3. Rapport Regelarme Stad vertaald in Buurtkracht Assen
Tekst van het document
Regelarme stad vertaald in
BUURTKRACHT ASSEN Rapport aanvullend op het rapport van BMC van 2024 ‘Onderzoek regelarme stad Assen: Ondersteuning organiseren vanuit de samenleving’
Met verdieping op juridisch, organisatorisch, financieel terrein.
Juli 2025 Onderdeel van Sociale Stad Assen
Samenvatting Aanleiding en achtergrond De gemeente Assen wil de manier waarop hulp en ondersteuning voor inwoners wordt georganiseerd veranderen. Deze transformatie komt voort uit meerdere urgente ontwikkelingen in het sociaal domein: de groeiende zorgvraag, stijgende kosten, toenemende personeelstekorten en het ontbreken van samenhang in het huidige ondersteuningsaanbod en de leefwereld van inwoners. Tegelijkertijd geven inwoners aan dat de bestaande ondersteuning te complex, te versnipperd en vaak onvoldoende passend is. In oktober 2024 is door het college de voorkeur uitgesproken richting het scenario ‘Organiseren vanuit de samenleving’, zoals geadviseerd in het BMC-rapport van 2024. Deze beweging kent drie onderdelen. Deze onderdelen hebben we in dit rapport nader uitgewerkt in een denkmodel. De transformatie die de gemeente binnen deze denkrichting beoogt wordt ingegeven door wijkgericht en preventief werken, normaliseren, kostenbeheersing, vermindering van bureaucratie en duurzaam samenwerken en maatschappelijk partnerschap. Organiseren vanuit de samenleving vertaald naar een denkmodel Het denkmodel bestaat uit de volgende onderdelen: De samenleving en sociale basis - Inwoners en hun netwerken zijn het vertrekpunt. Informele zorg, vrijwilligers en collectieve voorzieningen worden versterkt en beter benut.
Basisondersteuning via buurtteams ‘Nieuwe stijl’ - Professionals bieden ondersteuning zonder indicatie, direct beschikbaar, laagdrempelig en wijkgericht. Aanvullende hulp en ondersteuning - Wanneer de basisondersteuning niet volstaat, wordt specialistische, geïndiceerde hulp ingezet. Eén van de belangrijkste bouwstenen van het nieuwe (denk)model is de oprichting van herkenbare buurtteams ‘Nieuwe stijl’. Deze teams vormen de spil in de toegang tot ondersteuning en functioneren als herkenbaar en laagdrempelig aanspreekpunt in elke wijk. Inwoners kunnen hier terecht met vragen over opvoeding, schulden, eenzaamheid, gezondheid en andere leefdomeinen. Het buurtteam biedt basisondersteuning zonder indicatie en werkt nauw samen met lokale netwerken, vrijwilligersinitiatieven en maatschappelijke partners. De basisondersteuning door het buurtteam is wijkgericht en bestaat uit twee vormen: individuele ondersteuning vanuit het buurtteam en groepsgerichte ondersteuning in de wijk. Pas wanneer deze ondersteuning tekortschiet, wordt aanvullende professionele hulp ingezet. Wat verandert er voor de inwoner? In het denkmodel met buurtteams ‘Nieuwe stijl’ verandert er veel voor inwoners: zij krijgen directe, laagdrempelige toegang tot hulp en ondersteuning in hun eigen wijk, zonder dat vooraf een indicatie of aanvraag nodig is.
