4. Accountantsverslag 2023 ('was getekend')
Tekst van het document
Op basis van de opgestelde position paper "Effecten en risico's PAS", wordt de impact van PAS en stikstof nihil tot beperkt geacht. Als gevolg hiervan wordt door de gemeente geen vertraging op bouwprojecten verwacht als gevolg van de stikstofregels. De winstneming in 2023 bedraagt € 2,3 miljoen (2022: € 480.000). Zie hiervoor ook onderstaande toelichting. Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3.
De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd).
POC winstneming bedraagt € 2,3 miljoen
POC terugname niet verwerkt
DASHBOARD
Voor de grondexploitaties van gemeente Assen heeft deze methode geresulteerd in een winstneming van circa € 2,3 miljoen. Het merendeel heeft betrekking op exploitatie Kloosterveen voor € 2,2 miljoen. Om de verwachte resultaten per grondexploitatie te bepalen heeft de gemeente de omvang van de projectspecifieke risico’s bepaald en in mindering gebracht op het toe te rekenen resultaat. Wij hebben de project specifieke risico’s beoordeeld en zijn van mening dat deze voldoende onderbouwd zijn. Voor enkele complexen hebben wij vastgesteld dat de toekomstige winsten in exploitaties, mede als gevolg van de indexaties van de nog te maken kosten, lager is dan voorgaande jaren verwacht werd. Op basis van de geldende wet- en regelgeving dient hiervoor een gedeelte van de POC-winsten teruggenomen te worden, voor 2023 bedraagt dit € 338.000. De gemeente Assen heeft hierbij aangegeven dit niet te willen corrigeren in 2023 omdat de verwachting is dat desbetreffende exploitaties nog steeds met winst worden afgesloten en dat dit een verwacht éénmalig effect is. Als gevolg hiervan rapporteren wij dit als ongecorrigeerd controleverschil. JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 Overige jaarrekeningposten
Verouderde periodetafel gehanteerd bij betrekening voorziening
Er is nog winst te behalen op de beheersing van de parkeeropbrengsten
Aandachtspunt betreft beheersing rechtmatig handelen verbonden partijen en/of uitbestede diensten
31
APPA voorzieningen De actuariële waarde van de pensioenaanspraken wordt berekend door een externe partij. Hierbij worden diverse uitgangspunten gehanteerd op basis waarvan de omvang van de pensioenaanspraak wordt bepaald. Wij hebben geconstateerd dat voor de wettelijke tarieven is uitgegaan van de periodetafel 2010-2015. Dit betreft een verouderde periodetafel. Wij hebben een aanvullende analyse uitgevoerd waarbij de levensverwachting in de meest recente tabel (2017-2022) is afgezet tegen de gehanteerde tabel, hieruit volgen geen materiële verschillen. Wij adviseren u om de pensioenaanspraak te (laten) berekenen aan de hand van de meest actuele periodetafel. Parkeeropbrengsten Het innen van parkeeropbrengsten is een uitbestede dienst. De totale omvang van de parkeeropbrengsten betreft € 5 miljoen. De gemeente Assen heeft haar parkeertarieven geformaliseerd in de Verordening op de heffing en de invordering van parkeerbelastingen 2023. Tijdens de controle hebben wij geconstateerd dat de gemeente geen inzicht heeft in de ingevoerde en in rekening gebrachte tarieven in de sub administratie. Hierdoor kan de gemeente Assen niet bijsturen indien de toegepaste tarieven onjuist zijn.
Wél heeft de gemeente Assen van organisatie SHPV een memorandum ontvangen ondertekend door een extern accountant, echter is dit gezien het type opdracht dat de accountant heeft verricht (regelgevend kader NV COS 4400) geen opdracht waaruit zekerheid ontleend mag worden. Wij raden u aan om aandacht te besteden aan de beheersing van deze uitbestede dienst. Uit de door ons uitgevoerde werkzaamheden in het kader van de jaarrekeningcontrole (met een materialiteit van € 3,9 miljoen) blijken geen bijzonderheden. Beheersing en sturing op uitbestede diensten De gemeente Assen heeft diverse gemeentelijke taken uitbesteed aan externe partijen of werkt op onderdelen samen met andere gemeenten. Het personeelsproces wordt uitgevoerd door de gemeente Tynaarlo (PSA), het belastingenproces door de gemeente Aa en Hunze (BSDA) en de uitkeringenadministratie wordt uitgevoerd door WPDA. Daarnaast is PrO Assen een volledig onderdeel van de gemeente Assen, maar wel een organisatie op afstand. Als accountant van de gemeente Assen zijn wij afhankelijk van deze informatie en het bijbehorende oordeel van desbetreffende accountants.
