3. RKC rapport Van klacht naar compliment - definitieve versie.pdf
Tekst van het document
Rapport
Van klacht naar compliment Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
Onderzoek van de Rekenkamercommissie Assen
www.ioresearch.nl
Colofon Uitgave I&O Research Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam
Rapportnummer 2021/249
Datum december 2021
Opdrachtgever Rekenkamercommissie gemeente Assen
Auteurs Drs. Jaap Bouwmeester Liselot Marée MSc Drs. Mascha Kunst
Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
2 van 71
Inhoudsopgave Voorwoord en leeswijzer ______________________________________________________________________ 5 DEEL I Hoofdrapport Belangrijkste uitkomsten, conclusies en aanbevelingen __________________ 6 1. Inleiding ___________________________________________________________________________________ 7 1.1 1.2 1.3
2.
Conclusies afhandeling van klachten _______________________________________________ 10 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6
3.
Beleidsmatige en procedurele inrichting _____________________ 10 Ingediende en afgehandelde klachten ______________________ 11 Doeltreffendheid van de uitvoering ________________________ 12 Tevredenheid over het afhandelingsproces ___________________ 13 Trekken van lessen uit klachtafhandeling ____________________ 14 Informatiepositie en rol van de raad _______________________ 15
Conclusies afhandeling van meldingen______________________________________________ 16 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6
4.
Doel- en vraagstelling _______________________________ 7 Uitvoering van het onderzoek ___________________________ 8 Normenkader ____________________________________ 9
Beleidsmatige en procedurele inrichting _____________________ 16 Ingediende en afgehandelde meldingen _____________________ 16 Doeltreffendheid van de uitvoering ________________________ 17 Tevredenheid over het afhandelingsproces ___________________ 17 Trekken van lessen uit afhandeling van meldingen _______________ 18 Rol van de raad ____________________________________ 18
Algemene conclusie en aanbevelingen ______________________________________________ 19 4.1 4.2
Algemeen beeld ___________________________________ 19 Aanbevelingen ____________________________________ 19
DEEL II Feitenrapport ________________________________________________________________________ 22 1. Afhandeling van klachten ___________________________________________________________ 23 1.1 1.2 1.2.1 1.3 1.4 1.4.1 1.4.2 1.4.3 1.4.4 1.4.5 1.4.6 1.5 1.5.1 1.5.2
Inleiding _______________________________________23 Beleidsmatige en procedurele inrichting _____________________23 Beschrijving wettelijk en beleidsmatig kader __________________23 Ontwikkeling van aantal klachten ________________________ 26 Uitvoeringspraktijk en ervaringen van indieners _______________ 28 Registratie van klachten _____________________________ 28 Duidelijkheid en laagdrempeligheid klachtenprocedure ___________ 30 Ontvangstbevestiging, ontvankelijkheid, informele afhandeling _______32 Formele oplossing: hoorzitting, verslag en afdoening _____________ 33 Afhandelingstermijn _______________________________ 34 Gemeentelijke Ombudscommissie _______________________ 34 Ervaring indieners __________________________________35 Duidelijkheid en laagdrempeligheid _______________________35 Waardering voor de uitvoering _________________________ 36
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
3 van 71
1.6 1.7
2.
Leren en bijsturen __________________________________37 Rol van de gemeenteraad _____________________________ 38
Afhandeling van meldingen _________________________________________________________ 39 2.1 2.2 2.3 2.4 2.4.1 2.4.2 2.4.3 2.4.4 2.5 2.5.1 2.5.2 2.6 2.7
Inleiding ______________________________________ 39 Beleidsmatige en procedurele inrichting ____________________ 39 Aantallen meldingen _______________________________ 42 Afhandeling van meldingen in de praktijk ___________________ 43 Registratie van meldingen ____________________________ 43 Duidelijkheid en laagdrempeligheid: perspectief intern betrokkenen ___ 44 Afhandeling meldingen, capaciteit en communicatie _____________ 45 Afhandelingstermijn _______________________________ 46 Ervaring indieners _________________________________ 47 Duidelijkheid en laagdrempeligheid ______________________ 47 Waardering voor de uitvoering _________________________ 48 Leren en bijsturen _________________________________ 50 Rol van de gemeenteraad ______________________________ 51
Deel III Bijlagen _____________________________________________________________________________ 52 Bijlage I Normenkader _______________________________________________________________________ 53 Bijlage 2 Onderzoeksverantwoording ________________________________________________________ 56 Bijlage 3 Resultaten enquête _________________________________________________________________ 61
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
4 van 71
Voorwoord en leeswijzer Voor u ligt het rapport van een rekenkameronderzoek over de wijze waarop de gemeente Assen invulling geeft aan de afhandeling van meldingen en klachten. Het onderzoek is in opdracht van de Rekenkamercommissie Assen uitgevoerd door I&O Research. Dit rapport bestaat uit drie delen. • Deel I bevat een beknopt hoofdrapport met daarin de belangrijkste uitkomsten en conclusies en aanbevelingen van het onderzoek. • In Deel II is het volledige feitenrapport terug te vinden waarin de onderzoeksuitkomsten over respectievelijk de afhandeling van klachten en van meldingen meer in detail zijn beschreven. • Deel III bevat een aantal bijlagen waaronder de onderzoeksverantwoording, het normenkader, een overzicht van geraadpleegde documenten en geïnterviewde personen en tabellen met enquêteresultaten.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
5 van 71
DEEL I Hoofdrapport Belangrijkste uitkomsten, conclusies en aanbevelingen
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
6 van 71
1. Inleiding Doel- en vraagstelling Het onderzoek is gericht op het bieden van inzicht in de mate van effectiviteit en efficiëntie van en tevredenheid over de afhandeling van meldingen en klachten. De centrale vraag van het onderzoek is: In welke mate is het beleid voor afhandeling van klachten en meldingen binnen de gemeente Assen effectief en efficiënt en leidt het tot tevreden inwoners? Hierbij zijn de volgende deelvragen geformuleerd: Beleidsmatige en procedurele inrichting 1. Zijn er doelen gesteld voor de afhandeling van meldingen en klachten? Zo ja, waarop hebben deze betrekking? 2. Hoe is de afhandelingsprocedure voor klachten en meldingen ingericht? 3. Welke klachten en meldingen neemt de gemeente Assen in behandeling? 4. Registreert de gemeente Assen meldingen en klachten en zo ja, op welke wijze gebeurt dat? 5. Hoe is de samenwerking en afstemming tussen de klachtencoördinator en Ombudscommissie geregeld? Aantallen 6. Om hoeveel klachten en meldingen per jaar gaat het en is daar een ontwikkeling in te zien? 7. Over welke onderwerpen gaan de klachten en meldingen en zijn daar verklaringen voor? 8. In hoeveel gevallen was er na afloop van de klachtenprocedure sprake van vervolgacties van de betrokkene (bijvoorbeeld bij de Ombudscommissie), en wat was daarvan de uitkomst? 9.
Hoeveel meldingen worden wel en niet naar tevredenheid opgelost? Welk deel van de (niet naar tevredenheid afgehandelde) meldingen leidt tot een klacht? 10. Na hoeveel meldingen over hetzelfde probleem, wordt er actie ondernomen? Doeltreffendheid van de uitvoering 11. Handelt de gemeente klachten en meldingen af volgens de daarvoor opgestelde regels en richtlijnen? Waarom wordt daarvan (wel eens) afgeweken en wat is daarvan het resultaat? 12. Is er aandacht/beleid voor het proces waarbij, eventueel op informele wijze klachten voorkomen kunnen worden? a. Welke overwegingen spelen een rol bij de beslissing over het toepassen van informele methoden en wie beslist hier uiteindelijk over? b. Hoe ervaren de indieners de informele vormen van afhandeling? 13. Hoe doeltreffend is de afhandeling van meldingen en klachten en hoe wordt dat gemeten? Waardering voor de uitvoering en leren van feedback 14. Is de afhandelingsprocedure duidelijk voor inwoners en ondernemers? 15. In hoeverre zijn indieners tevreden over de wijze waarop gemeente Assen hun klacht of melding afhandelt? 16. In hoeverre en op welke wijze krijgt de gemeente inzicht in de waardering voor de afhandeling? 17. In hoeverre en op welke wijze wordt feedback van indieners benut om verbeterpunten te signaleren en door te voeren?
