CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

4. Accountantsverslag 2023 ('was getekend')

Raadsvergadering 4 juli 2024, gemeente AssenBij agendapunt: Vaststelling jaarverslag/-rekening 202315.034 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

1 juli 2024

ACCOUNTANTSVERSLAG 2023

Gemeente Assen

Aanbiedingsbrief

Aan:

Geachte leden van de raad,

de raad van de gemeente Assen T.a.v. de heer J. de Jonge, raadsgriffier Postbus 30018 9400 RA ASSEN

Wij hebben de jaarrekening 2023 van de gemeente Assen gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 10 oktober 2023, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2023.

Groningen, 1 juli 2024

In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2023. Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders.

Kenmerk: RB/DP/JW/AMT/1052643/005

Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Een bijzonder element daarin was dit jaar de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente Assen bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Hoogachtend, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,

Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA

VOLGENDE PAGINA

INHOUDSOPGAVE

DASHBOARD

w.g. drs. R.H. (Rob) Bouman RA

Inhoudsopgave

1. DASHBOARD ACCOUNTANTSCONTROLE

2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE

4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE

4

1. Dashboard

1.1 Dashboard accountantscontrole

1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid bij de jaarrekening 2023, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording van het college, verstrekt.

Het jaarverslag, inclusief de opgenomen informatie in de paragraaf bedrijfsvoering, is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden.

De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.

De WNT is nageleefd.

Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage vastgesteld.

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN EN ONTWIKKELINGEN 

RECHTMATIGHEIDSVERANTWOORDING 

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 3.900.000 respectievelijk € 11.700.000.

In de jaarrekening is een storting van € 10,3 miljoen opgenomen ten behoeve van voorzieningen groot onderhoud. Deze storting wordt gedekt uit vorig jaar gevormde incidentele reserve groot onderhoud. De voorziening groot onderhoud kan in boekjaar 2023 gevormd worden, omdat sprake is van uitgevoerde inspecties door een externe deskundige, die zijn vertaald naar een recent meerjaren onderhoudsplan. Wij hebben in het kader van de onderhoudsvoorzieningen diverse aandachtspunten en aanbevelingen geformuleerd. Wij hebben voorgaande jaren reeds gerapporteerd over het jaarrekeningtraject. Wij constateren dat de doorlooptijd opnieuw relatief lang is en voor verbetering vatbaar is. Zie verder paragraaf 2.4.

DASHBOARD

JAARREKENING

5

In de rechtmatigheidsverantwoording zijn voor een bedrag van € 7,5 miljoen aan onrechtmatige aanbestedingen verantwoord. Als de rechtmatigheidsverantwoording niet zou zijn ingevoerd, hadden wij niet meer een afkeurende verklaring verstrekt, maar een beperking t.a.v. rechtmatigheid. Hier zijn duidelijk stappen gezet.

De raad van gemeente Assen heeft de verantwoordingsgrens bepaald op (1)% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves ofwel € 3.900.000.

De door de gemeente geconstateerde begrotingsonrechtmatigheden bedragen € 12,4 miljoen en overschrijden de verantwoordingsgrens. Het college heeft geconstateerd dat hiervan € 12,3 miljoen acceptabel is. Dat is getrouw weergegeven.

RESULTAAT 2023

(x €1.000)

2023

Begroting (na wijziging)

Saldo van baten en lasten

-8.397

12.555

Mutatie reserves

-22.957

-27.297

Resultaat

-31.354

-14.742

Het gerealiseerde resultaat 2023 wijkt € 16,6 miljoen (positief) af van de begroting na wijziging. Een nadere analyse hiervan is opgenomen in paragraaf 4.5 van de jaarrekening.

TOP 5 AANDACHTSPUNTEN

UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN

Naar aanleiding van onze controle brengen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, graag de volgende punten voor komend jaar onder uw aandacht:

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN

1.

Monitoring en sturing op het actieplan aanpak bevindingen management letter.

2.

Aandacht behouden voor voorzieningen groot onderhoud.

3.

Financiële positie: beheersen structurele tekorten begrotingsjaren 2026 en 2027.

4.

Beheersing rechtmatig handelen verbonden partijen en uitbestede diensten.

5.

Duurzaamheidsverslaggeving bij gemeenten.

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

5,00 4,50 4,00 3,50 3,00 2,50 2,00 1,50 1,00

4,50 3,70

2,50

1,90

2,90

2,00 PB22

JR21

BIJLAGEN

PB23

JR22

PB24

JR23

6

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1 Strekking van de controleverklaring 2023 2.2 Rechtmatigheidsverantwoording 2023

2.3 Belangrijkste rechtmatigheidsbevindingen uitgelicht 2.4 Proces jaarrekeningcontrole 2.5 Aandachtspunten voor 2024

2.1 Strekking van de controleverklaring

De jaarrekening 2023 is getrouw

7

Wij hebben bij de jaarrekening 2023, inclusief SiSa-bijlage, van de gemeente Assen een goedkeurende controleverklaring afgegeven. Dit betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2023 als van de activa en passiva per 31 december 2023 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). De in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording geeft een getrouw beeld en de met de raad gemaakte afspraken hierover zijn nageleefd. Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd van beperkte omvang die door de gemeente zijn gecorrigeerd. Daarnaast hebben wij onderstaande verschillen geconstateerd welke niet zijn verwerkt in de jaarrekening. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 190.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

VERWIJZING

Getrouwheid Grondexploitaties – Terugname POC winsten niet verwerkt

338.000

§4.4

MVA – Aanpassing componentenmethode

707.000

§4.2

Uitkeringen in geld – onzekerheid PW

Goedkeurende controleverklaring met betrekking tot de getrouwheid

DASHBOARD

500.000

§4.6

Sociaal domein – Wmo ZIN

1.076.000

§4.3

Sociaal domein – Jeugdzorg ZIN

1.927.000

§4.3

Sociaal domein – PGB

1.162.000

§4.3

Totaal

1.045.000

4.665.000

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)

3.900.000

11.700.000

Uitvoeringsmaterialiteit (70% van de materialiteit)

2.700.000

Rapporteringstolerantie (5% van materialiteit)

190.000

Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht om deze controleverschillen te corrigeren. Het college heeft gemotiveerd aangegeven waarom zij deze verschillen niet heeft verwerkt en dat zij van oordeel is dat deze posten zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel. Deze verschillen en de analyse van de impact zijn bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening. Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende controleverklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.1 Strekking van de controleverklaring

Geen aanwijzingen voor materiële fraude of non-compliance

8

Fraude en non-compliance Bij de planning van de jaarrekeningcontrole houden wij rekening met het risico dat de jaarrekening als gevolg van fraude en onregelmatigheden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten. Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de mogelijke frauderisico’s en mogelijke fraudesituaties met verschillende personen binnen de organisatie. Daarnaast nemen wij kennis van de toelichtingen in de jaarstukken. Hiertoe hebben wij de mogelijke frauderisico’s en –situaties in processen. Het voorkomen en mitigeren van frauderisico’s is primair de verantwoordelijkheid van het college. Daarom hebben wij op diverse momenten met de diverse gremia van de gemeente Assen over dit onderwerp van gedachten gewisseld. Tijdens deze besprekingen hebben wij gesproken over de mogelijke fraude- en non compliancerisico’s en mogelijke situaties van onregelmatigheden. Dit deden wij aan de hand van de opgestelde frauderisicoanalyse en de ingevulde compliance vragenlijst. Onze observaties hierbij zijn als volgt: • • •

de frauderisicoanalyse is nog niet geformaliseerd, wij hebben begrepen dat dit in kwartaal 3 2024 op de planning staat; de organisatie beschikt over een M&O-beleid, gedragscode, klokkenluidersregeling en incidentenregistratie; de gemeente Assen is niet optimaal voorbereid op een fraude-incident of bijvoorbeeld een cyber-aanval, omdat zij niet beschikt over een incident-responsplan.