Hierdoor wordt bureaucratie verminderd en kan sneller worden gehandeld op basis van wat iemand echt nodig heeft. De ondersteuning wordt georganiseerd rondom de leefwereld van inwoners, met één herkenbaar team per wijk en vaste contactpersonen, waardoor inwoners niet meer van loket naar loket hoeven. Tegelijkertijd brengt deze aanpak juridische veranderingen met zich mee: waar voorheen altijd een formeel onderzoek en beschikking nodig waren voor hulp vanuit de Wmo of Jeugdwet, biedt het buurtteam nu basisondersteuning zonder formele aanvraag, tenzij een maatwerkvoorziening noodzakelijk is. In dat geval wordt alsnog een ondersteuningsplan opgesteld als basis voor een beschikking. Wat verandert er voor de organisatie? Dit rapport schetst een denkrichting en op basis daarvan de mogelijke inrichting van de buurtteams ‘Nieuwe stijl’. De overgang naar een nieuwe werkwijze heeft gevolgen voor gemeentelijke medewerkers. In het rapport wordt in grote lijnen weergegeven wat de 2
organisatorische effecten kunnen zijn op de uitvoerende teams. Hierbij gaat het om een gefundeerde aanname op basis van de scope binnen het beschreven denkmodel van buurtteams ‘Nieuwe stijl’ en de basisondersteuning. De organisatorische effecten ontstaan door het aanpassen, verplaatsen of beëindigen van taken. Financiële effecten De invoering van het denkmodel kan op termijn financiële voordelen opleveren, mits de implementatie zorgvuldig wordt uitgevoerd. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is de verwachte verschuiving van maatwerkvoorzieningen naar algemene voorzieningen binnen de buurtteams. Volgens ramingen van BMC en Nautus is er mogelijk sprake van een structurele besparing tussen de 5 en 7%. Daarnaast verwachten we te kunnen besparen op personeelskosten. Tegenover de verwachten besparingen op termijn staan incidentele investeringen in de beginjaren, omdat het realiseren van de beoogde verandering een zorgvuldige en gefaseerde aanpak vereist. De uiteindelijke financiële voordelen zullen afhangen van de precieze invulling van de opdracht en het verloop van de aanbesteding. Aanbesteding als startpunt voor een duurzaam partnerschap Om de nieuwe werkwijze buurtteams ‘Nieuwe stijl’ te realiseren, stelt Assen voor om een overheidsopdracht (inkoop) conform het advies van BMC op te stellen.
Een aanbestedingsprocedure met voldoende tijd voor dialoog en (markt)consultaties, maakt het mogelijk om samen te werken met organisaties die de visie op basisondersteuning onderschrijven en willen meebouwen aan het nieuwe model. Tegelijk vormt de aanbesteding de basis voor een duurzaam maatschappelijk partnerschap tussen gemeente, aanbieders en inwoners. Gezamenlijk worden afspraken gemaakt over opdrachtinhoud, afbakening, budget en randvoorwaarden. Essentiële elementen zijn transparantie, gedeelde visie, vertrouwen, gelijkwaardigheid en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Om ruimte te geven aan duurzame veranderingen, kiest Assen voor een contractduur van 6 tot 8 jaar met de uitvoerende partij. Zo ontstaat stabiliteit, ruimte voor innovatie en een betere aansluiting bij wat inwoners nodig hebben. De uitvoering van en sturing op de opdracht kan deels belegd worden bij de bestaande NMDsamenwerking, die nu al verantwoordelijk is voor inkoop, contract- en kwaliteitsmanagement van maatwerkvoorzieningen. In het nieuwe model kan deze samenwerking worden uitgebreid met taken op het gebied van operationeel en tactisch contract-/kwaliteitsmanagement, terwijl de gemeente zelf de strategische regie behoudt. Conclusie We staan als Assen op een kruispunt. Doorgaan zoals we nu doen is geen optie: te duur, te ingewikkeld, te ver van mensen af.
Dit rapport schetst geen eindbeeld, maar een nieuw begin. Een denkmodel dat ons helpt om echt anders te organiseren: vanuit de samenleving, met minder regels, meer vertrouwen en dichter bij de leefwereld van inwoners. Die beweging maken we niet vanuit het niets. De afgelopen jaren is al veel in gang gezet. In wijken, met buurtteams, met inwoners. We hebben geleerd, geëxperimenteerd en gebouwd aan iets nieuws. Dit is het moment om door te pakken. Om alle losse schakels te verbinden tot één stevige nieuwe beweging. Dit is geen blauwdruk maar een richtinggevend denkmodel dat we samen verder ontwikkelen. De start van een veranderingsproces. Wat we voorstellen is ingrijpend. We kiezen niet voor optimaliseren binnen het oude systeem, maar voor een andere manier van denken en doen. Gericht op eenvoud, nabijheid en menselijkheid. Niet vanuit regels, maar vanuit relaties. Niet voor de inwoner, maar met de inwoner. Dat vraagt lef. Lef om los te laten wat niet meer werkt. Lef om te bouwen op wat al wél werkt. En boven al: vertrouwen dat we het samen beter kunnen maken. Voor een sociale stad, die echt van betekenis is voor iedereen. 3
Inhoud Samenvatting ............................................................................................................................ 2 Inleiding .................................................................................................................................... 5 Ontwikkelingen en trends .......................................................................................................... 7 Landelijke ontwikkelingen.................................................................................................... 7 Trends ................................................................................................................................ 7 Potentiële kansen................................................................................................................ 8 Welke ontwikkelingen zijn er al in Assen? ............................................................................. 8 Transformatie door ‘Organiseren vanuit de samenleving’ .......................................................... 10 Waarom transformatie?..................................................................................................... 10 Transformatie door ‘Organiseren vanuit de samenleving’ ....................................................
