4. Rekenkamer rapport subsidiebeleid
Tekst van het document
2021 In de jaarrekeningcontrole zijn onrechtmatigheden binnen het subsidieproces geconstateerd. Uit de integrale controle komen diverse onrechtmatigheden naar voren. Behalve dat er subsidies zijn die een inkoopkarakter hebben (deze hadden moeten worden ingekocht in plaats van gesubsidieerd), zijn er vijfenveertig subsidies verstrekt zonder subsidiebeschikking. Deze vijfenveertig subsidies vertegenwoordigen een waarde van circa € 1,1 miljoen. Over 2021 is vastgesteld dat er eenentachtig subsidiebeschikkingen zijn afgegeven, zonder dat hier sprake is van een formeel juridische grondslag. Deze verstrekte subsidies zouden hun grondslag moeten vinden in de begroting 2021, maar waren echter niet als zodanig opgenomen. Deze subsidies ad € 2,1 miljoen waren daarmee formeel onrechtmatig. Daarnaast zijn er vijf subsidies voor in totaal € 371.000 te laag opgenomen in de begroting. De totale formele onrechtmatigheid bedroeg daarmee € 2,4 miljoen. De accountant geeft in de accountantsverklaring over de jaarstukken van 2021 van de gemeente Assen aan dat de ‘verbetering van het subsidieproces’ een top-5 aandachtspunt is voor 2022. Meer specifiek geeft de accountant dat het subsidieproces beperkt verbeterd was ten opzichte van 2020.
Er zijn stappen gezet door het instellen van een projectgroep4 voor kunst- en cultuursubsidies maar de accountant adviseert, gezien de omvang van de bevindingen, een bredere aanpak om het subsidieproces te verbeteren. 2022 De accountant geeft in de accountantsverklaring over de jaarstukken van 2022 aan dat de gemeente Assen de afgelopen jaren veel aandacht heeft besteed aan maatregelen om de eerder geconstateerde onrechtmatigheden op te lossen. Desondanks komt de accountant opnieuw tot een niet goedkeurende controleverklaring. De onrechtmatigheden ten aanzien van verstrekte subsidies blijven ook komend jaar aandacht vragen en de ‘naleving rechtmatigheid inkopen en subsidies’ wordt als een top-4 aandachtspunt voor 2023 benoemd.
4 Adviescommissie.
26 / 62
Meer specifiek geeft de accountant over subsidies aan dat er een risicogerichte aanpak is gekozen voor de controles van beschikkingen. De subsidies die in 2021 niet middels een beschikking zijn afgegeven, zijn opnieuw gecontroleerd. In aanvulling hierop zijn ook alle subsidies die in 2022 zijn verstrekt aan nieuwe ontvangers, gecontroleerd. Hieruit volgt dat er in 2022 drieënzestig subsidies zijn verstrekt zonder subsidiebeschikking, voor een totale waarde van € 1,1 miljoen. Omdat deze subsidies gedurende het jaar alsnog zijn opgenomen in de voortgangsrapportage van de gemeente Assen, leidde dit niet tot een financiële onrechtmatigheid. Over 2022 is wel vastgesteld dat er nog vier subsidiebeschikkingen zijn afgegeven, zonder dat hier sprake is van een formeel juridische grondslag Ook deze subsidies zouden hun grondslag moeten vinden in de voortgangsrapportage 2022, maar waren echter niet als zodanig opgenomen. Daarnaast zijn zes subsidies te laag opgenomen in de voortgangsrapportage. Ondanks het feit dat de onrechtmatigheid aanzienlijk is afgenomen (door reparatie achteraf in de voortgangsrapportage), wordt de gemeente geadviseerd dit proces aan ‘de voorkant’ beter te organiseren.
Opvolging verbeteracties In de interviews is aangegeven dat, naar aanleiding van de accountantscontroles, de teammanagers Ontwikkeling en Advies zijn aangewezen als verantwoordelijken voor het proces om verbeteringen door te voeren. Dit is in de afgelopen jaren eerder niet opgepakt via een concreet plan van aanpak of iets dergelijks. Uit de gesprekken komt naar voren dat recentelijk het initiatief is genomen vanuit Business Control om met verbeteracties te komen. Dit verbetertraject kent de volgende doelstellingen5: - Het in kaart brengen en vaststellen van verantwoordelijkheden omtrent het subsidieproces. Doelstelling: er is bepaald dat de verantwoordelijkheden op de juiste plek belegd zijn/dan wel waar deze belegd moeten worden. - Het vastleggen en borgen van het subsidieproces in een vast te stellen uitvoeringskader subsidies. Doelstelling: komen tot een uitvoeringskader subsidies waarin het subsidieproces wordt beschreven en vastgelegd. Hierin worden de verschillende processtappen beschreven om te borgen dat een subsidie rechtmatig wordt verstrekt. Ook wordt beschreven welke soorten subsidies de gemeente Assen kent en welke stappen moeten worden doorlopen per soort subsidie, van de aanvraag tot het vaststellen van de subsidie. - Het medewerkersportaal beter benutten als subsidieregister. Doelstelling: het medewerkersportaal wordt gebruikt als subsidieregister.
Hier wordt alle documentatie omtrent een subsidie vastgelegd. De bevindingen van de accountant betreffen voor een deel het niet kunnen controleren van het naleven van het subsidieproces. Met het beter benutten van het medewerkersportaal kan deze bevinding opgevolgd worden. Belangrijk hierbij is dat de het financiële systeem goed aansluit op het medewerkersportaal. In het ambtelijk wederhoor is aangegeven dat de teammanagers Ontwikkeling en Advies daarmee niet meer integraal verantwoordelijk zijn voor het opvolgen van alle acties die voortkomen uit de accountantscontrole.
3.1.3. Inzet van middelen en capaciteit Omdat er geen specifiek subsidiebeleid of een nota subsidies is vastgesteld in Assen, zijn er ook geen documenten waarin uitspraken zijn gedaan over de inzet van capaciteit en middelen om subsidies te verstrekken. In het eerder gememoreerde document van de FOS (zie figuur 4) is aangegeven dat de FOS een bezetting kent van twee ambtenaren die respectievelijk 36 uur en 6 uur werkzaam zijn voor de FOS. Voor de behandelende ambtenaren en teammanagers is de betrokkenheid bij subsidies verder onderdeel van het reguliere werk. Er is geen, zoals in veel
5 Gemeente Assen (2023). Projectplan Verbeteraanpak subsidies def.
27 / 62
gemeenten gebruikelijk, adviseur of coördinator subsidies die de verbinding tussen de FOS en de beleidsterreinen vervult.
28 / 62
Ten aanzien van beschikbare middelen is in de ASV wel benoemd dat subsidies worden verstrekt op basis van de beschikbaarheid van middelen in de begroting (de subsidieplafonds). Ook in verschillende subsidieregelingen wordt er naar deze subsidieplafonds verwezen.
3.2. Analyse 3.2.1. De uitvoering rondom subsidies is de afgelopen jaren in ontwikkeling geweest Rol van de FOS Met de komst van de FOS heeft de gemeente Assen ervoor gezorgd dat de ontvangst van subsidieaanvragen meer gecoördineerd is. Uit de interviews komt naar voren dat circa 80% van alle subsidieaanvragen nu op bij de FOS binnenkomt. De aanvragen die elders binnenkomen, worden met de FOS gedeeld zodat de subsidiebehandeling vanuit hier kan beginnen. Breed in de organisatie wordt waardering uitgesproken voor het werk dat de FOS op zich neemt. Ook wordt de kennis van het geheel aan subsidies dat bij de FOS ligt en de ondersteuning die de FOS biedt bij de behandeling van de subsidies, als enorm waardevol ervaren. Adviescommissies Met het instellen van adviescommissies probeert de gemeente Assen te borgen dat er onafhankelijke en transparante beoordelingen van subsidies plaatsvinden. In de subsidiedossiers zien we dat de adviescommissies duidelijk toetsen aan de gestelde voorwaarden. Deze onafhankelijke toetsing heeft, zo is aangegeven, ook tot minder bezwaren op afgewezen subsidies geleid in de afgelopen periode. We zien vanuit de subsidiedossiers dat de adviezen van de adviescommissies ook periodiek bij het college van B&W op tafel komen. Het college besluit herleidbaar, naar aanleiding van de adviezen van de adviescommissies.