Wij hebben in onze controle specifiek aandacht besteed aan de veronderstelling dat bij de opbrengstverantwoording frauderisico’s bestaan. Wij hebben in onze controleverklaring de belangrijkste frauderisico’s opgenomen en hoe wij deze hebben geadresseerd in de controle. In de controle van boekjaar 2023 betrof dit het volgende risico: • Het risico op ongebruikelijke memoriaalboekingen in de laatste maand van het boekjaar bij het opstellen van de jaarstukken van gemeente Assen. Continuïteit Op basis van artikel 12 van de Gemeentewet kunnen gemeenten bij langdurige financiële tekorten een beroep doen op een extra uitkering uit het gemeentefonds. Omdat de omvang van het gemeentefonds hierdoor niet wijzigt betalen andere gemeenten daar dus aan mee. Om die reden moeten gemeenten aan allerlei voorwaarden voldoen om deze aanvullende uitkering te kunnen ontvangen. Maar in principe kunnen gemeenten hierdoor niet failliet gaan. Het gevolg hiervan is dat crediteuren en andere stakeholders nooit benadeeld kunnen worden door een faillissement. Desalniettemin is de financiële positie vanuit het perspectief van raadsleden van belang en moet het college van burgemeester en wethouders inzicht geven in hoeverre de gemeente in staat is om de financiële risico’s vanuit de reguliere exploitatie en onverwachte tegenvallers financieel op te vangen, zonder tussenkomst van de toezichthouder.

Met de invoering van de aangepaste Nederlandse Standaard 700 dienen accountants voor gemeenten in hun controleverklaringen bij jaarrekeningen naast fraude te rapporteren over de veronderstellingen inzake de financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Onze controlewerkzaamheden hebben geen informatie opgeleverd die strijdig is met de veronderstellingen en aannames van het college van burgemeester en wethouders over de gehanteerde uitgangspunten om de normale bedrijfsvoering voort te kunnen zetten.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.2 Rechtmatigheidsverantwoording 2023

De rechtmatigheidsverantwoording van gemeente Assen geeft een getrouw beeld

9

In de jaarrekening 2023 is voor het eerst een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen van het college, gericht op de rechtmatigheid van de baten en lasten alsmede de balansmutaties in de jaarrekening 2023. Het is onze rol om de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening te controleren. Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening een getrouw beeld geeft. Onze controle richt zich op het bepalen of het oordeel van het college in de rechtmatigheidsverantwoording door het college toereikend is onderbouwd. Hierbij stellen wij vast of de rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld in overeenstemming met de afspraken die gemaakt zijn tussen de gemeenteraad en het college. Deze afspraken zijn vastgelegd in het normenkader van de gemeente dat d.d. 23 november 2023 door de gemeenteraad is vastgesteld. Het rechtmatigheidsoordeel van het college richt zich op een drietal criteria die wij hieronder nader hebben toegelicht. Bij de uitvoering van onze werkzaamheden hebben wij vastgesteld dat de organisatie toereikende werkzaamheden heeft uitgevoerd om het oordeel hieromtrent dat in de rechtmatigheidsverantwoording is opgenomen te onderbouwen.

Voorwaardencriterium Het college toetst bij de uitvoering van haar controlewerkzaamheden of bij de uitvoering van financiële beheershandelingen binnen de geldende wet- en regelgeving is gehandeld. De relevante wet- en regelgeving is tussen het college en de raad afgestemd door middel van het normenkader. Het voorwaardencriterium is met name relevant bij de processen: subsidieverstrekkingen, uitkeringen in geld , aanbestedingen en ten aanzien van uitbestede diensten aan verbonden partijen. Indien is vast komen te staan dat de gemeente niet aan het voorwaardencriterium heeft voldaan is sprake van een onrechtmatigheid. Begrotingscriterium Het begrotingscriterium richt zich op het budgetrecht van de raad. Overschrijdingen van de lasten en overschrijdingen van investeringsbudgetten (kredieten) zijn op basis van de Gemeentewet onrechtmatig. Het totaal van de begrotingsonrechtmatigheden van gemeente Assen heeft de verantwoordingsgrens overschreden (€ 12.378.000) en het college heeft het totaal van de begrotingsonrechtmatigheden opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. De begrotingsonrechtmatigheden zijn voor een bedrag van €12.299.000 op basis van de afspraken tussen college en raad in de financiële verordening acceptabel en deze zijn door het college in de toelichting (hoofdstuk 1.3) nader uitgewerkt.

Overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) zijn op zichzelf niet onrechtmatig. Deze zijn echter wel onrechtmatig als deze niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan de raad zijn gemeld. Het college en de raad hebben door middel van de financiële verordening afspraken gemaakt over wanneer overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) in een begrotingswijziging aan de raad voorgelegd moeten worden. Het college van gemeente Assen heeft de overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) niet tijdig voorgelegd aan de raad en er is in dit kader sprake van begrotingsonrechtmatigheden voor een bedrag van € 79.000.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.2 Rechtmatigheidsverantwoording

De raad van gemeente Assen heeft de verantwoordingsgrens bepaald op (1)% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op € 3,9 miljoen

10

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium Als laatste dient het college een uitspraak te doen over de naleving van bepalingen die in wet- en regelgeving zijn opgenomen met betrekking tot misbruik en oneigenlijk gebruik. Hiervoor stelt het college vast welke verplichte handhaving noodzakelijk is en welke maatregelen binnen de gemeente genomen zijn om dit te kunnen uitvoeren. Tevens stelt het college vast of de getroffen maatregelen werken. Indien geconstateerd wordt dat beleid niet bestaat of niet wordt nageleefd dan wordt dit toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Alleen daadwerkelijke afwijkingen als gevolg van misbruik worden betrokken in het proces tot het opstellen van de rechtmatigheidsverantwoording.