11 Buurtteams ‘Nieuwe stijl’: dichtbij en daadkrachtig! ................................................................. 13 Het uitgangspunt: de inwoner centraal ............................................................................... 13 Lessen uit onderzoek: wat vraagt dit van Assen?................................................................. 13 Herkenbare buurtteams met voldoende mandaat .............................................................. 14 Basisondersteuning: wat biedt het buurtteam straks? ........................................................ 15 Voordelen van buurtteams ‘Nieuwe stijl’ ............................................................................ 17 Terug naar de inwoner: wat merken zij? .............................................................................. 18 Uitvoering Buurtteams ‘Nieuwe stijl’ ........................................................................................ 19 Aanbestedingsprocedure .................................................................................................. 19 Maatschappelijk partnerschap en sturing ........................................................................... 20 Effecten op de gezamenlijke inkoop in NMD-verband en opdracht aan NMD-samenwerking ......
23 NMD-samenwerking .......................................................................................................... 23 Dekkend zorglandschap en zorgcontinuïteit ....................................................................... 24 Juridische effecten inwoner ..................................................................................................... 25 Organisatorische effecten buurtteams ‘Nieuwe stijl’ ................................................................ 28 Voor welke teams gaat de denkrichting iets betekenen ....................................................... 28 Personele mogelijkheden overgang naar het buurtteam ...................................................... 28 Advies voor Assen ............................................................................................................. 29 Financiële effecten .................................................................................................................. 30 Huidige financiële situatie ................................................................................................. 30 Financiële effecten van het denkmodel .............................................................................. 31 Samenvatting financieel overzicht......................................................................................
34 Strategische voor- en nadelen in beeld ..................................................................................... 35 Vervolg.................................................................................................................................... 37 Inhoudelijke aandachtspunten .......................................................................................... 37 Procesmatige aandachtspunten ........................................................................................ 38 Bijlage 1 Afbakening producten ................................................................................................ 39 Bijlage 2 Verantwoordelijkheden buurtteam ............................................................................. 42 Bijlage 3 Taakgerichte bekostiging ............................................................................................ 44 Bijlage 4 Waarom inkoop en geen subsidie ............................................................................... 45 Bijlage 5 Overzicht teams en personele mogelijkheden ............................................................. 46 Bijlage 6 Benodigde investeringen ............................................................................................
49 Bijlage 7 Risico’s ..................................................................................................................... 50 Bijlage 8 Overzicht betrokkenen ............................................................................................... 53 Bijlage 9 Afkortingen en begrippenlijst ...................................................................................... 54 Bronnenlijst ............................................................................................................................ 60 Bijdrage rapport ...................................................................................................................... 61
4
Inleiding Het Bestuursakkoord ‘Dichtbij en Daadkrachtig’ schetst hoe Assen er in 2030 uit moet zien: een stad waar mensen naar elkaar omkijken. Waar buren elkaar begroeten, even vragen hoe het gaat, en waar we samen een stapje extra zetten voor wie dat nodig heeft. Een stad waar het normaal is om elkaar te helpen, niet alleen vanuit professionele ondersteuning, maar juist ook door inwoners zelf. Als gemeente ondersteunen we initiatieven die vanuit de samenleving zelf ontstaan. We zorgen voor plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en samen iets kunnen betekenen voor hun buurt. Daarom willen we hulp en ondersteuning zoveel mogelijk dichtbij organiseren. Niet alles hoeft groot of ingewikkeld. Juist de kleinschalige voorzieningen in de wijk maken het verschil. Door middelen slim te bundelen, ontstaan er voorzieningen die echt aansluiten op wat mensen nodig hebben. Het draait om nabijheid, vertrouwen en het op tijd signaleren van hulpvragen, zodat problemen worden voorkomen of tijdig kunnen worden opgelost. In sommige wijken wordt al geëxperimenteerd met een nieuwe manier van werken. Minder regels, minder loketten en vooral: meer ruimte om samen te doen wat werkt. Mensen kunnen vaak meer dan ze denken, zeker als er wat ondersteuning beschikbaar is. Professionals zijn beschikbaar om te ondersteunen waar nodig, maar laten zoveel mogelijk de regie bij inwoners zelf.