Vanuit het verdiepende gesprek met subsidieaanvragers is ook gebleken dat de adviescommissie aanvragers helpt met het indienen van de subsidieaanvraag. De accountant heeft over het instellen van een projectgroep (ofwel adviescommissie) in 2021 aangegeven dat hij dit ziet als een verbetering van het proces rondom kunst- en cultuursubsidies. Echter, omdat kunst- en cultuursubsidies slechts een klein onderdeel zijn van het totaal aan subsidies en de accountant bij verschillende subsidies onrechtmatigheden heeft geconstateerd, wordt de organisatie aanbevolen een breder verbetertraject voor het subsidieproces op te stellen (zie paragraaf 3.2.2.). Uit de interviews komt ten slotte naar voren dat er nog enkele verbeterpunten zijn ten aanzien van de samenwerking met de adviescommissies. Zo loopt de organisatie er op dit moment soms tegenaan dat er te weinig balans zit in de beoordeling en advisering. Belangrijk is dat de adviescommissie voldoende het beleid kent waarop de regeling is gestoeld. Gepleit wordt ook voor een onafhankelijke voorzitter van de adviescommissie.
3.2.2. Verbeteringen in de uitvoering zijn desondanks noodzakelijk Rollen, taken en verantwoordelijkheden in het subsidieproces en gebruik van het medewerkersportaal Zoals beschreven in paragraaf 3.1.1., is er via het medewerkersportaal een procesbeschrijving van de subsidies voorhanden. Over dit medewerkersportaal komt in de interviews naar voren dat dit beperkt als standaard gebruikt wordt voor subsidies. Dit leidt bijvoorbeeld tot het werken met eigen schaduwlijsten binnen verschillende organisatieonderdelen, en dat de FOS nu ook in de praktijk taken binnen het subsidieproces overneemt van Beleid, zoals het koppelen van benodigde documenten en termijnbewaking. Dit komt de eigen capaciteit voor de uitvoering niet ten goede.
29 / 62
Wat hierbij ook niet helpt is dat de betrokkenen binnen het subsidieproces ervaren dat de rollen, taken en verantwoordelijkheden voor de FOS en de betrokken beleidsambtenaren te beperkt zijn uitgewerkt. De FOS is het portaal waar subsidies in- en uitgaan. In principe is de FOS echter geen proceseigenaar; dat zijn de beleidsambtenaren en de betrokken budgethouders (teammanagers). Dit is echter, zo wordt ook gevoeld in de organisatie, te beperkt beschreven. Veel gemeenten werken deze rollen, taken en verantwoordelijkheden uit in een intern werkdocument dat gedeeld wordt in de organisatie. De workflow op het medewerkersportaal lijkt echter geen gemeengoed te zijn in de organisatie. In verschillende gesprekken is gepleit voor een handzame notitie of nota waarin de gemeente duidelijk maakt: - Hoe er wordt gekeken naar subsidies als instrument en hoe dit zich verhoudt tot bijvoorbeeld inkoop. - Welke subsidies de gemeente onderscheidt. - Hoe de rolverdeling tussen FOS, Beleid en Financiën georganiseerd is, zodat men elkaar hier beter op kan aanspreken. Aan een dergelijk uitvoeringskader subsidies wordt nu gewerkt via het eerder gememoreerde verbeterplan. Dit was ten tijde van de interviewronde nog niet breed bekend binnen de organisatie. Capaciteit uitvoering In de interviews is meermaals aangegeven dat de FOS dun bemenst is.
Veel kennis en capaciteit liggen bij één fulltime medewerker die vrijwel alleen het totaaloverzicht heeft van wat er omgaat in de verschillende regelingen. De organisatie geeft hierover aan dat deze persoonsafhankelijkheid het subsidieproces kwetsbaar maakt, mede doordat het totaal aan regelingen erg versnipperd is binnen de organisatie. Ook vanuit de FOS is in het document ‘Taken c.q. werkzaamheden FOS’ aangegeven dat capaciteit bij de FOS een issue is. De FOS heeft op dit moment niet voldoende uren om alle (administratieve) werkzaamheden uit te voeren. Deze capaciteit wordt in de praktijk alleen maar meer beperkt doordat de FOS ook taken overneemt van collega’s die het medewerkersportaal onvoldoende gebruiken. Zowel vanuit de FOS als vanuit Beleid wordt gepleit voor versteviging van de (strategische) capaciteit rondom subsidies. Veel gemeenten maken gebruik van een coördinator of adviseur subsidies die ook een brug slaan tussen daar waar de subsidies binnenkomen en de beleidsinhoud. In verschillende gesprekken is gepleit voor een dergelijke functionaris binnen de gemeente. Dit kan ook iemand zijn die zich meer richt op de koppeling tussen beleidsinhoud en de inzet van subsidies. Kennis van subsidies en subsidieproces in de organisatie Uit veel gesprekken naar voren dat er een te wisselend kennisniveau is in de organisatie van subsidies en het proces van subsidieverstrekking.
Subsidieaanvragers geven in het verdiepende gesprek tevens aan dat de gemeente niet altijd ‘met één mond’ spreekt als het gaat over subsidiemogelijkheden. Aanvragers zijn dan afhankelijk van degene die ze treffen binnen de organisatie als het gaat om het goed bedienen en te woord staan over mogelijkheden en bijbehorende processen. Een enkele ambtenaar geeft aan te ervaren dat het bewustzijn van ambtenaren rondom het subsidieproces wel verbeterd is. Vanuit verschillende hoeken in de organisatie wordt gepleit voor meer opleiding en training rondom dit onderwerp omdat dit - gelet op het groot aantal regelingen - voor veel beleidsambtenaren onderdeel van het werk is. Behalve voor opleiding en training, wordt er ook voor gepleit om deze kennis vast te leggen in een organisatiebreed werkdocument of beknopte notitie. Hier wordt nu al aan gewerkt via het PvA vanuit business control (zie paragraaf 3.1.2.), maar dit verdient nadere uitwerking.
30 / 62
Tegelijkertijd wordt vooral gepleit voor het breed verbeteren van houding en gedrag rondom subsidies. Het subsidieproces kan, zo is aangegeven, wel op papier worden uitgeschreven maar het gaat uiteindelijk om de naleving hiervan in de praktijk door alle direct betrokkenen. De combinatie van een beperkte rolduidelijkheid, kennis en naleving (houding en gedrag) heeft er volgens betrokkenen toe geleid dat de accountant de afgelopen jaren verschillende onrechtmatigheden in het subsidieproces heeft aangetroffen.
3.3. Toetsing op de normen Groen Oranje Rood
Aan de norm is volledig of grotendeels voldaan. Aan de norm is gedeeltelijk voldaan. Aan de norm is niet of nauwelijks voldaan.
Aspect
Norm
Uitvoering
1. Het subsidieproces is vastgelegd waarbij de aanvraag, de verlening, de verstrekking, de vaststelling en de verantwoording op een duidelijke manier zijn geregeld. 2. Binnen het proces zijn de verantwoordelijkheden voor de subsidieaanvrager/-ontvanger en de gemeente eenduidig geregeld. 3. De uitgangspunten van het subsidiebeleid zijn volledig en consistent uitgewerkt in de door de raad vastgestelde subsidieverordening en eventuele deelverordeningen. 4. De subsidieverordening wordt (en eventuele regelingen worden) volledig en consistent toegepast op de subsidiebeschikkingen en de voorwaarden die daarin worden opgenomen. 5. In de subsidiebeschikkingen zijn in ieder geval duidelijke voorwaarden opgenomen ten aanzien van de te realiseren ambities en doelen, de te ontplooien activiteiten en het subsidiebedrag alsook voor de verantwoording van de subsidie en van de mate van doelrealisatie. 6. Duidelijk is vastgesteld welke middelen (geld en capaciteit) worden ingezet ten behoeve van het subsidiebeleid.
Norm 1 Er is voor de verschillende subsidies in een workflow op het medewerkersportaal het een en ander vastgelegd over subsidieprocessen. Hierbij is aandacht voor de betrokkenheid van de FOS en de betrokken beleidsambtenaren. Dit document lijkt echter geen gemeengoed in de organisatie. Ook het verbetertraject vanuit Business Control gaat zich richten op het in kaart brengen en vaststellen van verantwoordelijkheden omtrent het subsidieproces. Hiermee wordt gedeeltelijk voldaan aan norm 1. Norm 2 De verantwoordelijkheden voor de subsidieaanvragers en de wijze waarop deze zich verhouden tot de gemeente, zijn duidelijk geregeld via de ASV en de subsidieregelingen. Het is inzichtelijk welke stappen moeten worden ondernomen door de aanvrager (het aanleveren van documenten en, afhankelijk van de subsidie, verantwoording) en de gemeente (registratie, beoordeling en beschikking). Daarmee is aan norm 2 voldaan. Norm 3 De gemeente heeft geen uitgangspunten ten aanzien van subsidies vastgelegd. In de praktijk heeft dit geleid tot aanbevelingen van de accountant om dit beter vast te leggen, met aandacht voor de verhouding tussen subsidies en inkoop. Daarmee wordt aan norm 3 niet voldaan.