Strekking van de rechtmatigheidsverantwoording De raad van gemeente Assen heeft de verantwoordingsgrens bepaald op 1% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op € 3,9 miljoen. Blijkens de rechtmatigheidsverantwoording is het college van mening dat de verantwoordingsgrens wordt overschreden in de jaarrekening 2023. De verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties zijn rechtmatig tot stand gekomen met uitzondering van hetgeen gerapporteerd is in de rechtmatigheidsverantwoording. De door het college gerapporteerde afwijkingen kunnen als volgt worden samengevat. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING

ONRECHTMATIGHEDEN

ONDUIDELIJKHEDEN

VERWIJZING

Rechtmatigheid Voorwaardencriterium (aanbestedingen)

€ 6.911.000

€-

§2.3

Voorwaardencriterium (verbonden partijen)

€

500.000

€-

§2.3

Begrotingscriterium

€ 12.378.000

€-

§2.3

-/- € 12.299.000

€-

§2.3

€-

§2.3

Begrotingscriterium (acceptabel) Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium De rapportagegrens voor de toelichting van de geconstateerde afwijkingen in de paragraaf bedrijfsvoering is door de raad bepaald op € 150.000

€-

Totaal

€ 7.490.000

€-

Verantwoordingsgrens (1% voor afwijkingen)

€ 3.900.000

€ 3.900.000

Door de gemeenteraad vastgestelde rapportagegrens

€ 150.000

De rapportagegrens voor de toelichting van de geconstateerde afwijkingen in de paragraaf bedrijfsvoering is door de raad bepaald op € 150.000. De paragraaf bedrijfsvoering is onderdeel van het jaarverslag. Wij hebben deze paragraaf gelezen en hebben op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins, overwogen of deze paragraaf materiële afwijkingen bevat. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. Op grond van onze werkzaamheden zijn wij van mening dat de paragraaf bedrijfsvoering verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 Belangrijkste rechtmatigheidsbevindingen uitgelicht

Europese aanbestedingen duidelijk verbeterd

11

Europese aanbestedingen In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording heeft het college de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van een zogenaamde spendanalyse. In onze management letter hebben wij gerapporteerd over de interne beheersing ten aanzien van de EU-aanbestedingsregels. In het proces wordt de naleving van de inkoop- en aanbestedingsregels niet afgedwongen, hierdoor kan niet worden gesteund op interne beheersmaatregelen. Over 2023 is daarom door de gemeente een spendanalyse uitgevoerd (toets op naleving EU-aanbestedingsregels achteraf op basis van de crediteurenadministratie). In 2023 blijkt uit de spendanalyse een afwijking van totaal circa € 6,9 miljoen (2022: € 11,5 miljoen). Deze afwijking is als volgt opgebouwd: ONDERDEEL (x € 1.000)

BEDRAG (€)

Afwijkingen vanuit boekjaar 2022 die doorlopen in boekjaar 2023

€ 3.871.000

Nieuwe afwijkingen met ingang van boekjaar 2023

€ 920.000

Niet in de balans opgenomen verplichtingen

€ 2.120.000

Totaal Van afkeuring naar beperking

Diverse nieuwe contracten onrechtmatig

Niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen

DASHBOARD

€ 6.911.000

Als de rechtmatigheidsverantwoording niet was ingevoerd zou de gemeenten van ons niet meer een afkeurende verklaring hebben ontvangen, maar een beperking t.a.v. rechtmatigheid. Ten opzichte van voorgaande jaren is zichtbaar dat de gemeente grote stappen heeft gezet ten aanzien van de onrechtmatigheden. Wij onderschrijven de inspanning van de organisatie op dit gebied. Nieuwe onrechtmatigheden in 2023 Bij de uitvoer van de spendanalyse zijn over 2023 diverse ‘nieuwe’ onrechtmatigheden geconstateerd. De nieuw geconstateerde onrechtmatigheden zien voornamelijk toe op inhuur van personeel buiten het bestaande raamcontract om (€ 430.000 onrechtmatig). Deze inhuur was al in gang gezet vóór ingangsdatum van de nieuwe raamcontracten. Daarnaast is er sprake van een onrechtmatigheid van € 230.000 voor huur van machines en inzet praktijkondersteuners (€ 93.000 onrechtmatig). Hierbij dient opgemerkt te worden dat de gemeente de gedurende 2023 geconstateerde onrechtmatigheid van de huur van de machines direct adequaat oppakt middels het uitzetten van een aanbesteding.

Niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen De commissie BBV stelt om meerjarige inkoopcontracten, die zouden moeten voldoen aan Europese aanbestedingsregels maar dat niet doen, in de toelichting op de jaarrekening op te nemen bij de ‘niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen’ voor het volledige bedrag waarover het contract is afgesloten. De omvang van de totale fout is de omvang van de besteding (last of investering) in het jaar waarin de onrechtmatigheid wordt geconstateerd verhoogd met de bestedingen van de jaren erna voor de periode van het afgesloten contract. Dit betreft voor gemeente Assen een aanvullende onrechtmatigheid van € 2.120.000.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 Belangrijkste rechtmatigheidsbevindingen uitgelicht

12

Formele onrechtmatigheid subsidies In 2023 is (evenals in 2022) door de IAF geconstateerd dat diverse subsidiebeschikkingen zijn afgegeven zonder dat hier sprake is van een formeel juridische grondslag. Deze verstrekte subsidies zouden hun grondslag moeten vinden in de begroting of voortgangsrapportage 2023, maar waren echter niet als zodanig opgenomen. Daarnaast zijn er subsidies te laag opgenomen in de begroting dan wel in de voortgangsrapportage. Als gevolg hiervan wordt niet voldaan aan het geldende normenkader van de gemeente Assen en zijn de desbetreffende subsidies ad € 475.000 formeel onrechtmatig en is om die reden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Wij adviseren de raad deze formele onrechtmatigheden te wegen en met het college afspraken te maken over mogelijke verbeteringen in dit proces.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 Belangrijkste rechtmatigheidsbevindingen uitgelicht

Overschrijding begrote lasten met € 7,0 miljoen Hogere realisatie van baten van € 13,9 miljoen

13

Lastenoverschrijdingen in het kader van begrotingsrechtmatigheid In totaal heeft uw gemeente circa € 388,5 miljoen aan lasten begroot na wijziging, tegenover circa € 381,5 miljoen aan werkelijke lasten in 2023. Dit is in totaal een onderschrijding van € 7,0 miljoen (1,8%). Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 376,0 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 389,9 miljoen aan werkelijke baten in 2023. In totaal gaat het om een hogere realisatie van baten van € 13,9 miljoen (3,7%). Naast het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten kent een gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in reserves en onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. In 2023 is er per saldo circa € 23 miljoen aan de reserves onttrokken zodat het gerealiseerde resultaat € 31,4 miljoen positief bedraagt. De gemeenteraad autoriseert de begroting en stelt de kaders voor het college vast. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid binnen de gestelde begroting. Begrotingsafwijkingen dienen tijdig gesignaleerd en gerapporteerd te worden aan de gemeenteraad.

Bij begrotingsoverschrijdingen die niet tijdig voorgelegd zijn aan de gemeenteraad is sprake van een onrechtmatigheid. Het is aan de gemeenteraad om te bepalen op welke wijze wordt omgegaan met deze begrotingsonrechtmatigheden. De gemeenteraad van Assen heeft hierover in de financiële verordening nadere afspraken gemaakt. In de rechtmatigheidsverantwoording zijn alle afwijkingen opgenomen ten opzichte van de begroting op het door de raad vastgestelde niveau. Het is vanuit het oogpunt van transparantie de bedoeling dat de rechtmatigheidsverantwoording een overkoepelend (totaal) beeld geeft van alle geconstateerde begrotingsonrechtmatigheden. Controle begrotingsrechtmatigheid De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikel 189 lid 3 van de Gemeentewet. Behoudens het bepaalde in de artikelen 208 en 209 kunnen ten laste van de gemeente slechts lasten en daarmee overeenstemmende balansmutaties worden genomen tot de bedragen die hiervoor op de begroting zijn gebracht. Artikel 189 lid 3 is niet van toepassing op overschrijdingen van baten. Andere begrotingsafwijkingen zoals overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten zijn op zichzelf niet onrechtmatig. Deze kunnen alleen onrechtmatig zijn als die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan de raad zijn gemeld.

