4. Rapport Joods vastgoed in de oorlog gem Assen
Tekst van het document
Belastingplichtigheid Ohawé Emeth
In het archief van de Nederlands-Israëlitische Gemeente te Assen bevindt zich een brief van de hoofdinspecteur-titulair der belastingen in Assen uit 1947. Deze brief stuurde hij “ter beoordeling van de belastingplichtigheid” aan de Joodse begrafenisvereniging Ohawé Emeth met het verzoek om balansen, afschriften, jaarrekeningen en verslagen over de jaren 1941-1945 op te sturen en ook “[…] een opgaaf van het verloop van het ledental over de jaren 1941 tot en met 1945, gespecificeerd met eventueele vermeerderingen en verminderingen door bedanken, vertrek of overlijden.” Het is niet bekend wat Mozes Salomon Boekbinder, aan wie de brief gericht was, daarop heeft geantwoord.
Schadevergoedingen 50
Naast het rechtsherstel keerde de overheid ook schadevergoedingen uit voor oorlogsschade. Behalve bijvoorbeeld schade door militaire (gevechts) handelingen, werden geroofde inboedels ook tot oorlogsschade gerekend. Dit besluit was door de regering genomen omdat het onbegonnen werk was om alles dat door de bezetter geroofd was weer te retourneren aan de rechtmatige eigenaars. Veel huisraad was spoorloos verdwenen naar Duitsland of verder oostwaarts en meubels en dergelijke waren niet te identificeren op basis van beschrijvingen. Ook konden vastgoedeigenaren een vergoeding krijgen voor vorderingen van hun eigendom tijdens de bezetting. De Duitse Weermacht vorderde bijvoorbeeld regelmatig gebouwen. De bezetter keerde hiervoor in principe ook vergoedingen uit, wat via de gemeente afgehandeld werd, maar in de praktijk gebeurde dit niet altijd. Joodse eigenaren hadden bovendien geen recht op een dergelijke vergoeding. Na de bevrijding viel de afhandeling van vergoeding van oorlogsschade onder de verantwoordelijkheid van de Schade Enquête Commissie (SEC). Net als bij rechtsherstel moesten gedupeerden, of bij Joden meestal hun bewindvoerders, zelf het initiatief nemen een aangifte in te dienen en bewijslast aan te leveren.
Veel aanvragen voor schadevergoeding namens Joden werden door de SEC echter niet gehonoreerd, omdat een vereiste was dat de eigenaar zelf of diens directe erfgenamen (eerste graad) in leven waren.10 Meestal was dit niet het geval en werd er dus geen vergoeding uitbetaald.
Bewindvoerders en het NBI Met betrekking tot rechtsherstel bevonden de bewindvoerders zich in een centrale positie. Zij hadden in principe alle bevoegdheden die de oorspronkelijke eigenaar ook zou hebben gehad en konden besluiten al of niet over te gaan tot verkoop.
Wel waren zij altijd verantwoording verschuldigd aan het NBI en hadden ze toestemming van het NBI nodig voordat ze tot verkoop over konden gaan. De NBI-dossiers bevatten dan ook voornamelijk correspondentie tussen bewindvoerders en het NBI. Dit liep niet altijd even soepel. Sommige bewindvoerders hielden zich niet aan de eisen van het NBI, anderen begrepen de eisen niet goed en weer anderen ergerden zich aan de opstelling van het NBI. Een probleem waar een aantal bewindvoerders van Joodse Assenaren tegenaan liep, waren de heffingen die zij aan het NBI moesten betalen. Deze heffingen waren een vorm van belasting, die betaald moest worden uit het onder bewind staande vermogen. Deze vermogens waren echter lang niet altijd toereikend en soms zagen bewindvoerders zich gedwongen uit hun eigen vermogen bij te betalen. Bewindvoerders konden wel een beloning aanvragen bij het NBI indien het bewind veel werktijd vergde. Ook konden zij eventuele reiskosten declareren. Conflicten tussen bewindvoerders en het NBI over al deze zaken kwamen regelmatig voor.
Mozes en Jacob Lezer Johannes Adam Velthuyzen uit Hilversum, bewindvoerder voor zijn vermoorde zwagers Mozes Lezer (1886-1945) en Jacob Lezer (1898-1943) uit Assen, was absoluut niet te spreken over de heffingen die hij moest betalen. In een lange brief aan het NBI schreef hij: “En ligt het dan in de bedoeling, dat door mij elk jaar een heffingsaanslag moet betaald worden, totdat het kleine beetje geld dat nog overgebleven is na de gezinsuitmoording van mijn familie door de Nazi-horden, aan belastingen is verdwenen? Er zijn toch altijd ook nog een viertal familieleden […] die toch nog wel iets hebben aan die paar armzalige overgeschoten centen.”11
Jetta Leget-Lezer Jetta (Netty) Leget-Lezer (1918-2008) overleefde Auschwitz en werd bewindvoerder voor haar vermoorde vader Jacob Mozes Lezer (1878-1942). Het enige vermogen van haar vader dat was overgebleven was zijn huis aan de Rolderstraat 14. Dit huis had echter teveel reparaties nodig, waarvoor het geld ontbrak, en daarom liet Leget-Lezer het huis verkopen. Ze kreeg begin jaren 50 echter nog een aanmaning van het NBI voor een heffing van dertig gulden. Ze was in die tijd langdurig ziek en kon wegens de kosten die dat met zich meebracht de heffing niet betalen. Het NBI toonde zich niet coulant en schreef haar terug: “Wij begrijpen dat uw ziekte veel geld kost, doch deze omstandigheden ontslaan u niet van uw verplichtingen uw schulden te betalen. Wanneer wij thans binnen de gestelde termijn geen geld van u hebben ontvangen, zal onmiddellijk worden overgegaan tot het uitbrengen van een dagvaarding.” 12 Eerder al wilde het NBI ook niet haar reiskosten volledig vergoeden.
Resultaat van het rechtsherstel Van alle 170 tijdens de oorlog verkochte percelen van Joodse eigenaren in Assen, zijn 154 percelen via rechtsherstel aan de oorspronkelijke eigenaar of diens erfgena(a)m(en) teruggegeven. Van 17 percelen is geen rechtsherstelakte opgemaakt. Deze 17 percelen bleven in handen van de oorlogskoper of werden doorverkocht. Dit gebeurde door middel van overeenkomsten tussen de betrokken partijen zonder dat er eerst rechtsherstel plaatsvond. Hoewel rechtsherstel wettelijk verplicht was is men hier blijkbaar in sommige gevallen soepel mee omgegaan om tot een snellere afhandeling te komen.
