CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

5. RES 1.0 - Reacties publicatie RES met voorstel voor beantwoording.pdf

Raadsvergadering 17 juni 2021, gemeente AssenBij agendapunt: RES 1.017.619 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Bijlage 4 - Reacties op de Regionale Energiestrategie 1.0 regio Drenthe Via de website van de gemeente Assen konden geïnteresseerden van 15 april tot 15 mei een reactie op de RES indienen. Dat is gedaan door 9 inwoners. Naast de reacties die binnengekomen zijn via de website, zijn er ook 2 reacties binnengekomen via de griffier. Ook de Natuur- en milieufederatie Drenthe heeft, samen met de Drentse KEI, een reactie ingediend. Al deze reacties zijn in deze bijlage gebundeld en voorzien van beantwoording. Na vaststelling van de Regionale Energiestrategie 1.0 regio Drenthe, ontvangen de respondenten een reactie van de gemeente. Er is een drietal digitale bijeenkomsten gehouden waarin de Regionale Energiestrategie is besproken met inwoners. Op 31 maart is er een bijeenkomst geweest over de RES met het Asser energieplatform (de groep van 50 inwoners die meedenken over de energietransitie). Op 7 en 28 april zijn webinars georganiseerd voor alle inwoners. De verslagen van deze bijeenkomsten zijn in deze bijlage opgenomen. De inspraakreacties van inwoners wijzen uit dat we met de ambitie en inzet van ‘zon op dak’ en ‘zon op land’ goed aansluiten bij de wensen van inwoners, maar dat er in de uitwerking aandacht nodig is voor opslag, netcapaciteit, betaalbaarheid, het betrekken van inwoners en het behoud van het landschap.

Deze aandachtspunten nemen we mee in het proces van de RES 2.0 en in de verdere uitwerkingen van ons gemeentelijk beleid en projecten.

Inhoud Reactie van Natuur- en Milieufederatie Drenthe en Drentse KEI ............................................................................................................................................................. 3 Inwonersreacties - binnengekomen via www.assen.nl ............................................................................................................................................................................. 3 Reactie van de werkgroep Duurzaam Kloosterveen – binnengekomen via de griffie .............................................................................................................................. 8 Inwonersreactie – binnengekomen via de griffie.................................................................................................................................................................................... 12 Reactie Vereniging Eigen Huis ................................................................................................................................................................................................................. 23 Verslagen digitale bijeenkomsten ...........................................................................................................................................................................................................

24 Energieplatform 31 maart ................................................................................................................................................................................................................... 24 Energiecafé RES 7 april ........................................................................................................................................................................................................................ 27 Energiecafé 28 april ............................................................................................................................................................................................................................. 29 Bijlage 1 Reactie van de Natuur- en Milieufederatie Drenthe en Drentse KEI ....................................................................................................................................... 32 Bijlage 2 Volledige Reactie van de werkgroep Duurzaam Kloosterveen ................................................................................................................................................ 41 Bijlage 3 Volledige inwonersreactie – binnengekomen via de griffie ..................................................................................................................................................... 45

Reacties

Beantwoording

Reactie van Natuur- en Milieufederatie Drenthe en Drentse KEI De reactie van de Natuur- en Milieufederatie Drenthe (NMF Drenthe) en de Drentse KEI is als bijlage toegevoegd. Samengevat: De Natuur- en Milieufederatie Drenthe (NMF Drenthe) start met een bericht aan Financiële participatie en lokaal eigendom zijn niet afdwingbaar. Dergelijke afspraken gemeente Assen. De NMF Drenthe complimenteert de gemeente met het kunnen ook niet in een anterieure overeenkomst worden vastgelegd. De anterieure realistische bod en het bestaande beleid. Daarnaast vragen ze aandacht voor overeenkomst wordt geregeld in de Grondexploitatiewet (afdeling 6.4 van de Wro). Hierin afstemming met omliggende gemeenten voor clustering van energieprojecten. Dit kunnen alleen kosten met betrekking tot grondexploitatie worden verhaald. Dit zouden wij wordt ook genoemd in de algemene opmerkingen, waarbij ze de provincie vragen graag anders zien. Daarom hebben we de aandachtspunten 13 en 14 opgenomen. de regie hiervoor op te pakken. Gemeente Assen zal financiële participatie bij energieprojecten wel altijd bespreken met een initiatiefnemer. Wij zullen wel eisen stellen aan de procesparticipatie en de De algemene opmerkingen van de NMF Drenthe en de Drentse KEI gaan vooral over landschappelijke inpassing. Dit doen we in het kader van de omgevingsvergunning.

de uitwerking van de RES in de omgevingsvisies, omgevingsplannen en andere beleidskaders. Daarbij vragen ze vooral aandacht voor landschappelijke inpassen en De gemeente Assen blijft in gesprek met de Energiecoöperatie Duurzaam Assen (lid van de burgerparticipatie. Drentse KEI). Op dit moment zijn zij partij in de ontwikkeling van de zonneparken Assen Zuid en zandwinplas Ubbena. De NMF Drenthe is als adviseur betrokken bij deze projecten. Voor burgerparticipatie zien beide partijen het liefst dat gemeenten het voortouw nemen in participatie bij energieprojecten. Ook willen ze dat gemeenten financiële Wij onderschrijven de opmerkingen van NMF Drenthe en de Drentse KEI en zullen hier dan participatie en lokaal eigendom afdwingen. ook gehoor aan geven, voor zover mogelijk binnen de wettelijke kaders.

Inwonersreacties - binnengekomen via www.assen.nl Zoals ik tijdens de informatie avond al een paar keer opgemerkt heb, ontbreekt het bufferen van de opgewekte elektrische energie in deze energiestrategie. • U zet kennelijk in op de grootschalige opwekking van elektriciteit vanuit zonneen windenergie. • De huidige reguliere elektriciteitsopwekking is vraag gestuurd. Er wordt energie geproduceerd op de moment dan daar behoefte aan is. • Zonne en windenergie zijn aanbod gestuurd. Er wordt energie opgewekt op momenten dat daar geen behoefte aan is. • Zolang deze zonne- en windenergie nergens gebufferd of opgeslagen kan worden, is deze hele strategie zinloos. • Het heeft geen nut om zonne- of windenergie op te wekken op momenten dat daar geen behoefte aan is. • Nogmaals: het elektriciteitsnet is geen buffer. Alle elektriciteit die daar op een zeker moment in gaat moet er op dat zelfde moment ook weer uit.

De RES gaat met name in op grootschalige opwek van duurzame energie met zon en wind. Deze hernieuwbare elektriciteit is inderdaad afhankelijk van het weer, het moment op de dag en het seizoen, wat gevolgen heeft voor het gebruik van het elektriciteitsnetwerk. De netbeheerders zijn verantwoordelijk voor voldoende capaciteit op het net en zij gaan op basis van de RES aan de slag met uitbreiding en verzwaring van het net. De RES geeft daartoe een concreet toekomstbeeld voor het volume duurzaam opgewekte elektriciteit in 2030. Er zijn echter nog diverse onzekerheden, zoals u ook schetst, zoals de ontwikkeling van de elektrificatie van mobiliteit, bedrijfsprocessen en de warmtevoorziening tot 2030. Binnen de met de RES opgestarte samenwerking in de regio blijft dit een voortdurend aandachtspunt. Onderdeel daarvan is het ontwikkelen van een routekaart voor netcapaciteit die periodiek herijkt wordt op grond van recente ontwikkelingen en plannen. De energie op het netwerk moet in balans zijn van vraag en aanbod. Wanneer het netwerk ‘vol’ raakt, wordt momenteel bijgestuurd door de elektriciteitsproductie in

•

• • • •

Ook het doorkoppelen van elektriciteitsnetten is nog steeds geen buffer, het maakt de energie voorziening alleen maar minder stabiel en meer gevoelig voor storingen. Plannen zoals opwekken van waterstof en dat als buffer te gebruiken zijn technisch nog lang niet ontwikkeld. Het is beter om eerst buffermogelijkheden te ontwikkelen en daarna pas iets aan deze alternatieve energieopwekking te doen. Het geld dat nu besteed wordt aan de opwekking van de energie zonder adequate buffering is weggegooid geld. U geeft in de rapportage al aan dat er congestie op kan gaan treden. Maar ik mis een goede oplossing van dit probleem.

