totale omvang van ongeveer 2500 voetbalvelden voor zonnepanelen. Dit vraagt veel ruimte en ook grote aanpassingen aan de energie infrastructuur en het landschap in Drenthe.
Aanpassingen die ook allemaal betaald moeten worden. Het is dus duidelijk dat de impact van deze plannen voor de burgers zowel als bewoner, energie gebruiker als belastingbetaler zeer groot is. Na het lezen van deze RES vragen wij aandacht voor de volgende punten. Het proces – betrek bewoners bij vervolg activiteiten Bij het schrijven van de RES zijn geen partijen betrokken geweest die rechtstreeks de belangen van (wijk)bewoners vertegenwoordigen. Toch heeft de energietransitie een grote impact op burgers: middels aanpassingen aan hun woning, een permanente verandering van het landschap, overlast van geluid en werkzaamheden voor aanpassingen aan hun woning als ook extra belastingen en tarieven om de transitie te betalen. Daarom moet de participatie van burgers centraal staan. De RES is een levend document er komen dus nog vervolg activiteiten. Onze oproep is om bij deze vervolg activiteiten nadrukkelijk de wijk bewoners te betrekken. De status van de RES – inspraak moet mogelijk blijven. Weliswaar heeft de RES geen juridische status, maar in het document staan veel “visies” en “beleidskeuzen”. Duurzaam Kloosterveen is bezorgd dat het RES gebruikt gaat worden als een soort “regeerakkoord” waarin keuzes al op voorhand zijn vastgelegd en dichtgetimmerd. De inspraak van bewoners in de vervolg activiteiten wordt dan heel beperkt.
Wij zouden dit onwenselijk vinden en menen daarom dat de gemeente geen beroep zou moeten doen op “afspraken in de RES”. De deur naar betekenisvolle inspraak moet open blijven staan voor wijk bewoners. Groene Waterstof – sluit Assen aan op de waterstof infrastructuur Duurzaam Kloosterveen vind de aandacht voor waterstof in de RES voor de regio Assen veel te beperkt. Waterstof heeft de potentie om het huidige aardgas te vervangen en “hoge temperatuur warmte” te leveren aan woningen. Hoge temperatuur warmte is voor veel woningen in Kloosterveen en daarbuiten van belang omdat daarmee tegen veel lagere kosten dan met de “lage temperatuur warmte” van een warmtepomp een woning geschikt kan worden gemaakt om in 2050 aardgas vrij te verwarmen. Wij begrijpen dat het nog een aantal jaren zal duren voordat waterstof voldoende
beschikbaar zal zijn. Toch vragen wij nadrukkelijk om voor te sorteren op een aansluiting van Assen op de toekomstige waterstof infrastructuur. In de RES worden alleen projecten in Hoogeveen en Emmen genoemd, wij vinden het van belang dat ook Assen tijdig aansluit op het waterstof netwerk en dat serieus gekeken wordt naar mogelijkheden voor waterstof in de wijk Kloosterveen. Inwonersparticipatie bij energieprojecten – zorg voor realistische mogelijkheden In de RES wordt terecht aandacht gevraagd voor financiele participatie van bewoners en gedeeltelijk lokaal eigendom bij energieprojecten. Duurzaam Kloosterveen is voor lokale participatie en vraagt de gemeente dit beleid verder uit te werken. Wel merken wij op dat als huishoudens een grote investering gevraagd wordt om hun eigen woning van het gas af te halen er in de praktijk voor veel mensen geen geld meer over is om te participeren in lokale energieprojecten. Dit onderstreept nogmaals het belang om een oplossing te kiezen voor Kloosterveen die kosten efficient is voor huiseigenaren en huurders. Delen van opbrengsten - zorg voor concrete plannen Duurzaam Kloosterveen is het er mee eens dat een deel van de financiële opbrengsten van energieprojecten ten goede moet komen aan de regio. Duurzaam Kloosterveen vraagt de gemeente hiervoor met concrete plannen te komen.
Recycling – zorg tijdig voor oplossingen In relatief korte tijd moeten veel windturbines en zonneparken worden aangelegd. In deze RES wordt ons inziens te weinig aandacht besteed aan de impact die het over ca. 20 jaar verwijderen en vervangen van deze energie infrastructuur gaat hebben. Waar gaan tegen die tijd de dan afgedankte windturbines en zonnepanelen heen? Hoe worden die gerecycled en hoe wordt het landschap hersteld? Wie gaat de kosten hiervan betalen? Duurzaam Kloosterveen roept op om hier tijdig uitvoerbare afspraken over te maken met buurtbewoners en eigenaren van energie infrastructuur zodat er geen afval achterblijft in de provincie. Opslag van stroom – meer aandacht voor het energiesysteem is nodig In de RES wordt beperkt aandacht besteed aan het probleem van opslag van stroom. Zon en wind energie leveren stroom niet op het moment dat huishoudens dit nodig hebben voor verwarming. Met name bij all-ellectric oplossingen worden huishoudens afhankelijk van levering van grotere hoeveelheid stroom in de winter, ook als het niet waait. De beschikbare stroom opslag en transport capaciteit is hiervoor nu niet aanwezig. Ook in dit kader is meer aandacht voor de rol die waterstof in Assen kan spelen om dit probleem op te lossen aan te bevelen.