In 2023 zijn net zoals in 2022 mede door de gemeente Assen, gestelde deadlines voor het afleggen van financiële verantwoordingen door desbetreffende diensten niet gehaald, rekening houdend met het feit dat ook desbetreffende partijen de verklaring nog niet af konden geven als gevolg van de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Desondanks vragen wij gemeente Assen om hier aandacht voor te houden. Specifiek als gevolg van de invoer van de rechtmatigheidsverantwoording in 2023 dient de gemeente haar dienstverleningsovereenkomsten aan te passen en nadere afspraken hierover te maken. De IAF heeft een risicoanalyse uitgevoerd op instellingen waarbij het nietrechtmatig handelen van invloed kan zijn op de rechtmatigheidsverantwoording van gemeente Assen. Dit betreft een goed uitgangspunt voor het analyseren van onrechtmatig handelen. De gemeente Assen heeft procesmatig het afgelopen jaar een aantal stappen in de juiste richting gezet, maar er zijn nog wel diverse aandachtspunten: • De kadernota verbonden partijen die in april 2024 is vastgesteld door de raad besteedt geen aandacht aan het rechtmatig handelen van de verbonden partijen en de invloed hiervan op de gemeente Assen. • Ten tijde van de jaarrekeningcontrole is geconstateerd dat de gemeente Assen onvoldoende zicht heeft op de rechtmatigheidsbevindingen bij de uitbestede diensten.
De communicatie loopt nu veelal via de accountant, terwijl deze beheersing een belangrijk intern proces is. De beheersing hierop kan worden verbeterd.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.6 BBV, WNT en SiSa
BBV en Wet Open overhead wordt nageleefd
32
Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente Assen de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd. Wet Open overheid In artikel 3.5 (Openbaarheidsparagraaf) van de Wet Open overheid (Woo) is voorgeschreven dat bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de beleidsvoornemens. Deze begroting en jaarlijkse verantwoording vloeien voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). De openbaarheidsparagraaf Woo moet in de begroting en jaarstukken worden opgenomen via een afzonderlijke paragraaf, zoals de in artikelen 9 en 26 van het BBV genoemde paragrafen. Deze verplichting geldt reeds voor de jaarstukken 2022. Wij hebben vastgesteld dat gemeente Assen deze paragraaf opgenomen heeft in de jaarstukken 2023. Voorziening voor arbeidskostengerelateerde verplichtingen In januari 2023 heeft de commissie BBV een uiting gedaan rondom het vraagstuk ‘vormen voorziening voor verlofsparen’. Voor het wettelijke verlofsaldo per 31 december wordt geen voorziening getroffen. Doordat dit verlof binnen 2 jaar moet worden opgenomen zal dit saldo niet bovenmatig zijn en geen spaarsaldo betreffen.
Hier is sprake van een verplichting van gelijke omvang. Voor het spaarverlof zoals dit vanaf 2022 van toepassing is moet voor de verplichting een voorziening worden opgenomen omdat hier sprake is van een spaarsaldo dat in de tijd, naar verwachting, niet van gelijke omvang zal zijn wat betreft toevoegingen en opnamen van spaarverlof. In de opbouwjaren zal naar verwachting vooral sprake zijn van toevoegingen en groei van de omvang van het spaarsaldo. In uw jaarrekening 2023 is geen voorziening opgenomen voor het spaarverlof omdat de inschatting van de gemeente Assen is dat bij de analyse van de bovenwettelijke verlofverplichting geen sprake is van ongelijke omvang van deze verplichting. Wij hebben het door het college en het management toegepaste proces met betrekking tot deze verslaggevingsaspecten geëvalueerd en hierbij geen tekortkomingen geconstateerd.
WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten
DASHBOARD
Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2023 niet meer bedragen dan € 223.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 van de gemeente Assen niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2023 van de gemeente Assen voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.6 BBV, WNT en SiSa
Enkele bevindingen SiSa-bijlage
M&O-beleid in het kader van Tozo en Wet Inburgering
Exponentiele toename aantal SiSa-regelingen
Te hoge loonkostensubsidie verstrekt á €263.000
33
SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening 2023 genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2023. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen enkele onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Zie tevens verderop deze pagina en in bijlage B. In bijlage 1 van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2023 wordt ingegaan op de aandachtspunten voor de accountant bij de Tozo en de Wet Inburgering 2021 in de SiSa 2023. Aangezien zowel de Tozo als de Wet Inburgering 2021 wordt uitgevoerd door WPDA is door BDO niet zelf vastgesteld dat aan desbetreffende vereisten is voldaan, de accountant van WPDA dient hierover te rapporteren in haar accountantsverslag. Wel wordt, met uitvoer van de G10-regeling, door de gemeente Assen het gemeentelijk deel van de Wet inburgering uitgevoerd. Wij zien een landelijke trend dat Ministeries steeds vaker een Specifieke regeling kiezen voor het verstrekken van subsidies aan decentrale overheden. Het aantal SiSa-regelingen is daardoor exponentieel toegenomen. Dit geeft een hoge druk op de organisatie binnen gemeente Assen, andere gemeenten en decentrale overheden en de accountantskantoren.