1. Lipschits, De kleine sjoa, 134-138. 2. Luning, “Geen bevrijding”, 47. 3. Vos en Ter Braake, Rechtsherstel na de Tweede Wereldoorlog, 28. 4. NL-AsnDA, 0436, inv. nr. 2, brief JCC, 17 juli 1945. 5. Lipschits, De kleine sjoa, 142. 6. E sther Balkestein, “Onbeheerde nalatenschappen en het verervingsvraagstuk”, www. oorlogsgetroffenen.nl (geraadpleegd 8-2-2022); Gerard Aalders, “Overheid verdiende aan ellende Holocaust”, NRC Handelsblad 25 januari 2000. 7. Vos en Ter Braake, Rechtsherstel na de Tweede Wereldoorlog, 29-30. 8. Idem, 28-30. 9. N ationaal Archief, Den Haa g (NL-HaNA). Toegang 2.09.16.09 In ventaris van het archief van het Nederlands Beheersinstituut, beheersdossiers beginnend met de letter L, dossiernummer 119095, Levie, I., Assen, brief L. Milhado aan het NBI, april 1949. 10. D it was bepaald in de Wet Materiële Oorlogsschade (Wet M.O.S.), zie: Eindrapport van de Commissie van Onderzoek LIRO-archieven en archievengids (Commissie Kordes), december 1998, 46. 11. N L-HaNA, 2.09.16.09, nr. 123078, Lezer, M., Assen, brief J.A. Velthuyzen, 31 januari 1948. 12. N L-HaNA, 2.09.16.09, nr. 123076, Lezer, J., Assen, laatste aanmaning NBI, 22 april 1952.
51
SCHOOLSTRAAT 1 EN 3 Tijdens de bezetting kocht de gemeente het perceel I 9919 waarop de panden Schoolstraat 1 en 31 zich bevonden. Het betrof een huis en een bergplaats (later wordt gesproken van twee huizen), die beiden in slechte toestand verkeerden en al vóór de oorlog onbewoonbaar werden verklaard. In 1937 werd het perceel te koop aangeboden op een openbare veiling. De gemeente had belang bij de grond en wenste de panden te slopen om ruimte te maken voor wegverbeteringen en de aanleg van een trottoir. Een ander die bij de kwestie betrokken was, was Nicolaas Zegers, eigenaar van een nabijgelegen slijterij aan de Varkensmarkt 7. Hij wilde het perceel graag gebruiken voor opslag. In 1937 sloten Zegers en de gemeente een overeenkomst om het perceel gezamenlijk aan te kopen. Beide partijen hadden namelijk niet het volledige perceel nodig, dus kon het na de aankoop opgedeeld worden. Zegers ging naar de veiling en had met de gemeente afgesproken maximaal 1.200 gulden te bieden. Hij werd echter overboden door de Joodse veehandelaar Jacob Nijstad (ook gespeld als Nijstadt), die het perceel voor 1.300 gulden in zijn bezit kreeg.2
52
Tijdens de bezetting kocht de gemeente het perceel I 9919 waarop de panden Schoolstraat 1 en 31 zich bevonden. Het betrof een huis en een bergplaats (later wordt gesproken van twee huizen), die beiden in slechte toestand verkeerden en al vóór de oorlog onbewoonbaar werden verklaard. In 1937 werd het perceel te koop aangeboden op een openbare veiling. De gemeente had belang bij de grond en wenste de panden te slopen om ruimte te maken voor wegverbeteringen en de aanleg van een trottoir. Een ander die bij de kwestie betrokken was, was Nicolaas Zegers, eigenaar van een nabijgelegen slijterij aan de Varkensmarkt 7. Hij wilde het perceel graag gebruiken voor opslag. In 1937 sloten Zegers en de gemeente een overeenkomst om het perceel gezamenlijk aan te kopen. Beide partijen hadden namelijk niet het volledige perceel nodig, dus kon het na de aankoop opgedeeld worden. Zegers ging naar de veiling en had met de gemeente afgesproken maximaal 1.200 gulden te bieden. Hij werd echter overboden door de Joodse veehandelaar Jacob Nijstad (ook gespeld als Nijstadt), die het perceel voor 1.300 gulden in zijn bezit kreeg.2
Afbeelding 13: situatie rond 1835 waarop de bouw van Schoolstraat 1-3 is vastgelegd. De percelen met nummer 1169 en 1170 vormen samen het adres. Afbeeldingen van huizen op dit adres zijn helaas niet gevonden.
Jacob Nijstad werd geboren op 12 juni 1882 in Assen. Hij was de zoon van Hartog Meijer Nijstad en Flora Nijstad-Nathans. Zijn vader was vleeshouwer en had
een slagerij aan de Rolderstraat. Jacob zelf opende in 1918 ook een slagerij aan de Rolderstraat. In 1930 werd deze slagerij gesloten en woonde Nijstad waarschijnlijk een aantal jaar niet in Assen. In 1937 was hij in elk geval weer terug en woonde hij samen met zijn vrouw Johanna Creveld aan de Schoolstraat 3a. Dit adres maakte deel uit van de dubbele behuizing Schoolstraat 3a/b, waar Nijstad zelf eigenaar van was. Het perceel Schoolstraat 1 en 3 lag hier direct naast. Verder was Nijstad eigenaar van een Winkelpand aan de Oudestraat 44 en een slagerij aan de Rolderstraat 6. In 1939 probeerde de gemeente Assen het perceel Schoolstraat 1 en 3 van Jacob Nijstad te kopen, maar de onderhandelingen liepen stuk toen Nijstad 2.000 gulden vroeg. Dat bedrag achtte burgemeester Lohman ‘‘al te dwaas’’ en hij moest even later concluderen dat ‘‘de bespreking geen zin heeft.’’3 Jacob Nijstad en zijn vrouw overleefden de Tweede Wereldoorlog niet. In de nacht van 2 op 3 oktober 1942 werden zij samen met vele Joodse stadsgenoten op transport gesteld naar kamp Westerbork. Op 9 oktober werden Nijstad en Creveld naar Auschwitz gedeporteerd, waar zij beiden op 12 oktober werden vermoord.4
53
54
Op grond van VO 154/1941 was de ANBO beheerder geworden van Schoolstraat 1 en 3. De oorlog en de bezetting hadden de gemeente Assen tijdelijk verhinderd haar plannen voor wegverbeteringen in de Schoolstraat door te voeren, maar de gemeente wilde de draad weer oppakken. Op 18 januari 1943 stuurde de wethouder een brief naar het kantoor van de ANBO te Groningen met de vraag: “Kan de gemeente Assen deze perceelen koopen en zoo ja voor hoeveel? ’’5 De ANBO liet weten dat op basis van taxatie door een plaatselijke deskundige de gemeente het perceel kon kopen voor een bedrag van 1.600 gulden. Tevens werd vermeld dat de grondbelasting 20,16 gulden per jaar bedroeg en dat er drie huurders waren die elk 52 gulden huur per jaar betaalden, dus in totaal 156 gulden.6 De gemeente ging akkoord met de koopprijs en op 31 januari 1945 werd de definitieve koopakte gesloten. De gemeente kreeg echter geen kans te beginnen met de voorgenomen wegverbetering, want krap twee en een halve maand later, op 13 april 1945, werd Assen bevrijd door de geallieerden en kwam het dagelijks bestuur in handen van het Militair Gezag.