Niet tijdig betreft een afspraak tussen raad en college. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid 2023 (november 2023) van de Commissie BBV. Het college heeft een analyse opgesteld van de begrotingsafwijkingen en de bevindingen hieruit verwerkt in de rechtmatigheidsverantwoording. Wij hebben kennis genomen van de uitkomsten van deze analyse en de hieraan ten grondslag liggende documentatie. De hieruit voortkomende lastenoverschrijding van programma’s bedraagt €12.299 miljoen en past volledig binnen het vooraf vastgestelde beleid en is daarmee acceptabel. Dit betekent dat deze overschrijding niet leidt tot een begrotingsonrechtmatigheid. Op basis hiervan hebben wij vastgesteld dat het college bij het bepalen van de begrotingsonrechtmatigheden heeft gehandeld in lijn met de kaders die met de gemeenteraad zijn overeengekomen. In 2023 zijn er voor een tweetal investeringskredieten een overschrijding van het jaarkrediet geconstateerd. Deze onrechtmatigheid bedraagt in totaal €79.000 en is opgenomen in de rechtmatigheidsveranwoording.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.4 Proces jaarrekeningcontrole

Samenwerking constructief en plezierig

Observaties: • Volledige jaarrekening niet aanwezig bij start controle • Aanlevering jaarrekeningdossier verbeterd • Bevindingen 1e lijn vragen relatief veel tijd • Kwaliteit stukken verbeterd maar nog wel ter verbetering vatbaar

14

Proces jaarrekeningcontrole Het jaarrekeningproces 2023 is opnieuw best een taai proces geweest met de nodige uitdagingen zowel aan de kant van de gemeente als bij BDO. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn naar onze inschatting (anders dan andere jaren) de personele uitdagingen bij gemeente Assen als gevolg van vertrek van diverse functionarissen en ziekteverzuim in de aanloop van de controle. Dat heeft druk gelegd op de kwalitatieve voorbereiding van de jaarrekeningcontrole. Desondanks merken wij op dat het jaarrekeningproces is verbeterd ten opzichte van voorgaande jaren en dat de samenwerking constructief en plezierig is. Wel willen wij graag de volgende observaties delen: • Het uitgangspunt is dat een efficiënte controle start met een volledige jaarrekening. De eerste cijfermatige volledige versie van de jaarrekening hebben wij echter pas op 29 april ontvangen, terwijl wij 18 maart gestart zijn met de jaarrekeningcontrole. Een belangrijk onderdeel van de jaarstukken 2023, zijnde de rechtmatigheidsverantwoording en paragraaf bedrijfsvoering zijn 31 mei 2024 ontvangen. Het is onvermijdelijk dat dit leidt tot (grote) inefficiënties. •

De discussie over voorzieningen, de invoering van de rechtmatigheidverantwoording, een volle planning aan onze kant maakten dat wij dit jaar weinig uitloopmogelijkheden hadden. Dit heeft ertoe geleid dat aangeleverde stukken in enkele gevallen pas laat konden worden gecontroleerd, iets wat voor zowel Assen als BDO lastig was en het proces vertraagde.

•

De tijdige beschikbaarheid van de controle informatie is van belang, zowel in de voorcontroles als tijdens de eindejaarscontrole. Om diverse redenen is op onderdelen de afgesproken deadline niet gehaald. Dit heeft bijvoorbeeld de controle van het sociaal domein onder druk gezet en vertraagd. Wij merken hierbij op dat gemeente Assen onvoldoende is toegekomen aan het zorgdragen voor een volledige en tijdige aanlevering en kwaliteitscheck. Dit betreft een belangrijk aandachtspunt voor komend controlejaar.

•

Gedurende het jaar hebben wij veelvuldig contact gehad met de medewerkers die betrokken zijn bij het opstellen van het jaarrekeningdossier. Wij merken op dat de kwaliteit van het dossier op diverse onderdelen verder is verbeterd, maar constateren ook dat hierin nog winst te behalen valt zoals bij de onderhoudsvoorzieningen en de SiSa-Regelingen. Voor de controle is veel informatie benodigd vanuit de primair verantwoordelijke afdelingen. Omdat wij, net als voorgaand jaar, diverse bevindingen hebben is veel aanvullende informatie uit de 1e lijn benodigd. Bij de controle van dit jaar gaat het dan om de onderhoudsvoorzieningen en de materiële vaste activa. Dergelijke bevindingen vragen van beide partijen veel extra tijd en energie in het controletraject. Informatie is niet altijd direct beschikbaar dat heeft gevolgen voor de planning, doorlooptijden en daarmee de besteding van het aantal controle uren.

•

Wij merken op dat, in verhouding tot andere gemeentelijke controles de doorlooptijd van (verdiepende) vragen in verhouding lang is. Voor de controle hebben wij één aanspreekpunt die verantwoordelijk is voor het uitzetten en verkrijgen van de gevraagde informatie. Dit kan in principe een gestructureerde en gecoördineerde manier van werken zijn, maar zorgt ook wel voor een grotere afhankelijkheid e zeker als de 1 lijn de informatie onvoldoende aanlevert. De doorlooptijd wordt hierdoor in sommige gevallen langer, omdat vragen vaak niet persoonlijk en ter plaatse gesteld kunnen worden (ook i.v.m. het thuis werken).

Wij stellen voor om dit proces opnieuw te evalueren en nog verder te optimaliseren. Hiervoor zijn inmiddels afspraken gemaakt met de ambtelijke organisatie. DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.5 Aandachtspunten voor 2024

15

Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2023 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor het komende jaar benoemen.

1. Monitoren actieplan bevindingen management letter

2. Blijvende aandacht voor voorziening groot onderhoud noodzakelijk

1. Monitoring en sturing op het actieplan aanpak bevindingen management letter Zoals uitgebreid in onze managementletter is beschreven is de gemeente bezig met het actieplan ‘aanpak bevindingen management letter’. Wij hebben de voortgang besproken tijdens de jaarrekeningcontrole waarbij wij constateren dat er hard gewerkt wordt aan het bereiken van de doelen. Zoals wij ook in de management letter hebben aangegeven komt het nu aan op de uitvoering van de acties en naleven van de afspraken. Wij zullen bij aankomende interim-controle een gedetailleerde follow-up geven en rapporteren over de voortgang. 2. Aandacht voor voorzieningen groot onderhoud blijft noodzakelijk In 2023 heeft een incidentele storting plaatsgevonden van € 10,3 miljoen ten behoeven van de voorziening groot onderhoud om de voorziening op het benodigde prijspeil te brengen voor de toekomstige onderhoudsverplichtingen. Dit geld is afkomstig uit de incidentele reserve groot onderhoud die in boekjaar 2023 is gevormd. Het gevolg van de hoge storting in de voorziening van 10 miljoen is dat in de komende jaren minder geld gedoteerd gaat worden dan benodigd is voor het uit te voeren onderhoud. De gemeente Assen dient aandacht te behouden voor de structurele benodigde bestedingen voor groot onderhoud, mede ook in het kader van de aankomende tekorten in de jaren 2026 en 2027.