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
7 van 71
Informatiepositie en rolopvatting van de raad 18. Wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de afhandeling van meldingen en klachten? En zo ja, waarover, in welke vorm en met welke frequentie? 19. In hoeverre kan de raad met deze informatie invulling geven aan haar controlerende en kaderstellende taken? 20. Hoe gaan raadsleden om met klachten en meldingen die rechtstreeks aan hen worden gericht?
Focus en afbakening Het onderzoek richt zich op de afhandeling van klachten en meldingen. De afhandeling van bezwaren wordt niet meegenomen. Het begrip ‘klacht’ heeft een ruime betekenis. In het dagelijks taalgebruik worden in relatie tot het optreden en functioneren van de gemeente klachten en meldingen door elkaar gebruikt. Dit onderzoek richt zich op klachten als uitingen van ontevredenheid over de wijze waarop de gemeente zich jegens betrokkene of een ander heeft gedragen, resulterend in een formele klacht op grond van de Algemene wet bestuursrecht. Klachten die door derden worden afgehandeld, zoals bijvoorbeeld door het meldpunt voor discriminatie, vallen buiten het onderzoek. Bij meldingen gaat het in dit onderzoek om meldingen over tekortkomingen in product, dienst of dienstverlening. Dat betreft met name de afhandeling van meldingen die binnenkomen bij het Meldpunt Openbare Ruimte. Deze meldingen zijn wel een uiting van onvrede, maar vallen niet onder de regels zoals weergegeven in de Awb en de gemeentelijke klachtenprocedure. Het onderzoek was gericht op het deel van het afhandelingsproces waarin de gemeente Assen een actieve rol heeft in het wegnemen van de oorzaak van de melding. Wanneer voor de afhandeling externe partijen worden ingeschakeld, is ook gekeken naar de samenwerking met die externe partijen.
Als afbakening in de tijd geldt de periode van 2018 t/m 2020 voor wat betreft cijfermatige gegevens en tot medio 2021 voor wat betreft de ervaringen van betrokkenen.
Uitvoering van het onderzoek Voor het onderzoek is informatie verzameld via de volgende onderzoeksmethoden.1 1 Deskresearch: relevante (beleids)documenten over meldingen en klachten, cijfermatige gegevens en de gemeentelijke website zijn bestudeerd. 2 Raadpleging intern betrokkenen: er zijn interviews afgenomen met ambtenaren en een extern onafhankelijke van de Gemeentelijke Ombudscommissie. 3 Raadpleging indieners: er is een enquête uitgezet onder de indieners van klachten en meldingen. 4 Mystery burger onderzoek: een mystery burger heeft een vijftiental klachten en meldingen bij de gemeente ingediend om te onderzoeken hoe hier op wordt gereageerd. 5 Dossierstudie: er zijn in totaal twintig dossiers over klachten bestudeerd. Hiertoe is van tevoren toestemming gevraagd aan de indieners. 6 Raadpleging bestuur: er is een groepsgesprek uitgevoerd over de rolopvatting en informatievoorziening van de raad en een interview met de portefeuillehouder van de klachtafhandeling.
1
Zie Deel III bijlage 2 Onderzoeksverantwoording voor een uitgebreide omschrijving van deze werkzaamheden
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
8 van 71
Normenkader Voor de beantwoording van dit onderzoek is een normenkader gehanteerd. Dit normenkader sluit grotendeels aan bij de Behoorlijkheidswijzer van de Nationale ombudsman 2 en bepalingen uit de Algemene wet bestuursrecht. Het normenkader dat voor dit onderzoek is gebruikt, is voor beide deelthema’s (afhandeling klachten en afhandeling meldingen) op dezelfde wijze gestructureerd. Het volledige normenkader en beoordeling van de werkwijze aan de hand van het normenkader is terug te vinden in Deel III van dit rapport.
2
Behoorlijkheidswijzer van de Nationale ombudsman, juni 2019, https://www.nationaleombudsman.nl/folders-enbrochures/behoorlijkheidswijzer, gedownload op 20-09-2021
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
9 van 71
2.
Conclusies afhandeling van klachten Beleidsmatige en procedurele inrichting
Beleidsmatig kader van klachtenafhandeling bestaat uit Awb en de Verordening Ombudscommissie Het beleidsmatige kader voor de afhandeling van klachten door de gemeente Assen, wordt gevormd door de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en de doelen die daarin omschreven staan. Daarnaast is er een verordening opgesteld voor de gemeentelijke Ombudscommissie. Er is geen specifieke gemeentelijke verordening met betrekking tot de interne afhandeling van klachten.
Op de kwaliteit van het afhandelingsproces zijn de algemene servicenormen van toepassing De klachtenprocedure van de gemeente Assen heeft betrekking op klachten zoals bedoeld in hoofdstuk 9 van de Awb. Het gaat hier om klachten die een uiting zijn van onvrede over de wijze waarop de gemeente zich jegens betrokkene of een ander heeft gedragen. Klachten die betrekking hebben op het casemanagement van de jeugd zullen in de toekomst buiten de gemeente belegd worden in een aparte procedure waarin klachten extern worden afgehandeld door onafhankelijk deskundigen met verschillende expertises. Voor haar dienstverlening heeft de gemeente een aantal algemene servicenormen opgesteld die ook van toepassing zijn op de afhandeling van klachten. Deze zijn: wij behandelen u met respect; wij werken oplossingsgericht; wij gebruiken begrijpelijke taal; wij maken voor u het proces inzichtelijk en wij komen onze afspraken na.
Registratie van klachten via zaaksysteem en schaduwregistratie Klachten die binnenkomen via de officieel daarvoor ingerichte kanalen (webformulier, brief, email en telefonisch) en waarop Artikel 9 van het Awb van toepassing is, worden in het zaaksysteem van de gemeente geregistreerd. Overige klachten worden geregistreerd in Docbase. Binnengekomen klachten in Docbase, worden na overleg met de klachtencoördinator, direct doorgestuurd naar de betrokken afdeling. De officiële interne gemeentelijke klachtenregistratie (klachten met betrekking tot Artikel 9) verloopt dus via het zaaksysteem. In dit systeem is de klacht met zaaknummer en een beperkt dossier opgenomen. Daarnaast houdt de klachtencoördinator in een Exceldocument nog een eigen administratie bij van de klachten. Hierin zijn de dossiers van de klachten vaak uitgebreider opgenomen dan in het zaaksysteem en wordt de afhandelingstermijn van de klachten bewaakt en bijgehouden. Deze beide systemen zijn niet een op een aan elkaar gekoppeld. Het is dus niet mogelijk om vanuit het zaaksysteem doorgestuurd te worden naar de volledige dossiers. Daarnaast werd tot medio 2019 het zaaknummer niet gemeld in de administratie van de klachtencoördinator, waardoor de dossiers niet herleidbaar waren naar het zaaksysteem.