Op advies van de Adviescommissie Rechtsherstel en Beheer district Assen werden per 30 juli 1945 Joël Hartog Nijstad en Cornelis van Kaam als bewindvoerders over het vermogen van Jacob Nijstad aangesteld.7 Joël Hartog Nijstad, een koopman uit Amsterdam, was de enige nog in leven zijnde broer van Jacob Nijstad. Cornelis van Kaam was een notarisklerk te Assen. Joël Hartog Nijstad was de ook enige erfgenaam van Jacob Nijstad, want Jacob en zijn vrouw, Johanna Creveld, hadden geen kinderen. In de latere verklaring van erfrecht, opgesteld door de Asser notaris Johannes Kroon, werd bovendien vastgelegd dat moet worden aangenomen dat Nijstad en zijn vrouw gelijktijdig zijn vermoord, zodat er geen overdracht van de erfenis van de een op de ander heeft plaatsgevonden.8
Op 1 september 1945 dienden de bewindvoerders een vermogensoverzicht van Jacob Nijstad in bij het NBI. Zijn vermogen bestond uit vastgoed, effecten, roerende goederen en een ‘‘vordering op R. Vos, makelaar te Assen, wegens ontvangen huur tot 1 sept. 1945.’’ 9 Onder dit laatste vielen huurbedragen van alle percelen van Nijstad, waaronder Schoolstraat 1 en 3 (tweemaal 26 gulden). Het perceel Schoolstraat 1 en 3 zelf staat vermeld bij het vastgoed als ‘‘Vordering rechtsherstel Schoolstraat 1/3’’ voor een waarde van 1.600 gulden, dezelfde prijs die de gemeente betaald had aan de ANBO. Verschotten (ƒ 18,73), provisie (ƒ 17,-), grondbelasting 1945 (ƒ 144,33) en assurantiepremie 29 mei 1945 (ƒ 5,50) werden van het vermogen afgetrokken, waardoor het totale vermogen van Jacob Nijstad uitkwam op 47.328,42 gulden. Hoewel de gemeente de aankoop van Schoolstraat 1 en 3 door NSB burgemeester Boelems beschouwde als een ‘‘volstrekt afkeurenswaardige handeling’’ 10 wilde zij graag in bezit blijven van het perceel en beginnen met de wegverbetering. De bewindvoerders waren bereid om tegen betaling van de verkoopprijs van 1.600 gulden afstand te doen van het perceel en een rechtsherstelprocedure achterwege te laten.
De zaak liep nog enige vertraging op omdat er volgens de wet eerst rechtsherstel plaats moest vinden en de gemeente pas daarna opnieuw tot koop kon overgaan, maar op 7 juni 1947 was ook dit geregeld en werd de gemeente officieel eigenaar van het perceel Schoolstraat 1 en 3.11 In april 1948 kreeg de directeur der gemeentewerken opdracht om over te gaan tot sloop van de panden Schoolstraat 1 en 3.12 Het gedeelte van het perceel dat de gemeente niet nodig had voor wegverbetering werd in augustus 1949 verhuurd.13
Het enige probleem wat nog resteerde was dat de gemeente nu tweemaal 1.600 gulden had betaald voor het perceel. Eén keer aan de ANBO en één keer aan de erfgenaam van Nijstad. De gemeente probeerde het bedrag dat aan de ANBO was betaald terug te krijgen. Gebaseerd op een advies van dr. mr. D. Simons van het Nederlands Instituut van Accountants vermoedde de gemeente dat het bedrag bij de VVRA terecht was gekomen, maar het bleek dat de ANBO de koopsom in kas had gehouden. Uiteindelijk kreeg de gemeente via de beheerders van de NGV bericht dat de koopsom volgens landelijke wetgeving voor 75,65 procent vergoed kon worden. In 1950 ontving de gemeente de eerste 40 procent, in 1954 25 procent en tot slot in 1957 10,65 procent.14
1. N .B. het betreft de voormalige Schoolstraat in het centrum van Assen. Tegenwoordig bevindt zich hier het Forum en het Koopmansplein, zie Michiel Gerding ed. De namen blijven genoemd: struikelstenen in Assen (Assen: Stichting Struikelstenen Assen, 2020), 44. 2. N L-AsnDA, 0969, inv. nr. 322 Aankoop van twee woningen, Kadastraal bekend als I 9919, gelegen te Schoolstraat 1 en 3, van het Algemeen Nederlandsch Beheer van Onroerende goederen; 1945-1950. 3. NL-AsnDA, 0969, inv. nr. 322, agenda B. en W. 28 juli 1939. 4. w ww.westerborkportretten.nl “Jacob Nijstad” (geraadpleegd 21-04-2021); Hulst en Luning, De Joodse gemeente Assen, 158. 5. N L-AsnDA, 0969, inv. nr. 322, brief van de gemeente Assen aan de ANBO, 18 januari 1943. 6. N L-AsnDA, 0969, inv. nr. 322, brief van de ANBO aan de burgemeester van Assen, 16 februari 1943. 7. N ationaal Archief, archief NBI, dossier J. Nijstad, Besluit voor de benoeming van een beheerder of bewindvoerder, 30 juli 1945. 8. N L-HaNA, 2.09.16.11 beheersdossiers beginnend met de letters N, O en P, nr.137404, Nijstad, J., Assen, verklaring van erfrecht, 23 juli 1949. 9. NL-HaNA, 2.09.16.11, nr. 137404, Nijstad, J., Assen, vermogen per 1 sept. 1945. 10. NL-AsnDA, 0969, inv. nr. 322, toelichting brief van J. Kroon, 14 januari 1947. 11. NL-AsnDA, 0969, inv. nr. 662, akte 1723, nr. 106, 7 juni 1947. 12.
NL-AsnDA, 0969, inv. nr. 322, brief aan gemeentewerken, 8 april 1948. 13. A anvankelijk was het de bedoeling het deel van het perceel aan Zegers te verkopen, maar Provinciale Staten wilde de grond in overheidsbezit houden vanwege toekomstige plannen voor verbeteringen van de verkeerssituatie rondom de Varkensmarkt, zie NL-AsnDA, 0969, inv. nr. 322, besluit B&W aankoop en verhuur grond aan de Schoolstraat, 5 augustus 1949. 14. N L-AsnDA, 0969, inv. nr. 322, brieven van het NBI, 15 maart 1950, 23 maart 1954 en 12 februari 1957.
55
DE GRONDVERWERVING IN ASSEN-OOST De gemeente Assen was voor de Tweede Wereldoorlog al bezig met het uitwerken van plannen voor stadsuitbreiding in Assen-Oost. Zoals eerder benoemd liep het woningtekort door toedoen van de oorlog hoog op. In de eerste jaren na de bevrijding werden nieuwe woningen om dit tekort op te vangen voornamelijk in Assen-Oost gebouwd. Vanaf 1948 trad het bestemmingsplan ‘Over ‘t Spoor’ in werking en ontstonden in AssenOost het Oosterpark, de Vogelbuurt en de Schildersbuurt.1 Voor de uitvoering van deze stadsuitbreiding moesten diverse gronden van particuliere eigenaren aangekocht worden. Hieronder vielen ook gronden van Joodse eigenaren. De koopprijs werd vastgesteld door het gemeentelijk prijzenbureau. Als een eigenaar weigerde akkoord te gaan met verkoop werd de grond onteigend.