In wijken waar mensen elkaar makkelijk vinden, groeit betrokkenheid. Door te zorgen voor ontmoetingsplekken bouwen we samen aan een sterke, zorgzame stad. Deze visie is vertaald in de uitgangspunten van het Programma Sociale Stad Assen. Daarin leggen we uit dat Assen een sociale stad wil zijn, waarin iedereen mee kan doen met zoveel mogelijk eigen regie. Die sociale stad is een inclusieve samenleving waarin inwoners worden ondersteund als ze in een kwetsbare situatie zitten en waar kinderen in stabiele gezinnen opgroeien. Wij vinden regelarm werken een belangrijk onderdeel van de sociale stad. Regelarm werken is nodig om de zorg toekomstbestendig te maken en hulp en ondersteuning voor en door inwoners en professionals dichtbij en daadkrachtig te organiseren. In 2024 heeft BMC in opdracht van de gemeente Assen een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden om invulling te geven aan bovenstaande visie van Assen: wat zijn mogelijkheden om ondersteuning aan inwoners regelarm en wijkgericht te organiseren? Uit het onderzoek kwam het scenario ‘Organiseren vanuit de samenleving’. Dit scenario zet de behoefte van inwoners en wijken centraal. Het beschrijft de samenhang tussen samenleving (inwoners en hun netwerken), het buurtteam en aanvullende hulp en ondersteuning. Voor een nadere toelichting en verdere uitwerking van de visie verwijzen we dan ook naar dit rapport.
Naar aanleiding van het onderzoek heeft het college bij besluit van 15 oktober 2024 besloten om: 1. Kennis te nemen van de rapportage ‘Onderzoek Regelarme Stad - Ondersteuning organiseren vanuit de samenleving’ van BMC; 2. Voorkeur uit te spreken richting het scenario ‘Organiseren vanuit de samenleving’; 3. Te verkennen of de overige NMD-gemeenten bereid zijn om (gezamenlijk) de beweging naar ‘Organiseren vanuit de samenleving’ te maken; 4. De juridische en financiële haalbaarheid van de beweging nader uit te laten werken; en 5. Een opdracht voor de ontwerpfase op te laten stellen en deze in Q1 van 2025 te besluitvorming voor te leggen aan het college. Opzet en resultaat onderzoek Het college heeft behoefte aan een nadere toelichting op de organisatorische, financiële en juridische gevolgen van de beweging ‘Organiseren vanuit de samenleving’. In dit rapport hebben we een denkrichting uitgewerkt. Op basis van de denkrichting schetst dit rapport een model voor het ontwerp van buurtteams ‘Nieuwe stijl’ voor Assen. 5
Om de gewenste inzichten te verkrijgen, hebben we gebruikgemaakt van de ervaringen van andere gemeenten. We spraken met de gemeenten Veendam, Groningen en Haarlem, en bestudeerden relevante documentatie van deze gemeenten. Deze informatie is aangevuld met stukken van de gemeente Hengelo. De combinatie van deze externe ervaringen, het rapport van BMC en de actuele situatie in Assen heeft geleid tot de denkrichting en de reikwijdte en uitgangspunten van de buurtteam ‘Nieuwe stijl’. Ook hebben we de adviesraden vroegtijdig gevraagd om advies uit te brengen over het rapport. Voordat we hier dieper op ingaan, schetsen we eerst kort enkele landelijke en lokale ontwikkelingen en trends binnen het sociaal domein. De beweging naar buurtteams ‘Nieuwe stijl’ staat immers niet op zichzelf.
6
Ontwikkelingen en trends Het sociaal domein is volop in ontwikkeling. In hoofdstuk 2 van het rapport ‘Onderzoek Regelarme Stad - Ondersteuning organiseren vanuit de samenleving’ schetst BMC al een beeld van deze (landelijke) ontwikkelingen. In dit hoofdstuk geven we een korte schets van de trends en kansen en we vermelden welke ontwikkelingen in Assen er al zijn.