In de recent opgestelde onderhoudsplannen is divers onderhoud gepland, in het eerste kwartaal van 2024 heeft nog geen gepland onderhoud plaatsgevonden. De kwaliteit van een onderhoudsplan is onder andere afhankelijk van het voorspellend karakter, ofwel de mate waarin het geplande onderhoud daadwerkelijk uitgevoerd wordt. Het is hierbij van belang dat het onderhoud uitgevoerd wordt in overeenstemming met de planning. De gemeente dient hierbij continu te evalueren of de omvang van de voorziening passend is. Een uitgebreidere omschrijving van de onderhoudsvoorzieningen en de hierbij geformuleerde aandachtspunten is opgenomen in paragraaf 4.4.

3. Financiële positie: structurele tekorten in ravijnjaar

DASHBOARD

3. Financiële positie De gemeente Assen heeft, net als veel andere gemeenten, te kampen met structurele tekorten die hebben gezorgd voor een niet sluitende begroting in 2026 en 2027. Hierover hebben wij ook in ons jaarlijkse benchmarkonderzoek gerapporteerd en oorzaken en aanbevelingen opgenomen. De belangrijkste oorzaak van de tekorten is dat de inkomsten vanuit het Rijk teruglopen, terwijl de kosten toenemen als gevolg van inflatie, vergrijzing en de toename van taken. Ook voor gemeente Assen geldt dat het een uitdaging is om te gaan met de onzekerheden die er op dit moment zijn ten aanzien van de gemeentelijke financiën en om de verwachte tekorten te beperken en te beheersen.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.5 Aandachtspunten voor 2024

4. Aandachtspunt betreft beheersing rechtmatig handelen verbonden partijen en/of uitbestede diensten

5. Duurzaamheidsverslaggeving bij gemeenten

16

4. Beheersing rechtmatig handelen verbonden partijen en uitbestede diensten De gemeente Assen dient aandacht te besteden aan de beheersing van het rechtmatig handelen van de uitbestede diensten. De gemeente Assen heeft een risicoanalyse gemaakt om in te schatten op welke aspecten de handelingen van de uitbestede diensten van invloed zijn op het rechtmatig handelen van de gemeente Assen. Het is belangrijk om deze risicoanalyse om te zetten in concrete acties zodat hier ook tijdig op gestuurd kan worden. Voor een uitgebreidere omschrijving van deze aandachtspunten verwijzen wij naar paragraaf 4.5. 5. Duurzaamheidsverslaggeving bij gemeenten De Europese Unie heeft in 2022 de Corporate Sustainability Reporting Directive (hierna: CSRD) aangenomen om de kwaliteit, volledigheid en consistentie van duurzaamheidsrapportages te verbeteren. De CSRD verplicht beursgenoteerde ondernemingen (vanaf boekjaar 2024) en grote ondernemingen (vanaf boekjaar 2025) over duurzaamheid te rapporteren. Hoewel de CSRD niet van toepassing is op gemeenten, is duurzaamheid ook voor gemeenten een belangrijk thema waar al over gerapporteerd wordt. Door te rapporteren volgens de CSRD-richtlijn kunnen gemeenten daar voordelen uithalen.

Het opstellen van zo'n rapport vereist duidelijke, niet-financiële taal op het gebied van duurzaamheid, waarbij niet alleen de eigen organisatie, maar ook de omgeving een rol speelt. Dit is een verschil met de huidige gemeentelijke jaarverslagen die vaak omvangrijk en gericht zijn op wettelijke taken. Het invoeren van de CSRD biedt gemeenten de kans om in duidelijke taal en transparantie, zowel intern als extern, uit te leggen wat hun concrete, meetbare acties, standpunten en resultaten zijn en zullen zijn op het gebied van milieu, sociale en menselijke factoren en corporate governance. Gemeenten hebben een grote impact op de waardeketen en zijn daarom bij uitstek geschikt om duurzaamheidsdoelstellingen te realiseren. Een groeiend aantal gemeenten is zich hiervan bewust en heeft zich aangesloten bij het VNG-initiatief om een zogenoemde SDG-gemeente te worden. De CSRD gaat nog een stap verder en zorgt ervoor dat sectoren onderling vergeleken kunnen worden. Bovendien vraagt de CSRD om concreet meetbare output. Voor meer informatie over CSRD verwijzen wij naar bijlage C.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

17

3. Resultaat & financiële positie

3.1 Resultaat 2023 3.2 Uw financiële positie vergeleken

3.3 Ons beeld van uw financiële positie

3.1 Resultaat 2023

Resultaat 2023 bedraagt € 31,3 miljoen

18

Het resultaat van gemeente Assen over het jaar 2023 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 16,6 miljoen voordelig. In onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: 2023

BEGROTING NA WIJZIGINGEN

VERSCHIL

Saldo van baten en lasten

-8.397

12.555

-20.952

Onttrekkingen reserves

-67.295

-64.753

-2.542

Dotatie aan reserves

44.338

37.456

6.882

Resultaat

-31.354

-14.742

16.612

OVERZICHT REALISATIE PROGRAMMA’S (x 1.000)

Het gerealiseerde resultaat betreft € 31,3 miljoen positief ten opzichte van een resultaat van € 14,7 miljoen in de bijgestelde begroting. De belangrijkste afwijkingen van de begroting na wijzigingen worden veroorzaakt door onderstaande punten:  Incidentele baten als gevolg van ontvangen middelen van het Rijk (gemeentefonds en CDOKE regeling (voordeel: € 2,9 miljoen).  Als gevolg van het feit dat er nog geen voorziening civiele kunstwerken kon worden gevormd door het ontbreken van actuele beheerplannen is een bedrag van € 4,5 miljoen ten gunste van het resultaat 2023 gekomen.  Vrijval reserve weerstandsvermogen als gevolg van lagere inschatting risico’s (voordeel € 1,8 miljoen). Daarnaast is sprake van diverse andere afwijkingen. Deze analyse is opgenomen in paragraaf 4.5 van de jaarrekening.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.2 Uw financiële positie vergeleken

19

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN

SOLVABILITEITSRATIO

5,00 4,50

4,50

4,00

3,70

3,50 3,00 2,50 2,00

2,90

2,50 1,90 2,00

1,50 1,00 PB22

JR21

PB23

JR22

PB24

JR23

NETTO SCHULDQUOTE

120,0%

80,0%

31,0%

Gemeente Gemid. NL*

76,0%

82,0% 65,0%

61,0% 32,8%

40,0%

10,0%

10,0%

60,0%

JR21

PB23

9,0%

8,0%

8,0% Gemid. NL* Gemeente

20,0%

JR22

PB24

JR23

9,0% 7,0%

7,0% Gemeente

6,0%

6,0%

4,0% 2,0%

0,0%

0,0% PB22

JR21

PB23

JR22

PB24

JR23

PB22

JR21

PB23

JR22

PB24

* De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde voor gemeenten op basis van: BDO Benchmark rapport januari 2024