De interne klachtenprocedure is vastgelegd in een handleiding De interne afhandelingsprocedure voor klachten is beschreven in een handleiding en een interne procesbeschrijving. Hierin zijn de verschillende onderdelen van de klachtafhandeling beschreven waaronder: (1) hoe klachten kunnen binnenkomen, (2) hoe de klacht wordt geregistreerd, (3) wat de rol van de klachtencoördinator is en (4) het verschil tussen informele en formele klachtafhandeling. Niet alle processtappen zijn even gedetailleerd omschreven en verder ontbreekt het versturen van een ontvangstbevestiging als stap.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
10 van 71
Burgers kunnen met klachten ook terecht bij de gemeentelijke Ombudscommissie Als burgers er met de gemeente niet uitkomen dienen zij, conform de vastgelegde procedures in de handleiding en procesbeschrijving van de gemeente Assen, geattendeerd te worden op de mogelijkheid hun klacht voor te leggen aan de gemeentelijke Ombudscommissie. Onduidelijk is hoe vaak dit gebeurt. Uit de enquête onder indieners van een klacht blijkt dat er in meerdere gevallen, waarin dat wel had gemoeten of gekund, de indieners hierover niet zijn geïnformeerd. Negen van de achttien indieners wiens klacht ongegrond was verklaard geven aan niet geïnformeerd te zijn over de Ombudscommissie, terwijl ze dat wel hadden gewild. Naast een rol in de tweedelijns klachtenafhandeling stelt de gemeentelijke Ombudscommissie zichzelf ten doel een laagdrempelige instantie te zijn voor burgers die vastlopen in hun contacten met de gemeente en de Gemeentelijke Kredietbank (GKB). Hiermee richt de commissie zich op dezelfde categorie burgers die op basis van hun ervaringen met de gemeente een klacht hebben en die rechtstreeks bij de gemeente indienen. De gemeentelijke Ombudscommissie brengt jaarlijks een verslag uit over de binnengekomen aanvragen, afgehandelde klachten en hoorzittingen.
Ingediende en afgehandelde klachten Aantal geregistreerde klachten is recent gestegen, voornamelijk door gewijzigde werkwijze In 2020 was er met 190 in het zaaksysteem geregistreerde klachten sprake van meer dan een verdubbeling ten opzichte van de jaren 2018 en 2019. Het werkelijke aantal klachten dat wordt geuit tegenover de gemeente ligt waarschijnlijk nog hoger, doordat klachten die niet binnenkomen via de officiële kanalen niet opgenomen zijn in de registraties. In 2020 hadden relatief veel klachten betrekking op de werkzaamheden van het Team Reiniging en het Team Handhaving. In eerdere jaren lag het zwaartepunt bij andere teams; een duidelijk patroon is hierin niet te herkennen. De achtergrond van de snelle stijging heeft waarschijnlijk voornamelijk te maken met een andere wijze van registreren in het jaar 2020. In dat jaar zijn de taken van de klachtencoördinator tijdelijk waargenomen door een vervanger met een iets andere werkwijze in het beoordelen van meldingen en klachten en het verschil daartussen.
Merendeel van de klachten vanwege lange wachttijd, bejegening en niet nakomen van afspraken Indieners van klachten noemen als belangrijkste aanleiding om een klacht in te dienen dat zij (1) lang moesten wachten op een reactie van de gemeente, (2) onbehoorlijk te woord zijn gestaan en (3) dat de gemeente een afspraak niet nakwam. Daarnaast noemen zij diverse andere aspecten van bejegening, maar soms ook zaken die meer het karakter van een melding openbare ruimte hebben. Hieruit blijkt dat het onderscheid tussen een klacht en een melding soms subtiel kan zijn. Klachten die voortkomen uit ‘lang moeten wachten op een reactie van de gemeente’ worden herkend en onderkend door de geïnterviewde medewerkers. Met name in de uitvoering binnen het sociaal domein komt het met enige regelmaat voor dat de gemeente bepaalde termijnen niet haalt vanwege de complexiteit van de casuïstiek, de geldende wet- en regelgeving en de vereiste afstemming met samenwerkingspartners.
In 2020 minder klachten binnen de gestelde termijn afgehandeld In 2020 werden ongeveer vier op de vijf klachten binnen de wettelijke termijn van zes weken afgehandeld. In 2018 lag dat aantal nog op negen van de tien.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
11 van 71
Ombudscommissie vervult hoger beroepsfunctie en profileert zich tegelijkertijd als laagdrempelig adviesorgaan voor burgers De Ombudscommissie is in het leven geroepen als tweedelijns klachtenvoorziening. Wanneer een burger er met de gemeente niet uitkomt in de eerstelijnsklachtafhandeling, kan de indiener de klacht neerleggen bij de Ombudscommissie. In de huidige praktijk kunnen inwoners zich ook rechtstreeks tot de Ombudscommissie wenden met een klacht of een ander probleem. In 2020 heeft de Ombudscommissie 50 contactaanvragen van burgers ontvangen. Op de spreekuren meldden zich in totaal acht personen. Dit heeft geleid tot in totaal acht individuele klachtzaken waarvan twee uitmondden in hoorzittingen. Op basis van de hoorzittingen doet de Ombudscommissie per individuele klacht aanbevelingen waar de ambtelijke organisatie lering uit kan trekken. De Ombudscommissie heeft de ambitie een nog grotere rol te spelen. De commissie constateert in haar Jaarverslag 2020 dat het aantal aanmeldingen voor het spreekuur in verhouding tot de grootte van de stad laag blijft, ondanks de activiteiten die zijn gedaan om de bekendheid van de commissie te vergroten. Hiermee heeft de Ombudscommissie een bredere taakopvatting dan alleen de ‘hoger beroepsfunctie’ en speelt dus ook een rol in de eerstelijnsklachtafhandeling.
In deze rol is het niet zozeer dat de Ombudscommissie zelf klachten afhandelt, maar eerder een luisterend oor biedt en burgers op het goede spoor zet. De hybride rol van de Ombudscommissie wordt ambtelijk en bestuurlijk onderkend en niet als probleem gezien.
Doeltreffendheid van de uitvoering De gemeente Assen beschikt over een passend beleidskader Met de Algemene wet bestuursrecht en een verordening met betrekking tot de gemeentelijke Ombudscommissie beschikt de gemeente Assen voor de klachtafhandeling over een passend wettelijk en beleidsmatig kader.
Gemeente Assen kiest voor informele afhandeling van klachten De gemeente Assen streeft ernaar klachten zoveel mogelijk op informele wijze op te lossen. Bij alle klachten die in het zaaksysteem binnenkomen, neemt de klachtencoördinator en/of de teammanager de beslissing over het wel of niet toepassen van een informele afhandeling. Dit betreft vaak een persoonlijke inschatting op basis van de inhoud van de voorliggende casus. Slechts een klein aantal ingediende klachten leidt uiteindelijk tot een formele hoorzitting op het stadshuis waarbij de klachtbehandelaar het gesprek aangaat met de indiener. De intern betrokken ambtenaren zijn het er over eens dat een informele afhandeling in het algemeen beter werkt dan een formele procedure. Doordat er maar weinig klagers de formele procedure doorlopen, kan echter niet gezegd worden in welke mate een informele aanpak daadwerkelijk van invloed is op de tevredenheid over de afhandeling.
Afhandelingspraktijk verloopt doorgaans volgens de richtlijnen, niettemin is er op onderdelen onduidelijkheid over de werkwijze Uit gesprekken met intern betrokkenen, de bevindingen van de mystery burger en de enquête onder indieners blijkt dat het in ontvangst nemen en afhandelen van klachten over het algemeen verloopt volgens de daartoe opgestelde regels en richtlijnen. De werkwijze is vooral informeel, praktisch en resultaatgericht en vindt plaats door afhandelaars die geen directe betrokkenheid hebben bij de klacht. De richtlijnen zijn echter lang niet bij iedereen (inhoudelijk) goed bekend. Zo blijkt er enige onduidelijkheid te bestaan over de verdeling van rollen en taken tussen de klachtencoördinator en teammanagers, bijvoorbeeld over wie een ontvangstbevestiging stuurt.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
12 van 71
Dit aandachtspunt wordt bevestigd vanuit de enquête onder indieners van klachten. Een deel van de indieners zegt nooit een reactie te hebben gekregen van de gemeente op een klacht en anderen geven aan dat dit pas in een heel laat stadium was.