31 / 62
Norm 4 Hoewel in de voor dit onderzoek bestudeerde beschikkingen wordt gerefereerd aan de subsidieverordening, lijkt de verordening consequent te worden toegepast op de verlening van de subsidies. Desondanks heeft de accountant in de afgelopen drie jaar onrechtmatigheden geconstateerd rondom de toepassing van de ASV en het ten onrechte, zonder beschikking verlenen van subsidies. Daarmee wordt gedeeltelijk voldaan aan norm 4. Norm 5 De beschikkingen bevatten geen voorwaarden omtrent beoogde effecten en de wijze waarop deze gekoppeld zijn aan gemeentelijk vastgestelde doelen. Wel worden vanuit de subsidiebeschikkingen afspraken gemaakt over de te ontplooien activiteiten (veelal vanuit meegeleverde jaar- of activiteitenplannen), het subsidiebedrag en de manier waarop verantwoording moet worden afgelegd over de subsidie. Deze verantwoording richt zich echter beperkt op de doelrealisatie van aan de subsidie gelieerde gemeentelijke doelstellingen (hier staan we in hoofdstuk 4 nader bij stil) Daarmee wordt gedeeltelijk gedaan aan norm 5. Norm 6 Het is duidelijk welke capaciteit de FOS beschikbaar heeft voor de uitvoering van haar taak. De verdere inzet van middelen (geld en capaciteit) en met name de benodigde kennis van subsidies en subsidieprocessen binnen de organisatie, is verder beperkt gespecificeerd en uitgewerkt. Daarmee wordt gedeeltelijk voldaan aan norm 6.
32 / 62
4. Realisatie, feitelijk inzicht en leren In dit hoofdstuk staan de volgende deelvragen centraal: - Wat is de totale omvang van de subsidies die (jaarlijks) door de gemeente Assen worden verstrekt? - Welke soorten subsidies kunnen hierbinnen worden onderscheiden? - Worden de doelen en ambities gerealiseerd? - Staan de ingezette middelen in verhouding tot de gerealiseerde ambities en doelen? - Hoe wordt geleerd van de eerdere inzet van subsidies? In paragraaf 4.1. geven we een beschrijving en een analyse van het feitelijke inzicht in de monitoring. In paragraaf 4.2. beschrijven we de doelrealisatie en het leren hiervan. Dit leidt tot een toetsing op de gestelde normen in paragraaf 4.3.
4.1. Feitelijke inzicht en monitoring 4.1.1. Beschrijving Op basis van de documenten zien we dat er verschillende overzichten zijn waarin een deel van de subsidies staat weergeven. Er is echter geen totaaloverzicht voorhanden waarin de feitelijke omvang van alle subsidies gepubliceerd wordt of gedeeld wordt met de raad. Hierna wordt omschreven welke overzichten er wel beschikbaar zijn en welke informatie deze overzichten bevatten. Subsidieregister eenmalige subsidies op de website Op de website van de gemeente is een online subsidieregister gepubliceerd van de eenmalige, in 2022 verstrekte subsidies. Van de andere jaren is geen register gepubliceerd op de website. Het gepubliceerde register betreft een lastig leesbare webpagina die geen totaaloverzicht geeft van de verstrekte, eenmalige subsidies. De afbeelding hierna bevat een gedeeltelijke screenshot van dit online subsidieregister. Zoals te zien, wordt er per verstrekte subsidie slechts informatie gegeven over het zaaknummer, de omschrijving van de subsidieregeling, de aanvrager van de subsidie en het aangevraagde subsidiebedrag. Vanuit het ambtelijk wederhoor is aangegeven dat dit overzicht in beginsel wel een duidelijke opmaak had en dat niet helder is waarom dit subsidieregister nu op onderstaande wijze op de website staat.
Figuur 5. Screenshot subsidieregister eenmalige subsidies 2022 (via https://www.assen.nl/subsidieregister-eenmaligesubsidies)
33 / 62
Begrotingssubsidies in de programmabegrotingen De programmabegrotingen bevatten overzichten van de begrotingssubsidies, uitgesplitst onder de verschillende programma’s. Het gaat hier om zowel meerjarensubsidies, eenmalige subsidies als subsidies die verstrekt zijn vanuit een subsidieregeling. In het overzicht wordt echter niet geëxpliciteerd om welke van deze soorten subsidies het gaat. Tot en met de programmabegroting van 2022 wordt slechts het programma waaronder de subsidie valt, de partij die de subsidie ontvangt en de hoogte van het subsidiebedrag weergeven (zie figuur 6). Vanaf 2023 wordt in de programmabegroting een kolom toegevoegd met een korte beschrijving van het doel waarmee de subsidie is verstrekt. Zoals weergeven in figuur 7, is er bijvoorbeeld een subsidie van € 464.00 verstrekt aan de Stichting Ondernemersfonds met als doel het ‘organiseren van stadsbrede activiteiten’.
Figuur 6. Screenshot weergave begrotingssubsidies in programmabegroting 2021.
Figuur 7. Screenshot weergave begrotingssubsidies in programmabegroting 2023, met in de tweede kolom de doelstelling. Excel-bestanden Buiten deze overzichten is er geen centraal overzicht beschikbaar dat inzicht biedt in de aard, de omvang, de ontvanger en het doel/beleidsdomein, inzichtelijk voor de verschillende subsidieregelingen. In het kader van dit onderzoek heeft de organisatie voor de jaren 2021-2023 Excel-bestanden verstrekt met alle subsidieaanvragen van die periode voor zowel de eenmalige subsidies, meerjarensubsidies als de subsidies die zijn aangevraagd voor de verschillende subsidierelingen. In de Excel-bestanden is echter niet terug te zien of het gaat om een begrotingssubsidie of niet; ook zijn de overzichten niet actueel. Zo staan er in het overzicht van 2021 nog dertien subsidieaanvragen met de status ‘in behandeling’. Op basis van dit overzicht is in de tabel op de volgende de omvang weergeven van de verschillende verstrekte subsidies. Het Excel-bestand dat is aangeleverd voor 2023 bestaat slechts uit de subsidies die tot en met 8 augustus 2023 zijn aangevraagd; deze gegevens zijn dus niet compleet.
34 / 62
Type subsidie
2021
2022
€ 2.084.619 € 15.143.553 € 164.151,90 € 940.926
€ 2.201.123 € 16.902.781 € 85.960 € 1.055.626
2023 (t/m 8 aug) € 1.538.542,04 € 666.374 € 58.838 € 0,00
Preventiefonds
€ 269.282
€ 82.452
€ 48.630
Subsidieregeling Regenton en andere vormen van wateropvang 2021 en 2022 Uniek Sporten
€ 14.000
€ 11.525
€ 8.250
Eenmalige subsidies Meerjarensubsidies Incidentenbudget Evenementen Peuteropvang
€ 8.250
€ 11.475
€ 0,00
Subsidieregeling Groene daken 2021 en 2022
€ 41.617,50
€ 65.345
€ 30.210
Subsidieregeling Afkoppelen Hemelwater 20212022 Subsidieregeling voor Amateurkunst Subsidieregeling Activiteiten Kunst en Cultuur gemeente Assen Frisse Start Totaal subsidieregelingen Totaal
€ 2.707,09
€ 3.118
€ 700,50
€ 15.274 € 2.500
€ 23.650 € 59.841
€ 5.500 € 22.770
€ 1.264,25 € 1.532.086,74 € 18.760.258,74
€ 61.562 € 1.460.554,60 € 20.564.458,60
€ 15.000 € 189.898,50 € 2.394.814,54
Figuur 8. Overzicht omvang subsidies 2021-2023 uit Excel-bestanden.