U noemt in punt 5.9 dat dit haalbaar en betaalbaar moet zijn. Dat aspect zie ik nergens concreet in de plannen terug.

Heb vorige week een energiecafe bijgewoond. Vind dat we ook de gemiddelde burgers moeten meenemen ipv alleen bedrijven en ook zorgen dat dit betaalbaar is. Zoals subsidies en tegemoetkomingen voor diverse aanpassingen van de woning. Er zijn veel daken ook die benut kunnen worden van particulieren dus waarom dit niet aantrekkelijker maken zodat dit bekostigd gaat worden.

Ik zou liever zien hoe je goedkoop als huis eigenaar zonne-energie kan krijgen. Als huurder gaat het via de verhuurder.

Ik mis in het verhaal wat precies nodig is qua ambities en hoe dat is vastgesteld. Ik had graag gezien hoeveel besparing te bereiken is via diverse wegen (isolatie, elektriciteitsbesparende voorzieningen etcetera). Transitie van warmte naar elektrisch of vice versa kan een verandering van behoefte betekenen. Dan pas kan de vraag naar warmte en de vraag naar elektrisch worden bepaald. De restwarmte

gascentrales te verlagen. Zo wordt het netwerk dus gebruikt als ‘buffer’. Naarmate de hoeveelheid hernieuwbare energie groter wordt, zal het balanceren van vraag en aanbod moeilijker worden en wordt opslag van energie belangrijker. De ontwikkelingen hierin gaan snel. Zo bestaat er al een accu die op bedrijfsniveau in te zetten is en binnen 7 jaar terugverdiend wordt. Dit kan binnenkort al ingezet worden op plekken waar netcongestie is. Een kenmerk van de energietransitie is dat ontwikkelingen gelijktijdig plaatsvinden. We kunnen en willen niet wachten totdat alles uitgedacht is. Neem de zonnepanelen op daken van inwoners: ook deze ontwikkeling gaat razendsnel, met dank aan de koplopers die hier jaren geleden gewoon mee begonnen zijn. Er vindt nog heel veel innovatie plaats, ook op het gebied van energieopslag. Ondertussen wordt het elektriciteitsnetwerk de komende jaren flink uitgebreid om hier op voor te sorteren. Haalbaar en betaalbaar in 5.9 gaat in op de warmtetransitie. In Assen hebben wij dit als uitgangspunten benoemd in de Transitievisie Warmte. Ook voor andere gemeenten in Drenthe is dit een belangrijk uitgangpunt, vandaar dat dit ook in de RES benoemd is. Binnen de RES wordt gewerkt aan plannen voor grootschalige zonne- en windenergie en warmte.

De RES gaat niet over de opwek van zon op particuliere daken (kleinschalige opwek) of over andere duurzame aanpassingen aan particulier woningbezit. Dit zijn echter wel degelijk doelen uit het landelijke, provinciale en gemeentelijke beleid. Hiervoor maken we andere plannen, zoals bijvoorbeeld de Transitievisie Warmte. Niet alleen bedrijven worden ondersteund (zoals bij zon-op-de-zaak), ook onze inwoners willen we graag informeren, motiveren en activeren om aan de slag te gaan. Dit doen we onder meer met onze campagne ‘met energie aan de slag’. Via ons Drents Energieloket geven we huiseigenaren uit Drenthe onafhankelijk advies om energie te besparen en hun woning stap voor stap te verduurzamen. Ook is hier een overzicht van alle landelijke, provinciale en gemeentelijke regelingen te vinden met financieringsmogelijkheden. De energietransitie heeft meerdere aspecten de u benoemd in uw reactie: besparen van energie, onze toekomstige energievraag, uitgesplitst in warmte en elektriciteit, en vervolgens met welke duurzame bronnen of opwekmogelijkheden we hier in gaan voorzien. Hiervoor maken we verschillende plannen en studies. Het Klimaatakkoord is het integrale vertrekpunt. De RES gaat voornamelijk over de opwek van grootschalige

bij aterro en domo en emmtech en. is ook afhankelijk van de ontwikkelingen aldaar (bij domo neemt de beschikbare warmte in de tijd af). Onderscheid tussen LT en HT warmte is ook relevant. Bij mij leven nog veel vragen en ik kan derhalve het rapport lastig interpreteren.

duurzame energie met zon en wind. Dit plan maken we op regionaal niveau. Op gemeentelijk niveau hebben we net een Transitievisie Warmte opgesteld, waarin een globale route schetsen hoe we richting 2050 onze gebouwen op een andere manier kunnen verwarmen. Ook werken we aan een actualisatie van onze Visie Energietransitie, waarin we ingaan op ons toekomst verbruik over alle sectoren in onze gemeente. De RES gaat dus over één van de onderdelen van de energietransitie. Om u enig inzicht te geven in de ambities en getallen: in Drenthe wordt ongeveer 14,3 TWh aan energie verbruikt (incl warmte). De Drentse ambitie is 3,45 TWh. Dat is ongeveer 24% van het verbruik. Dat betekent dat we met de huidige ambitie er nog lang niet zijn. Iedere 2 jaar wordt opnieuw gekeken naar de ambitie en het verbruik in Drenthe. Indien nodig wordt de ambitie aangepast. Gemeenten zijn nog volop bezig met hun warmteplannen. Het onderdeel warmte krijgt daarom een nadere uitwerking in de RES 2.0. Tenslotte onderschrijven we uw punt over besparen: energie die niet wordt gebruikt, hoeft ook niet worden opgewekt. Daarom blijft besparen heel belangrijk. Inwoners en bedrijven informeren we hierover, met als doel hen te motiveren en activeren om hier mee aan de slag te gaan. Gemeente Assen heeft een goed gesprek gehad met de persoon die deze reactie heeft ingediend, waarin e.e.a. is opgehelderd.

Zonne energie vanaf gebouwen (daken, eventueel straks ramen en buitenwanden) is prima. Zonneparken is een zeer slechte zaak mbt benutting van grond zowel milieutechnisch als mbt schaarste in velerlei opzicht. Windmolens is al helemaal geen goed idee; dat blijkt uit de reacties vanuit de medische wereld en de mensen die er last van hebben of krijgen; het is ook de vraag of de energie die nodig is voor de beton, de molen zelf, het transport, de bouw het onderhoud enz wel CO2 bespaart Zeer waarschijnlijk niet of maar zeer weinig tov de nadelen. De waan van de dag is een slechte raadgever. China bouwt nog steeds kolencentrales. Waarom zo'n haast in zo'n klein land om zoveel mogelijk oppervlak te offeren? Kerncentrales of (voorlopig gas-centrales) zijn zinvoller.

Fijn dat u onze ambitie om in te zetten op het zoveel mogelijk benutten van onze daken voor de opwek van grootschalige zonne-energie ondersteunt. Onze ambitie in Assen bestaat daarnaast uit het realiseren van enkele zonneparken. Bij deze zonneparken werken we volgens de zonneladder, zoals we die hebben opgenomen in ons beleidskader ‘zonneparken in Assen’ (2018): • Trede 1: We starten op de ladder met de prioriteit: zon-op-daken. Het gaat om zowel bedrijfsdaken als particulieren daken. • Trede 2: Daarna is dubbelgebruik van ruimte aantrekkelijk. Denk hierbij aan parkeerterreinen of zandwinplassen. • Trede 3: Voor grondgebonden initiatieven richten wij ons vervolgens op de gronden langs wegen, onder hoogspanningskabels, geluidswallen, zandafgravingen en bijvoorbeeld braakliggende grond bestemd voor bedrijven. • Trede 4: Pas daarna kunnen wij ons richten op agrarische grond.