Samenwerking tussen de ambtelijke organisatie en Ombudscommissie is verbeterd Er zijn geluiden dat de afstemming en samenwerking tussen de klachtencoördinator en de Ombudscommissie in het verleden niet altijd soepel verliep. Met de huidige leden van de Ombudscommissie verloopt de samenwerking beter. De Ombudscommissie en de klachtencoördinator bezoeken samen gemeentelijke afdelingen om daar uitleg te geven over de afhandeling van klachten. Dit werd eerder ook al gedaan, maar in 2020 is hierbij ook met twee afdelingen gesproken over hoe ze elkaar kunnen versterken. Verder neemt de klachtencoördinator deel aan een samenwerkingsverband met andere gemeenten (Netwerk Klachtencoördinatoren Noord Nederland) waarbij ook de Nationale Ombudsman is aangesloten. Indien wenselijk kan de klachtencoördinator zo ook de Nationale Ombudsman raadplegen.
Tevredenheid over het afhandelingsproces Wijze van indienen klacht voor de meeste indieners duidelijk, maar er is ontevredenheid over de communicatie over de voortgang Voor ruim de helft van de indieners was het direct duidelijk hoe ze een klacht konden indienen en voor nog een kwart werd dat in latere instantie duidelijk. Een meerderheid van de ondervraagde indieners van een klacht is echter ontevreden over de mate waarin men na indiening van de klacht op de hoogte wordt gehouden over ontwikkelingen. Er is ontevredenheid over de duidelijkheid van het proces van afhandeling en de daarvoor geldende termijnen. Een deel van de indieners ervaart op een of andere wijze een drempel voorafgaande aan het indienen van een klacht.
Afhandeling van klachten kan onvrede bij indieners niet (geheel) wegnemen De gemeente Assen hanteert voor het afhandelingsproces van klachten geen specifieke kwaliteitsindicatoren en monitort de tevredenheid van indieners van klachten niet op systematische wijze. Onder intern betrokkenen bestaat op basis van hun persoonlijke ervaringen de indruk dat het proces over het algemeen redelijk goed verloopt. Het grootste deel van de klachten wordt op informele wijze, binnen de nagestreefde afhandelingstermijn afgehandeld. Het blijkt echter in de praktijk niet eenvoudig burgers die vanuit onvrede een klacht indienen, alsnog tevreden te stellen. Dit blijkt ook uit een enquête onder een kleine 50 indieners: zij beoordelen het afhandelingsproces gemiddeld met een 4,3. Niet meer dan een op de drie geeft een voldoende en een kwart is dusdanig ontevreden dat zij het rapportcijfer 1 geven. Klagers wiens klacht gegrond is verklaard beoordelen de afhandeling van de klacht met een 4,8. Dit is iets hoger maar gemiddeld nog steeds een onvoldoende. Ter vergelijking: klagers van wie de klacht ongegrond is verklaard geven gemiddeld een 3,7. Er zijn ook positieve punten. Degenen die positief zijn over de klachtafhandeling, waarderen vooral de wijze van communicatie door de gemeente en het snelle handelen.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
13 van 71
Indieners van klachten zijn ontevreden over het afhandelingsproces en vinden dat de gemeente te weinig met hun klachten doet Een lage waardering voor het proces van klachtafhandeling is niet uniek voor de gemeente Assen. Dergelijke lage beoordelingen komen meer voor. Uit de enquête komen de volgende aandachtspunten naar voren: • Een meerderheid van de indieners is ontevreden over de mate waarin men op de hoogte wordt gehouden over het proces. Hierbij gaat het om de (on)duidelijkheid over de stappen in het proces, een late reactie of het geheel uitblijven van een reactie op een klacht en het ontbreken van terugkoppelingen tijdens het proces. • Er is onder een deel van de indieners van klachten ontevredenheid over de snelheid waarmee de klacht is afgehandeld en de onafhankelijke opstelling van de behandelaar van de klacht. • De helft van de indieners wiens klacht ongegrond is verklaard, geeft aan niet te zijn gewezen op de mogelijkheid om hun klacht voor te leggen aan de gemeentelijke Ombudscommissie terwijl zij dat wel hadden gewild. • De meerderheid van de indieners van klachten is ontevreden over de mate waarin de gemeente echt iets doet naar aanleiding van hun klacht. Velen vinden dat het probleem niet werkelijk is opgelost.
Hoewel de gemeente niet alle klachten naar volle tevredenheid kan oplossen, bijvoorbeeld omdat een deel daarvan buiten de eigen invloedssfeer valt, kan goede communicatie wel het verschil maken als het gaat om het begrip voor en waardering voor de gemeente.
Trekken van lessen uit klachtafhandeling Inzicht in waardering voor afhandeling vooral gebaseerd op individuele ervaringen De gemeente Assen beschikt niet over gemeentebrede rapportages over de ontwikkeling van het aantal klachten en de tevredenheid over de afhandeling daarvan. Er is geen integrale analyse van alle binnengekomen klachten en de mogelijke oorzaken. Op basis van de gesprekken met ambtelijk en bestuurlijk betrokkenen komt naar voren dat voor zover inzicht bestaat in de aard en omvang van de klachten en de kwaliteit van de dienstverlening, dit gebaseerd is op eigen ervaringen en signalen die men hierover krijgt van collega’s en burgers. Verder geven betrokkenen aan dat de resultaten van meer algemene klanttevredenheidsonderzoeken die de gemeente Assen periodiek uitvoert, ook enig inzicht bieden.
Klachtafhandeling in beperkte mate gebruikt om verbeterpunten te signaleren en door te voeren Hoewel op concernniveau geen systematische analyses van de binnengekomen en afgehandelde klachten wordt uitgevoerd, is er onder medewerkers wel degelijk bereidheid om lering te trekken uit klachten. Het gaat per team echter vaak maar om een beperkt aantal klachten per jaar en doorgaans gaat het ook niet om dezelfde onderwerpen. Soms worden klachten binnen een teamoverleg of met een aantal collega’s besproken met als doel er lering uit te trekken. De leerpunten worden niet op systematische wijze gedeeld met anderen binnen de organisatie. Binnen de ambtelijke organisatie bestaat de overtuiging dat door betere registratie en analyse, meer inzicht is te krijgen in trends waaruit lering kan worden getrokken.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
14 van 71
Informatiepositie en rol van de raad Gemeenteraad krijgt beperkte informatie over de ontwikkeling van het aantal klachten en de afhandeling daarvan De gemeenteraad ontvangt jaarlijks een verslag van de gemeentelijke Ombudscommissie. Over de interne klachtenafhandeling wordt geen verslag gedaan aan de raad. Het zicht dat raadsleden hebben op de klachtafhandeling is daardoor mede gebaseerd op signalen die zij hierover krijgen van burgers. Verder wordt naar aanleiding van specifieke casuïstiek informatie gedeeld door het college in bijvoorbeeld het fractievoorzittersoverleg of in de voltallige raad.