SiSa bevindingen gerapporteerd door WPDA Loonkostensubsidie Uit dossiercontroles zijn bevindingen naar voren gekomen ten aanzien van de loonkostensubsidie. Bij het vaststellen van de hoogte van de te betalen loonkostensubsidie beschut werk wordt standaard 70% loonkostensubsidie betaald op basis van de algemeen gehanteerde loonwaarde van beschut werkers van 30%. Doordat er geen loonwaardemetingen plaatsvinden is, in de gevallen met een hogere loonwaarde dan 30%, te veel loonkostensubsidie verstrekt door de WPDA. De bevinding die hieruit naar voren komt bedraagt voor gemeente Assen € 263.000.
Niet voldaan aan specifieke voorwaarden parttime ondernemers á € 147.000
Parttime ondernemers Uit dossiercontroles zijn bevindingen naar voren gekomen ten aanzien van parttime ondernemers (voorheen marginaal zelfstandigen). Een parttime ondernemer moet aan een aantal voorwaarden voldoen om de uitkering te behouden. Er is in onvoldoende mate vastgesteld dat de zelfstandige activiteiten aan de daarvoor geldende voorwaarden voldoet. De bevinding die hieruit naar voren komt bedraagt voor gemeente Assen € 147.000.
Totale onrechtmatigheid € 500.000
Daarnaast is een bevinding van € 90.000 gerapporteerd ten aanzien van de re-integratieverplichting. Deze bevinding is lager dan onze rapporteringtolerantie maar weegt wel mee in het oordeel van de SiSa-regeling. Desbetreffende afwijkingen zijn tevens betrokken in de rechtmatigheidsverantwoording (paragraaf 2.2, onrechtmatigheid voorwaardencriterium verbonden partijen) met een omvang van € 500.000.
Correctie in regeling D12 doorgevoerd in overeenstemming met het ministerie
SiSa-Regeling D12 Regionale meld- en coördinatiefunctie Gemeente Assen heeft eind maart 2024 contact gehad met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) inzake een per abuis verkeerd opgenomen bedrag in de SiSa-verantwoording D12/01 2022. Als gevolg hiervan sluit de stand van de reserve niet aan met de stand zoals opgenomen in de vaststellingsbeschikking van het ministerie OCW. Desbetreffende functionarissen van het ministerie OCW hebben per mail bevestigd dat in de SiSa-verantwoording 2023 desbetreffende correctie á € 124.259 aangepast mag worden, hetgeen is opgenomen in de SiSa-verantwoording van regeling D12.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.7 Relevante wijzigingen in het BBV met ingang van begrotingsjaar
34
Relevante wijzigingen in het BBV met ingang van begrotingsjaar 2025 (toepassing in 2024 toegestaan) In december 2023 heeft de commissie BBV een aantal notities geactualiseerd. Het betreffen de notities Rente, Overhead en Grondexploitatie. Hieronder hebben wij per onderwerp de belangrijkste wijzigingen opgenomen en gekoppeld aan de impact voor uw gemeente. Alle notities zijn van toepassing met ingang van begrotingsjaar 2025, en mogen worden toegepast voor begrotingsjaar 2024. Notitie rente De belangrijkste wijziging uit de notitie rente betreft een aanpassing in de toerekening van de rentelasten aan de grondexploitaties. Tot en met 2023 is het alleen toegestaan om de werkelijke rente over het vreemd vermogen (naar rato) toe te rekenen aan de grondexploitaties. Dit geldt tevens voor de toekomstige rentelasten. Met ingang van boekjaar 2025 (en eventueel 2024) wordt voor grondexploitaties geen onderscheid meer gemaakt in het BBV, waardoor de rentetoerekening plaatsvindt op basis van de reguliere omslagrente. Voor uw gemeente leidt dit tot een verhoogde rentetoerekening die een negatief effect heeft op de verwachte eindwaarde van de verschillende grondexploitaties. Wij adviseren om de notitie Rente vanaf boekjaar 2024 toe te passen, zodat de rente-effecten verwerkt kunnen worden in de waardering van uw grondexploitaties.
Een tweede belangrijke wijziging is de herintroductie van de mogelijkheid om rentetoerekening aan het eigen vermogen en de voorzieningen toe te passen. Deze mogelijkheid is in 2016 door de commissie BBV beëindigd, maar in de notitie 2023 als keuzemogelijkheid opgenomen. Wij adviseren in 2024 een weloverwogen keuze te maken in het toepassen van de toerekening van rente aan het eigen vermogen en de voorzieningen. Notitie Overhead De commissie BBV heeft in de notitie Overhead 2023 de regelgeving met betrekking tot de toerekening van Overhead geactualiseerd, verduidelijkt en samengevoegd in één notitie. De belangrijkste uitspraken en aanbevelingen zijn als volgt: • Stellige uitspraak: Voor de berekening van de tarieven voor de lokale heffingen moet de methodiek voor toerekening van overhead worden gebruikt zoals deze is opgenomen in de financiële verordening. Deze methodiek mag niet afwijken van de overige methodieken voor het toerekenen van overhead. • Aanbevelingen: De commissie adviseert om overhead niet bij de begroting vorm te geven maar door middel van de financiële verordening of door een note overhead aan de raad voor te leggen en deze periodiek te herzien. In deze nota neemt de gemeente keuzes op ten aanzien van: kaderstelling, methodiek en onderscheiding primaire processen en overhead.