56
Om een goed antwoord te kunnen geven op de vraag of de gemeente Assen de gronden van Joodse eigenaren of hun erfgenamen tegen een te lage prijs heeft gekocht, is onderzocht welke percelen zijn aangekocht, van wie, voor welke prijs en wat voor soort perceel het betreft. Hiervoor zijn de transportakten (register hypotheken 4) opgevraagd en onderzocht. Op de afbeeldingen op de vorige pagina’s wordt weergegeven welke percelen joods eigendom waren en welke niet en op welke manier de gemeente deze gronden in handen heeft gekregen. Hieruit blijkt dat alle percelen van Joodse eigenaren door middel van vrijwillige verkoop verkregen zijn. Op basis van verkoopakten en de grootte van de percelen is de gemiddelde prijs per vierkante meter voor elk soort perceel (categorie) berekend. De resultaten worden in de tabel hiernaast weergegeven.
Categorie
Totale oppervlakte
prijs per m2
Bos
0.04.55 ha
ƒ 0,26
Erven en tuinen
2.74.52 ha
ƒ 1,18
Landbouwgrond
20.16.19 ha
ƒ 0,57
Wegen
1.23.78 ha
ƒ 1,13
Totaal
29.27.26 ha
ƒ 0,67
Gesplitst naar Joodse en niet Joodse eigenaren geeft dit het volgende resultaat.
Joodse eigenaren: Categorie
Totale oppervlakte
prijs per m2
Bos
0.00.00 ha
ƒ 0,00
Erven en tuinen
0.10.05 ha
ƒ 0,83
Landbouwgrond
11.38.09 ha
ƒ 0,64
Wegen
0.75.73 ha
ƒ 0,79
Totaal
12.23.87 ha
ƒ 0,65
Totale oppervlakte
prijs per m2
Bos
0.04.55 ha
ƒ 0,26
Erven en tuinen
2.64.47 ha
ƒ 1,21
Landbouwgrond
8.78.10 ha
ƒ 0,53
Wegen
0.48.05 ha
ƒ 1,57
Totaal
11.95.17 ha
ƒ 0,71
Niet-Joodse eigenaren:
Afbeelding 14: Twee kadasterkaarten met de aankopen door de gemeente Assen van grond in Assen-Oost in de periode 19451950 en de wijze van verkrijging.
Uit deze gegevens kan de conclusie getrokken worden dat in die gevallen dat de grond verkregen is door vrije verkoop er geen onderscheid is tussen Joodse en niet-Joodse verkopers. Of de prijs die de gemeente voor de grond betaalde in het algemeen te laag was is niet relevant voor dit onderzoek. 1. Gras, Geschiedenis van Assen, 306.
Categorie
57
CONCLUSIE 58
Het doel van dit rapport was te onderzoeken hoe het rechtsherstel van vastgoed van Joodse eigenaren in Assen na de Tweede Wereldoorlog is verlopen en welke rol de gemeente Assen hierbij gespeeld heeft. Strikt genomen moet geconcludeerd worden dat de gemeente, afgezien van de casus Schoolstraat 1 en 3, waarbij zij als oorlogskoper betrokken was, geen rol heeft gespeeld bij het rechtsherstel op zich. Rechtsherstel was een zaak tussen de oorspronkelijke eigenaars of hun erfgenamen, de bewindvoerders, de oorlogskopers en het Nederlands Beheersinstituut binnen de Raad voor het Rechtsherstel. De beleidsmatige keuzes van dit landelijke overheidsorgaan en de manier waarop de rechtsherstelprocedure was ingericht kunnen lokale gemeenten niet aangerekend worden. Dat de rechtsherstelprocedure, die gegrond was op het gelijkheidsbeginsel van de herstelwetgeving, op geen enkele manier rekening hield met de bijzondere positie van Joodse oorlogsslachtoffers, staat buiten kijf. Ook het trage verloop van het rechtsherstelproces, de puur formalistische opstelling van het NBI en de verplichting voor het slachtoffer om het initiatief te nemen getuigt van weinig begrip voor de situatie waarin Joden zich na de oorlog bevonden. Hoewel het administratief rechtsherstel uiteindelijk wel heeft plaatsgevonden, schortte het aan moreel rechtsherstel.
In Assen heeft voor alle percelen van Joodse eigenaren die tijdens de oorlog gedwongen verkocht werden rechtsherstel – en in een paar gevallen een andere regeling – plaatsgevonden, maar uit de persoonlijke dossiers uit het NBI-archief is gebleken dat de procedure voor de betrokkenen niet altijd even soepel verliep, wat overeenkomt met het landelijke beeld. Andere zaken die onderzocht zijn betroffen de vraag of de gemeente Assen naheffingen heeft opgelegd aan Joodse huiseigenaren en de vraag of de gemeente Joodse grondeigenaren onevenredig heeft benadeeld bij de grondverwerving ten behoeve van de ontwikkeling van Assen-Oost. Op deze beide vragen kan ontkennend worden geantwoord. Relevante informatie over belastingheffing ontbreekt en uit verkoopakten is gebleken dat er qua prijs geen onderscheid bestond tussen Joodse en niet-Joodse grondeigenaren in Assen-Oost.
Gekeken naar de bredere context van de gemeente Assen en de Joodse gemeenschap tijdens en in de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog kan er meer gezegd worden over de rol van de gemeente. De Joodse gemeenschap van Assen werd gedurende de bezetting op een haar na uitgeroeid. Slechts enkele tientallen overleefden de oorlog. Er zijn geen aanwijzingen te vinden dat de gemeente (inclusief de politie) tijdens de oorlog concreet actie heeft ondernomen om de bezetter te verhinderen de antiJoodse maatregelen door te voeren. De gemeente heeft, daarentegen, een faciliterende rol gespeeld door de bezetter informatie aan te leveren en toe te zien op de uitvoering van anti-Joodse verordeningen, waaronder verordeningen met betrekking tot eigendommen. Na de bevrijding bevonden Joden in Nederland zich in een maatschappelijk kwetsbare positie. Zij kregen weinig begrip vanuit de samenleving en weinig aandacht vanuit de overheid. In Assen was dit niet anders. De gemeente hield zich aan de destijds geldende regels en richtte zich op de wederopbouw van Assen, maar ondernam geen actie om Joodse inwoners in het bijzonder te ondersteunen. De getuigenissen van overlevenden onderschrijven dit laatste.
59
60
61
LIJST VAN GERAADPLEEGD MATERIAAL EN VERANTWOORDING ILLUSTRATIES Archiefbronnen
Drents Archief, Assen (NL-AsnDA) De vermelde nummers zijn de toegangsnummers. 62
– 0048 Kabinet van de Gouverneur in Drenthe – 0129 Commissie Beheersconflicten te Assen, 1948-1951 – 0144 Militaire Commissaris van Drenthe – 0145 Districts Militaire Commissaris van Assen – 0436 Nederlands Israelitische Gemeente te Assen – 0825 Kantongerecht Assen – 0931 Gemeentepolitie Assen – 0969 Secretariearchief gemeente Assen 1910-1965 Nationaal Archief, Den Haag (NL-HaNA) − 2.09.16 Nederlands Beheersinstituut (NBI): Beheersdossiers NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, Amsterdam (NL-AsdNIOD) − 93a Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg
Gerding, Michiel A.W. ed. De namen blijven genoemd: struikelstenen in Assen. Assen: Stichting Struikelstenen Assen, 2020. Gras, H. ed. Geschiedenis van Assen. Assen: Van Gorcum, 2000. Hondius, Dienke. “Antisemitisme in Nederland, vlak na de bevrijding: een onderzoek naar negatieve reacties van niet-Joden op terugkerende Joden in de zomer van 1945.” ICODO-info 6, no. 3 (oktober 1989), 30-38.