Raadsleden verwijzen aan hen gerichte klachten doorgaans door aan ambtelijke organisatie Over het algemeen verwijzen raadsleden burgers die zich tot hen wenden met klachten naar de officiële kanalen die hiervoor binnen de gemeente zijn ingericht. Waar nodig helpen zij burgers op weg bij dit proces. Het kan echter incidenteel voorkomen dat een klacht niet via de formele weg bij een medewerker terechtkomt, maar zijn weg vindt via een bestuurder of een raadslid. Wanneer dit gebeurt attendeert de griffie raadsleden op de te volgen procedure.
College en raad beschouwen klachtafhandeling als gedelegeerde taak, waarbij geen sterke controlerende en/of kaderstellende rol nodig is Raadsleden beschouwen de afhandeling van meldingen en klachten vooral als een zaak van het college en geven om deze reden in beperkte mate invulling aan hun kaderstellende en controlerende rol. Zij zien voor zichzelf vooral een rol als er signalen zijn dat de afhandeling van klachten niet goed verloopt. Om dit te kunnen monitoren beschikt de raad naar eigen zeggen over voldoende informatie. Er bestaat onder raadsleden geen specifieke behoefte aan een gemeentebreed jaarverslag over de door de gemeente afgehandelde klachten. In de ogen van de raadsleden voldoet het huidige beleidsmatige kader bestaande uit de Awb en de verordening voor de Ombudscommissie prima. Er is geen aanvullende verordening voor de afhandeling van klachten nodig.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
15 van 71
3.
Conclusies afhandeling van meldingen Beleidsmatige en procedurele inrichting
Er is geen specifiek beleidskader voor de afhandeling van meldingen; de algemene servicenormen voor dienstverlening zijn van toepassing De gemeente Assen heeft geen specifiek beleidskader voor de afhandeling van meldingen. Wel zijn er bij het team Bouwen en Wonen interne regels en richtlijnen geformuleerd voor de afhandeling. Verder zijn de algemene servicenormen die voor de gehele gemeentelijke dienstverlening gelden ook van toepassing voor de afhandeling van meldingen. Deze zijn: wij behandelen u met respect; wij werken oplossingsgericht; wij gebruiken begrijpelijke taal; wij maken voor u het proces inzichtelijk en wij komen onze afspraken na.
Procesbeschrijving bestaat uit een schematisch overzicht van te nemen stappen in het zaaksysteem Voor de afhandeling van meldingen zijn er op concernniveau geen specifieke handleidingen en/of procesbeschrijvingen. Wel is er een schematisch overzicht opgesteld vanuit applicatiebeheer. Dit schematisch overzicht heeft betrekking op de technische stappen die in het zaaksysteem moeten worden gezet. Dit overzicht wordt inhoudelijk verder niet gebruikt.
Zaaksysteem belangrijkste registratiesysteem voor meldingen De meeste meldingen komen binnen via het online Meldpunt Openbare Ruimte. Daarnaast kunnen burgers meldingen doen door middel van een brief, aan de balie, telefonisch, via de email of via sociale media. De meldingen worden geregistreerd in het zaaksysteem. De voorloper van dit systeem, Docbase, is ook nog in gebruik maar zal op termijn worden uitgefaseerd. Naast het zaaksysteem zijn er de applicaties van leverancier Centric. Dit zijn taakspecifieke applicaties gericht op de leefomgeving en het sociaal domein. Op dit moment loopt er een project om deze applicaties te koppelen aan het zaaksysteem, waarbij het zaaksysteem als archief kan worden gebruikt.
Ingediende en afgehandelde meldingen Aantal meldingen is recent gestegen, een mogelijke verklaring is de coronacrisis In 2018 en 2019 was er met iets meer dan 10.000 meldingen sprake van een ongeveer gelijk aantal meldingen. In 2020 waren dat er 11.000. Een verklaring die intern betrokkenen geven voor de stijging is dat in de coronaperiode mensen meer thuis en in hun buurt zijn geweest en daardoor meer hebben waargenomen en gemeld.
Meldingen gericht op openbare ruimte Via het online meldingenportaal, bereikbaar via de gemeentelijke website, is het alleen mogelijk om meldingen te doen over de openbare ruimte. De top 5 onderwerpen waar de meldingen uit het gemeentelijke zaaksysteem betrekking op hebben ziet er in de periode 2018-2020 hetzelfde uit: milieu en overlast, groen en bossen, afval, wegen en paden en parkeren.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
16 van 71
Direct in actie bij urgente meldingen De gemeente Assen probeert meldingen zo snel mogelijk op te lossen en komt direct in actie bij meldingen waarbij de veiligheid van inwoners in het geding zijn. Het is onduidelijk of de gemeente Assen sneller in actie komt bij meerdere meldingen over hetzelfde probleem. Hierbij speelt ook een rol in hoeverre er actie mogelijk is vanuit de gemeente. In dit kader is opgemerkt dat de gemeente beter aan verwachtingsmanagement zou moeten doen en duidelijker zou moeten maken dat bepaalde meldingen buiten de invloedssfeer van de gemeente vallen. Wellicht is hierdoor ook te voorkomen dat inwoners een klacht indienen vanuit ontevredenheid over de afhandeling van hun melding.
Doeltreffendheid van de uitvoering Weinig zicht op doeltreffendheid van de afhandeling van meldingen Er wordt door de gemeente Assen niet systematisch bijgehouden hoe doeltreffend de afhandeling van meldingen is. Hoewel veel meldingen binnen een week tot twee weken worden opgelost, komt het ook met enige regelmaat voor dat er na drie tot vier weken nog geen reactie is gegeven aan de melder. Er is geen structurele monitoring en analyse van de afhandelwijze, afhandelingstermijnen en tevredenheid van burgers over het proces en de uitkomst. Vanuit algemene klantonderzoeken vanuit de afdeling communicatie is er wel in algemene zin inzicht in de tevredenheid van burgers over contacten (telefonisch of via de balie) met de gemeente. Hierin wordt echter niet gedifferentieerd naar de reden voor het contactmoment en kunnen dus geen specifieke uitspraken worden gedaan over melders.
Afhandeling van meldingen verloopt volgens vaste stappen, maar uiteindelijke afronding laat soms te wensen over Op ambtelijke en bestuurlijk niveau bestaat de indruk dat de afhandeling van meldingen over het algemeen goed verloopt. De afhandeling van meldingen volgt doorgaans de stappen zoals die volgens het zaaksysteem doorlopen dienen te worden. Uit het mystery burger onderzoek komen maar weinig knelpunten naar voren. Een aandachtspunt is wel dat in de afrondende fase de administratieve afsluiting in het zaaksysteem, en de communicatie daarover met de indiener, soms te wensen overlaat.
Tevredenheid over het afhandelingsproces Wijze waarop men melding kan doen is duidelijk voor meeste melders Een ruime meerderheid van de melders geeft in de enquête aan dat het meteen duidelijk was hoe zij een melding konden doen. De meerderheid van de melders is (zeer) tevreden over de vindbaarheid van de informatie en de duidelijkheid van de informatie over het doen van een melding en over de duidelijkheid over wat een melding precies is (definitie van een melding).
Wisselend beeld over tevredenheid over proces van afhandeling Gemiddeld beoordelen ondervraagde indieners de afhandeling van hun melding met een 5,7. Er zijn grote verschillen in de rapportcijfers tussen de ondervraagde indieners wiens melding is opgelost (7,6) en voor wie geldt dat de melding nog op de planning staat (6,4) of niet is opgelost (3,8). Ruim twee vijfde geeft een onvoldoende en een op de zes is dusdanig ontevreden dat zij het rapportcijfer 1 hebben gegeven.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
17 van 71
Wat betreft de mate waarin men op de hoogte is gehouden over de ontwikkelingen en de snelheid waarmee de melding is opgelost en afgehandeld is zowel een grote minderheid (zeer) tevreden als een grote minderheid (zeer) ontevreden. Voor bijna twee derde van degenen die (zeer) ontevreden zijn over de snelheid waarmee de melding is opgelost geldt dat de melding (nog) niet is opgelost of afgehandeld. Indieners die positief zijn over de afhandeling van de melding waarderen vooral het snelle handelen en oplossen van problemen door de gemeente en ook de prettige bejegening. Indieners die negatief zijn over de afhandeling van de melding wijzen vooral op het geheel uitblijven van een reactie op de melding, een heel late reactie op de melding, het niet geven van terugkoppelingen tijdens het proces van het afhandelen van de melding en het inhoudelijk niet of onvoldoende oplossen van de oorzaak van de melding.