Wij constateren dat uw gemeente voldoet aan de notitie overhead en de belangrijkste aanbevelingen vanuit deze notitie reeds heeft verwerkt. Notitie Grondexploitatie De belangrijkste wijzigingen in de notitie Grondexploitatie zien toe op de wijzigingen ten aanzien van de omgevingswet, die onder andere hebben geleid tot een aanpassing van de lijst met verhaalbare kostensoorten. Deze wijzigingen gaan, in verband met de invoering van de Omgevingswet in per 1 januari 2024. Deze wijzigingen hebben met name invloed op verslaggevingsaspecten bij faciliterend grondbeleid. De overige wijzigingen zien met name toe op de voorwaarden voor warme gronden, de voorbereidingskosten en gemengde projecten. Daarnaast is de rentetoerekening, zoals hierboven is toegelicht gewijzigd.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
35
Bijlagen
A
Onze controle
B
Bevindingen SiSa-bijlage
C
Duurzaamheid
36
A. Onze controle
A. Onze controle
Doel en object van de controle Opdracht
Strekking van de controleverklaring
Materialiteit
37
Doel en object van de controle Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van de gemeente Assen, in alle van materieel belang zijnde opzichten, zijn opgesteld in overeenstemming met het BBV. Opdracht Wij hebben de jaarrekening gecontroleerd conform de Nederlandse controlestandaarden en de met u gemaakte afspraken in de opdrachtbevestiging van 10 oktober 2023. Tevens beoordeelden wij de verenigbaarheid van de andere informatie, inclusief de overige gegevens en het jaarverslag met de jaarrekening en of deze geen materiële afwijkingen bevatten op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins. Voor een accountantscontrole gelden inherente beperkingen, die zijn uiteengezet in de opdrachtbevestiging. Voor een uitgebreide beschrijving van onze aanpak verwijzen wij naar onze opdrachtbevestiging. Strekking van de controleverklaring Aangezien de jaarrekening 2023 van de gemeente Assen aan de daaraan te stellen eisen voldoet, hebben wij hierbij een goedkeurende controleverklaring, gedateerd op 1 juli, afgegeven. Alle bevindingen voortvloeiend uit onze controle zijn afdoende behandeld en onze controle is dan ook afgerond.
Materialiteit Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fouten of fraude en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij als uitgangspunt de door de raad vastgestelde toleranties gehanteerd. De raad heeft ons daarbij opgedragen om bij onze oordeelsvorming en rapportering uit te gaan van de hierna vermelde goedkeurings- en rapporteringstolerantie. Op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en onze professionele oordeelsvorming hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel bepaald op € 3.900.000. Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 190.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn.
Onze controle richt zich tevens op de getrouwheid van de informatie in de WNT-verantwoording en de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage van de jaarrekening. Voor de WNT en SiSa gelden specifiek voorgeschreven rapporteringstoleranties die veelal lager zijn dan uw rapporteringstolerantie. Wij passen deze voorgeschreven WNT- en SiSa-toleranties eveneens op correcte wijze toe.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
A. Onze controle
Onafhankelijkheid
Controleaanpak
38
Onafhankelijkheid Nederlands recht en overige beroepsregels, zoals de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO), vereisen dat wij onafhankelijk zijn ten opzichte van onze controlecliënten. Wij zijn van mening dat door ons is voldaan aan deze eisen. Wij hebben de overige dienstverlening naast de controle van de jaarrekening beoordeeld aan de hand van onze beroepsregels en hebben geconcludeerd dat het type dienstverlening en de vergoeding onze onafhankelijkheid niet beïnvloeden. Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Assen zoals vereist in de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en andere voor de opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA). Controleaanpak Wij hebben de jaarrekening gecontroleerd conform de Nederlandse controlestandaarden en de met u gemaakte afspraken in de opdrachtbevestiging van 10 oktober 2023 opgenomen. Tevens beoordeelden wij de verenigbaarheid van de andere informatie, inclusief de overige gegevens en het jaarverslag met de jaarrekening en of deze geen materiële afwijkingen bevatten op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins.
Voor een accountantscontrole gelden inherente beperkingen, die zijn uiteengezet in de opdrachtbevestiging. Onze controleaanpak is gebaseerd op een risicogerichte benadering. Deze aanpak gaat uit van een risicoanalyse op transactiestromen, zoals verkoopactiviteiten en personeelszaken. In de risicoanalyse hebben wij beoordeeld in hoeverre de onderkende risico’s van invloed kunnen zijn op de jaarrekening. Wij hebben voor de volgende risico’s die zich met een hoge waarschijnlijkheid kunnen voordoen én mogelijk materiële impact hebben − in onze controle meer aandacht gehad: Management override of controls: Dit betreft een verondersteld risico dat bij alle organisaties aanwezig is (controlestandaard 240). Het management bevindt zich in een unieke positie om interne beheersingsmaatregelen te omzeilen. Onaanvaardbare schattingen ten aanzien van de prognoses van de bedrijventerreinen (grondexploitaties) met het risico op onjuiste tussentijdse winstnemingen en/of verliesvoorzieningen. Het risico bestaat dat de uitgangspunten en schattingen ter onderbouwing van de voorzieningen groot onderhoud onaanvaardbaar zijn. Betalingsrisico: Als gevolg van geconstateerde tekortkoming (tot april 2023) bestaat het risico dat onrechtmatige betalingen verricht kunnen worden.