Het beleidskader voor zonneparken richt zich op locaties in tredes 2 en 3. De gemeente Assen heeft in haar bijdrage aan de RES geen doelstelling voor windenergie opgenomen. We sluiten echter niet uit dat windenergie mogelijk een optie is voor de toekomst. De eventuele mogelijkheden onderzoeken we in een integrale verkenning waarbij niet alleen naar energie wordt gekeken, maar ook naar het landschap, onze klimaatopgave en overige ontwikkelingen in het landelijk gebied. Een van de aandachtspunten bij de ontwikkeling van duurzame energie is namelijk de balans in het systeem: zonne-energie wordt voornamelijk in de zomer opgewekt en windenergie de andere seizoenen. Uw aandachtspunten – gezondheid, milieu-impact en circulaire bouw – zijn hierbij terecht. Wat China betreft: ook hier gaan de duurzame ontwikkelingen snel. Nederland heeft samen met een kleine 200 landen het Klimaatakkoord ondertekend en aan de hand daarvan werken wij richting een CO2 neutraal 2050. Er kunnen nog talloze zonnepanelen op daken van woningen, kantoorgebouwen en m.n. de vele grote distributiecentra die langs snelwegen en op grote bedrijfsterreinen staan. Het landschap moet zoveel mogelijk gespaard, absoluut geen weilanden en meren vol met panelen. Ik vind dat de landelijke overheid hier veel meer sturing aan moet geven via wetgeving.

Wij vinden het belangrijk dat zoveel mogelijk daken worden benut voor de opwek van zonne-energie. Dit is echter niet voldoende om te kunnen voorzien in onze energiebehoefte. Daarom bestaat onze ambitie in Assen daarnaast uit het realiseren van enkele zonneparken. Bij deze zonneparken werken we volgens de zonneladder, zoals we die hebben opgenomen in ons beleidskader ‘zonneparken in Assen’ (2018): • Trede 1: We starten op de ladder met de prioriteit: zon-op-daken. Het gaat om zowel bedrijfsdaken als particulieren daken. • Trede 2: Daarna is dubbelgebruik van ruimte aantrekkelijk. Denk hierbij aan parkeerterreinen of zandwinplassen. • Trede 3: Voor grondgebonden initiatieven richten wij ons vervolgens op de gronden langs wegen, onder hoogspanningskabels, geluidswallen, zandafgravingen en bijvoorbeeld braakliggende grond bestemd voor bedrijven. • Trede 4: Pas daarna kunnen wij ons richten op agrarische grond. Het beleidskader voor zonneparken richt zich op locaties in tredes 2 en 3. De provincie stuurt op meervoudig grondgebruik, waarbij een zonnepark gecombineerd moet worden met een andere functie. Denk daarbij aan carports met zonnepanelen, een energietuin waar educatie, recreatie en energieopwek samenkomen of een zonnepark op een zandwinplas. Hiermee proberen we het landschap zoveel mogelijk te sparen.

Geen windmolens in de gemeente Assen, voor mens en dier!

dag meneer, mevrouw, ik heb de volgende vragen: kunt u mij voorrekenen hoeveel zonnepanelen in Kloosterveen geplaatst moeten worden om 0,1 Terrawatuur (TWh) te genereren en op hoeveel panden dit aantal zonnepanelen dan geplaatst moet worden?

Ik zou graag geïnformeerd willen worden, via ingetekende kaarten, wat er in de toekomst gepland staat in mijn omgeving, de gemeente maakt mooie beleidsplannen, maar laat wijselijk de kaart achterwege, u dient vooraf duidelijk te maken waar u iets plant, dan kan de omwonende ook zien wat het voor effect heeft op zijn woon omgeving, alleen een voorlichtingsavond is onvoldoende. Betrek omwonende ver van te voren bij dit proces en stuur een schriftelijke uitnodiging. Dan is een verder verloop ook duidelijk. Nu worden omwonenden verrast, door dat belanghebbende in stilte alles voor bereiden en hopen dat omwonende geen bezwaar maken. Ook dient er een voordeel te zijn als er in de omgeving iets gebouwd wordt wat afbreuk doet aan de woonomstandigheden, als er sprake is van omgevingsvervuiling door zonnepanelen of windmolens, daar naast is waarde vermindering van de woning zeker een bijkomend effect, waar aan gedacht moet worden en ook vergoed moet worden.

In De gemeente Assen heeft in haar bijdrage aan de RES geen doelstelling voor windenergie opgenomen. We sluiten echter niet uit dat windenergie mogelijk een optie is voor de toekomst. De eventuele mogelijkheden onderzoeken we in een integrale verkenning waarbij niet alleen naar energie wordt gekeken, maar ook naar het landschap, onze klimaatopgave en overige ontwikkelingen in het landelijk gebied. Een van de aandachtspunten bij de ontwikkeling van duurzame energie is namelijk de balans in het systeem: zonne-energie wordt voornamelijk in de zomer opgewekt en windenergie de andere seizoenen. De ambitie van de gemeente Assen bestaat uit twee onderdelen: 0,1 TWh met zonneparken uit het beleidskader Zonneparken en 0,1 TWh grootschalige opwek zon-opdak. Voor 0,1 TWh ‘zon op dak’ is ongeveer 125 ha dakoppervlak nodig. Het gaat hier om grote daken van ongeveer 200 m2 en groter, zoals van bedrijven, kantoren en scholen. 125 ha dakoppervlak komt ongeveer overeen met 250 voetbalvelden. De ambitie van de gemeente Assen is gericht op hele gemeente en niet alleen Kloosterveen. Ook gaat het in dit plan om de opwek van grootschalige energie, dus het benutten van de grotere daken uit de stad. De RES 1.0 is een gezamenlijk plan van alle Drentse gemeenten. Naar aanleiding van het vaststellen van de RES 1.0 moeten gemeenten de afspraken borgen in eigen beleid.

Niet elke gemeente is al zover om een ruimtelijk beeld te laten zien. Daarom is er voor de RES 1.0 afgesproken geen gezamenlijk integraal visueel beeld op te nemen. De uitwerking hiervan wordt meegenomen in de RES 2.0. De ambitie van de gemeente Assen bestaat uit twee onderdelen: 0,1 TWh met zonneparken en 0,1 TWh grootschalige opwek zon-op-dak. De ambitie voor zon-op-land is gebaseerd op ons beleidskader ‘zonneparken in Assen’ (vastgesteld in 2018). Hierin staan zoeklocaties voor zonneparken. Het beleidskader en de kaart zijn te vinden op: https://www.assen.nl/energie/je-omgeving. In het beleidskader staat ook omschreven dat omwonenden betrokken moeten worden bij de ontwikkeling van energieprojecten. Hierbij vinden we het belangrijk dat omwonenden ook mee kunnen profiteren. Wij vragen initiatiefnemers om dit samen met omwonenden uit te werken. Er zijn namelijk verschillende opties om dit te realiseren. Zie voor meer informatie hierover de handreiking voor ‘participatie zonne- en windparken Drenthe’ van de provincie Drenthe:

file:///H:/_AppSense_/RedirectedFolders/Downloads/rew-w2012_394handreiking_participatie_voor_zonne-_en_windenergie-web%20(2).pdf

Reactie van de werkgroep Duurzaam Kloosterveen – binnengekomen via de griffie Deze reactie is in de tabel samengevat. De volledige reactie is opgenomen in de bijlage. Het proces – betrek bewoners bij vervolg activiteiten Gedurende het proces is op uiteenlopende wijze gecommuniceerd en geparticipeerd. Op 4, Bij het schrijven van de RES zijn geen partijen betrokken geweest die rechtstreeks 5 en 6 februari 2021 vond de Drentse Energie Driedaagse plaats. Tijdens dit digitale festival de belangen van (wijk)bewoners vertegenwoordigen. Toch heeft de energietransitie zijn bezoekers geïnformeerd, geïnspireerd en geadviseerd, en kon men in gesprek met een grote impact op burgers: middels aanpassingen aan hun woning, een bestuurders. Ruim 400 inwoners van Drenthe namen deel aan het inwonersonderzoek dat permanente verandering van het landschap, overlast van geluid en werkzaamheden uitmondde in het Drents Energieverhaal: voor aanpassingen aan hun woning als ook extra belastingen en tarieven om de https://groenhersteldrenthe.magzmaker.com/res_drenthe. Zij deelden hun ervaringen, transitie te betalen. Daarom moet de participatie van burgers centraal staan. De RES meningen en zorgen over de energietransitie. Ten slotte hebben er aan de totstandkoming is een levend document er komen dus nog vervolg activiteiten.