Trekken van lessen uit afhandeling van meldingen Geen systematische analyse van binnengekomen en afgehandelde meldingen waaruit lering kan worden getrokken Binnen de ambtelijke organisatie bestaat bereidheid om lering te trekking uit binnengekomen en afgehandelde meldingen. Op teamniveau gebeurt dit ook. Er zijn echter op concernniveau geen systematische analyses gericht op het in kaart brengen van trends en mogelijke achtergronden van meldingen. Bij intern betrokkenen bestaat de overtuiging dat door betere registratie en analyse van trends in de meldingen er meer lering kan worden getrokken.
Rol van de raad Gemeenteraad krijgt beperkt informatie over de afhandeling van meldingen De raad wordt niet systematisch geïnformeerd over de wijze waarop de afhandeling van meldingen wordt uitgevoerd. Het zicht dat raadsleden hebben is derhalve vooral gebaseerd op signalen die zij hierover krijgen van burgers en op eigen ervaringen. Ook deelt het college naar aanleiding van specifieke meldingen soms informatie in het fractievoorzittersoverleg of in de voltallige raad. Verder bieden de meer algemene klanttevredenheidsonderzoeken van de gemeente enig inzicht.
De raad beschikt naar eigen zeggen over voldoende informatie om controlerende en kaderstellende rol rond afhandeling van meldingen in te vullen Raadsleden geven aan de afhandeling van meldingen te beschouwen als een zaak van het college. Zij zien voor zichzelf als raad pas een rol op het moment dat er sterke signalen zijn dat de afhandeling te wensen over laat. Om dit te kunnen monitoren beschikt de raad naar eigen zeggen over voldoende informatie.
Raadsleden verwijzen aan hen gerichte meldingen door aan ambtelijke organisatie Over het algemeen verwijzen raadsleden burgers die zich tot hen wenden met meldingen naar de officiële kanalen die hiervoor binnen de gemeente zijn ingericht. Waar nodig helpen zij burgers op weg bij dit proces. Een enkele keer gaat een raadslid verder in het bijstaan van burgers en het oplossen van problemen door bijvoorbeeld zelf contact hierover te zoeken met de ambtelijke organisatie, zelf een melding in te dienen namens de burger of zelf een klein probleem voor hen op te lossen. Dit gebeurt met name vanuit het doel om zo kosten en tijd te kunnen besparen. De griffie attendeert, waar relevant, raadsleden op het belang van het volgen van de daarvoor ingerichte procedures.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
18 van 71
4.
Algemene conclusie en aanbevelingen Algemeen beeld
De hoofdconclusie en het antwoord op de centrale vraag van het onderzoek is dat de afhandeling van klachten en meldingen door de gemeente Assen over het algemeen doeltreffend en doelmatig verloopt. Op basis van de verzamelde informatie komt echter voor beide dienstverleningsprocessen een aantal duidelijke verbeterpunten naar voren. Deze zijn niet alleen gericht op het vergroten van de waardering van indieners voor de afhandeling, maar betreffen ook de procesmatige inrichting en registratie, de informatievoorziening aan burgers en de mate waarin de gemeente gebruik maakt van de ingediende klachten en meldingen om de eigen dienstverlening te verbeteren.
Aanbevelingen Algemene aanbevelingen (zowel klachten als meldingen) 1. Verbeter de externe communicatie aan burgers via een laagdrempelig digitaal portaal Zorg op de website voor meer duidelijkheid over de manier waarop, bij wie en op welke manier een ontevreden burger terecht kan. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van een webpagina met daarop een volledig overzicht van alle informatie die nodig is voor de indiener van een melding, klacht of bezwaar inclusief alle manieren waarop deze ingediend kunnen worden en de daarbij behorende contactgegevens. Behalve heldere definities van respectievelijk een melding, klacht en ook bezwaar, zou scherper onderscheid gemaakt kunnen worden tussen de ‘normale’ klachtenprocedure en de rol van de Ombudscommissie als tweedelijns behandelaar. Verder valt te denken aan een duidelijke omschrijving van werkwijze en termijnen. Ook is het wenselijk dat in het meldingenportaal een open antwoordcategorie toegevoegd wordt waar burgers hun melding kwijt kunnen die lastig te categoriseren is. 2. Communiceer duidelijker over het afhandelingsproces Ook de communicatie met de burger nadat de melding of klacht is ingediend verdient aandacht.
Het gaat hier zowel om de communicatie over de ingediende melding of klacht (standaard sturen van een ontvangstbevestiging) als om de communicatie tijdens het proces van de afhandeling van de melding of klacht (tijdig en duidelijk informeren van de indiener over de werkwijze en termijnen en over het resultaat; bij een ongegronde klacht of een indiener die ontevreden is over de afhandeling van een klacht duidelijk verwijzen naar de gemeentelijke Ombudscommissie). Beter verwachtingsmanagement over het oplossend vermogen van de gemeente als het gaat om de afhandeling van bepaalde meldingen en klachten kan ontevredenheid onder indieners over de gemeente mogelijk verminderen. 3. Zorg voor een sluitende en eenduidige registratie van klachten en meldingen Wat betreft klachten gaat het om het beter laten aansluiten c.q. integreren van de schaduwregistratie en het zaaksysteem. Verder zouden ook klachten die niet binnenkomen via de officiële kanalen moeten worden geregistreerd. Een specifiek aandachtspunt bij de registratie van meldingen is dat een melding na afhandeling ook administratief afgesloten dient te worden in het zaaksysteem.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
19 van 71
4. Monitor en analyseer op meer systematische wijze de kwaliteit van het afhandelingsproces en de tevredenheid van indieners van klachten en meldingen en trek daaruit lessen voor het verbeteren van de dienstverlening Er liggen kansen meer te doen met de registraties van klachten en meldingen in het zaaksysteem. Geregistreerde gegevens zouden meer dan nu het geval is, gebruikt kunnen worden als sturingsinformatie en het trekken van lessen. Verder valt te denken aan het periodiek meten van klantwaardering over de afhandeling.
Aanbevelingen met betrekking tot de klachtafhandeling 5. Investeer in de interne communicatie over werkwijze en processtappen De bestaande documenten voor de afhandeling van klachten laten te wensen over wat betreft duidelijkheid. Door middel van een aantal concrete verbeteringen en verduidelijkingen is het proces zowel intern als extern duidelijker te maken. Onderdeel van deze verbeterslag kunnen zijn: • Samenvoegen van de bestaande interne procesbeschrijving en handleiding tot één document. Vergroot hierin de duidelijkheid over de verschillende stappen in het proces, bijvoorbeeld door een grafische weergave van het afhandelingsproces en voeg als processtap het verzenden van en ontvangstbevestiging toe. Actualiseer de verwijzing naar het wettelijk kader, de Algemene wet bestuursrecht (Awb). • Ga verder met het verschaffen van duidelijkheid aan medewerkers over de rollen en taken van de teammanagers, de klachtencoördinator en de gemeentelijke Ombudscommissie. Onderdeel hiervan kan zijn het onder de aandacht brengen van het vernieuwde document over de procesbeschrijving. Ook dient beter bewaakt te worden dat indieners, in geval van ongegronde klachten of ontevredenheid over de afhandeling, gewezen worden op de mogelijkheid om hun klacht voor te leggen aan de gemeentelijke Ombudscommissie. 6.