Vermogen om risico’s vanuit de reguliere bedrijfsvoering financieel op te vangen
DASHBOARD
Vermogen om risico’s vanuit de reguliere bedrijfsvoering financieel op te vangen De waarderingen in de jaarrekening van de gemeente Assen zijn gebaseerd op de veronderstelling dat de gemeente Assen als geheel in continuïteit zal worden voortgezet. De inschatting of een duurzame voorzetting mogelijk is, inclusief de eventueel in de jaarrekening op te nemen toelichting, is de wettelijke verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Als accountant beoordelen wij de aanvaardbaarheid van de door het college van burgemeester en wethouders ingeschatte mogelijkheden tot een duurzame voortzetting. Wij vinden deze inschatting aanvaardbaar. In onze controleverklaring hebben wij gerapporteerd over onze controleaanpak ten aanzien van het vermogen van de gemeente Assen om risico’s vanuit de reguliere bedrijfsvoering financieel op te vangen. JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
A. Onze controle
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële afwijkingen
39
De jaarstukken 2023 van uw gemeente bestaan uit: het jaarverslag 2023 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen); de jaarrekening 2023 (rechtmatigheidsverantwoording, balans met toelichtingen, overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting inclusief SiSa-bijlage en taakvelden). In het onderdeel ‘programmaverantwoording’ van het jaarverslag dient informatie opgenomen te worden over: wat hebben we gedaan, wat hebben we bereikt en wat heeft het gekost? De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (zoals weerstandsvermogen, bedrijfsvoering, etc.) het jaarverslag. Beide onderdelen vallen niet (expliciet) onder de controle van de jaarrekening. Het primaire object van de accountantscontrole (op grond van artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening (de balans met toelichting en het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting). De inhoud van het jaarverslag (programmaverantwoording en paragrafen) hebben wij getoetst. Bij onze controle hebben wij geen materiële afwijkingen tussen het jaarverslag en de jaarrekening geconstateerd. Het jaarverslag en de jaarrekening zijn met elkaar verenigbaar.
De grondslagen van de jaarrekening 2023 zijn aanvaardbaar
Geautomatiseerde gegevensverwerking
DASHBOARD
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de grondslagen van de jaarrekening 2023. In 2023 zijn er geen wijzigingen geweest in toegepaste verslaggevingsgrondslagen die een aanzienlijke invloed hebben op de baten en lasten of de financiële positie van uw gemeente. Significante verslaggevingsgrondslagen en toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie van uw gemeente en de baten en lasten in de jaarrekening. Daarnaast vereisen zij van het college en het management dat zij een oordeel vormen ten aanzien van soms moeilijke, subjectieve en complexe posities vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. Wij hebben het door het college en het management toegepaste proces met betrekking tot significante verslaggevingsaspecten geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Geautomatiseerde gegevensverwerking De accountant dient op basis van artikel 2:393, lid 4 BW, melding te maken van zijn bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Tijdens de interim-controle hebben wij ook relevante processen met betrekking tot de geautomatiseerde gegevensverwerking getoetst.
Wij hebben de automatiseringsorganisatie van de organisatie uitsluitend in het kader van de jaarrekeningcontrole beoordeeld. Voor onze bevindingen verwijzen wij naar onze management letter 2023.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
40
B. Bevindingen SiSa-bijlage
B. Bevindingen SiSa-bijlage
41
Inleiding Bij de jaarrekening wordt als bijlage de SiSa-verantwoording toegevoegd. De gemeente Assen heeft de rechtmatige totstandkoming van de SiSa-bijlage getoetst. In onderstaande tabel zijn de te rapporteren bevindingen opgenomen: Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit rapport over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2023 in het kader van SiSa worden verantwoord. Per regeling is aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Wij verwijzen naar de toelichting op de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2023 van gemeente Assen. De gemeente heeft voor indicator 03 van regeling A16 ‘Bekostigingsregeling opvang Ontheemden Oekraïne’ beroep gedaan op de uitzonderingsbepaling, zoals vermeld in de Definitieve Invulwijzer SiSa 2023. Derhalve is voor deze indicator geen bedrag ingevuld in de SiSa-bijlage.
Strekking controleverklaring (jaarrekening)
GOEDKEUREND
NR.