4.1.2. Analyse Gebrek aan een centraal overzicht bemoeilijkt inzicht in feitelijke omvang Er is geen centraal overzicht van álle subsidies, naar aard, omvang, ontvanger en doel/beleidsdomein. Het register van eenmalige subsidies op de gemeentelijke site bevat slechts het jaar 2022 en is lastig leesbaar. Naast de aanvrager en de omvang van de subsidie en de omschrijving van de regeling, biedt het overzicht geen inzicht in de aard van de subsidie en aan welk doel/beleidsdomein de subsidie bijdraagt. De subsidieoverzichten uit de programmabegrotingen bieden eveneens weinig inzicht. Weliswaar worden de verstrekte subsidies gekoppeld aan de programma’s, maar verder wordt geen informatie gegeven over de activiteit van de subsidie en op welke manier deze bijdraagt aan de doelen die in de programma’s zijn gesteld. Vanaf 2023 wordt in de programmabegroting een kolom toegevoegd met het doel waarmee de subsidie is verstrekt, maar deze doelen zijn weinig concreet (SMART) en niet gekoppeld aan een van de beleidsdoelen. De Excel-overzichten bevatten de meeste informatie.
Deze laten zien in welk jaar een subsidie is aangevraagd, op welk jaar de subsidie van toepassing is, wat de status is van een subsidieaanvraag (ingetrokken, afgewezen, toegekend, vastgesteld, in behandeling), het zaaknummer, het type subsidie (eenmalig, meerjarig, subsidieregeling), een omschrijving van de aanvraag, de aanvrager en de hoogte van de subsidie. Het zijn echter lastig werkbare Excelbestanden; het is moeilijk om te sorteren op verschillende subsidies en om op basis daarvan bijvoorbeeld de totale som van subsidieaanvragen voor een bepaalde regeling te kunnen zien. Daarnaast zijn de bestanden niet actueel. Zo staan in de totaaloverzichten van 2021 nog subsidies met de status ‘in behandeling’. Dit document lijkt daarmee niet volledig geactualiseerd te zijn.
35 / 62
Door de versplinterde overzichten is de administratie niet optimaal op orde. Dit wordt bemoeilijkt door het feit dat de financiële administratie en het medewerkersportaal niet goed op elkaar zijn aangesloten. In de interviews is aangegeven dat subsidieplafonds in een apart Excel-bestand worden bijgehouden en dat betrokkenen bij subsidieregelingen eigen ‘schaduwlijsten’ hanteren. Er wordt op dit moment dus nog te veel handmatig bijgehouden in aparte bestanden. Dit vergroot de foutgevoeligheid en het risico dat niet alles in beeld is. In plaats van handmatige overzichten die versplinterd in de organisatie aanwezig zijn, zou het wenselijk zijn dat de organisatie met één druk op de knop een overzicht van alle subsidies uit kan draaien. Een overzicht dat voor de verschillende subsidieregelingen laat zien hoeveel budget er beschikbaar is (subsidieplafond), wat de status is van de verschillende subsidieaanvragen, met welke doel de subsidies zijn verleend en informatie over de doelrealisatie. Dit overzicht is wenselijk om het subsidieproces transparant en controleerbaar te maken.
4.2. Doelrealisatie en leren 4.2.1. Beschrijving Verantwoording over doelrealisatie via P&C-stukken Zoals hiervoor beschreven, is er van alleen de eenmalige subsidies over 2022 een overzicht gepubliceerd op de website. In de interviews is aangegeven dat er daarnaast in de P&C-documenten over subsidies wordt verantwoord. In de programmabegrotingen gebeurt dit uiteraard over de begrotingssubsidies. In de jaarstukken vinden incidenteel verwijzingen plaats naar de subsidieregelingen. In de jaarstukken van 2022 is bijvoorbeeld het volgende aangegeven. “Door corona werd minder subsidie aangevraagd voor evenementen en culturele organisaties.”6 En in de jaarstukken van 2021 geeft de gemeente aan: “Inwoners en bedrijven worden ondersteund om hun omgeving klimaatbestendiger te maken met subsidies voor regentonnen, groene daken en het afkoppelen van de regenwaterafvoer” en “Wij hebben besloten Vlucht Voorwaarts in 2022 een subsidie te geven van € 75.000. Met dit bedrag moet Vlucht Voorwaarts zich met name richten op vrouwelijke statushouders die al enige tijd in Assen wonen en hen helpen om een sociaal netwerk op te bouwen.” Er wordt dus verwezen naar individuele subsidieregelingen, maar er wordt niet structureel verantwoord over alle subsidieregelingen en de doelen die gerealiseerd zijn met de inzet van subsidies.
Evaluatie (individuele) subsidieregelingen en leren Uit de documenten en de gesprekken maken we op dat enkele subsidieregelingen in de afgelopen jaren geëvalueerd zijn. Dit geldt voor in elk geval voor 1) de subsidieregeling Regenton 2021-2022, 2) de subsidieregeling Groene Daken 2021-2022 en 3) de subsidieregeling Afkoppelen Hemelwater 2021-2022. Deze evaluatie maakte deel uit van het collegebesluit dat aan deze drie regelingen ten grondslag ligt. Hierin was opgenomen dat de subsidieregelingen in 2023 moesten worden geëvalueerd op in elk geval de aspecten: gebruik en gebruikerservaring van de regelingen, aantal aangeschafte regentonnen, aantal m2 groene daken aanleg en aantal m2 afgekoppeld oppervlak. De evaluatie gaat inderdaad in op de voornoemde aspecten rondom omvang, maakt inzichtelijk hoe gebruikers de regeling hebben ervaren en leidt tot verbeterpunten voor het vervolg rondom het proces. Deze verbeterpunten in het proces zijn opgenomen in de vigerende drie subsidieregelingen uit 2023.
6 Gemeente Assen (2023). Jaarstukken 2022.
36 / 62
Uit de gesprekken maken we op dat er vaker op subsidieregelingsniveau aanpassingen plaatsvinden die gaan over het subsidieproces. Zo is bijvoorbeeld: - Voor de subsidieregeling Uniek Sporten de aanvraagdatum op 1 oktober gezet omdat 1 juni vaak te vroeg kwam voor de aanvragers. - De subsidieregeling Preventiefonds voor professionals herzien zodat het budget nu verdeeld wordt in A-, B- en C-categorieën omdat dit beter aansluit bij landelijke ontwikkelingen. - De subsidieregeling Amateurkunst is aangepast omdat er is geconstateerd dat er geld werd overgehouden. In de samenleving (organisaties binnen het amateurveld) was de behoefte om scholing van jeugdleden gesubsidieerd te krijgen. Dit heeft geleid tot een uitbreiding van de subsidieregeling. Er is een artikel opgenomen voor het subsidiëren van jeugdleden.
4.2.2. Analyse Er kan geen eenduidig beeld worden gegeven van de doelrealisatie van de subsidies Omdat in de administratie op dit moment nog stappen moeten worden gezet, is de vertaalslag van ‘overzicht’ (feitelijke omvang) naar ‘verdiepend inzicht’ (doelrealisatie) op dit moment nog lastig te maken. In de huidige verantwoording over subsidies wordt beperkt de link gelegd naar de beleidsdoelen die onder de subsidiekaders liggen. Eerder constateerden we dat niet voor alle subsidieregelingen duidelijk is gemaakt hoe deze voortvloeien uit actuele beleidsdoelen en beleidskaders, en dat voor de subsidieregelingen waarbij dit wel het geval is, deze regelingen niet zijn uitgewerkt naar meetbare effecten en normen. Dit is een beperkende factor om de doelrealisatie inzichtelijk te maken. Er vindt daarom op dit moment geen actieve en gestructureerde monitoring plaats van de doelrealisatie van de inzet van subsidies als gemeentelijk instrument. Van sommige regelingen komt wel naar voren dat er bewust niet actief gemonitord wordt op de doelrealisatie. Het gaat hierbij om subsidies die een beperkte omvang hebben en die worden verstrekt vanuit waardering voor en vertrouwen in de samenleving.
Er wordt daarom aan deze aanvragers niet om verantwoording gevraagd.7 Er zijn daarentegen ook voorbeelden van subsidieregelingen die meer aandacht krijgen voor de monitoring van de subsidie-effecten en het onder het voetlicht brengen van deze effecten. Een mooi voorbeeld hiervan is het Preventiefonds dat er tegenaan liep dat het een uitdaging is om het effect van preventie inzichtelijk te maken. Zij zijn met hulp van de Hanze Hogeschool bezig om meer inzichtelijk te maken welke preventie-effecten bereikt worden met de subsidie via een aansluitend beoordelings- en evaluatieformulier. Ook hebben zij hierover een documentaire gemaakt omdat preventie bij uitstek een onderwerp is dat vraagt om meer zachte of kwalitatieve en verhalende verantwoording. Ten slotte zien we dat voor de begrotingssubsidies beperkt verantwoord wordt over de bijdrage van deze subsidies aan de actuele, gemeentelijke beleidsdoelen. Hoewel de gemeente sinds de voortgangsrapportage van 2023 wel kort het doel van de begrotingssubsidie beschrijft (bijvoorbeeld ‘organiseren stadsbrede activiteiten’), is het vooral voor de raad op dit moment onvoldoende duidelijk hoe deze begrotingssubsidies beleidsmatig inbedden. De raad heeft behoefte aan inzicht in de manier waarop de subsidies bijdragen aan de gemeentelijke beleidsdoelen.