DASHBOARD

38,9% 38,0%

24,0%

PB22

12,0% 84,0%

31,0%

33,0% 36,0%

RATIO GRONDEXPLOITATIE

102,0%

100,0%

45,0% 40,0% 35,0% 30,0% 25,0% 20,0% 15,0% 10,0% 5,0% 0,0%

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

JR23

Gemid. NL*

3.3 Ons beeld van uw financiële positie

Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien

20

Inleiding De gemeente Assen heeft, net als veel andere gemeenten, te kampen met structurele tekorten die hebben gezorgd voor een niet sluitende begroting in 2026 en 2027. Hierover hebben wij ook in ons jaarlijkse benchmarkonderzoek gerapporteerd en oorzaken en aanbevelingen opgenomen. De belangrijkste oorzaak van de tekorten is dat de inkomsten vanuit het Rijk teruglopen, terwijl de kosten toenemen als gevolg van inflatie, vergrijzing en de toename van taken. Ook voor gemeente Assen geldt dat het een uitdaging is om om te gaan met de onzekerheden die er op dit moment zijn ten aanzien van de gemeentelijke financiën en om de verwachte tekorten te beperken en te beheersen.

De gemeente Assen heeft een toelichting opgenomen in haar jaarrekening inzake deze te verwachte tekorten, die resulteren in een verwachte verlaging van de algemene uitkering van circa € 12 miljoen in 2026 oplopend naar ruim € 16 miljoen in 2028. De impact hiervan is reeds in de begroting 2024 verwerkt. In de meerjarenprognose is een tekort begroot van € 9,3 miljoen in 2026 en € 7,8 miljoen in 2027. De gemeente heeft nog geen maatregelen begroot om deze tekorten op te vangen. De gemeente heeft hierbij het begrotingsadvies voor de programmabegroting 2024-2027 van de VNG gevolgd, waarbij de begroting is gebaseerd op het huidige takenpakket, de noodzakelijke investeringen, de inflatie, de stijgende rente, de ambities uit uw coalitieakkoord en geschatte mee- en tegenvallers. Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden geschetst van de financiële positie van de gemeente Assen.

Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.

Signaleringswaarden GTK 2020 als referentiewaarden

DASHBOARD

Uw score in onze landelijke benchmarkrapportage Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld. In dit GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van de gemeente. Wij hebben deze signaleringswaarden als basis gebruikt voor het bepalen van uw score en dus financiële positie. Indien uw gemeente voor de komende jaren (2023 t/m 2027) per saldo een negatief resultaat begroot (en inteert op het eigen vermogen), beïnvloedt dit de score. Een uitwerking van deze systematiek beschrijven wij in onze benchmarkrapportage.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.3 Ons beeld van uw financiële positie

21

Hieronder vindt u een andere toelichting op de ratio's van uw gemeente. Uw financiële positie is goed Uw weerstandsvermogen is uitstekend De gemeente kan aan haar lange termijnverplichtingen voldoen

Weerstandsvermogen gemeente Assen is uitstekend In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 85,2 miljoen. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. De gemeente Assen heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 19,1 miljoen. Het weerstandsvermogen van de gemeente Assen is volgens het GTK 2020 uitstekend te noemen.

Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2023 38%. Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente Assen in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De netto schuldquote bedraagt 61%. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Zowel de solvabiliteit als de netto schuldquote laten een positieve ontwikkeling zien ten opzichte van de signaleringswaarden volgens het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020).

Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is laag

DASHBOARD

Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van de gemeente Assen is met 7% als laag te kwalificeren. De ratio grondexploitatie < 20% is het minst risicovol te noemen volgens het GTK 2020.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

22

4. Belangrijkste bevindingen

4.1 Voorziening groot onderhoud 4.2 Materiële vaste activa

4.3 Sociaal domein 4.4 Grondexploitaties 4.5 Overige jaarrekeningposten 4.6 BBV, WNT en SiSa 4.7 Relevante wijzigingen in het BBV met ingang van begrotingsjaar 2025

4.1 Voorziening groot onderhoud

Doel van een kostenegalisatievoorziening

23

Systematiek voorziening groot onderhoud Gemeenten kunnen een kostenegalisatievoorziening vormen om de kosten van groot onderhoud aan bijvoorbeeld gebouwen zoals de sporthallen of de parkeergarages te dekken. Het doel van een egalisatievoorziening is om de kosten voor groot onderhoud te spreiden over de levensduur van het actief, zodat de gemeente niet in één keer een grote uitgave hoeft te doen. Het vormen van een kostenegalisatievoorziening voor groot onderhoud is toegestaan volgens artikel 44 van het BBV, waarin tevens de voorwaarden in zijn opgenomen. Het vormen van een kostenegalisatievoorziening voor groot onderhoud vraagt om een gedegen onderhoudsplanning en begroting (actueel beheerplan in termen van het BBV). De gemeente moet bijvoorbeeld rekening houden met de verwachte levensduur van de te onderhouden objecten en alle verwachte kosten van het onderhoud (rekening houdend met inflatie). Een goede en gedetailleerde onderbouwing van de kostenegalisatievoorziening is essentieel om een realistische inschatting te maken van de benodigde financiële middelen op lange termijn.

Het doteren en onttrekken aan het onderhoudsplan Vrijval van voorziening groot onderhoud in 2022

Inspectierapporten als basis voor de voorziening

De toekomstige kosten van het groot onderhoud worden in de onderhoudsplanning verantwoord in het jaar waarop het onderhoud naar verwachting wordt uitgevoerd. Om de toekomstige kosten te dekken wordt jaarlijks een dotatie aan de voorziening gedaan. Het onttrekken aan een kostenegalisatievoorziening vindt plaats wanneer er daadwerkelijk groot onderhoud moet worden uitgevoerd. Het bedrag dat wordt onttrokken, is dan vanzelfsprekend gelijk aan de werkelijke kosten van het uitgevoerde groot onderhoud. Vrijval voorziening 2022 In de jaarrekening 2022 is de voorziening groot onderhoud vrijgevallen omdat de gemeente Assen voor diverse onderhoudsvoorzieningen geen actueel beheerplan meer had. Als gevolg hiervan zijn desbetreffende gelden middels resultaatsbestemming toegevoegd aan een bestemmingreserve groot onderhoud. Inspecties De voorwaarde in het BBV voor het vormen van een onderhoudsvoorziening is dat een recent beheerplan aanwezig is. In 2023 heeft het externe bureau Planon de staat van het onderhoud van het vastgoed geïnspecteerd, met als doel om weer een actueel beheerplan op te stellen met de actuele staat van het (benodigde) onderhoud voor het vastgoed van de gemeente Assen.