Onze oproep is om van de RES 1.0 diverse maatschappelijke organisaties, overheden, ondernemers, bij deze vervolg activiteiten nadrukkelijk de wijk bewoners te betrekken. brancheverenigingen, inwonerscollectieven e.a. deelgenomen. Gemeente Assen heeft een aantal digitale bijeenkomsten georganiseerd inzake de RES. In het najaar van 2020 zijn er webinars (28 oktober en 4 november) georganiseerd over de energietransitie, waaronder een webinar over de grootschalige opwek van energie. Op 31 maart is er een bijeenkomst geweest over de RES met het Asser energieplatform (een groep van 50 inwoners van Assen die meedenken over de energietransitie). Op 7 en 28 april zijn webinars georganiseerd over de RES 1.0 voor alle inwoners van Assen Onze bijdrage voor ‘zon op land’ is gebaseerd op de locaties uit ons beleidskader ‘Zonneparken in Assen’ uit 2018. Dit beleidskader is tot stand gekomen met een participatieproces met inwoners en maatschappelijke stakeholders. Het beleidskader en de kaart zijn te vinden op: https://www.assen.nl/energie/je-omgeving.

De status van de RES – inspraak moet mogelijk blijven. Weliswaar heeft de RES geen juridische status, maar in het document staan veel “visies” en “beleidskeuzen”. Duurzaam Kloosterveen is bezorgd dat het RES gebruikt gaat worden als een soort “regeerakkoord” waarin keuzes al op voorhand zijn vastgelegd en dichtgetimmerd. De inspraak van bewoners in de vervolg activiteiten wordt dan heel beperkt. Wij zouden dit onwenselijk vinden en menen daarom dat

De energietransitie heeft zeker invloed op het landschap en daarmee de leefomgeving van inwoners van Drenthe. Daarom vinden wij het belangrijk dat inwoners betrokken blijven. De RES is een strategische verkenning, een soort visie op hoofdlijnen. Het klopt dat hiertegen geen bezwaar kan worden gemaakt. De opgaven en ambities uit de RES krijgen juridische status in de verankering in het instrumentarium van de Wet Ruimtelijke Ordening of de Omgevingswet, zoals omgevingsvisies, bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen. Tegen een bestemmingsplan en omgevingsvergunning, hebben omwonenden altijd de mogelijkheid om bezwaar/ beroep in te dienen.

de gemeente geen beroep zou moeten doen op “afspraken in de RES”. De deur naar betekenisvolle inspraak moet open blijven staan voor wijk bewoners.

Dit willen we echter zoveel mogelijk voorkomen. Daarom vinden wij het belangrijk dat inwoners betrokken worden in een vroeg stadium bij energieprojecten. De eis voor het betrekken van omwonenden is daarom opgenomen in het beleidskader ‘zonneparken in Assen’.

Groene Waterstof – sluit Assen aan op de waterstof infrastructuur Duurzaam Kloosterveen vind de aandacht voor waterstof in de RES voor de regio Assen veel te beperkt. Waterstof heeft de potentie om het huidige aardgas te vervangen en “hoge temperatuur warmte” te leveren aan woningen. Hoge temperatuur warmte is voor veel woningen in Kloosterveen en daarbuiten van belang omdat daarmee tegen veel lagere kosten dan met de “lage temperatuur warmte” van een warmtepomp een woning geschikt kan worden gemaakt om in 2050 aardgas vrij te verwarmen. Wij begrijpen dat het nog een aantal jaren zal duren voordat waterstof voldoende beschikbaar zal zijn. Toch vragen wij nadrukkelijk om voor te sorteren op een aansluiting van Assen op de toekomstige waterstof infrastructuur. In de RES worden alleen projecten in Hoogeveen en Emmen genoemd, wij vinden het van belang dat ook Assen tijdig aansluit op het waterstof netwerk en dat serieus gekeken wordt naar mogelijkheden voor waterstof in de wijk Kloosterveen.

Het accent in de RES ligt op de duurzame opwek van grootschalige zon en windenergie. Het onderdeel warmte – waar waterstof aan de orde komt – is aangegeven dat – conform het rijk aangeeft – groengas en waterstof gas niet voor 2030 als logisch alternatief gelden; deze zullen vóór 2030 niet op grote schaal beschikbaar komen voor de gebouwde omgeving. De pilotprojecten met waterstof in Drenthe benoemd, en daar is Assen er geen van. Uw verzoek om voor Kloosterveen serieus te kijken naar de mogelijkheden voor waterstof heeft geen betrekking op de RES.

Inwonersparticipatie bij energieprojecten – zorg voor realistische mogelijkheden In de RES wordt terecht aandacht gevraagd voor financiele participatie van bewoners en gedeeltelijk lokaal eigendom bij energieprojecten. Duurzaam Kloosterveen is voor lokale participatie en vraagt de gemeente dit beleid verder uit te werken. Wel merken wij op dat als huishoudens een grote investering gevraagd wordt om hun eigen woning van het gas af te halen er in de praktijk voor veel mensen geen geld meer over is om te participeren in lokale energieprojecten. Dit onderstreept nogmaals het belang om een oplossing te kiezen voor Kloosterveen die kosten efficient is voor huiseigenaren en huurders.

We onderschrijven dat financiële participatie en lokaal eigendom bij energieprojecten er belangrijk is. Gemeente Assen zal dit dan ook actief stimuleren. In ons beleidskader ‘zonneparken in Assen’ vragen we hier expliciet aandacht voor. Helaas mag een gemeente dit juridisch gezien (nog) niet eisen. Lokaal eigendom hoeft niet altijd te betekenen dat flink geïnvesteerd moet worden. Vaak kan men met een klein bedrag al participeren. Als een energiecoöperatie is betrokken bij het energieproject, is lidmaatschap vaal al voldoende. Er zijn verschillende opties voor financiële participatie. Zie voor meer informatie de handreiking voor ‘participatie zonne- en windparken Drenthe’ van de provincie Drenthe: file:///H:/_AppSense_/RedirectedFolders/Downloads/rew-w2012_394handreiking_participatie_voor_zonne-_en_windenergie-web%20(2).pdf

Overigens is in de bijdrage van de RES-Drenthe (ons bod) vooralsnog geen rekening gehouden met de opwek van grootschalige energie voor waterstof. Voor de realisatie ervan is veel duurzame energie nodig in de vorm van extra zonneparken of windmolens. Mogelijk dat dit in één van de volgende RES-sen aan de orde komt. De RES wordt iedere 2 jaar geactualiseerd.

We beogen een rechtvaardige en inclusieve energietransitie, waarin haalbaarheid en betaalbaarheid belangrijke uitgangspunten zijn voor het slagen van de energietransitie. Delen van opbrengsten - zorg voor concrete plannen

Wij zijn het hier mee eens. In ons beleidskader ‘zonneparken in Assen’ is het beleidsprincipe 3x lokaal opgenomen:

Duurzaam Kloosterveen is het er mee eens dat een deel van de financiële opbrengsten van energieprojecten ten goede moet komen aan de regio. Duurzaam Kloosterveen vraagt de gemeente hiervoor met concrete plannen te komen.

1. 2. 3.

Lokaal opwekken: eigen parken in Assen, Lokaal gebruiken: stroom afnemen (via bewonerscollectief, energiecoöperatie, postcoderoos etc.), Lokaal economisch en financieel voordeel: Gebiedsfonds of profijtregeling, projectenregeling, lokaal werknemers maar ook via aandelen/ obligaties (er kunnen risico’s kleven aan financiële participatievormen; dit wordt per project in beeld gebracht en voor aanvang helder gecommuniceerd).