In deze context vinden wij het uitdrukken van duurzaam opgewekte energie in het “aantal huishoudens” dat daarmee kan worden bedient ook verwarrend. Immers deze vergelijking gaat volledig voorbij aan het verschil in opwek- en verbruiksmoment. Daarnaast wordt meestal vergeleken met het huidige elektriciteitsverbruik per woning, terwijl dat juist door elektrische auto’s en warmtepompen fors zal gaan stijgen. Duurzaam Kloosterveen vraagt daarom om een integrale systeem oplossing die ook opslag en transport van energie meeneemt. Transport van stroom - wie gaat betalen? De netbeheerders geven in de RES aan dat zij de transportcapaciteit voor ambitie van de RES regio Drenthe kunnen realiseren, maar dat daarvoor stevig moet worden geïnvesteerd. De kosten hiervan zullen conform de geldende regelgeving worden doorberekend in de transporttarieven die door burgers en bedrijven betaald moet worden. De huishoudens gaan dus naast de investeringen in hun eigen woning ook flink meebetalen aan de aansluiting van wind en zonneparken en aan de aanpassingen van het stroomnet in Drenthe. Duurzaam Kloosterveen vraagt om meer duidelijkheid over de financiele en praktische consequenties van uitbreiding van infrastructuur. Bijvoorbeeld: •
Hoe hoog zijn de extra kosten en hoeveel duurder wordt het transport van gas en stroom voor huishoudens?
•
Gaan huishoudens in Drenthe betalen voor de kosten van de aansluiting van wind en zonneparken op het regionale net ten behoeve van stroom die buiten de provincie zal worden afgenomen? • Hoeveel straten moeten opengebroken worden en welke overlast geeft dit? • Hoeveel groter worden de HS/MS stations en waar gaan extra hoogspanningsleidingen komen? Geen windmolens in de gemeente Assen Deze RES 1.0 voorziet geen wind energie binnen de gemeente grenzen van Assen, en eveneens niet direct rond Assen. Duurzaam Kloosterveen is het daar mee eens. Hoge windmolens passen niet in Assen. We spreken dan ook op voorhand de hoop uit dat we windenergie niet toch terug zien komen in volgende versies van de RES. Enige zorg daarover bestaat vanwege de door de gemeente Assen opgestelde energie-potentiekaart (zie bijlage). Hierin zijn zoekgebieden ten westen en ten noorden van de gemeente Assen ingetekend ook in de buurt van de wijk Kloosterveen. Duurzaam Kloosterveen vraagt de gemeente niet te zoeken naar windgebieden in en rond Assen. Zeijerveen uitbreiding MS/HS station - voorkom overlast De RES beschrijft dat op het Zeijerveen HS/MS station na uitbreiding een deel van de RES-bijdrage kan worden aangesloten. Het station Zeijerveen is direct naast de wijk Kloosterveen gelegen.
Duurzaam Kloosterveen vraagt de gemeente Assen ervoor te zorgen dat aanpassingen en uitbreidingen van dit station niet tot laag frequent geluid (bromtonen) of andere (geluids)overlast gaan zorgen in de wijk. Uitbreiding elektriciteitsnetwerk ook in Kloosterveen? De RES beschrijft dat vooral bij all-electric verwarming van woningen het elektriciteit netwerk lokaal moet worden verzwaard. Duurzaam Kloosterveen heeft al aangegeven dat alleen een all-ellectric oplosssing vanwege ondermeer de hoge kosten per huishouden geen bespreekbare oplossing voor Kloosterveen is. Duurzaam Kloosterveen constateert dat ook het stroom netwerk van Kloosterveen zonder aanpassingen niet geschikt is. Wij zien dit als een aanvullend argument dat de gemeente zich niet alleen op een all-ellectric oplossing voor Kloosterveen moet richten. Duurzaam Kloosterveen vraagt om in de uitwerking van de RES meer aandacht te besteden aan de consequenties van aanpassingen aan lokale elektriciteit of gas netwerken op de leefbaarheid in de wijk. Verder zouden we graag zien dat er duidelijkheid komt over de geschiktheid van het gasnetwerk in Kloosterveen voor toekomstig waterstof gebruik. Tot slot deze RES maakt duidelijk dat er grote veranderingen nodig zijn om de energie transitie vorm te geven.
Betrokkenheid van burgers bij oplossingen voor hun eigen wijk is daarbij essentieel Duurzaam Kloosterveen zal zich inzetten om met de gemeente werkbare oplossingen voor de wijk Kloosterveen te ontwikkelen. Namens de werkgroep Duurzaam Kloosterveen Bijlage Kaart zoekgebieden wind gemeente Assen
Bijlage 3 Volledige inwonersreactie – binnengekomen via de griffie