SPECIFIEKE UITKERING OF OVERIG
FOUT OF ONZEKERHEID
JenV A16
Fout/onzekerheid
FIN B2
Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek
BZK C9
Specifieke uitkering woningbouwimpuls
Fout/onzekerheid
BZK C32
Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen
Fout/onzekerheid
BZK C55
Aanpak energiearmoede
Fout/onzekerheid
BZK C56
Regeling huisvesting aandachtsgroepen
Fout/onzekerheid
BZK C62
Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen Specifieke uitkering aan gemeenten ten behoeve van de huisvesting van vergunninghouders Regeling specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid
Fout/onzekerheid
BZK C68 BZK C92 BZK C94
Fout/onzekerheid Fout/onzekerheid
BZK C209 OCW D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 (OAB)
Fout/onzekerheid
OCW D12
Regionale meld- en coördinatiefunctie
Fout/onzekerheid
OCW D12A
Fout/onzekerheid
OCW D14
Regionaal programma voortijdig schoolverlaten Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen
OCW D19
Tijdelijke onderwijshuisvesting ontheemden
Fout/onzekerheid
OCW D21
Specifieke uitkering Impuls Jongerencultuur
Fout/onzekerheid
JAARREKENING
TOELICHTING FOUT/ONZEKERHEID
Fout/onzekerheid
Regeling specifieke uitkering verduurzaming slecht geïsoleerde woningen van eigenaar-bewoners en woningen van verenigingen van eigenaars, woonverenigingen en wooncoöperaties in het kader van het Nationaal Isolatieprogramma Meerjarige regeling voor huisvesting aandachtsgroepen
DASHBOARD
FINANCIËLE OMVANG IN €
Fout/onzekerheid Fout/onzekerheid
Fout/onzekerheid
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
B. Bevindingen SiSa-bijlage
42
Vervolg tabel NR.
SPECIFIEKE UITKERING OF OVERIG
FOUT OF ONZEKERHEID
IenW E84
Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022-2023
Fout/onzekerheid
IenW E104 EZK F28
Specifieke uitkering woningbouw op korte termijn door bovenplanse infrastructuur Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid
Fout/onzekerheid
SZW G2
Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet gemeentedeel 2023
Fout/onzekerheid
SZW G3A
Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_totaal 2022 Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_gemeentedeel 2023 Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_totaal 2022
SZW G10
Wet inburgering gemeentedeel 2023
Fout/onzekerheid Fout/onzekerheid
SZW G12A
Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden Bijzondere bijstand in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire in jaar T_ gemeentedeel 2023 Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden Wet Inburgering van 13 september 2012 in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire in jaar T gemeentedeel 2023 Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire_ totalen 2022
SZW G13
Besteding / baten onderwijsroutegemeentedeel 2023
Fout/onzekerheid
SZW G13 VWS H4
Bestedingen/baten overige voorzieningen_ gemeentedeel 2023 Regeling specifieke uitkering stimulering sport
Fout/onzekerheid
VWS H12
Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken
Fout/onzekerheid
VWS H20
Regeling specifieke uitkering vastgoedtransitie residentiële jeugdhulp 2021
Fout/onzekerheid
VWS H21
Specifieke uitkering cliëntondersteuning
Fout/onzekerheid
VWS H30 VWS H35B
Specifieke uitkering versterking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026 Specifieke uitkering SPUK IZA-doelen 2023-2026 (SiSa tussen medeoverheden)
DRE2C
Uitvoeringsregeling BDU verkeer en vervoer (Drenthe)
Fout/onzekerheid
DRE11C
Subsidieregeling Regiostedenfonds
Fout/onzekerheid
SZW G3
SZW G12
SWZ G12
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
TOELICHTING FOUT/ONZEKERHEID
€ 632.000
Onzekerheid met betrekking tot het onvoldoende toetsen op het voldoen aan de re-integratie verplichtingen door partners van uitkeringsgerechtigden.
Fout/onzekerheid
Onzekerheid SZW G2A
FINANCIËLE OMVANG IN €
Fout/onzekerheid Fout/onzekerheid
Fout/onzekerheid Fout/onzekerheid
Fout/onzekerheid
Fout/onzekerheid Fout/onzekerheid
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
B. Bevindingen SiSa-bijlage
43
Vervolg tabel NR.