Wij kunnen dit niet afdwingen, maar blijven dit wel stimuleren. De in ontwikkeling zijnde zonneparken Assen Zuid en zandwinplas Ubbena zijn voorbeelden waar dit al gebeurt. Van deze parken wordt 50% ontwikkeld door de energiecoöperatie. Recycling – zorg tijdig voor oplossingen In relatief korte tijd moeten veel windturbines en zonneparken worden aangelegd. In deze RES wordt ons inziens te weinig aandacht besteed aan de impact die het over ca. 20 jaar verwijderen en vervangen van deze energie infrastructuur gaat hebben. Waar gaan tegen die tijd de dan afgedankte windturbines en zonnepanelen heen? Hoe worden die gerecycled en hoe wordt het landschap hersteld? Wie gaat de kosten hiervan betalen? Duurzaam Kloosterveen roept op om hier tijdig uitvoerbare afspraken over te maken met buurtbewoners en eigenaren van energie infrastructuur zodat er geen afval achterblijft in de provincie.

Een terechte opmerking. In de RES is een opruimplicht benoemd. Daarnaast willen we ook meer circulariteit. Dit wordt meegenomen in de RES 2.0.

Opslag van stroom – meer aandacht voor het energiesysteem is nodig In de RES wordt beperkt aandacht besteed aan het probleem van opslag van stroom. Zon en wind energie leveren stroom niet op het moment dat huishoudens dit nodig hebben voor verwarming. Met name bij all-ellectric oplossingen worden huishoudens afhankelijk van levering van grotere hoeveelheid stroom in de winter, ook als het niet waait. De beschikbare stroom opslag en transport capaciteit is hiervoor nu niet aanwezig. Ook in dit kader is meer aandacht voor de rol die waterstof in Assen kan spelen om dit probleem op te lossen aan te bevelen. In deze context vinden wij het uitdrukken van duurzaam opgewekte energie in het “aantal huishoudens” dat daarmee kan worden bedient ook verwarrend. Immers deze vergelijking gaat volledig voorbij aan het verschil in opwek- en verbruiksmoment. Daarnaast wordt meestal vergeleken met het huidige elektriciteitsverbruik per woning, terwijl dat juist door elektrische auto’s en

De RES gaat met name in op grootschalige opwek van duurzame energie met zon en wind. Deze hernieuwbare elektriciteit is inderdaad afhankelijk van het weer, het moment op de dag en het seizoen, wat gevolgen heeft voor het gebruik van het elektriciteitsnetwerk. De netbeheerders zijn verantwoordelijk voor voldoende capaciteit op het net en zij gaan op basis van de RES aan de slag met uitbreiding en verzwaring van het net. De RES geeft daartoe een concreet toekomstbeeld voor het volume duurzaam opgewekte elektriciteit in 2030. Er zijn echter nog diverse onzekerheden, zoals u ook schetst, zoals de ontwikkeling van de elektrificatie van mobiliteit, bedrijfsprocessen en de warmtevoorziening tot 2030. Binnen de met de RES opgestarte samenwerking in de regio blijft dit een voortdurend aandachtspunt. Onderdeel daarvan is het ontwikkelen van een routekaart voor netcapaciteit die periodiek herijkt wordt op grond van recente ontwikkelingen en plannen. De energie op het netwerk moet in balans zijn van vraag en aanbod. Wanneer het netwerk ‘vol’ raakt, wordt momenteel bijgestuurd door de elektriciteitsproductie in gascentrales te

warmtepompen fors zal gaan stijgen. Duurzaam Kloosterveen vraagt daarom om een integrale systeem oplossing die ook opslag en transport van energie meeneemt.

verlagen. Zo wordt het netwerk dus gebruikt als ‘buffer’. Naarmate de hoeveelheid hernieuwbare energie groter wordt, zal het balanceren van vraag en aanbod moeilijker worden en wordt opslag van energie belangrijker. De ontwikkelingen hierin gaan snel. Zo bestaat er al een accu die op bedrijfsniveau in te zetten is en binnen 7 jaar terugverdiend wordt. Dit kan binnenkort al ingezet worden op plekken waar netcongestie is. Een kenmerk van de energietransitie is dat ontwikkelingen gelijktijdig plaatsvinden. We kunnen en willen niet wachten totdat alles uitgedacht is. Neem de zonnepanelen op daken van inwoners: ook deze ontwikkeling gaat razendsnel, met dank aan de koplopers die hier jaren geleden gewoon mee begonnen zijn. Er vindt nog heel veel innovatie plaats, ook op het gebied van energieopslag. Ondertussen wordt het elektriciteitsnetwerk de komende jaren flink uitgebreid om hier op voor te sorteren.

Transport van stroom - wie gaat betalen? De netbeheerders geven in de RES aan dat zij de transportcapaciteit voor ambitie van de RES regio Drenthe kunnen realiseren, maar dat daarvoor stevig moet worden geïnvesteerd. De kosten hiervan zullen conform de geldende regelgeving worden doorberekend in de transporttarieven die door burgers en bedrijven betaald moet worden. De huishoudens gaan dus naast de investeringen in hun eigen woning ook flink meebetalen aan de aansluiting van wind en zonneparken en aan de aanpassingen van het stroomnet in Drenthe. Duurzaam Kloosterveen vraagt om meer duidelijkheid over de financiele en praktische consequenties van uitbreiding van infrastructuur. Bijvoorbeeld: • Hoe hoog zijn de extra kosten en hoeveel duurder wordt het transport van gas en stroom voor huishoudens? • Gaan huishoudens in Drenthe betalen voor de kosten van de aansluiting van wind en zonneparken op het regionale net ten behoeve van stroom die buiten de provincie zal worden afgenomen? • Hoeveel straten moeten opengebroken worden en welke overlast geeft dit? • Hoeveel groter worden de HS/MS stations en waar gaan extra hoogspanningsleidingen komen?

Het klopt dat de uitbreiding van het netwerk ruimtelijk en financieel impact zal hebben voor de inwoners van Drenthe. Hoe groot deze impact is, kunnen we nu nog niet beantwoorden. Dit zal per project verschillen. Wat er in Drenthe moet gebeuren om het netwerk klaar te maken voor de RES 1.0, staat omschreven in de bijlage: ‘Netimpactrapportage RES 1.o regio Drenthe.’ De kosten van de uitbreiding van het netwerk zijn maatschappelijke kosten. De aansluiting van energieprojecten op het netwerk (de stekker van een project), worden betaald door de initiatiefnemer van het project.

Geen windmolens in de gemeente Assen Deze RES 1.0 voorziet geen wind energie binnen de gemeente grenzen van Assen, en eveneens niet direct rond Assen. Duurzaam Kloosterveen is het daar mee eens. Hoge windmolens passen niet in Assen. We spreken dan ook op voorhand de hoop uit dat we windenergie niet toch terug zien komen in volgende versies van de RES. Enige zorg daarover bestaat vanwege de door de gemeente Assen opgestelde energie-potentiekaart (zie bijlage). Hierin zijn zoekgebieden ten westen en ten noorden van de gemeente Assen ingetekend ook in de buurt van de wijk Kloosterveen. Duurzaam Kloosterveen vraagt de gemeente niet te zoeken naar windgebieden in en rond Assen.

De gemeente Assen heeft in haar bijdrage aan de RES inderdaad geen doelstelling voor windenergie opgenomen. We sluiten echter niet uit dat windenergie mogelijk een optie is voor de toekomst. In de energiepotentiekaart die u noemt hebben we daar in het verleden al eens onderzoek naar gedaan. De eventuele mogelijkheden onderzoeken we nu in een integrale verkenning waarbij niet alleen naar energie wordt gekeken, maar ook naar het landschap, onze klimaatopgave en overige ontwikkelingen in het landelijk gebied. Een van de aandachtspunten bij de ontwikkeling van duurzame energie is namelijk de balans in het systeem: zonne-energie wordt voornamelijk in de zomer opgewekt en windenergie de andere seizoenen.

Zeijerveen uitbreiding MS/HS station - voorkom overlast De RES beschrijft dat op het Zeijerveen HS/MS station na uitbreiding een deel van de RES-bijdrage kan worden aangesloten. Het station Zeijerveen is direct naast de wijk Kloosterveen gelegen. Duurzaam Kloosterveen vraagt de gemeente Assen ervoor te zorgen dat aanpassingen en uitbreidingen van dit station niet tot laag frequent geluid (bromtonen) of andere (geluids)overlast gaan zorgen in de wijk.