Beukel, H.W. van den, J. Ridderbos en K.W. van Hasselt. De Drentse Sjoa: Joodse oorlogsslachtoffers in de provincie Drenthe. Assen: Van der Velde, 2016. Gans, Evelien. “Vandaag hebben ze niets – maar morgen bezitten ze weer tien gulden. Antisemitische stereotyperingen in bevrijd Nederland.” In Polderschouw. Terugkeer en opvang na de Tweede Wereldoorlog. Regionale Verschillen. Conny Kristel ed. Amsterdam: Bert Bakker, 2002, 313-353.
Romijn, Peter. Burgemeesters in oorlogstijd. Besturen tijdens de Duitse bezetting. Amsterdam: Balans, 2006.
Pagina 26, afbeelding 6: Drents Archief, Assen, toegang 0931 gemeentepolitie Assen, inventarisnummer 606, proces verbaal no. 350
Schoonoord, D.C.L. “Het ‘Circus Kruls’: Militair Gezag in Nederland, 1944-1946.” Militaire Spectator 179, no. 5 (2010), 265-276.
Pagina 28, afbeelding 7: Privécollectie Niek van der Oord
Slaa, Robin te. Daar dit een immorele aanslag is. De houding van de gemeente Den Haag tegenover Joodse eigenaren van onroerend goed, 1940-1955. Rijswijk: De Nieuwe Haagsche, 2017.
Publieke Dienstverlening Op de Kaart (PDOK)
Aalders, Gerard. Roof: de ontvreemding van joods bezit tijdens de Tweede Wereldoorlog. Den Haag: Sdu Uitgevers, 1999.
Pagina 24, afbeelding 5: Drents Archief, collectie Drents Museum, fotonummer DM02020110308
Lipschits, Isaac. De kleine sjoa. Joden in naoorlogs Nederland. Amsterdam: Mets & Schilt, 2001.
Luning, H.M. “Geen bevrijding. De terugkeer van de joodse Assenaren.” Asser Historisch Tijdschrift 1 (1995).
Aalders, Gerard. Berooid: de beroofde joden en het Nederlandse restitutiebeleid sinds 1945. Amsterdam: Boom, 2001.
Ridderbos, Jan. Kroniek van de Jodenvervolging te Assen. Assen, 2016.
Schütz, Raymund. “Het moeizame rechtsherstel inzake ‘Joods’ onroerend goed.” Onderzoek uitgelicht 6, no. 1 (juli 2017), 30-34.
Kadaster archiefviewer
Literatuur
Pagina 12, afbeelding 3: Drents Archief, fotonummer DA9923184
Hulst, F.J. en H.M. Luning. De Joodse gemeente Assen: geschiedenis van een behoorlijke kille, 1740-1976. Assen: Vanderveen, 1991.
Luning, H.M. Gemeentepolitie Assen: van kersspelsoldaat tot regio-agent, 1714-1994. Assen: Gemeentearchief Assen, 1994.
Kadaster: transportakten register hypotheken 4, waarin de eigendomsoverdracht wordt beschreven
Ramakers, J.J.M. “Twee onder één kap. De huurprijs- en huurbeschermingsregeling in de Huurwet 1950”, Politieke Opstellen 7 (1987), Centrum voor Parlementaire Geschiedenis, Radboud Universiteit Nijmegen.
Meijer, Kornelius. E 100 en de naoorlogse rechtspraak met betrekking tot onroerend goed. Nijmegen: Wolf Legal Publishers, 2008. Oprel, Marieke. “Categorisation. Classification. Confiscation. Dealing with enemy citizens in the Netherlands in the aftermath of World War II (1944-1967).” European Review of History: Revue européenne d’histoire 28, no. 2 (april 2021), 260-277. Piersma, Hinke en Jeroen Kemperman. Openstaande rekeningen: De gemeente Amsterdam en de gevolgen van roof en rechtsherstel, 1940-1950. Amsterdam: Boom, 2015. Poel, Stefan van der. Joodse stadjers: de joodse gemeenschap in de stad Groningen, 1796-1945. Assen: Koninklijke Van Gorcum BV, 2004.
Veraart, Wouter. Ontrechting en rechtsherstel in Nederland en Frankrijk in de jaren van bezetting en wederopbouw. Deventer: Kluwer, 2005. Veraart, Wouter. “Two rounds of postwar restitution and dignity restoration in the Netherlands and France”, Law & Social Inquiry 41 no. 4 (2016), 956-972. Vos, Maarten-Jan en Serge ter Braake. Rechtsherstel na de Tweede Wereldoorlog van geroofd Joods onroerend goed. Amsterdam: Boom, 2013. Voet, Joop. “Teruggave van Joodse bezittingen na oorlog traag en ontoereikend.” Nieuw Israëlitisch Weekblad 15 november 1985.
Bronvermelding illustraties
Pagina 6/7, afbeelding 1: Nationaal Archief, Den Haag, toegangsnummer 2.09.16, inventarisnummer 536.10, Boek 9 Pagina 8, afbeelding 2: Drents Archief, collectie Drents Museum, fotonummer DM02020110314
Pagina 18, afbeelding 4: Drents Archief, fotonummer DA9923170
Pagina 30, afbeelding 8: Drents Archief, Assen, toegang 0436 Nederlands Israëlitische Gemeente te Assen, inventarisnummer 2 Pagina 32, afbeelding 9: Drents Archief, collectie Drents Museum, fotonummer DM0202013903 Pagina 36, afbeelding 10: Drents Archief, collectie Gemeente Assen, fotonummer Ag04166 Pagina 39, afbeelding 11: Drents Archief, Ferry Sieders Pagina 46, afbeelding 12: Drents Archief, Herman de Koning Pagina 52, afbeelding 13: hulpkaart van perceel A1169 en A1170 van de gemeente Assen afkomstig uit het Kadasterarchief. Pagina 56, afbeelding 14: Drents Archief, Herman de Koning Pagina 58, Drents Archief, collectie Gemeente Assen, fotonummer Ag04166
63
Lijst met verkochte percelen van Joodse vastgoedeigenaren in Assen Indien nodig kan het Drents Archief meer informatie verstrekken per perceel.