SPECIFIEKE UITKERING OF OVERIG
FOUT OF ONZEKERHEID
G4
Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen _gemeentedeel 2023
Fout/onzekerheid
G4
Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen _gemeentedeel 2023
Fout/onzekerheid
G4
Tozo 2_gemeentedeel 2023
Fout/onzekerheid
G4
Tozo 3_gemeentedeel 2023
Fout/onzekerheid
G4
Tozo 4_gemeentedeel 2023
Fout/onzekerheid
G4
Tozo 5_gemeentedeel 2023
G4
TOELICHTING FOUT/ONZEKERHEID
Fout/onzekerheid Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie Fout/onzekerheid kinderopvangtoeslagaffaire - gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T_gemeentedeel 2023
G4
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire - gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T gemeentedeel 2023
Fout/onzekerheid
G4
Fout/onzekerheid
G4A
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire - gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T gemeentedeel 2023 Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen totaal 2022
G4A
Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen 2022
Fout/onzekerheid
G4A
Tozo 2_gemeentedeel 2022
Fout/onzekerheid
G4A
Tozo 3_gemeentedeel 2022
Fout/onzekerheid
G4A
Tozo 4_gemeentedeel 2022
Fout/onzekerheid
G4A
Tozo 5_gemeentedeel 2022
Fout/onzekerheid
G4A
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire - gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar 2022
Fout/onzekerheid
G4A
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire - gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar 2022
Fout/onzekerheid
DASHBOARD
FINANCIËLE OMVANG IN €
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
Fout/onzekerheid
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
44
C. Duurzaamheid
C. Ontwikkelingen duurzaamheidsverslaggeving
Met ingang van 2024 zullen bedrijven op basis van de CSRD meer gaan rapporteren over duurzaamheid
45
Ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheidsverslaggeving De Corporate Social Responsibility Disclosure (CSRD) is een Europese richtlijn die verplicht is voor grote ondernemingen. De richtlijn heeft als doel om bedrijven te verplichten transparanter te zijn over hun impact op duurzaamheid en maatschappij. De CSRD is aangenomen door het Europees Parlement en is sinds januari 2023 in werking. De Nederlandse implementatiewet volgt uiterlijk in het najaar van 2024. De CSRD verplicht ondernemingen om informatie openbaar te maken over hun beleid en prestaties op het gebied van duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Deze informatie moet opgenomen worden in het jaarverslag van het bedrijf en moet voldoen aan bepaalde standaarden en richtlijnen. De richtlijn zal naar verwachting bijdragen aan een meer duurzame economie en aan het bereiken van de doelstellingen van de Europese Green Deal en de VN Duurzame Ontwikkelingsdoelen.
De uniforme wijze waarop deze verantwoording plaats moet vinden is vastgelegd in de European Sustainability Reporting Standards (ESRS). Deze set aan standaarden bevat algemene bepalingen voor alle organisaties, sectorspecifieke standaarden en biedt de ruimte voor bedrijfsspecifieke standaarden. Bedrijven zijn druk bezig met de voorbereiding voor deze nieuwe verantwoording. Grote bedrijven moeten als eerst gaan rapporteren, kleinere organisaties volgen in de jaren daarna. Voor alle organisaties is een ingroeimodel van toepassing. De omvang, diepgang en controle (door de accountant) van de verantwoording zal stapsgewijs toenemen. Middels CSRD en de ESRS kunnen bedrijven hun prestaties op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen inzichtelijk maken, waardoor ze beter in staat zijn om duurzaamheidsdoelen te stellen en te bereiken. Decentrale overheden kunnen deze informatie gebruiken om te bepalen welke bedrijven het beste passen bij hun eigen duurzaamheidsdoelen en beoordelen welke bedrijven voldoen aan de eisen voor aanbestedingen en subsidies. Daarnaast kunnen deze richtlijnen gebruikt worden om ook zelf transparant en uniform te rapporteren over duurzaamheid.
Op dit moment geen verplichte duurzaamheidsverantwoording voor gemeenten
Stand van zaken duurzaamheidsverantwoording door gemeenten Gemeenten hebben een grote impact op mens en maatschappij en zijn daarom bij uitstek geschikt om duurzaamheidsdoelstellingen te realiseren. Een groeiend aantal gemeenten is zich hiervan bewust en heeft zich aangesloten bij het VNG-initiatief om een zogenoemde SDG-gemeente te worden. Daarnaast hebben gemeenten zich via diverse initiatieven gecommitteerd aan diverse duurzaamheidsdoelstellingen. Gemeenten zijn vooralsnog niet verplicht om een duurzaamheidsrapportage volgens de CSRD-richtlijn op te stellen. Op basis van het BBV bestaat geen verplichting voor gemeenten om te rapporteren over bijvoorbeeld de invloed die bedrijven binnen de gemeente hebben op het milieu en op het welzijn van de burgers, en over de duurzaamheid van de eigen bedrijfsvoering. Op dit moment zijn gemeenten bijvoorbeeld niet verplicht om te rapporteren over de eisen die ze stellen aan leveranciers op het gebied van social return en duurzaamheid, en in welke mate deze tot resultaten leiden. Daarnaast hoeven gemeenten geen verslag te doen over de eigen CO2-uitstoot of over het aantal burgers met een afstand tot de arbeidsmarkt. Doordat vanuit het BBV geen verplichting of handreiking bestaat voor duurzaamheidsverslaggeving zien we in de praktijk allerlei verschillen in verantwoording.
In onze rapportage “Naar een verantwoord verslag: geen keuze” van oktober 2023 hebben we een inventarisatie opgenomen van de huidige stand van zaken. Het beeld wat hieruit naar voor komt is dat er grote kloof bestaat tussen de duurzaamheidsambities en de verantwoording over duurzaamheid. Grote gemeenten bieden wel meer transparantie over duurzaamheid dan kleine gemeenten. Een andere belangrijke conclusie is dat iedere gemeente op zijn eigen manier verantwoord en daarmee gemeenten onderling lastig te vergelijken zijn. Op het gebied van transparantie, uniformiteit en vergelijkbaarheid kan nog veel verbetering gerealiseerd worden.