Door Planon is een inspectie uitgevoerd naar de staat van het onderhoud van het gemeentelijk vastgoed, met uitzondering van de civiele kunstwerken, de liften en enkele kleine onderhoudsvoorzieningen, binnen de gemeente Assen. Gedurende het jaarrekeningproces hebben wij nog onvoldoende betrouwbare informatie ontvangen inzake de uitgevoerde inspecties van de liften en de vertaling hiervan naar een onderhoudsplan. Het onderhoudsplan van de liften is daarom nog niet geactualiseerd, omdat de onderhoudsrapporten eind april 2024 nog niet beschikbaar waren. Dit betreft nog een aandachtspunt voor de controle van 2024.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.1 Voorziening groot onderhoud

24

Van inspectie naar voorziening groot onderhoud Wij merken op dat de gemeente Assen hard heeft gewerkt aan het actualiseren van de beheerplannen en waarderen de inzet die is getoond om hiertoe te komen. De inspectierapporten van Planon zijn vertaald naar actuele meerjaren onderhoudsplannen. Ter onderbouwing van het toekomstige onderhoud is gebruik gemaakt van de prijsbibliotheek van Planon. Hierbij heeft de gemeente Assen indexaties consequent en herleidbaar toegepast om tot het juiste prijspeil te komen in de voorziening groot onderhoud. Jaarlijkse dotatie van € 2,7 miljoen

Om de toekomstige kosten te dekken vindt vanaf boekjaar 2024 jaarlijks een dotatie van € 2,7 miljoen aan de voorziening plaats. In aanvulling hierop heeft de gemeente in de jaarrekening van 2023 een incidentele storting van € 10,3 miljoen toegevoegd aan de voorziening om ook in de nabije toekomst voldoende kapitaal beschikbaar te hebben om te kunnen voldoen aan de onderhoudsverplichtingen. Daarmee is de vorig jaar vrijgevallen voorziening die tijdelijk was verantwoord als reserve weer teruggedraaid.

Eenmalige storting van € 10,3 miljoen

Deze incidentele storting van € 10,3 miljoen is toegestaan op basis van de notitie materiële vaste activa van de commissie BBV. Toch onderkennen wij dat deze eenmalige storting minder goed past bij het karakter van een kostenegalisatievoorziening, omdat het doel van een kostenegalisatievoorziening het egaliseren van kosten over de jaren betreft, een eenmalige storting dient dit doel niet en is daarom minder passend dan het structureel verhogen van de jaarlijkse dotatie. De gevormde voorziening is hierdoor geen directe afspiegeling van het onderhoudsplan, het aandachtspunt bestaat dat deze incidentele storting mogelijk als ‘potje’ fungeert. Een concreet voorbeeld hiervan betreft de onderhoudsvoorziening voor parkeergarages. In boekjaar 2023 is € 1,9 miljoen incidenteel gestort in deze voorziening. Vanaf boekjaar 2024 wordt jaarlijks € 682.000 gestort en zullen geplande onttrekkingen plaatsvinden, zij het erg beperkt waardoor de voorziening al snel fors oploopt. De voorziening zal in de jaren hierna wel verder teruglopen, echter over de gehele looptijd bedraagt de voorziening gemiddeld circa € 3,9 miljoen. Onderstaand is dit beeld grafisch weergegeven. € 3.500.000

€ 3.248.000

€ 3.000.000 € 2.702.000 € 2.396.000

€ 2.500.000

€ 2.000.000

€ 1.869.000

€ 1.923.000

€ 1.500.000 Dotatie '23

DASHBOARD

JAARREKENING

Begroot saldo '24 Begroot saldo '25 Begroot saldo '26 Begroot saldo '27

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.1 Voorziening groot onderhoud

25

Aandachtspunten In het kader van de voorziening groot onderhoud hebben wij een nog aantal aandachtspunten geformuleerd die van belang zijn voor de voorzieningen van uw gemeente.

Toekomstige begrotingsuitdagingen als gevolg van eenmalige storting

Uitvoering van onderhoud loopt achter op onderhoudsplanning

1. Aandacht voor omvang voorziening De gemeente Assen heeft een eenmalige storting, die gedekt is uit de incidentele reserve groot onderhoud, toegevoegd aan de voorziening. Op deze manier wordt de voorziening op het benodigde prijspeil gebracht zodat in de toekomst voldaan kan worden aan de begrote verplichtingen. In de komende jaren zal structureel een bedrag worden gedoteerd dat feitelijk te weinig is om te voldoen aan de werkelijke onderhoudsverplichting. Hierdoor wordt in de begroting minder ruimte structureel beschikbaar voor het groot onderhoud, terwijl de noodzaak tot het uitvoeren van onderhoud onveranderd blijft. Dit kan in de toekomst tot uitdagingen leiden. 2. Slagkracht uitvoeren onderhoud De kwaliteit van een onderhoudsplan is onder andere afhankelijk van het voorspellend karakter, ofwel de mate waarin het geplande onderhoud uitgevoerd wordt. De gemeente heeft voor de verschillende voorzieningen onderhoud gepland in 2024. Ultimo mei 2024 is er nog geen groot onderhoud uitgevoerd, terwijl het eerste kwartaal inmiddels is verstreken. Ook zijn er nog geen offertes ontvangen van de aangeschreven bedrijven. Gezien de schaarste in de arbeidsmarkt rijst de vraag in hoeverre gemeente Assen het geplande onderhoud in 2024 daadwerkelijk kan realiseren. Wij raden u aan om tijdig het onderhoud in de markt weg te zetten.

Wij zullen ten tijde van de jaarrekeningcontrole 2024 opnieuw aandacht besteden aan de kwaliteit van de schattingen (zogenaamde back testing), door het daadwerkelijk uitgevoerde onderhoud te vergelijken met het geplande onderhoud. In eerdere jaren hebben wij geconstateerd dat de gerealiseerde onderhoudslasten aanzienlijk lager waren dan de geprognosticeerde lasten. De gemeente dient hierbij zelf te evalueren of de omvang van de voorziening passend is voor het doel, de bekostiging van het toekomstig groot onderhoud op basis van het vigerende beheerplan. Aandacht voor dotatie en onttrekking van uren eigen personeel in voorziening

3. Uren voorbereiding en toezicht De gemeente Assen doteert in de voorzieningen groot onderhoud intern gewerkte uren uit hoofde van voorbereiding en toezicht. De gemeente Assen beredeneert dat deze kosten specifiek toezien op kosten gemaakt door intern personeel voor onderhoudstaken, die indien ze extern waren ingekocht wél onderdeel zouden zijn van de onderhoudsvoorziening. Hierbij wordt aansluiting gezocht met de notitie overhead 2023 van de commissie BBV waarin staat dat kosten van overhead mogen worden toegerekend aan groot onderhoud. In 2024 zal de gemeente Assen dienen te toetsen in hoeverre de dotatie in lijn ligt met de werkelijk gerealiseerde uren. Het is een belangrijk aandachtspunt dat deze dotaties en onttrekkingen niet scheef gaan lopen, ander worden uren ten onrechte ten laste van de voorziening geraamd of onttrokken. Wij vragen hier komende jaren aandacht aan te besteden.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.1 Voorziening groot onderhoud