64
Soort van eigendom
Grootte
Eigenaar 1941
Koper
Adres
n
ASN00_I06267
Brinkstraat 13-15-17
n
ASN00_P00054
Witten
huis en bouwland
1.08.60
ASN00_I09923
Varkensmarkt 1
2 huizen en erf
0.01.01
ASN00_M02043
Julianastraat
bouwterrein
0.00.47
ASN00_M02971
Julianastraat 9
ASN00_M02020
Oranjestraat 33
huis en tuin
0.04.01
ASN00_I09538
Iepenlaan 2
huis en tuin
ASN00_I10635
Boschstraat 40
ASN00_K01690
Adres
ASN00_I09154
Burgemeester Jollestraat 14
huis en tuin
0.02.71
I.H. ter Berg
ASN00_I07560
Stationsstraat 14
huis en erf
0.00.95
S.E. Berkelo
ASN00_I09744
Dr. Nassaulaan 14
huis en tuin
0.12.70
M.S. Boekbinder
ASN00_M02788
Oranjestraat 45
huis en tuin
0.03.60
M.S. Boekbinder
W. van Deventer
j
ASN00_M03461
Pelikaanstraat 7
huis en tuin
0.04.71
M.S. Boekbinder
M.C. en J.M. Lemoine
j
ASN00_K01626
Peelo
weiland en weg
1.40.60
R. Boekbinder-Levie
R. Vredeveld
j
ASN00_K01841
Peelo
hooiland
0.62.73
R. Boekbinder-Levie
R. Vredeveld
j
H.C.J. Jaeger F. van der Laan en G. Knaap Mr. A.C.W. Groenewegen
Rechtsherstel
j
ASN00_K02257
Peelo
hooiland
0.50.15
R. Boekbinder-Levie
R. Vredeveld
j
ASN00_M03595
Pelikaanstraat 31
huis en tuin
0.03.63
R. Boekbinder-Levie
A.J. Leewering
j
ASN00_L03174
Loon
bouw- en weiland
0.57.78
I. Cohen
G. van de Belt
j
ASN00_O00311
Graswijk
hooiland
1.73.53
I. Cohen
A. Bouwman
j
ASN00_O00312
Graswijk
hooiland
1.19.61
I. Cohen
A. Bouwman
j
ASN00_O00314
Graswijk
hooiland
1.51.71
I. Cohen
A. Bouwman
j
Soort van eigendom
Grootte
Kadcode
Kadcode
huis, erf en werk-
A. Hiegentlich en
Koper
Rechts herstel
H. Evers
j
H. Gans
J. Eefting
j
M.J. Gans en cons
K. de Haan-Kalsbeek
j
Dr. W.B. Bücker
j
Dr. W.B. Bücker
j
H. Godschalk
Dr. W.B. Bücker
j
0.03.60
J.S.M. Godschalk
Dr. W.B. Bücker
j
huis, tuin
0.03.40
M.J.S. Godschalk
Oranjebond 6
bouwland
0.15.40
M. Hartogs
A. Klok
n
ASN00_M03367
Anreperstraat 137
huis en tuin
0.09.21
M. Hartogs
J. Belt
j
ASN00_I10295
Alteveerstraat 45
huis en tuin
0.02.33
K. Hecht en L. Hanau
A. Konstapel
j
ASN00_I06987
Oranjestraat 15
huis en tuin
0.02.20
M. Heckser
H. Evers
j
ASN00_I10452
Singelstraat 2
huis, schuur en erf
0.01.90
J.S. Hiegentlich
F. Boerma
j
ASN00_I02878
Rolderstraat
tuin
0.03.96
H.W.C. Göbel
j
ASN00_I09161
Burgemeester Jollestraat 15
huis en tuin
0.03.38
J. Kats
J.F. Gerritsen
j
ASN00_N00390
Graswijk
bouwland
1.68.67
J.B. Kolthof
K. Bullema
n
ASN00_K01602
Groningerstraat
hooiland en weg
0.96.93
J.M.B. Kolthof
J. Geerts
j
ASN00_P00317
Witten
hakhout
0.02.65
J.M.B. Kolthof
G. Staal
j
plaats
fabriek, pakhuis en erf
0.04.05
Eigenaar 1941
0.18.87
cons
firma J. Godschalk en Zn. firma J. Godschalk en Zn.
M. van den Hoek en cons
M.A.S. Kraus-Westerschulte
j
ASN00_I03538
Groningerstraat 56-58
2 huizen en erf
0.02.27
K., J., en F. Cohen
F. Boerma
j
ASN00_I07140
Groningerstraat 50
huis en tuin
0.04.98
K., J., en F. Cohen
F. Boerma
j
ASN00_I10783
Kloekhorststraat 6-8-10
2 huizen en erf
0.03.10
K., J., en F. Cohen
F. Boerma
j
ASN00_K00398
Peelo
weiland
0.90.68
K., J., en F. Cohen
H. Haveman
n
ASN00_K02234
Groningerstraat
weiland
0.05.36
K., J., en F. Cohen
W. Tuizenga
j
ASN00_P00318
Witten
hakhout en dennen
0.49.51
J.M.B. Kolthof
G. Staal
j
ASN00_K02235
Groningerstraat
bouwland
0.16.54
K., J., en F. Cohen
W. Tuizenga
j
ASN00_P00998
Witten
hakhout
0.03.00
J.M.B. Kolthof
G. Staal
j
ASN00_L01722
Loner Tiessen
weiland
0.27.76
K., J., en F. Cohen
L. Rijtema
n
ASN00_P01017
Witterstraat
bouwland
0.80.20
J.M.B. Kolthof
K. van Veen
n
ASN00_L02811
Loner Tiessen
bouwland
0.35.20
K., J., en F. Cohen
L. Rijtema
n
ASN00_I10597
Vaart N.Z.