Bij de uitbreiding van het HS/MS station is veel aandacht voor overlast van het geluid.

Uitbreiding elektriciteitsnetwerk ook in Kloosterveen? De RES beschrijft dat vooral bij all-electric verwarming van woningen het elektriciteit netwerk lokaal moet worden verzwaard. Duurzaam Kloosterveen heeft al aangegeven dat alleen een all-ellectric oplosssing vanwege ondermeer de hoge kosten per huishouden geen bespreekbare oplossing voor Kloosterveen is. Duurzaam Kloosterveen constateert dat ook het stroom netwerk van Kloosterveen zonder aanpassingen niet geschikt is. Wij zien dit als een aanvullend argument dat de gemeente zich niet alleen op een all-ellectric oplossing voor Kloosterveen moet richten. Duurzaam Kloosterveen vraagt om in de uitwerking van de RES meer aandacht te besteden aan de consequenties van aanpassingen aan lokale elektriciteit of gas netwerken op de leefbaarheid in de wijk. Verder zouden we graag zien dat er duidelijkheid komt over de geschiktheid van het gasnetwerk in Kloosterveen voor toekomstig waterstof gebruik.

Deze opmerking wordt meegenomen richting de RES 2.0.

Inwonersreactie – binnengekomen via de griffie Deze reactie is in de tabel samengevat. De volledige reactie is opgenomen in de bijlage. Besluitvorming en juridische status Het eerste wat opviel is paragraaf 1.4 over de Het Klimaatakkoord en daarmee de RES is een samenwerking tussen het Rijk, de decentrale juridische status van de RES: “De RES is een strategie waarin we onze ambitie overheden, het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.

beschrijven, die de basis vormt voor omgevingsvisies, verordeningen en omgevingsplannen van gemeenten en provincie. […] Dit besluit is geen besluit in de zin van de Algemene Wet Bestuursrecht (AWB) waarin een besluit wordt beschreven als “een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling”. […] Op de RES kan geen bezwaar en beroep worden aangetekend. Dat kan plaatsvinden via betreffende omgevingsvisies, verordeningen en omgevingsplannen”. Hier blijkt dus uit dat een burger geen bezwaar of beroep kan aantekenen tegen de RES. Dit lijkt mij zeer ondemocratisch. Immers, het beleid en de visie, die nu in de RES voor ligt, is de resultante van een heel proces buiten de burger om. Maar het is mijn stellige overtuiging dat in een besluitvormingsproces in de energietransitie de burgerparticipatie volwaardig tot uitdrukking moet komen en dat de burgers een sturende rol hebben in het proces. Op het niveau van gemeenten kan zij, door ‘hun’ RES vast te stellen, zich ook committeren aan de uitvoering ervan. Voor de uitoefening van hun wettelijke bevoegdheden (vaststellen omgevingsvisie, omgevingsplan etc.) zal het RES dan leidend zijn. Artikel 7 van het Verdrag van Aarhus dwingt tot participatie in een vroeg stadium, als alle opties nog open liggen en doeltreffende inspraak nog mogelijk is.

De grondslag van het RES proces is gebeurd zonder inbreng van burgers en valt op deze manier niet te repareren. Burgers hebben recht om in een vroeg stadium nee te zeggen tegen de plannen en omdat dit niet mogelijk was, hebben zij het recht om NEE te zeggen als de plannen in projectfase zijn. De totstandkoming van de processen van Klimaattafels tot de RES houdt in zekere zin een carte blanche in voor de uitvoering. Hoe desastreus dit kan aflopen heeft de Toeslagenaffaire inmiddels bewezen. In de RES is dus onvoldoende aandacht voor de positie van de burgers en die met oplopende kosten ten behoeve van de uitvoering van de energietransitie worden geconfronteerd en ten aanzien van hun leefomgeving door het voorgestelde RES proces tegen de muur worden gezet. Maar het kan nog erger. In de beoogde wijzigingen van de Klimaatwet wordt een reeks instrumenten geïntroduceerd, die het mogelijk maken het klimaatbeleid snel

De RES wordt vastgesteld door bestuursorganen en volksvertegenwoordigers die democratisch zijn gekozen. Daarmee is de RES 1.0 bestuurlijk bindend en heeft het de status van een beleidsstuk. De RES is een strategische verkenning, een soort visie op hoofdlijnen. Het klopt dat hiertegen geen bezwaar kan worden gemaakt. Het verdrag van Aarhus heeft betrekking op inspraak van het publiek bij besluitvorming. voor bepaalde specifieke activiteiten genoemd in bijlage I bij het verdrag. Zowel de Regionale energiestrategie als het opwekken van hernieuwbare energie worden niet genoemd in de bijlage. Het verdrag van Aarhus is hier dan ook niet van toepassing. Dat neem niet weg dat wij het betrekken van inwoners belangrijk vinden Gedurende het proces is op uiteenlopende wijze gecommuniceerd en geparticipeerd. Op 4, 5 en 6 februari 2021 vond de Drentse Energie Driedaagse plaats. Tijdens dit digitale festival zijn bezoekers geïnformeerd, geïnspireerd en geadviseerd, en kon men in gesprek met bestuurders. Ruim 400 inwoners van Drenthe namen deel aan het inwonersonderzoek dat uitmondde in het Drents Energieverhaal: https://groenhersteldrenthe.magzmaker.com/res_drenthe. Zij deelden hun ervaringen, meningen en zorgen over de energietransitie.

Ten slotte hebben er aan de totstandkoming van de RES 1.0 diverse maatschappelijke organisaties, overheden, ondernemers, brancheverenigingen, inwonerscollectieven e.a. deelgenomen. Gemeente Assen heeft een aantal digitale bijeenkomsten georganiseerd inzake de RES. In het najaar van 2020 zijn er webinars (28 oktober en 4 november) georganiseerd over de energietransitie, waaronder een webinar over de grootschalige opwek van energie. Op 31 maart is er een bijeenkomst geweest over de RES met het Asser energieplatform (een groep van 50 inwoners van Assen die meedenken over de energietransitie). Op 7 en 28 april zijn webinars georganiseerd over de RES 1.0 voor alle inwoners van Assen Onze bijdrage voor ‘zon op land’ is gebaseerd op de locaties uit ons beleidskader ‘Zonneparken in Assen’ uit 2018. Dit beleidskader is tot stand gekomen met een participatieproces met inwoners en maatschappelijke stakeholders. Het beleidskader en de kaart zijn te vinden op: https://www.assen.nl/energie/je-omgeving. De RES is geen carte blanche voor de uitvoering. De uitvoerende besluitvorming voor projecten die bijdragen aan de ambitie in de RES is niet op basis van de RES, maar op basis van omgevingsvisie, bestemmingsplannen/ omgevingsplannen en omgevingsvergunningen. De opgaven en ambities uit de RES krijgen juridische status in de verankering in het

en flexibel bij te sturen. Doelstellingen worden daarbij aangescherpt en juridisch afdwingbaar. De gekozen instrumenten zijn de ingrediënten voor het creëren van doorzettingsmacht.. Daarmee wordt dit wetsontwerp eentje van het formaat die slecht is voor de democratie. Deze wordt door het toevoegen van de beoogde instrumenten in de Klimaatwet nog verder ondermijnd dan nu al het geval is. Terwijl in beginsel een wijziging van een wet moet leiden tot verbeteringen en herstel van de democratie. In een land als Nederland kan dit toch niet de bedoeling zijn.

instrumentarium van de Wet Ruimtelijke Ordening of de Omgevingswet, zoals omgevingsvisies, bestemmingsplannen/ omgevingsplannen en omgevingsvergunningen. Tegen een bestemmingsplan/ omgevingsplan en omgevingsvergunning, bezwaar/ beroep mogelijk.

Opwekking hernieuwbare energie Van het primaire energiegebruik van 3100 PJ was in 2020 slechts 7% hernieuwbaar opgewekt. Grootschalige duurzame energie kunnen we bij lange na niet voldoende opwekken voor 2030 of 2050. Een belangrijke negatieve eigenschap is namelijk dat hernieuwbare energie uit zon en wind aanbod gestuurd is. Daarbij zal er altijd een gelijke hoeveelheid fossiel energievermogen als back-up klaar moeten staan om aan de vraag te voldoen tijdens windstille dagen en wanneer de zon niet of niet voldoende schijnt.