Het structureel evalueren van de doeltreffendheid van subsidies is niet breed geborgd In de interviews is over de subsidies van grotere omvang (zoals begrotingssubsidies) aangegeven dat er op zowel bestuurlijk als ambtelijk niveau (tussentijdse) gesprekken plaatsvinden met deze organisaties om te bekijken hoe de
7 Zie bijlage 1. Dit geldt bijvoorbeeld voor de drie duurzaamheidssubsidies (1-3) en Uniek Sporten (9).
37 / 62
subsidieafspraken in de praktijk worden nageleefd. Er zijn ambtelijk accounthouders aangewezen die deze tussentijdse gesprekken voeren. Specifiek vanuit kunst en cultuur is aangeven dat er jaarlijks een bijeenkomst is voor het amateurveld waarin de inzet van subsidies een belangrijk onderwerp is. Uit de subsidiedossiers valt op te maken dat de organisaties die verantwoording afleggen aan de gemeente, dit veelal doen via een jaarverslag. In deze jaarverslagen wordt beperkt de koppeling gelegd met de beleidsdoelstellingen op basis waarvan de gemeente Assen de subsidie verstrekt heeft. Qua evaluatie van de doeltreffendheid van de subsidies blijkt sowieso dat die niet structureel georganiseerd is. We zien dat er op het niveau van de individuele subsidieregelingen wel een evaluatie heeft plaatsgevonden van de duurzaamheidssubsidies. Deze evaluatie richtte zich echter vooral op de subsidieprocessen. Er werd in deze evaluatie geen directe link gelegd met de doelstellingen op basis waarvan deze subsidies werden verstrekt, laat staan wat de bijdrage is van deze subsidies aan de doelen. Ook als andere subsidieregelingen worden aangepast, gebeurt dit veelal in elementen van het subsidieproces, zoals de aanvraagtermijn of voorwaarden om een subsidie te ontvangen. Er wordt beperkt de link gelegd met de doelen waarop de regelingen zijn gestoeld.
4.3. Toetsing op de normen Aspect
Norm
Realisatie,
1. Er is een centraal overzicht van alle subsidies naar aard, omvang, ontvanger en doel/beleidsdomein.
feitelijk inzicht
2. Dit overzicht wordt structureel bijgehouden.
en leren
3. De ambities en doelen worden gerealiseerd. 4. Het subsidiebeleid en de uitvoering daarvan worden periodiek geëvalueerd op basis waarvan zo nodig tot aanpassingen wordt overgegaan.
Norm 1 en 2 Er is geen centraal overzicht dat voor alle subsidies inzicht biedt in de aard, de omvang, de ontvanger en het doel/ beleidsdomein. De huidige verantwoording van de subsidies vindt zeer gefragmenteerd plaats via de website en de P&C-stukken. Het subsidieregister van 2022 dat op de website is opgenomen, bevat wat algemene informatie maar biedt geen inzicht in het (beleids)doel waarvoor de subsidie is verstrekt. Over de begrotingssubsidies wordt sinds 2023 wel een beknopte beschrijving van het doel gegeven, maar deze doelen zijn weinig concreet en ook beperkt gekoppeld aan doelen vanuit gemeentelijk beleid. Naast deze overzichten zijn er Excel-overzichten per jaar met alle subsidieaanvragen, maar dit gaat om lastig werkbare bestanden waar moeilijk overzichten en analyses uit kunnen worden gehaald. Dit maakt dat aan norm 1 niet wordt voldaan, waardoor automatisch ook niet aan norm 2 wordt voldaan. We geven norm 2 daarom geen kleurtoetsing. Norm 3 Op basis van de beschikbare verantwoording van de verschillende subsidies kan geen eenduidige uitspraak worden gedaan over de doelrealisatie. In de huidige administratie en verantwoording wordt nog te beperkt een link gelegd tussen de subsidies en de gemeentelijke doelen.
Voor de subsidieregelingen waarvan wel duidelijk is gemaakt uit welke beleidsdoelen en beleidskaders deze zijn voortgevloeid, geldt ook dat deze niet zijn uitgewerkt in meetbare ambities en doelen. Ook ten aanzien van de begrotingssubsidies wordt geen koppeling gelegd tussen de inzet van de subsidie
38 / 62
en de gemeentelijke doelen en met welk doel de subsidies zijn verstrekt. We constateren daarom dat aan norm 3 niet wordt voldaan. Norm 4 De gemeente Assen heeft geen overkoepelend subsidiebeleid en heeft ook geen evaluatie uitgevoerd op het totaal aantal subsidies. Wel zijn de afgelopen jaren enkele individuele subsidieregelingen geëvalueerd, wat ook heeft geleid tot aanpassingen binnen de regelingen. De aanpassingen hadden echter betrekking op met name het proces en gingen minder in op het verstevigen van de link tussen de subsidies en de doelstellingen op basis waarvan deze subsidies zijn verstrekt. De structurele evaluatie van de doeltreffendheid van de verschillende subsidies is ook niet geborgd in de organisatie. Daarmee wordt aan norm 4 gedeeltelijk voldaan.
39 / 62
5. Gebruikersperspectief In dit hoofdstuk staat de volgende deelvraag centraal: - In hoeverre bieden de kaders en de uitvoering van het subsidiebeleid de subsidiegebruikers transparantie? In paragraaf 5.1. geven we een beschrijving van de resultaten uit de enquête onder subsidieaanvragers en de focusgroep. In paragraaf 5.2. volgt de analyse van deze beschrijving. Op basis van deze paragrafen wordt in paragraaf 5.3. weergegeven hoe de gemeente scoort op de gestelde normen in het hoofdstuk.
5.1. Beschrijving Om het gebruikersperspectief op te halen, is een enquête uitgezet onder inwoners die in de afgelopen twee jaar een subsidie hebben aangevraagd bij de gemeente Assen. De enquête is uitgezet onder 113 inwoners en ingevuld door 50 personen. Dat betekent dat de enquête een response rate kent van circa 44%. Toch zijn niet alle vragen door alle respondenten ingevuld. In de visualisaties van de enquêteresultaten in dit hoofdstuk geven we per vraag hoeveel personen de vraag hebben beantwoord. Aan de geënquêteerden is ook gevraagd of zij hun antwoorden wilden toelichten in een verdiepend gesprek. Dit gesprek is uiteindelijk gevoerd met twee respondenten, die beiden al meerdere jaren subsidie ontvangen van de gemeente Assen. De beelden uit dit gesprek zijn ter aanvulling toegevoegd bij de corresponderende stelling. Daarnaast is ook in de gesprekken met de ambtelijke organisatie gevraagd wat zij terugkrijgen van inwoners in het contact gedurende het gehele subsidieproces. Deze beelden zijn - indien relevant - ter aanvulling of nuancering toegevoegd bij de corresponderende stellingen uit de enquête.
5.1.1. Algemene gegevens subsidieaanvragers Van de 50 respondenten hebben 46 respondenten de afgelopen twee jaar subsidie ontvangen van de gemeente (92%).
4
Nee
46
Ja 0
5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
Figuur 9. Antwoord op de vraag: Heeft u in de afgelopen vier jaar subsidie ontvangen? (N=50) Van deze 50 respondenten heeft het grootste gedeelte (9 respondenten) in de afgelopen twee jaar een subsidie aangevraagd voor de subsidieregeling activiteiten Kunst en Cultuur. Andere subsidieregelingen waarvoor subsidies zijn aangevraagd zijn: Groene Daken (7 respondenten), Evenementen (5 respondenten), Frisse start vrijwilligers (5 respondenten), Uniek Sporten (2 respondenten), Preventiefonds Assen voor inwoners en vrijwilligers (2 respondenten), Preventiefonds voor professionals (2 respondenten), Bos en Natuurterreinen gemeente Assen en Duurzaamheidscentrum Assen (1 respondent) en Individuele Muzikale Vorming Assen (1 respondent).