Via de keten en stakeholders wel kansen en gevolgen van de CSRD/ESRS voor gemeenten
Indirecte betrokkenheid bij duurzaamheidsverantwoording Gemeenten krijgen desondanks links- of rechtsom te maken met duurzaamheidverslaggeving op basis van de CSRD/ESRS. Stakeholders van de gemeenten vragen hier namelijk steeds vaker om. Je kunt je dan ook afvragen in hoeverre een gemeente, die toch een brede maatschappelijke rol vervult, het zich kan permitteren om niet volgens de gangbare standaard te rapporteren over niet financiële, meer maatschappelijke zaken. Vervolg op de volgende pagina
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
C. Ontwikkelingen duurzaamheidsverslaggeving
46
Vervolg van de vorige pagina: Gemeenten krijgen via de waardeketen van andere organisaties te maken met de CSRD/ESRS. Ze zijn tenslotte onderdeel van de waardeketen van bedrijven die onder de CSRD-richtlijn vallen. Zo worden gemeenten genoemd in de CSRD-verslagen van grote bedrijven, omdat ze bijvoorbeeld verantwoordelijk zijn voor het afgeven van vergunningen aan deze bedrijven. Gemeenten behoren dus ook tot de waardeketen van de CSRD-plichtige bedrijven en moeten deze partijen ook geregeld van informatie voorzien. De situatie kan zich ook voordoen dat leveranciers van de gemeente informatie opvragen die zij vervolgens opnemen in hun verantwoording. Dat kan betrekking hebben op reguliere inkopen, maar bijvoorbeeld bij het aantrekken van financieringen of het afsluiten van verzekeringen. Duurzaamheidsverantwoording wordt op deze wijze doorgelegd naar de gemeenten, net zoals de gemeente zelf ook eisen doorlegt aan anderen.
Aanbeveling: Bespreek de ambities op het gebied van duurzaamheidsverantwoording Aanbeveling: kies algemeen aanvaardbare standaarden voor duurzaamheidsverantwoording
DASHBOARD
Kansen bij gestandaardiseerde (vrijwillige) duurzaamheidsverantwoording - Transparantie en Uniformiteit Gemeenten kunnen op het gebied van verantwoording richting stakeholders veel winst behalen wanneer gerapporteerd wordt volgens gestandaardiseerde richtlijnen. Het samenstellen van een duurzaamheidsverantwoording vraagt om heldere, niet-financiële taal op het gebied van duurzaamheid. En niet alleen wat de eigen organisatie betreft, ook de omgeving speelt een rol. Dat is een groot verschil met de huidige gemeentelijke jaarverslagen die vaak omvangrijk, ontoegankelijk en op de wettelijke taken gericht zijn. Gemeenten kunnen de introductie van de CSRD dan ook als kans zien om in heldere taal en transparant - intern en aan de buitenwereld - uit te leggen wat hun concrete, meetbare acties, standpunten en resultaten waren en worden op het gebied van milieu, sociale en menselijke factoren, en (corporate) governance. Wij raden u aan als Raad met college in gesprek te gaan over de ambities met betrekking tot duurzaamheidsverantwoording. Verantwoording zorgt ervoor dat gebruikers van de jaarrekening inzicht krijgen in de realisatie van gestelde ambities. Het grootste inzicht ontstaat wanneer de verantwoording uniform, vergelijkbaar en transparant tot stand komt. Een gestandaardiseerde verantwoording maakt ook controle door een onafhankelijke accountant mogelijk.
In plaats van verslaggeving volgens de CSRD/ESRS-richtlijn te beschouwen als een grote, noodgedwongen compliance exercitie, kunnen gemeenten deze richtlijn zien als een manier om dat inzicht te geven. Door gezamenlijk één taal te spreken en dezelfde richtlijn te hanteren op het gebied van duurzaamheid, wordt het een stuk eenvoudiger om onderling bedrijven en gemeenten - informatie uit te wisselen en samen aan de realisatie van doelstellingen te werken. Binnen de ESRS is naast algemene voorschriften ook rekening gehouden met sectorspecifieke en organisatie-specifieke standaarden. De CSRD/ESRS-richtlijn is een manier waarmee alle organisaties op dezelfde wijze hun verantwoording op kunnen stellen. Net zoals voor bedrijven die verplicht moeten rapporteren zal het ook voor een gemeente de nodige voorbereiding vragen voordat de eerste verantwoording plaats kan vinden. De weg naar een duurzaamheidsverantwoording hebben wij visueel als volgt weergegeven. In de fase van strategie ontwerp zien wij ook een duidelijke rol voor de gemeenteraad. Allereerst bij het bepalen van de visie & ambitie. Dat gaat over de duurzaamheidsdoelstellingen, maar in het geval van een vrijwillige ESGverantwoording ook over het ambitieniveau en de vorm waarin dit plaats zal vinden.
Ook bij de interactie met stakeholders en het bepalen van belangrijke thema’s en doelen is betrokkenheid van de gemeenteraad belangrijk.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
47
bdo.nl