De RES gaat met name in op grootschalige opwek van duurzame energie met zon en wind. Deze hernieuwbare elektriciteit is inderdaad afhankelijk van het weer, het moment op de dag en het seizoen, wat gevolgen heeft voor het gebruik van het elektriciteitsnetwerk. De netbeheerders zijn verantwoordelijk voor voldoende capaciteit op het net en zij gaan op basis van de RES aan de slag met uitbreiding en verzwaring van het net. De RES geeft daartoe een concreet toekomstbeeld voor het volume duurzaam opgewekte elektriciteit in 2030. Er zijn echter nog diverse onzekerheden, zoals u ook schetst, zoals de ontwikkeling van de elektrificatie van mobiliteit, bedrijfsprocessen en de warmtevoorziening tot 2030. Binnen de met de RES opgestarte samenwerking in de regio blijft dit een voortdurend aandachtspunt. Onderdeel daarvan is het ontwikkelen van een routekaart voor netcapaciteit die periodiek herijkt wordt op grond van recente ontwikkelingen en plannen.

Een andere negatieve factor van hernieuwbare energie opwekken is het ruimtebeslag. Door de geringe energiedichtheid zijn veel molens en panelen nodig en daarvoor is veel ruimte nodig. En dat hebben we niet in Nederland. Fossiele energie in de vorm van energiecentrales heeft veel minder ruimte nodig. Zonne-energie De Universiteit Wageningen heeft onderzoek naar de opbrengst van een zonneweide. Op basis van dit onderzoek concluderen ze een zonneparken een stroomopbrengst heeft van 500 kWh per ha, ongeveer het verbruik van 150 huishoudens. Windenergie Van meerdere kanten wordt beweerd, dat windenergie, vooral elektriciteit uit wind op zee, binnenkort goedkoper zou worden dan elektriciteit uit fossiel of kernenergie en dat ook nog zonder subsidie. Maar windturbines

Dit willen we echter zoveel mogelijk voorkomen. Daarom vinden wij het belangrijk dat inwoners betrokken worden in een vroeg stadium bij energieprojecten. De eis voor het betrekken van omwonenden is daarom opgenomen in het beleidskader ‘zonneparken in Assen’. Hierbij vinden we het belangrijk dat omwonenden ook mee kunnen profiteren. Wij vragen initiatiefnemers om dit samen met omwonenden uit te werken. Er zijn namelijk verschillende opties om dit te realiseren. Zie voor meer informatie hierover de handreiking voor ‘participatie zonne- en windparken Drenthe’ van de provincie Drenthe: file:///H:/_AppSense_/RedirectedFolders/Downloads/rew-w2012_394handreiking_participatie_voor_zonne-_en_windenergie-web%20(2).pdf

De energie op het netwerk moet in balans zijn van vraag en aanbod. Wanneer het netwerk ‘vol’ raakt, wordt momenteel bijgestuurd door de elektriciteitsproductie in gascentrales te verlagen. Zo wordt het netwerk dus gebruikt als ‘buffer’. Naarmate de hoeveelheid hernieuwbare energie groter wordt, zal het balanceren van vraag en aanbod moeilijker worden en wordt opslag van energie belangrijker. De ontwikkelingen hierin gaan snel. Zo bestaat er al een accu die op bedrijfsniveau in te zetten is en binnen 7 jaar terugverdiend wordt. Dit kan binnenkort al ingezet worden op plekken waar netcongestie is.

produceren namelijk alleen elektriciteit als het voldoende waait en hebben dan voorrang op het net. Volgens ervaringscijfers hebben windmolens op land een productiecapaciteit van slechts 21%. Gedurende de overige 79% is er back-up nodig van vooral gascentrales. Een gascentrale kan daarentegen elektriciteit wel continu leveren, ook als het niet waait. Die centrale kan bovendien bij- en afregelen naarmate de vraag naar elektriciteit bij de gebruikers varieert. Dat doet die windmolen niet, die levert evenals een zonnepark, aanbod gestuurde elektriciteit. De centrales moeten daarbij de fluctuaties van de elektriciteit snel compenseren en daardoor moeten ze continu stand-by staan omdat de wind plotseling kan wegvallen of de wind over kan gaan in harde storm, waardoor de windturbines plotseling stil gezet worden. Dat regelen en stand-by staan brengt voor die centrales veel extra kosten met zich mee. Die kosten moeten natuurlijk wel worden opgebracht en zitten daarom versleuteld in de elektriciteitsprijs voor de burger. Wat in de RES m.i. ontbreekt is een beschouwing over de gevolgen van de elektrificatie van het wegverkeer. Door de toename van het aantal elektrische voertuigen (EV) zal, naast het gasloos maken van woningen, de behoefte aan elektriciteit (fossiel of hernieuwbaar) ook nog drastisch toenemen.

In een studie uitgevoerd door de Rijksuniversiteit Groningen: “Electrification of heating and transport, A scenario analysis of the Netherlands up to 2050” is onderzoek gedaan naar de te verwachte elektriciteitsbehoefte in 2050 bij het volledige elektrificeren van de woningen en van de transportsector. Samengevat betekent de 100% elektriciteit optie, inclusief een autonome groei van 0,5% per jaar, een extra elektriciteitsvraag van 100 TWh in 2050. De vraag is waar die elektriciteit vandaan moet komen. Het regeringsbeleid is dat voor de toekomstige elektriciteitsvoorziening alle conventionele centrales, behalve de gascentrales, zullen worden gesloten. In 2030 al zijn de belangrijkste energiebronnen dus aardgas, duurzame energie en import, waarbij de import ook duurzaam moet zijn. In deze studie wordt geconcludeerd, dat de CO2-reductie voor het gasloos maken van woningen in 2050 slechts 20% is van de huidige emissie in plaats van een reductie van 95 -100%. Het is volstrekt onbetaalbaar en de benodigde duurzame energie is bij lange na niet voldoende aanwezig, zelfs niet in 2050. Het wrange is daarbij, dat het aardgasgebruik op het

Een kenmerk van de energietransitie is dat ontwikkelingen gelijktijdig plaatsvinden. We kunnen en willen niet wachten totdat alles uitgedacht is. Neem de zonnepanelen op daken van inwoners: ook deze ontwikkeling gaat razendsnel, met dank aan de koplopers die hier jaren geleden gewoon mee begonnen zijn. Een all-eletric scenario voor de energietransitie is niet realistisch en is ook zeker niet het doel van de RES. De RES is slecht een onderdeel van energietransitie. Er vindt nog heel veel innovatie plaats. Zo wordt voor de getallen over zonne-energie in de brief verwezen naar een onderzoek uit 2015. De opbrengsten per ha zijn inmiddels bijna verdubbeld. Voor een goede energietransitie hebben we een mix nodig van verschillende vormen van energie, toegepast in verschillende situaties. Denk daarbij bij aan waterstof, geothermie en aquathermie. Ook de opslag van energie zal een belangrijke rol krijgen binnen de energietransitie. Ondertussen wordt het elektriciteitsnetwerk de komende jaren flink uitgebreid om hier op voor te sorteren. Hierbij wordt rekening gehouden met het elektrificeren van (een deel van de) woningen en vervoer.

zelfde huidige niveau zal blijven, maar dan omgezet in elektriciteit en tegen zeer hoge kosten voor de burger. Milieueffecten Nergens wordt in de RES aandacht besteed aan de mogelijk aanzienlijke milieueffecten en milieukosten, die de activiteiten in het kader van de energietransitie met zich meebrengt. Denk aan het bouwen en plaatsen van grote windturbines, het aanleggen van warmtenetten en zonneparken. Een paar voorbeelden: • Het opruimen van gasleidingen in het kader “van het gas af”. Volgens de Wet bodembescherming moet de bodem na gebruik in principe “schoon” worden opgeleverd. Met het verwijderen van gasleidingen zijn bedragen gemoeid in de orde van grootte als de aanleg. Omdat het aardgasnet voor andere doeleinden, zoals biogas en waterstof, gebruikt kan worden is het verwijderen daarvan sterk af te raden. • Momenteel zijn er al opslagplaatsen van afgedankte windturbine wieken. Deze bestaan uit composietmateriaal (staal, kunststof, glasvezel, aluminium), dat nog niet te recyclen is. Als dit wel mogelijk zal zijn, zal het recyclen erg kostbaar zijn en wederom energie kosten. • Voor de bouw van windmolens en zonnecellen zijn veel zeldzame elementen nodig, die in een beperkt aantal streken o.a. in China en Afrika te vinden zijn. Bovendien zijn de hoeveelheden te winnen schaars, schaarser dan de hoeveelheden aardgas en steenkool in de wereld.