40 / 62
Zeven respondenten geven aan voor nog een andere subsidieregeling een subsidie te hebben aangevraagd en twee respondenten geven aan niet te weten voor welke subsidieregeling een subsidie is aangevraagd. 0
1
2
3
4
5
6
7
8
10 9
Activiteiten Kunst en Cultuur 7
Groene daken Evenementen
5
Frisse start vrijwilligers
5
Preventiefonds Assen voor inwoners en vrijwilligers
2
Preventiefonds voor professionals
2
Uniek sporten
2
Bos en Natuurterreinen gemeente Assen en Duurzaamheidscentrum Assen
1
Individuele Muzikale Vorming Assen
1 7
Een andere regeling Weet ik niet
9
2
Figuur 10. Antwoord op de vraag: Heeft u in de afgelopen vier jaar subsidie ontvangen? Voor welke subsidieregeling heeft u in de afgelopen twee jaar subsidie aangevraagd? Indien u meerdere subsidies heeft ontvangen, kies dan voor de grootste subsidie. (N=43)
Van de volgende subsidieregelingen die vallen binnen de reikwijdte van dit onderzoek, hebben nul respondenten aangegeven dat ze daarvoor een subsidieaanvraag hebben gedaan: - Subsidieregeling afkoppelen hemelwater. - Subsidieregeling peuteropvang. - Subsidieregeling Regenton en andere vormen van wateropvang. - Subsidieregeling voor Amateurkunst. - Subsidieregeling Doe het zelf, verduurzaming in Proeftuin Aardgasvrije Wijk De Lariks Assen.
5.1.2. Ervaringen met het subsidieproces Vindbaarheid informatie subsidiemogelijkheden Van de 50 respondenten geven er 31 (70% van de 44 respondenten die deze vraag hebben ingevuld) aan het (merendeels) eens te zijn met de stelling dat informatie over de subsidiemogelijkheden van de gemeente Assen gemakkelijk vindbaar is (figuur 11). In hun onderbouwing van het antwoord geven de geënquêteerden onder andere aan dat de subsidiemogelijkheden redelijk gemakkelijk te vinden zijn via de website van de gemeente. Een aantal respondenten geeft aan het de eerste keer even uitvogelen is waar op de website je moet zijn, maar dat het verder goed te vinden is. Ook geven respondenten aan dat de gemeente helpt bij het vinden van de juiste subsidieregelingen, bijvoorbeeld in contact met het subsidieloket of met ambtenaren zelf.
41 / 62
In het verdiepende gesprek gaven de twee subsidieaanvragers aan dat het een uitdaging blijft om inzicht te krijgen in de mogelijkheden. Een persoon gaf aan dat er meerdere gesprekken nodig waren met de gemeente om de mogelijkheden helder te krijgen en de ander gaf aan hulp te hebben gehad van een contactpersoon in de adviescommissie van de betreffende subsidieregeling. In gesprekken met de ambtelijke organisatie kwam terug dat inwoners soms teruggeven dat de overlap tussen verschillende regelingen soms verwarrend is. 2%
9%
25%
18%
45%
Figuur 11. Antwoord op de stelling: Informatie over de subsidiemogelijkheden van de gemeente is makkelijk vindbaar. (N=44) Te doorlopen stappen Van de 50 respondenten geven er 37 (86% van de 44 respondenten die deze vraag hebben ingevuld) aan het (merendeel) eens te zijn met de stelling dat het duidelijk is welke verschillende stappen doorlopen moeten worden om een subsidie te ontvangen (figuur 12). In hun onderbouwing van het antwoord geven de geënquêteerden onder andere aan dat duidelijk is aangegeven welke stappen er doorlopen moeten worden. Dit staat aangegeven in bijvoorbeeld de subsidieregeling of in het aanvraagformulier. Ook geven respondenten aan dat deze stappen helder zijn uitgelegd door de ambtenaar met wie er contact was gedurende de aanvraag. Respondenten geven aan dat de duidelijkheid verschilt per regeling en dat de te doorlopen stappen in sommige gevallen kunnen wisselen per jaar, wat verwarring op kan leveren. 5% 9% 44% 42%
Figuur 12. Antwoord op de stelling: Het is voor mij duidelijk welke verschillende stappen doorlopen moesten worden om een subsidie aan te vragen. (N=44)
42 / 62
Bijdrage aan (maatschappelijke) doelen Van de 50 respondenten geven er 34 (79% van de 43 respondenten die deze vraag hebben ingevuld) aan het (merendeels) eens te zijn met de stelling dat het duidelijk is aan welke (maatschappelijke) doelen de aangevraagde subsidie dient bij te dragen. In hun onderbouwing van het antwoord geven de geënquêteerden over het algemeen aan de maatschappelijke doelen helder staan geformuleerd in de subsidieregeling. Wel geven geeft een aantal respondenten aan dat de doelen en criteria concreter geformuleerd zouden kunnen worden, of dat eisen en doelen dusdanig specifiek zijn dat deze niet makkelijk te vertalen zijn naar de praktijk. 2%
12% 7% 58%
21%
Figuur 13. Antwoord op de stelling: Het is voor mij duidelijk aan welke (maatschappelijke) doelen mijn aangevraagde subsidie dient bij te dragen. (N=43) Voorwaarden subsidieaanvraag Van de 50 respondenten geven er 34 (79% van de 43 respondenten die deze vraag hebben ingevuld) aan het (merendeels) eens te zijn met de stelling dat het duidelijk is wat aangeleverd moet worden voor een subsidieaanvraag. In hun onderbouwing van het antwoord geven de geënquêteerden over het algemeen aan dat dit duidelijk staat beschreven. Ook hier geven respondenten aan dat de gemeente welwillend is om verdere uitleg te geven, mocht je er elf niet uit komen. In het verdiepende gesprek gaven de subsidieaanvragers ook terug dat de voorwaarden aan de voorkant helder zijn. 2% 12% 7% 21%
58%
Figuur 14. Antwoord op de stelling: Het is voor mij duidelijk wat ik moet aanleveren voor een subsidieaanvraag (voorwaarden subsidieaanvraag). (N=43)
43 / 62
Beoordelingscriteria Van de 50 respondenten geven er 30 (70% van de 43 respondenten die deze vraag hebben ingevuld) aan het (merendeels) eens te zijn met de stelling dat het duidelijk is welke beoordelingscriteria de gemeente hanteert bij een subsidieaanvraag. In hun onderbouwing van het antwoord geven de geënquêteerden onder andere aan dat de kaders bekend zijn en helder staan omschreven op de website van de gemeente. Zo benoemt iemand dat het duidelijk was welke onderdelen van het groendak onder de subsidie vallen. Een aantal respondenten geeft aan dat de beoordelingscriteria minder helder zijn. Zo benoemt iemand dat voor de aanvraag van een subsidie voor een evenement de criteria niet helder zijn geformuleerd. Andere aandachtspunten die worden benoemd zijn dat – buiten de brief over de subsidiebeschikking – niet duidelijk is hoe de meegegeven taken moeten worden verantwoord en dat de criteria niet altijd SMART zijn geformuleerd. Ook in het gesprek met de ambtelijke organisatie kwam naar voren dat zij wel eens van subsidieaanvragers terugkrijgen dat de criteria niet altijd duidelijk zijn. 7% 7%
40%
16% 30%
Figuur 15. Antwoord op de stelling: Het is voor mij duidelijk welke beoordelingscriteria de gemeente hanteert bij een subsidieaanvraag. (N=43) Ook is aan de respondenten de stelling voorgelegd of de gemeente passende beoordelingscriteria hanteert. 28 respondenten (65% van de 43 respondenten die deze vraag hebben ingevuld) geven aan het (merendeels) eens te zijn met de stelling. Op vier respondenten na, bij wie de beoordelingscriteria niet bekend zijn, wordt aangegeven dat de criteria passend zijn voor de subsidie waarvoor de respondent een aanvraag heeft gedaan. Wel benoemt iemand als aandachtspunt dat er meer samenhang nodig is tussen de verschillende subsidieregelingen om samen te werken en verbinding te leggen. Daarnaast kan dit helpen om overlap tussen de subsidies voorkomen. De respondent geeft aan dat in de beoordelingscriteria niet altijd goed is doordacht wat er verwacht wordt van de verschillende organisaties.