Kies voor een heldere positionering van de gemeentelijke Ombudscommissie De gemeentelijke Ombudscommissie lijkt een bredere taakopvatting te hebben dan de ‘hoger beroepsfunctie’ waarvoor zij in het leven is geroepen. Hoewel de vermenging tussen eerstelijns en tweedelijns klachtafhandeling op ambtelijk en bestuurlijk niveau niet als probleem wordt gezien, zijn er redenen om te kiezen voor een eenduidiger positionering. Wanneer de Ombudscommissie zich wat betreft de klachtafhandeling richt op het afhandelen van klachten in hoger beroep en initiële klachten doorverwijst naar de reguliere afhandelingsprocedure, heeft dat een aantal voordelen. In de eerste plaats is er dan meer duidelijkheid voor zowel burgers als intern betrokkenen over de te volgen route van klachtafhandeling en de te volgen stappen daarbij. Verder zal de rol van de gemeente als eerstelijns klachtbehandelaar hierdoor worden versterkt. Betere informatie op de gemeentelijke website en het aanbieden van een actuele folder op het stadhuis kunnen een bijdrage leveren aan een duidelijkere positionering van de gemeentelijke Ombudscommissie.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
20 van 71
Aanbeveling met betrekking tot de afhandeling van meldingen 7. Zorg voor voldoende capaciteit om meldingen af te handelen Door sommige teams is aangegeven dat er onvoldoende capaciteit is om alle meldingen tijdig en kwalitatief goed af te handelen. Dit betreft vooral teams die te maken hebben met complexe casussen en die te maken hebben met een groot aantal meldingen. Het is van belang dat er gemeentebreed voldoende capaciteit beschikbaar is om meldingen tijdig en goed af te kunnen handelen, ook als er sprake is van een stijging van het aantal meldingen zoals in 2020 het geval was. Dit kan de klanttevredenheid van indieners van een melding verhogen.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
21 van 71
DEEL II Feitenrapport
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
22 van 71
1.
Afhandeling van klachten Inleiding
In dit hoofdstuk gaan we in op hoe de gemeente Assen klachten over gedragingen van bestuurders en ambtenaren afhandelt. De afhandeling van dergelijke klachten noemt de gemeente Assen de ‘interne klachtenprocedure’. Als iemand niet tevreden is over de afhandeling van de klacht door de gemeente, kan diegene een klacht indienen bij de Gemeentelijke Ombudscommissie. Dat is de zogenaamde tweedelijnsbehandeling of ‘externe klachtenprocedure’. In paragraaf 1.2 is het wettelijke, beleidsmatige en procedurele kader beschreven. In paragraaf 1.3 volgt een beschrijving van de aantallen en aard van de klachten. Inzicht in de uitvoeringspraktijk wordt beschreven in paragraaf 1.4 en de ervaringen van indieners hierover volgt in paragraaf 1.5. Paragraaf 1.6 richt zich op het leren en bijsturen door de gemeente en tot slot paragraaf 1.7 op de rol van de gemeenteraad.
Beleidsmatige en procedurele inrichting De onderstaande normen staan in deze paragraaf centraal. Normen: • Er is een beleidsmatig kader dat voldoet aan de wettelijke normen. = • Er is een heldere beschrijving van de werkwijze. 1.2.1
Beschrijving wettelijk en beleidsmatig kader
Landelijke normen en regels vanuit de Awb voor afhandeling van klachten De Algemene wet bestuursrecht (Awb) stelt in hoofdstuk 9 wettelijke regels voor de afhandeling van klachten. De Awb stelt dat het bestuursorgaan zorgdraagt voor “een behoorlijke behandeling van mondelinge en schriftelijke klachten over zijn gedragingen en over gedragingen van bestuursorganen die onder zijn verantwoordelijkheid werkzaam zijn”. De Awb stelt onder meer dat: • een ieder het recht heeft om een klacht in te dienen over de wijze waarop een bestuursorgaan zich in een bepaalde aangelegenheid jegens hem of een ander heeft gedragen; • het bestuursorgaan de indiener van een klaagschrift een schriftelijke ontvangstbevestiging stuurt; • klachten worden behandeld door een persoon die niet bij de aanleiding van de klacht betrokken is geweest; • de klager en de beklaagde in de gelegenheid worden gesteld te worden gehoord; • het bestuursorgaan de klager schriftelijk op de hoogte stelt van de bevindingen van het onderzoek naar de klacht, alsmede van de eventuele conclusies die het daaraan verbindt. Bij deze kennisgeving wordt vermeld bij welke ombudsman en binnen welke termijn de klager een verzoekschrift kan indienen; • het bestuursorgaan zorgdraagt voor de registratie van klachten en deze jaarlijks publiceert.
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
23 van 71
Verder beschrijft de Awb de maximale termijn die de afhandeling mag duren. De maximale termijn is zes weken en de afhandeling kan ten hoogste met vier weken verdaagd worden (mits hiervan de klager en beklaagde schriftelijk op de hoogte worden gesteld). Verder uitstel is mogelijk voor zover de klager daarmee schriftelijk instemt. De wet bepaalt bovendien dat zodra de klager tevreden is over de afhandeling van de klacht, verdere toepassing van de klachtafhandeling niet verplicht is.
Beoogde werkwijze De Awb is in de gemeente Assen leidend voor haar beleid. De gemeente heeft naast de verordening voor de gemeentelijke Ombudscommissie geen aanvullende gemeentelijke verordening met betrekking tot de interne afhandeling van klachten. Wel is in een interne procesbeschrijving3 en in een handleiding4 vastgelegd hoe ze klachten afhandelt, deze zijn gebaseerd op de Awb. Het gaat de gemeente dan om klachten die zich richten op de dienstverlening of tegen de bejegening van een bestuurder of ambtenaar. Onder bejegening wordt verstaan een handeling – of juist het nalaten daarvan – of de manier waarop de bestuurder of ambtenaar bij de uitvoering van het werk heeft gehandeld. - Er zijn momenteel voorbereidingen gaande om de klachtenprocedure voor het casemanagement jeugd extern te beleggen. Het zal gaan om een externe wijze van klachtenafhandeling die vergelijkbaar is met de gemeentelijke Ombudscommissie. In de commissie zullen onafhankelijk deskundigen zitting hebben en zullen verschillende expertises vertegenwoordigd zijn. Interne procesbeschrijving In de interne procesbeschrijving staan puntsgewijs verschillende onderdelen van de klachtafhandeling genoteerd.
Zo wordt genoemd hoe klachten binnenkomen (1), hoe de klacht wordt geregistreerd (2), de rol van de klachtencoördinator (3) en wordt het verschil tussen informele (4) – afhandeling in eerste instantie – en formele klachtafhandeling (5) beschreven. Een klacht komt binnen bij het team registratie (brieven) of bij het Klant Contact Centrum (telefonisch, mail, online formulier). De klacht wordt door medewerkers van deze afdelingen ingediend in het zaaksysteem, waarbij de klachtencoördinator aangemerkt wordt als proceseigenaar en vanuit deze rol de registratie en termijnen bijhoudt van de klacht. De klachtencoördinator zet de klacht uit bij de teamleider van het inhoudelijke team waar de klacht betrekking op heeft. Vervolgens wordt door een niet bij de klacht betrokken medewerker contact opgenomen met de klachtindiener, via deze weg wordt getracht informeel een oplossing te vinden. Als bij het informele gesprek niet naar tevredenheid van de indiener een oplossing wordt gevonden, wordt de klacht opgepakt door de teamleider voor hoor en wederhoor. Dit vormt de formele klachtafhandeling. De indiener wordt hierbij uitgenodigd voor een gesprek. Daarnaast krijgt ook de beklaagde de mogelijkheid om zijn kant van het verhaal toe te lichten. Er wordt getracht een oplossing te zoeken naar tevredenheid van de klager.