In boekjaar 2023 nog geen voorziening voor onderhoud Civiele kunstwerken

26

Civiele kunstwerken Wij hebben begrepen dat er recent diverse inspecties hebben plaatsgevonden inzake de civiele kunstwerken en dat op basis daarvan het onderhoud wordt gepland in de tijd. Deze planning vindt plaats middels formules in de administratie in Excel en is niet geregistreerd in een applicatie zoals bij de voorzieningen groot onderhoud. In 2023 kan de voorziening voor civiele kunstwerken nog niet gevormd worden, omdat de omvang in euro’s van de voorziening civiele kunstwerken op dit moment niet betrouwbaar in te schatten is. De voorziening is niet te controleren aan de hand van onderliggende brondocumenten. De administratie is op een gedetailleerd niveau opgebouwd, wat ertoe leidt dat voor de dagelijkse interne uitvoering en aansturing van het uitvoeren van het onderhoud een goed hulpmiddel is. Echter kunnen de uitgangspunten niet getoetst worden aan een objectieve norm (zoals bijvoorbeeld een offerte, contract of externe onderhoudskostendata), omdat deze niet eenduidig gebruikt zijn, maar een en ander ook is aangepast op basis van ervaringen et cetera. Al met al maakt dit dat we constateren dat wij op dit moment onvoldoende zekerheid kunnen verkrijgen inzake de nauwkeurigheid van de voorziening civiele kunstwerken. Wij gaan met de gemeente Assen in gesprek om bovenstaande punten te adresseren zodat in 2024 hiervoor wel een voorziening gevormd kan worden.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Materiële vaste activa

Ongecorrigeerd controleverschil n.a.v. aanpassing componenten methode

27

Componentenmethode De nota waardering- en afschrijvingsbeleid is in 2024 aangepast. De gemeente Assen maakt met ingang van 1 januari 2023 geen gebruik meer van de componentenmethode. Deze wijziging is doorgevoerd, omdat er gedurende het boekjaar 2023 geconstateerd was dat er geen sprake was van een eenduidige toepassing van de componentenmethode, wat niet is toegestaan. Als gevolg van deze aanpassing, is een herberekening gemaakt in de activastaat van de gemeente Assen. Gezien het feit dat aanpassingen op activaniveau dermate arbeidsintensief is, is met de gemeente afgesproken om desbetreffende aanpassingen in 2024 door te voeren. De nog door te voeren correctie bedraagt een aanpassing (afwaardering) van de boekwaarden á € 2.021.000 en een herstel afschrijving van € 1.313.000. Per saldo betekent dit een correctie van € 707.000 wat als ongecorrigeerd controleverschil is opgenomen in paragraaf 2.1.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Sociaal domein

Sociaal domein 2023 bedragen circa € 195 miljoen

28

Sociaal domein in de jaarrekening De lasten van gemeente Assen in het programma ‘Sociaal domein’ bedragen over 2023 circa € 195 miljoen. In hoofdlijnen zijn deze lasten als volgt opgebouwd: ONDERDEEL

2023

2022

Jeugdzorg

30.574

30.394

Wmo

67.671

63.870

Participatie

96.432

90.589

Totaal

194.677

184.853

De stijging in de lasten participatie worden voornamelijk veroorzaakt doordat de wettelijke taken van de noodopvang vluchtelingen bij de gemeente Assen zijn toegenomen. De lasten jeugdzorg zijn in verhouding stabiel gebleven ten opzichte van voorgaand jaar. De lasten Wmo zijn gestegen ten opzichte van vorig jaar. Dit is voornamelijk te verklaren doordat er in diverse gevallen een intensievere begeleiding en diverse prijsindexeringen, vooral bij huishoudelijk hulp, zijn toegepast. Wmo en Jeugd ZIN De productieomvang van Wmo ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2023 circa € 30,4 miljoen. De productieomvang van Jeugd ZIN bedraagt circa € 24,2miljoen. De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo en Jeugd ZIN vindt plaats vanuit de gemeente Assen. De gemeente heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. De gemeente heeft een IC-plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten Wmo ZIN vraagt de gemeente Assen per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol. Onzekerheid WMO bedraagt € 1.076.000 Onzekerheid Jeugd bedraagt € 1.927.000

Onzekerheid PGB’s bedraagt € 1.162.000

DASHBOARD

Van een aantal zorginstellingen is (nog) geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering van deze lasten. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren en de uitkomsten van de in 2023 ontvangen controleverklaringen ramen wij het bedrag van deze onzekerheid voor Wmo ZIN op € 1.076.000 (2022: € 867.000) en voor Jeugd ZIN op € 1.927.000 (2022: € 1.237.000). Persoonsgebonden budgetten De SVB controleert zorgovereenkomsten, toetst facturen en declaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is er sprake van een onzekerheid. De gemeente verkrijgt echter zekerheid door intern ingerichte processen, zoals het toekenningsproces, waardoor deze onzekerheid deels teniet wordt gedaan. Tevens verkrijgt de gemeente aanvullende zekerheid vanwege de ontvangsten van het CAK voor Wmo (eigen bijdragen). De resterende onzekerheden voor pgb bedragen € 1.162.000.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.4 Grondexploitaties

29

Een belangrijke post in de jaarrekening van de gemeente Assen betreft voorraden (grondexploitaties). De waardering in de balans is als volgt: Grondexploitaties (x € 1.000)

Boekwaarde

Voorziening

Balanswaarde

Balanswaarde 2023

Woningbouw

20.659

19.643

1.015

4.309

Bedrijventerreinen

47.787

22.107

25.680

21.374

Totaal

68.446

41.750

26.695

25.683

De grootste voorzieningen zien voor de bedrijventerreinen toe op Assen Zuid (€ 21,7 miljoen) en voor woningbouw op Kloosterakker (€ 12,0 miljoen) en Veemarktterrein (€ 7,4 miljoen). Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, fluctuatie verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s:  Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.  Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?  Prijs: is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen? Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld

DASHBOARD

Deze aandachtspunten zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2023 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een aanvullende verliesvoorziening moet worden getroffen.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.4 Grondexploitaties

Afzet kavels woningbouw lager dan verwacht

Opbrengsten niet geïndexeerd PAS beperkt van invloed op gemeente Assen

30

Ontwikkelingen en bevindingen De volgende ontwikkelingen zijn zichtbaar in de grondexploitaties van de gemeente Assen:  In 2023 zijn 92 woningbouwkavels verkocht. Dit zijn 25 kavels minder dan de verwachting van 117 kavels. Voor de grondexploitatie Kloosterakker is de afzet 80 kavels minder dan verwacht. De levering van deze kavels is verschoven naar volgende jaren en is te verklaren aan de hand van specifieke ontwikkelingen bij de projectontwikkelaars.  In 2023 heeft Assen 23.440 m² aan bedrijventerreinen verkocht. Dit ligt in lijn met de geprognosticeerde verkopen voor 2023.  Voor de toekomstige kostenstijgingen gaat de gemeente Assen uit van een indexatie van 3% in 2024, daarna wordt jaarlijks rekening gehouden met een indexatie van 2% per jaar. Dit is gebaseerd op de voorspelling van Metafoor in haar Outlook Grondexploitaties, die door vele gemeenten wordt gehanteerd. De onzekerheid van dit schattingselement is voldoende toegelicht in de jaarrekening.  Vanuit het voorzichtigheidsprincipe wordt door de gemeente Assen voor de grondopbrengsten niet gerekend met een indexatie, omdat op dit moment niet de verwachting is dat de opbrengsten geïndexeerd gaan worden. Het niet indexeren van de opbrengsten is conservatief, maar in lijn met het eigen grondbeleid.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=01a559dc-b7b5-45e6-846a-575160d4922f