9% 7% 21%
42%
23%
Figuur 16. Antwoord op de stelling: Ik vind dat de gemeente passende beoordelingscriteria hanteert. (N=43)
44 / 62
Motivatie Van de 50 respondenten geven er 34 (79% van de 43 respondenten die deze vraag hebben ingevuld) aan het (merendeels) eens te zijn met de stelling dat de gemeente duidelijk heeft gemotiveerd waarom de subsidieaanvraag al dan niet is toegekend. In hun onderbouwing van het antwoord geven de geënquêteerden over het algemeen aan dat dit helder is toegelicht en dat ook inzichtelijk wordt gemaakt wat er eventueel nog ontbreekt in de aanvraag. Een enkeling geeft aan dat er, behalve dat de subsidie is toegekend, geen toelichting werd gegeven op het ‘waarom’. In het verdiepende gesprek gaven de twee subsidieaanvragers terug dat deze terugkoppeling goed plaatsvindt. Er wordt toegelicht wat er eventueel moet worden aangepast of aangevuld en de gemeente denkt mee over wat er nodig is om dat voor elkaar te krijgen.
5% 16% 53%
26%
Figuur 17. Antwoord op de stelling: De gemeente heeft duidelijk gemotiveerd waarom mijn subsidieaanvraag wel/niet is toegekend. (N=43) Besluitvormingsproces Van de 50 respondenten geven er 30 (70% van de 43 respondenten die deze vraag hebben ingevuld) aan het (merendeels) eens te zijn met de stelling dat het besluitvormingsproces dat de gemeente hanteert ten aanzien van het toekennen van subsidies van tevoren duidelijk is. In hun onderbouwing van het antwoord geven de geënquêteerden over het algemeen aan dat dit online goed te vinden is. Zo benoemt iemand dat er een agenda is waarin staat aangegeven op welk moment er wordt vergaderd over de aanvragen, zodat je als aanvrager weet waar je aan toe bent. Enkele respondenten geven aan dat het proces aan de voorkant duidelijk wordt geschetst, maar dat de opvolging daarvan soms afwijkt. Ook in het verdiepende gesprek gaven de subsidieaanvragers aan dat de terugkoppeling wel eens langer op zich liet wachten dan aan de voorkant was gecommuniceerd.
5% 12% 14%
42%
28%
Figuur 18. Antwoord op de stelling: Het besluitvormingsproces dat de gemeente hanteert ten aanzien van het toekennen van subsidies is van tevoren duidelijk. (N=43)
45 / 62
Beslistermijn Van de 50 respondenten geven er 32 (75% van de 43 respondenten die deze vraag hebben ingevuld) aan het (merendeels) eens te zijn met de stelling dat er tevredenheid is over de beslistermijn die de gemeente hanteert voor de aangevraagde subsidie. In hun onderbouwing van het antwoord geven de geënquêteerden over het algemeen aan dat het een redelijke termijn is. Wel zitten er aanzienlijke verschillen in de reactietermijn. Zo geeft een respondent aan binnen een dag antwoord te hebben, maar duurde dit voor een andere respondent drie maanden. Ook geeft iemand aan dat het lastig is dat een subsidiebeschikking voor 2024 pas in november 2023 wordt toegekend. Een andere respondent geeft aan dat er soms pas vlak voor een evenement een toezegging wordt gedaan. In het verdiepende gesprek gaf een subsidieaanvrager mee dat de beslistermijnen strak zijn bepaald en dat daarin weinig flexibiliteit is voor de subsidieaanvrager.
9% 2% 14%
47%
28%
Figuur 19. Antwoord op de stelling: Ik ben tevreden over de beslistermijn die de gemeente hanteert voor mijn aangevraagde subsidie. (N=43) Verantwoording in verhouding tot subsidiebedrag Van de 50 respondenten geven er 31 (78% van de 40 respondenten die deze vraag hebben ingevuld) aan het (merendeels) eens te zijn met de stelling dat de verantwoording die moet worden afgelegd over de subsidie goed in verhouding staat tot het ontvangen subsidiebedrag. In hun onderbouwing van het antwoord geven de geënquêteerden over het algemeen aan dat dit goed in verhouding staat en dat de eisen aan de verantwoording logisch en reëel zijn. Een aantal respondenten benoemt wel dat het verantwoorden veel werk kost en dat er duidelijker kan worden omschreven op welke punten moet worden verantwoord. 1% 2% 5% 10%
21%
Figuur 20. Antwoord op de stelling: De verantwoording die ik over de subsidie moet afleggen staat goed in verhouding tot het subsidiebedrag dat ik/mijn organisatie heeft ontvangen. (N=40)
46 / 62
Subsidievaststelling Van de 50 respondenten geven er 35 (88% van de 40 respondenten die deze vraag hebben ingevuld) aan het (merendeels) eens te zijn met de stelling dat de subsidievaststelling duidelijk is. In hun onderbouwing van het antwoord geven de geënquêteerden aan dat de subsidievaststelling zeer duidelijk is en helder is geformuleerd. Zo wordt er in de vaststelling duidelijk, puntsgewijs benoemd dat er een akkoord is op de activiteiten waarvoor subsidie is aangevraagd. 3% 10% 20% 68%
Figuur 21. Antwoord op de stelling: De subsidievaststelling die ik van de gemeente heb ontvangen was duidelijk. (N=40) Communicatie Aan de respondenten is ook gevraagd in hoeverre er tevredenheid is over de wijze waarop de gemeente communiceert over de subsidieaanvraag. Van de 50 respondenten hebben 34 respondenten (79% van de 43 respondenten die deze vraag hebben beantwoord) aangegeven het (merendeels) eens te zijn met de stelling “Ik ben tevreden over de wijze waarop de gemeente met mij communiceert over mijn subsidie(aanvraag)”. Hierover wordt gezegd dat er korte lijntjes zijn naar de gemeente en dat er zorgvuldige communicatie plaatsvindt. Het contact met de ambtenaren wordt gewaardeerd. Daarbij benoemt een respondent dat de communicatie de afgelopen tijd verbeterd is. Een enkele respondent benoemt dat er meerdere keren moest worden geïnformeerd naar de status van een subsidieaanvraag, maar de geënquêteerden reageren verder overwegend positief op deze stelling.
47 / 62
In het verdiepende gesprek gaven de subsidieaanvragers aan het menselijk contact erg belangrijk te vinden, maar dat dat niet altijd soepel verloopt. De aanvragers gaven aan veel verloop te zien in de organisatie, wat eraan bijdraagt dat verschillende medewerkers soms tegenstrijdige informatie geven. Daarmee kan het verloop van een subsidieaanvraag afhankelijk zijn van wie je in de gemeentelijke organisatie te spreken krijgt.
2% 5% 14% 19%
60%
Figuur 22. Antwoord op de stelling: Ik ben tevreden over de wijze waarop de gemeente met mij communiceert over mijn subsidie(aanvraag). (N=43) Maatschappelijke bijdrage Van de 50 respondenten geven er 27 (68% van de 40 respondenten die deze vraag hebben ingevuld) aan het (merendeels) eens te zijn met de stelling dat er duidelijke afspraken zijn gemaakt met de gemeente over de maatschappelijke bijdrage die met de ontvangen subsidie dient te worden geleverd. In hun onderbouwing van het antwoord geven de geënquêteerden in de meeste gevallen aan dat dit in goed overleg is vastgesteld en ook is toegelicht in de subsidieaanvraag. Enkele respondenten geven aan dat er geen afspraken zijn gemaakt met de gemeente. In het verdiepende gesprek gaven de twee subsidieaanvragers aan duidelijke afspraken te hebben gemaakt met de gemeente over de te leveren maatschappelijke bijdrage, bijvoorbeeld over het aantal bezoekers en te realiseren opbrengst. 10%
23%
50%
18%
Figuur 23. Antwoord op de stelling: Ik heb duidelijke afspraken gemaakt met de gemeente over de maatschappelijke bijdrage die ik met de ontvangen subsidie dien te leveren. (N=40) Vervolgens is gevraagd of met de ontvangen subsidie de afgesproken maatschappelijke bijdrage dan ook wordt geleverd. Van de 50 respondenten geven er 33 (83% van de 40 respondenten die deze vraag hebben ingevuld) aan het (merendeels) eens te zijn met de stelling dat de afgesproken maatschappelijke bijdrage wordt geleverd. In de toelichting geven de meeste respondenten aan dat de bijdrage, zoals afgesproken in de aanvraag, wordt geleverd, of dat de aanvrager op koers ligt de bijdrage te leveren.
48 / 62
Ook de subsidieaanvragers waarmee het verdiepende gesprek is gevoerd, gaven aan de beoogde maatschappelijke bijdrage hebben kunnen realiseren middels de verstrekte subsidie. Daarover is bijvoorbeeld richting de gemeente verantwoord met kwantitatieve gegevens als aantal bezoekers, maar ook meer kwalitatieve verantwoording door verhalen van bezoekers en foto’s van het evenement.