Van het gesprek tussen de teamleider en de klager wordt een gespreksverslag gemaakt en meegezonden met de afdoeningsbrief. Na afdoening van de klacht sluit de klachtencoördinator de zaak in het zaaksysteem.
3 4
Bron: Interne klachtafhandeling, procesbeschrijving, (gemaakt) november 2015, (laatst gewijzigd) maart 2018 Bron: Handleiding bij interne klachten afhandeling, (gemaakt) oktober 2015, (laatst gewijzigd) maart 2018
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
24 van 71
Gemeentelijke Ombudscommissie Wanneer een klacht ongegrond wordt bevonden en in de afdoeningsbrief na een formele afhandeling, moet volgens de instructies de mogelijkheid worden geboden om de klacht voor te leggen aan de Ombudscommissie. De Ombudscommissie kan worden benaderd als iemand het niet eens is met de reactie op de klacht, de voorwaarde is dat de klacht eerst aan de gemeente moet zijn voorgelegd. De Ombudscommissie zal als onafhankelijke partij opnieuw naar de klacht kijken en in gesprek gaan met de indiener. Daarnaast brengt de Ombudscommissie jaarlijks een rapportage uit aan de raad waarin de commissie inzicht biedt in het werk dat afgelopen jaar is verricht – de hoeveelheid klachten en aard ervan – en worden aanbevelingen gegeven om dergelijke klachten in het vervolg te voorkomen. De taken, samenstelling en middelen van de Ombudscommissie zijn vastgelegd in een gemeentelijke verordening5. Handleiding bij interne klachten afhandeling Naast de procesbeschrijving heeft de klachtencoördinator een handleiding opgesteld voor de interne klachtafhandeling. Dit document is inhoudelijk vergelijkbaar met de procesbeschrijving en beschrijft eveneens de interne klachtenafhandeling, de rol van de klachtencoördinator en de interne procesafspraken.
Daarnaast worden de servicenormen benadrukt om binnen vijf dagen contact op te nemen en met een streven om binnen twee weken de klacht af te handelen. Ook wordt er gewezen op de wettelijke termijn van zes weken. Verder wordt benadrukt dat bij de afhandeling een duidelijk standpunt moet worden ingenomen wat betreft de gegrondheid van de klacht en de tevredenheid van de klager over de afhandeling. Tot slot worden in het document verschillende – niet alle - artikelen van hoofdstuk 9 uit het Algemene wet bestuursrecht genoemd.
Communicatie naar burgers over klachtenprocedure De gemeente meldt op de website6 dat wanneer iemand een klacht heeft over de gemeente deze direct online kan worden ingediend. Hiervoor kan worden ingelogd met DigiD. Op dezelfde pagina staat dat het ook mogelijk is een klachtbrief te versturen per post. In 2018 is een video7 opgenomen onder de titel “Tussen begrip en daadkracht” waarin de klachtencoördinator vertelt over haar werkzaamheden. Deze video is eenmalig in een verkorte versie gedeeld op de gemeentelijke Facebookpagina, maar wordt verder niet gebruikt in communicatie over klachtafhandeling. In de folder klachtenafhandeling8 is beschreven hoe de klachtindiening in zijn werk gaat en wat er gebeurt na de indiening. In de folder staat dat men de klacht telefonisch, via de post of per mail kan indienen en ook wordt de Gemeentelijke Ombudscommissie genoemd. Hierbij wordt opgemerkt dat men eerst de klacht aan de gemeente moet voorleggen en de beslissing daarover moet afwachten. Tot slot wordt vermeld dat de regeling niet geldt voor meldingen, bezwaren en opmerkingen/tips. De inhoud van de folder is in 2021 eenmalig gepubliceerd in de Berichten van de Brink in de Assercourant. Bij bezoek aan het stadshuis bleek de hierboven beschreven folder op dat moment niet aanwezig, wel was er een folder over de Ombudscommissie beschikbaar.
Hierin wordt uitgelegd wat de Ombudscommissie doet en hoe zij te bereiken is. Er wordt niet expliciet vermeld dat eerst het gemeentelijke traject moet worden doorlopen.
5
Bron: Verordening Gemeentelijke Ombudscommissie gemeente Assen 2020, geldend van 26-02-2020 t/m heden. Geraadpleegd op 23-6-2021 6 Bron: https://www.assen.nl/producten/klacht-over-de-gemeente geraadpleegd op 22-9-2021 7 Bron: https://www.youtube.com/watch?v=wqBgdvb6aqw 8 Bron: Folder klachtenafhandeling, april 2018
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
25 van 71
Visie gemeente Assen op dienstverlening Wat betreft de algehele dienstverlening heeft de gemeente Assen vijf beloftes geformuleerd waar zij aan wil voldoen tijdens alle contactmomenten met de burger. Deze beloftes worden regelmatig gemeten, om te kijken hoe de beloftes terug komen in het contact met de burger. De vijf beloftes zijn: 1. Wij behandelen u met respect. 2. Wij werken oplossingsgericht. 3. Wij gebruiken begrijpelijke taal. 4. Wij maken voor u het proces inzichtelijk. 5. Wij komen onze afspraken na. Servicenormen over snelheid In de servicenormen9 van de gemeente staat beschreven dat men binnen twee werkdagen een reactie kan verwachten op vragen gesteld via de mail. Voor inhoudelijke vragen is dit binnen vijf werkdagen. Voor telefonische gesprekken wordt de belofte gemaakt dat tijdens openingsuren voor 80 procent van de binnenkomende gesprekken binnen 20 seconden een medewerker aan de lijn is. Brieven worden zo spoedig mogelijk beantwoord en in ieder geval binnen zes weken. Wanneer de brief niet binnen vijf dagen kan worden beantwoord, ontvangt de indiener een ontvangstbevestiging. Wat betreft contact na het indienen van een klacht wordt in de servicenormen specifiek benoemd dat zo snel mogelijk contact wordt opgenomen. Het streven is om de klacht zo snel mogelijk, maar uiterlijk binnen zes weken af te handelen.
Ontwikkeling van aantal klachten Normen: • Er is inzicht in de doorlooptijd, de mate van verdaging, de werkwijze en het resultaat. • Er zijn verklaringen voor eventuele sterke toe- of afname.
Aantal klachten 2018-2020 Het aantal geregistreerde klachten lag in 2020 een stuk hoger dan in de twee voorgaande jaren. Van 86 in 2018 steeg het aantal klachten naar 190 in 2020. Het is belangrijk om hierbij op te merken dat deze aantallen afkomstig zijn uit de registratie van de klachtencoördinator. De aantallen in het zaaksysteem liggen nog iets hoger. Het verschil is mogelijk te verklaren doordat in het zaaksysteem klachten staan die zo snel zijn opgelost, dat een rol voor de klachtencoördinator niet meer nodig was. Het grootste deel van de klachten wordt binnen de wettelijke termijn van zes weken afgehandeld. In 2018 werd 11 procent van de klachten niet afgehandeld binnen de wettelijke termijn, in 2019 was dit 17 procent en in 2020 was dit 18 procent.
9
Bron: Servicenormen, September 2020
Afhandeling van meldingen en klachten door de gemeente Assen
26 van 71
Figuur 1.1 – Aantal klachten en afhandelingstermijn in de gemeente Assen periode 2018-202010 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0