0.74.00
erven Kolthoff
L.K. Boerma
j
ASN00_L02826
Vredeveld
bouwland
0.53.00
K., J., en F. Cohen
R. Oldenhuizing
n
ASN00_K00567
Peelo
weiland
0.50.28
erven Kolthoff
H. Geerts
j
ASN00_M01941
Vredeveld
weiland
0.04.40
K., J., en F. Cohen
J. Boering
j
ASN00_K00597
Noord Willemskanaal
huis
0.00.37
erven Kolthoff
H.D. Homan
j
ASN00_M02958
Loner Tiessen
weiland
0.97.34
K., J., en F. Cohen
R. de Vries
j
ASN00_K00598
Noord Willemskanaal
bergplaats
0.01.16
erven Kolthoff
H.D. Homan
j
ASN00_M03858
Vredeveld
bouw- en weiland
0.87.34
K., J., en F. Cohen
J. Boering
j
ASN00_K00908
Noord Willemskanaal
schuur
0.19.55
erven Kolthoff
H.D. Homan
j
ASN00_I09079
Parkstraat 26/ Boschstraat 2
2 huizen en tuin
0.06.22
M.M. Cohen
H. Evers
j
ASN00_K00909
Noord Willemskanaal
bergplaats en erf
0.31.11
erven Kolthoff
H.D. Homan
j
ASN00_M03663
Steendijk 114
huis en tuin
0.03.64
M.M. Cohen
A.J. Leewering
j
ASN00_K02427
Groningerstraat
huis en kweekerij
2.82.40
erven Kolthoff
H. Holman
j
ASN00_M03664
Steendijk 116
huis en tuin
0.03.14
M.M. Cohen
L. Boerma
j
bouwland en houtwal
65
66
Rechts herstel
Kadcode
H. Smidt
j
ASN00_M03877
Anreperstraat 45 en 45a
tuin
0.00.67
J. Levie-van der Tonge
M. Davids
j
erven Kolthoff
J. Oldenburger
j
ASN00_M03310
Oranjestraat 53
huis en tuin
0.01.91
M.M. Lezer
A.C. Homan-Groenewold
j
2.17.80
erven Kolthoff
A.K. van Veen
j
ASN00_I10272
Alteveerstraat 92
huis en tuin
0.06.06
L. Mosis
W. Baas
j
huis, tuin
0.01.79
H. de Lange
L. Boelens
j
ASN00_I06381
Javastraat 2
kantoor, erf
0.02.40
O. Nathans-Cohen en cons
Het Nederlandsche Arbeidersfront
n
Groningerstraat
weiland
1.08.20
D. Leezer en cons
W. Breemhaar
j
ASN00_I10603
Singelstraat tussen 9 en 11
schuur
0.00.40
O. Nathans-Cohen en cons
G. Blaauw
j
ASN00_K02132
Groningerstraat
weg
0.05.35
D. Leezer en cons
W. Breemhaar
j
ASN00_I10604
Singelstraat tussen 9 en 11
schuur
0.00.49
O. Nathans-Cohen en cons
J.S.Brouwer
j
ASN00_I09705
Javastraat 4
huis en tuin
0.01.80
B. Levie
Het Nederlandsche Arbeidersfront
j
ASN00_I09919
Schoolstraat 1-3
erf
0.01.47
J. Nijstadt
Gemeente Assen
j
ASN00_M00680
Vredeveld
bouwland
0.89.24
G. Levie
J. Ebels
j
ASN00_I05480
Schoolstraat 6
huis, werkplaats erf
0.02.57
M.J. Nijstadt
A. Boelens
j
ASN00_M00681
Vredeveld
bouwland
0.29.35
G. Levie
J. Ebels
j
ASN00_I10294
Alteveerstraat 47
huis en tuin
0.02.10
W. Ochs en P. Ochs-Hanau
J. de Jongh
j
ASN00_M01310
Vredeveld
bouwland
0.41.95
G. Levie
J. Ebels
j
ASN00_I01067
Kruisstraat 22-24-26
pakhuis en erf
0.01.55
A. van Oosten
G. de Haan
j
ASN00_M02878
Rolderstraat 118
huis en tuin
0.01.61
G. Levie
A. Oosterloo
j
ASN00_I06971
Kruisstraat 22-24-26
huis
0.00.56
A. van Oosten
G. de Haan
j
ASN00_M00188
Steendijk
weiland
0.52.04
I. Levie
J. Nijland
j
ASN00_I08465
Kruisstraat 22-24-26
huis en erf
0.01.40
A. van Oosten
G. de Haan
j
ASN00_M02743
Rembrandstraat 4 (thans Julianastraat 4)
huis en erf
0.01.96
I. Levie
J. Nijland
j
ASN00_I09934
Nieuwe Huizen 12-14
huis, schuur en erf
0.02.57
A. van Oosten
De Agrarische Pers N.V.
j
ASN00_I08472
Beilerstraat 13
huis en erf
0.01.02
J. van Oosten
G. Knaap
n
ASN00_M03229
Steendijk
weiland
0.38.73
I. Levie
J. Nijland
j ASN00_I02625
Rolderstraat 85
huis
0.00.55
S.A. van Oosten
H. Arends
j
ASN00_M03233
Steendijk 20
huis en tuin
0.03.64
I. Levie
J. Nijland
j ASN00_I02626
Rolderstraat 85
huis en erf
0.00.33
S.A. van Oosten
H. Arends
j
ASN00_I09170
Plataanweg 33
huis en tuin
0.03.92
J. Levie
G. Boerema
j ASN00_I02627
Rolderstraat 85
huis en erf
0.00.51
S.A. van Oosten
H. Arends
j
ASN00_K00557
Peelo
weiland
0.69.25
M. de Levie en cons
K. Bakker
n ASN00_I03268
Rolderstraat 85
schuur en erf
0.01.95
S.A. van Oosten
H. Arends
j
ASN00_K00569
Peelo
weiland
0.47.89
M. de Levie en cons
K. Bakker
n ASN00_I01400
Groningerstraat 10
huis
0.02.45
N. Overweg
A. Alberts
j
ASN00_Q00330
Kloosterveen
weiland
0.88.86
S.M. Levie
G. Greving
j ASN00_M02541
Paul Krügerstraat 8
huis, pakhuis en tuin
0.04.10
H. Polak
A.H. Jansen
j
ASN00_M02542
Paul Krügerstraat 6
huis en erf
0.01.62
H. Polak
A.H. Jansen
j
ASN00_I02271
Land tussen Talmastraat en Veenestraat
weiland
0.57.11
P. Polak en cons
B. Ruben
j
ASN00_I03580
Land tussen Talmastraat en Veenestraat
bouwland
0.51.30
P. Polak en cons
B. Ruben
j
ASN00_I03581
Land tussen Talmastraat en Veenestraat
bouwland
0.20.15
P. Polak en cons
B. Ruben
j
ASN00_I03582
Land tussen Talmastraat en Veenestraat
bouwland
0.13.87
P. Polak en cons
B. Ruben
j
ASN00_I10045
Land tussen Talmastraat en Veenestraat
bouwland
0.80.86
P. Polak en cons
B. Ruben
j
ASN00_M02081
Rembrandstraat 2 (thans Julianastraat 2)
huis en tuin
0.03.74
P. Polak en cons
M. Davids
j
ASN00_Q00309
Kloosterveen
bouwland
0.81.90
J. Rosenbaum
H.J. Breemhaar
j
Kadcode
Adres
Soort van eigendom
Grootte
Eigenaar 1941
Koper
ASN00_M00458
Vredeveld
weiland
0.94.14
erven Kolthoff
ASN00_M02943
Ooster Parallelweg
tuin
0.03.96
ASN00_O00479
Graswijk
dennenbosch
ASN00_I09043
Oosterhoutstraat 80
ASN00_K00589
ASN00_Q00331
Kloosterveen
weiland
0.24.00
S.M. Levie
G. Greving
j
ASN00_Q00631
Kloosterveen
weg
0.14.23
S.M. Levie
W. Breemhaar
j
ASN00_Q00632
Kloosterveen
bouwland
0.39.80
S.M. Levie
W. Breemhaar
j
ASN00_Q01463
Kloosterveen
wei- en bouwland
0.87.58
S.M. Levie
G. Greving
j
ASN00_Q01464
Kloosterveen
bouwland
1.22.78
S.M. Levie
G. Greving
j
0.04.02
J. Levie-van der Tonge
A.F. Janssen
j
0.02.16
J. Levie-van der Tonge
A. Gerritsen
j
H. Evers
j
M. Davids
j
ASN00_I08677 ASN00_I09575
Boschstraat 7 Boschstraat 25
huis en tuin huis en tuin
ASN00_M03012
Prins Hendrikstraat 37
huis en tuin
0.01.90
J. Levie-van der Tonge
ASN00_M03876
Anreperstraat 45 en 45a
2 huizen en tuin
0.03.62
J. Levie-van der Tonge
Adres
Soort van eigendom
Grootte
Eigenaar 1941
Koper
Rechts herstel
67
Kadcode
68
Adres
Soort van eigendom
Grootte
Eigenaar 1941
Koper
Rechtsherstel
Kadcode
Adres
Soort van eigendom
Grootte
Eigenaar 1941
Koper
Rechtsherstel
ASN00_Q01446
Kloosterveen
bouwland
0.85.78
J. Rosenbaum
H.J. Breemhaar
j
ASN00_K01787