Het delven en het opwerken van de elementen veroorzaakt lokaal veel lucht– en waterverontreinigingen. • Voor deze punten past een ketenverantwoordelijkheid van grondstof tot productie. Waarom is wel bijvoorbeeld voor hout met FSC keurmerk en gecertificeerde duurzame palmolie en niet voor het duurzaam winnen van grondstoffen in mijnen zonder kinderarbeid ? • De buitenunit van de warmtepomp maakt geluid, dat hinderlijk is voor de omgeving, zeker als veel woningen ermee worden uitgerust. • Te verwachten valt, dat in de winter, wanneer de warmtepomp met een slecht rendement functioneert, men meer gebruik zal maken van de open haard of een pelletkachel (zijnde “biomassa”), met als gevolg veel hinder van rook, stank en uitstoot van kankerverwekkende stoffen. Bovendien komt er daarbij extra CO2 in de atmosfeer, wat men juist met warmtepompen had willen beperken. • Ondanks Europese afspraken om gehalogeneerde fluorkoolwaterstoffen (HFK’s) uit te bannen, zijn warmtepompen nu nog gevuld met deze uiterst

Binnen de RES wordt gewerkt aan plannen voor grootschalige zonne- en windenergie en warmte. In de RES wordt niet gesproken over het opruimen van het gasnetwerk. U geeft zelf al aan dat het gasnetwerk voor andere doeleinden kan worden gebruikt. Ook gaat de RES niet over duurzame aanpassingen aan particulier woningbezit, zoals het plaatsen van een warmtepomp. Wij delen uw zorgen met betrekking tot circulariteit van zonnepanelen en windturbines. Richting de RES 2.0 wordt daarom aandacht besteed aan circulariteit: “De levensduur van zonnepanelen en windturbines is zo’n 25 jaar. Door het vervangen van de panelen of de wieken van turbines kan de levensduur worden verlengd. Echter, vervangen betekent nieuwe grondstoffen delven, verwerken, vervoeren en installeren. Omdat we met de RES inzetten op grootschalig gebruik van zonne- en windenergie, is het essentieel om hierover tijdens het proces goed na te denken. Daarom willen we in de periode naar de RES 2.0, mogelijk samen met de RES-regio’s Groningen en Friesland, aandacht besteden aan circulariteit bij dergelijke projecten. Daarvoor gebruiken we expertise en creativiteit vanuit alle hoeken en werken we hieraan samen met jongeren, de markt, ondernemers en overheden.” In sommige gevallen is een MER vereist, maar die drempel is vrij hoog: bij wondmolens gaat het om 20 windturbines en voor zonneparken geldt helemaal geen MER-plicht.

Gemeente Assen werkt aan een Milieueffectenstudie voor de zoeklocaties in het beleidskader ‘zonneparken in assen’. Hiermee brengen we de cumulatieve effecten van de parken in beeld. Verder wordt er in Nederland veel onderzoek gedaan naar de effecten van energieprojecten op het milieu en de omgeving. Waardoor steeds meer bekend wordt over de effecten van energieprojecten op het milieu. In sommige gevallen zien we zelfs een verbetering. Een voorbeeld daarvan is het kleine zonnepark op de vuilstort bij Ubbena. Door het zaaien van de juiste kruidenmengsels en goed beheer is hier de biodiversiteit verbeterd. Dit kan ook op grotere schaal worden toegepast.

broeikasgevaarlijke koudemiddelen. Jaarlijks lekt gemiddeld 6 procent koudemiddel weg. Dat versterkt het broeikaseffect – wat juist bestreden moet worden. Goedkopere, milieuvriendelijker alternatieven als R-290/propaan willen fabrikanten en installateurs niet, met als argument ‘brandbaarheid’. Als de consumenten hierover beter worden geïnformeerd dan zouden deze HFK’s uit warmtepompen worden gebannen. Kortom de provincie en de gemeenten moeten ook rekening houden met extra kosten om de nadelige milieueffecten van het klimaatbeleid te onderzoeken en te beperken. Omdat grootschalige windparken en zonneparken eigenlijk “industriële energiecentrales” zijn, zou een Milieueffectrapportage (MER) vereist moeten zijn. Financiële consequenties Een strategie zoals de RES is een plan om een specifiek doel te bereiken. Om een besluit te kunnen nemen om dat plan uit te voeren, moet de financiële haalbaarheid onder meer voor burgers en bedrijven dus klip en klaar vaststaan. Ook moeten overige niet direct financiële consequenties, zoals het effect op milieu en leefomgeving, benoemd en waar mogelijk gekwantificeerd worden. Om beleidsmakers goed te adviseren moeten meerdere mogelijkheden gepresenteerd worden, elk met de eigen consequenties in kosten en verwacht resultaat.

Het klimaatakkoord wordt uiteindelijk van onderop vorm gegeven via de RES, maar de RES geeft geen schatting van de kosten , die gemoeid zijn met de voorgestelde aanpak van de energietransitie, noch van een beschikbaar budget. De financiële risico’s voor de beoogde burgerparticipaties worden in het geheel niet benoemd. De van onderop gevormde basis kan dus al geen inzicht geven over de kosten, die gemoeid zijn met de uitvoering van het beleid, noch welke financiële consequenties de uitvoering van het beleid heeft op burgers. Een belangrijk aspect daarbij is dat windturbines en zonnepanelen een levensduur hebben van 15 tot 20 jaar. Dat houdt in, dat de huidige windturbines en zonnepanelen, en die er nog voor 2030 geïnstalleerd worden, dus voor het jaar 2050 nog ten minste een keer vervangen moeten worden. Dat betekent meer investeringen en meer subsidies. Daarbij komt nog een ander aspect bij, namelijk het opruimen van oude installaties, zoals ook bij bijvoorbeeld mijnbouwinstallaties

De RES is geen aanpak voor een voorgestelde energietransitie. De RES richt zich op grootschalige hernieuwbare energieopwek: zon op land, zon op dak, windenergie en warmte. En is daarmee slechts een onderdeel van de energietransitie. Een van de afspraken in de RES is dat installaties, na gebruik, moeten worden verwijderd. Het verwijderen van de installaties is op kosten van de initiatiefnemer. Deze worden meegenomen in de business case van energieprojecten. De RES heeft geen invloed op de het subsidiebeleid van het Rijk. In Drenthe vinden we het belangrijk dat de lusten en lasten eerlijk verdeeld worden. Op dit moment zijn er geen wettelijke kaders waarmee lokale overheden dit kunnen eisen aan initiatiefnemers van energieprojecten. Dit is als aandachtpunt aan de Rijksoverheid opgenomen in de RES 1.0 regio Drenthe. Ondanks dat wij financiële participatie (verdeling van de lusten en lasten) juridisch niet kunnen eisen, hebben wij in ons beleidskader ‘zonneparken in Assen’ het beleidsprincipe 3x lokaal opgenomen: 4. Lokaal opwekken: eigen parken in Assen, 5. Lokaal gebruiken: stroom afnemen (via bewonerscollectief, energiecoöperatie, postcoderoos etc.), 6. Lokaal economisch en financieel voordeel: Gebiedsfonds of profijtregeling, projectenregeling, lokaal werknemers maar ook via aandelen/ obligaties (er

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=b2718295-3235-4e98-90be-e163358bcd20