5%
3%
10% 23%
60%
Figuur 24. Antwoord op de stelling: Met de subsidie die ik van de gemeente ontvang lever ik de afgesproken maatschappelijke bijdrage. (N=40) Samenwerking tussen gemeente en aanvrager Tot slot is aan de respondenten gevraagd in hoeverre zij ervaren dat de gemeente hen ziet als partner om de doelen van de gemeente te bereiken. Van de 50 respondenten geven er 29 (69% van de 42 respondenten die deze vraag hebben ingevuld) aan het (merendeels) eens te zijn met deze stelling. Zo geeft een deel van de respondenten aan dat de gemeente geïnteresseerd is in de plannen en wat die betekenen voor de inwoners van de gemeente, wat ook blijkt uit het contact met de gemeente. Ook een aantal geïnterviewden van de ambtelijke organisatie geeft aan dat ze terugkrijgen van aanvragers dat ze welwillendheid ervaren van de gemeente en dat de inzet en bereidheid van de FOS erg wordt gewaardeerd. De FOS is behulpzaam in het meedenken over de mogelijkheden om een subsidie aan te vragen en zijn benaderbaar voor vragen die subsidieaanvragers hebben gedurende het proces. De respondenten die minder positief hebben geantwoord op deze stelling, geven bijvoorbeeld aan dat ze ervaren dat ze te weinig worden gezien en dat er te weinig wordt meegedacht door de gemeente.
Een andere respondent geeft aan dat er voorheen geen sprake was van betrokkenheid, maar dat de gemeente nu meer inspanningen levert om dat te versterken. 10%
21% 12%
57%
Figuur 25. Antwoord op de stelling: De gemeente ziet mij/mijn organisatie als partner om haar doelen te behalen. (N=42)
49 / 62
Beoordeling gehele ‘subsidie-ervaring’ Aan het eind van de enquête is aan de respondenten gevraagd of zij de gehele subsidie-ervaring kunnen beoordelen met een cijfer van 1 tot 10. Daarbij gaat het om het gehele proces, met de verschillende aspecten die in de voorgaande vragen aan bod zijn gekomen. Hieruit komt een gemiddeld cijfer van 8,1. Geen enkele respondent heeft de subsidieervaring als onvoldoende (<5,5) beoordeeld. 18
16
16 14
11
12 10 8 6
5
5
6
7
5
4 2 0
0
0
0
0
0
1
2
3
4
5
8
9
10
Figuur 26. Antwoord op de vraag: Welk cijfer geeft u het geheel bezien uw ‘subsidie-ervaring’ met de gemeente? (N=42) In de toelichting op deze overwegend positieve beoordelingen wordt bijvoorbeeld meegegeven dat het hele proces (van aanvraag tot toekenning tot verantwoording) transparant en soepel verloopt, dat de subsidies bijdragen aan het kunnen bereiken van maatschappelijke doelen en dat de communicatie vanuit de gemeente over het algemeen toereikend is. De respondenten geven ook enkele aanvullende aandachtspunten mee. Iemand benoemt dat er nog subsidiemogelijkheden missen en iemand anders geeft mee dat er aan de voorkant van een subsidieproces meer helderheid mag worden verstrekt in de te behalen resultaten en de voorwaarden voor samenwerking.
5.2. Analyse 5.2.1. Het subsidieproces wordt gewaardeerd, mede door historisch gegroeide subsidierelaties Uit de enquête is het beeld ontstaan dat de subsidieaanvragers de wijze waarop de gemeente het proces rondom subsidies heeft opgezet en uitvoert, waarderen. Dit blijkt uit het algehele cijfer dat de respondenten geven aan de subsidie-ervaring met de gemeente. Het gemiddelde cijfer komt neer op een 8,1, waarbij geen van de respondenten de ervaring met een onvoldoende beoordeelt. Daarbij dient wel de kanttekening te worden geplaatst dat de subsidieaanvraag van 46 van de 50 respondenten ook daadwerkelijk is toegekend. Wat daarbij opvalt is dat alle stellingen en vragen die aan de respondenten zijn voorgelegd, overwegend positief zijn beantwoord. Er worden enkele aandachtspunten genoemd, maar over het algemeen zijn de beoordelingen en de toelichtingen daarop, positief. Een verklarende factor die spreekt uit de onderbouwing van de antwoorden, is het feit dat meerdere subsidieaanvragers in de loop der jaren met de gemeente Assen een belangrijke subsidierelatie hebben opgebouwd. Zo noemt een respondent dat de organisatie al jaren wordt erkend door de gemeente, waardoor de contacten met de gemeente bekend zijn.
50 / 62
Een andere respondent benoemt dat de procedure helder is doordat er regelmatig een aanvraag wordt gedaan; een andere respondent zegt nog dat het verstrekken van een subsidie “altijd goed komt voor onze stichting”. Dat subsidierelaties historisch gegroeid zijn is aan de ene kant een kracht. Het zorgt ervoor dat subsidieaanvragers bekend raken met het subsidieproces en daarin hun weg weten te vinden. Tegelijkertijd roept het de vraag op welke ruimte er is voor nieuwe organisaties die een beroep op een subsidie willen doen. Is het voor hen net zo makkelijk om wegwijs te raken binnen de gemeente om een subsidie te krijgen? Vanuit de organisatie is benadrukt dat nieuwe aanvragers een kans maken wanneer zij vallen binnen het huidige beleid, wanneer er budget binnen de begroting van de gemeente beschikbaar is en wanneer er een politieke meerderheid in de raad is om hiervoor (nieuwe) financiële middelen voor beschikbaar te stellen. De ambtelijke toetsing van een aanvraag vindt dus plaats binnen huidige beleid en budget.
Vanuit de organisatie wordt gesteld dat nieuwe organisaties wegwijs worden gemaakt en ook naar andere subsidiemogelijkheden en fondsen worden verwezen indien nodig Naast de verhouding tussen aanvragers met een historisch gegroeide relatie en nieuwe aanvragers, dient er ook aandacht te zijn voor de verhouding tussen de grote subsidies voor bijvoorbeeld De Nieuwe Kolk en een kleine subsidie die bijvoorbeeld verstrekt wordt aan een amateurvereniging. In het verdiepende gesprek gaven de twee subsidieaanvragers aan behoefte te hebben aan inzicht in hoe deze subsidies zich tot elkaar verhouden; dit is niet uitgewerkt door de gemeente. Voor veel subsidieaanvragers die al jaren een relatie met de gemeente hebben zijn de te doorlopen processtappen helder. Het is voor hen duidelijk aan welke voorwaarden een aanvraag moet voldoen en op welke wijze besluitvorming over de subsidieaanvraag plaatsvindt. Veel organisaties wijten dit ook aan het goede een-op-een contact met ambtenaren en bestuurders binnen de gemeente. Inwoners geven terug dat de FOS toegankelijk is te benaderen voor vragen over de mogelijkheden voor het aanvragen van een subsidie en over onduidelijkheden in het subsidieproces.
5.2.2. Aanvragers zien verbeterpunten in de duidelijkheid van het subsidieproces Naast de overwegend positieve houding van de subsidieaanvragers is er ook een aantal verbeterpunten die zijn benoemd door de respondenten. Deze hebben voornamelijk betrekking op de mate van duidelijkheid van het subsidieproces. Meerdere aanvragers geven aan dat het initieel uitdagend kan zijn om de juiste informatie op de gemeentelijke website te vinden. Het is daardoor niet altijd even duidelijk welke stappen er nodig zijn om een subsidie aan te vragen en aan welke criteria een aanvraag moet voldoen. De subsidiegebruikers waarderen het contact met de gemeente, die welwillend is om te helpen waar nodig. Wel is er binnen de gemeente een wisselende mate van kennis aanwezig over subsidies. Daarnaast is er de afgelopen jaren verloop geweest in de ambtelijke organisatie. Dit zorgt ervoor dat aanvragers niet altijd weten bij wie ze moeten zijn en dat ze van verschillende mensen verschillende informatie kunnen krijgen. Daardoor kan degene die een subsidiegebruiker te spreken krijgt, invloed hebben op het subsidieproces. Verder wordt als aandachtspunt meegegeven dat het verantwoordingsproces omslachtig kan zijn. Een aantal respondenten zou graag een vereenvoudigd en verduidelijkt verantwoordingsproces zien.