Peelo
weiland
0.38.80
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I03530
Marktstraat 11
huis, winkel en erf
0.05.20
A.A. Stern
G.J. de Haan
j
ASN00_K02222
Groningerstraat 257a
erf
0.11.68
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_M03573
Pelikaanstraat 33
huis en tuin
0.03.54
K. Stork
K.J. Groenewold
j
ASN00_L00991
Loner Tiessen
hooiland
0.60.58
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I08042
Rolderstraat 56
huis en erf
0.03.35
A.L. Vos
C.M. Akkerman-Jansen
j
ASN00_M00009
Loner Tiessen
weiland
0.79.41
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I09784
Parkstraat 7
huis en tuin
0.03.57
I. Vos en cons
M. Voges
j
ASN00_M00752
Vredeveld
hooiland
1.26.13
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_L02433
Loner Tiessen
weiland
1.01.63
M. Vos
R. Oldenhuizing
j
ASN00_M00769
Anreeperstraat
hooland en hakhout
0.50.83
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I08014
Groningerdwarsstraat 10
huis en tuin
0.01.01
R. Vos-Nijstadt
G. Talens
j
ASN00_M00770
Anreeperstraat
hooland en hakhout
0.44.61
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_K02361
Zwartwaterseweg 131-133
2 huizen en tuin
0.09.00
C. de Vries
B. Ruben
j
ASN00_M02904
Steendijk
tuin
0.03.44
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_M03337
Anreperstraat 102
huis en tuin
0.09.05
W. de Vries
J. Gelling
j
ASN00_M03521
Anreeperstraat
bouwland
0.33.15
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_Q00546
Hoofdvaartsweg
weg
0.04.19
B.M. de Vries-Kolthoff en cons
H. Willems
j
ASN00_M03577
Anreperstraat 32-34
2 huizen en tuin
0.07.96
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_Q00547
Hoofdvaartsweg
weiland
0.40.90
B.M. de Vries-Kolthoff en cons
H. Willems
j
ASN00_M03625
Anreperstraat 30
huis en tuin
0.03.97
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_Q00548
Hoofdvaartsweg
bouwland
0.46.50
B.M. de Vries-Kolthoff en cons
H. Willems
j
ASN00_M03640
Rolderstraat
tuin
0.07.00
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_Q00549
Hoofdvaartsweg
weiland
0.43.60
B.M. de Vries-Kolthoff en cons
H. Willems
j
ASN00_Q02061
Molenstraat
bouwland
0.04.91
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_Q00550
Hoofdvaartsweg
weiland
0.42.78
B.M. de Vries-Kolthoff en cons
H. Willems
j
ASN00_I00147
De Lariks
weiland
0.74.51
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs, M.S. van Coevorden W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I07727
Kleine Markstraat 2
huis en erf
0.01.33
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en M. Van Coevorden
K. de Haan-Kalsbeek
j
ASN00_I00519
De Lariks
weiland
0.56.80
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs, M.S. van Coevorden W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I09932
Groningerdwarsstraat 12
huis en erf
0.01.01
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en M. Van Coevorden
A. Alberts
j
ASN00_I00520
De Lariks
huis, schuur en erf
0.05.88
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs, M.S. van Coevorden W.Koops
W. Koops
j
ASN00_M03403
Anreeperstraat
bouwland
0.87.40
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en M. Van Coevorden
H. Tebbertman
j
ASN00_I00521
De Lariks
tuin
0.14.92
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs, M.S. van Coevorden W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I01475
Rolderstraat
tuin
0.06.60
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I00522
De Lariks
hooiland
1.21.06
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs, M.S. van Coevorden W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I04190
Groningerstraat 26
huis, schuur en erf
0.00.80
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j ASN00_I09281
bouwland
0.28.05
j
j
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs, M.S. van Coevorden W.Koops
W. Koops
W. Koops
Land tussen Talmastraat en Veenestraat
ASN00_I04777
Kloekhorststraat 37
huis en erf
0.00.50
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
ASN00_I07951
Gedemptesingel 12
huis, erf
0.01.07
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I08555
Kloekhorststraat
tuin
0.01.84
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I09063
Vaart N.Z. 78
fabriek en erf
0.08.75
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I09289
Oostersingel 15
huis, erf
0.00.90
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I09291
Oostersingel 15
tuin
0.00.95
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I09429
Rolderstraat 43
huis, tuin
0.01.70
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I09529
Schoolstraat 5
huis en erf
0.01.30
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I09895
Talmastraat
bouwland
0.25.48
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs en W.Koops
W. Koops
j
69
70
Kadcode
ASN00_I09283
Adres
De Lariks
Soort van eigendom
weiland
Grootte
Eigenaar 1941
Koper
Rechtsherstel
0.52.55
F. WeinbergHiegentlich, M. Hartogs, M.S. van Coevorden W.Koops
W. Koops
j
W. Koops
j
ASN00_I09285
De Lariks
wegje
0.14.50
F. WeinbergHiegentlich, M. Hartogs, M.S. van Coevorden W.Koops
ASN00_I09286
De Lariks
weiland
0.84.20
F. Weinberg-Hiegentlich, M. Hartogs, M.S. van Coevorden W.Koops
W. Koops
j
ASN00_I10212
Land tussen Talmastraat en Veenestraat
weiland en weg
0.45.07
F. WeinbergHiegentlich, M. Hartogs, M.S. van Coevorden W.Koops
W. Koops
j
ASN00_M03177
Steendijk 150
huis, schuur en tuin
0.05.05
J. Wijnberg
F.H. Brunsting
j
ASN00_I09211
Rolderstraat 5
huis, schuur en erf
0.01.66
S. Wolf
L. Sluiter
j
ASN00_K01186
nabij Noord Willems Kanaal
weiland
0.63.09
S. Wolf
A. Joling
j
ASN00_M03450
Prins Hendrikstraat 1a
huis en erf
0.03.29
S.J. Wolf
H.D. Homan
j
ASN00_M03871
Rolderstraat 109
huis en tuin
0.04.72
S.J. Wolf en C. Nathans
H. Boelens
j
ASN00_M03872
Rolderstraat 111
kantoor, pakhuis, schuur en tuin
0.05.81
S.J. Wolf en C. Nathans
E. Spiker
j
ASN00_I08093
Oosterhoutstraat 55
huis en tuin
0.02.87
M. van Zuiden
R.K. Groenewold
j
71
72