Landelijke ontwikkelingen Diverse (landelijke) ontwikkelingen raken of beïnvloeden de manier waarop Assen (de dienstverlening in) het sociaal domein vormgeeft. Samengevat gaat het om de volgende punten: Decentralisaties 2015: Taken van het rijk zijn overgeheveld naar gemeenten, zodat de hulp en ondersteuning dicht bij huis te vinden is, snel, persoonlijk, effectief en met minder bureaucratie. Ook is de gedachte dat de eigen kracht, het sociale netwerk en de voorzieningen in de gemeente beter worden benut door inwoners; IZA: Dit akkoord heeft als doel om betaalbare en toegankelijke zorg te waarborgen door middel van domein overstijgende samenwerking en het investeren in het versterken van de sociale basis; GALA: Dit akkoord heeft als doel om een gezond en actief leven voor inwoners te stimuleren door middel van het versterken van de sociale basis; Hervormingsagenda Jeugd: Het versterken van de sociale en pedagogische basis van kinderen en gezinnen en het bieden van laagdrempelige hulp en ondersteuning in wijken; Richtinggevend kader toegang (van de VNG): De toegangen zijn ingericht volgens de drie waarden: dichtbij, integraal werken en hebben mandaat. Zowel de Hervormingsagenda Jeugd als het richtinggevend kader van de VNG richten zich op het versterken van lokale teams om de dienstverlening en ondersteuning aan inwoners.
Het achterliggende doel is dat de lokale teams nauwer gaan samenwerken met organisaties en maatschappelijke initiatieven zodat er meer een geïntegreerde aanpak van vragen en problemen ontstaat.
Trends Toename zorg en ondersteuning en stijgende kosten In Assen doen meer huishoudens een beroep op hulp en ondersteuning dan gemiddeld in Nederland en in vergelijking met vergelijkbare gemeenten. Er zijn veel huishoudens met meerdere voorzieningen en veel jongeren die Jeugdhulp nodig hebben. Het gebruik en de kosten van maatwerkvoorzieningen, vooral Wmo en Jeugdhulp, zijn toegenomen. Ook landelijk is sprake van toenemende kosten voor Jeugdhulp en Wmo. Gemeenten krijgen hier niet altijd genoeg budget voor van het rijk. Dubbele vergrijzing en de toenemende zorg- en ondersteuningsvraag Het aantal ouderen in Nederland neemt toe en ook de gemiddelde levensverwachting stijgt. Ook in Assen zal de groep oude ouderen de komende decennia (sterk) toenemen, wat leidt tot meer zorg- en ondersteuningsbehoeften. Ook het aantal mensen met ouderdomsziekten en chronische aandoeningen stijgt, en naar verwachting hebben in 2040 ruim een half miljoen Nederlanders dementie. Veel ouderen zullen zorg en ondersteuning nodig hebben. Tekorten personeel De arbeidsmarkt in de zorg en ondersteuning staat onder druk. In Assen, net als in de rest van het land, zijn er tekorten aan gekwalificeerd personeel in onder andere de wijkverpleging, de ggz, in de jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning.
Deze tekorten leiden tot langere wachttijden, hogere werkdruk voor bestaand personeel en belemmeringen in het bieden van passende hulp en ondersteuning. De dubbele vergrijzing versterkt dit probleem: terwijl de zorgvraag toeneemt, verlaat een groot deel van het zorgpersoneel de arbeidsmarkt vanwege 7
pensionering. Het werven en behouden van voldoende gekwalificeerde professionals is daarmee een grote uitdaging voor de komende jaren.
Potentiële kansen Verdere transformatie biedt mogelijkheden De oplopende kosten in het sociaal domein maken duidelijk dat verandering noodzakelijk is. Tegelijkertijd biedt deze ontwikkeling ook kansen om de ondersteuning structureel anders én toekomstgericht te organiseren. Door verder te transformeren kunnen we de ondersteuning betaalbaar en beschikbaar houden. Bovendien zorgt dit voor minder bureaucratie, waardoor administratieve lasten worden verminderd en medewerkers meer tijd kunnen besteden aan hun kerntaken. Dit verhoogt de efficiëntie en maakt het werk aantrekkelijker voor personeel, wat helpt bij het aantrekken en behouden van medewerkers. Investeren in de sociale basis heeft positieve effecten De ‘sociale basis’ als term is in opmars. Het is een verzamelterm voor de sociale basisinfrastructuur: collectieve voorzieningen, de sociale verbanden van mensen (al dan niet in buurten/wijken) en de informele zorg, hulp en initiatieven van mensen onderling. Uit onderzoek1 blijkt dat langdurig investeren in een sterke sociale basis de kans vergroot dat mensen meer naar elkaar omzien en daarmee een groter netwerk krijgen. Dit heeft uiteindelijk een dempende werking op toekomstige (zorg)kosten doordat de algehele gezondheid en welzijn van de bevolking verbetert.
Welke ontwikkelingen zijn er al in Assen? In Assen werken we al hard aan het versterken van de sociale basis. Als voorbeelden noemen we hier de ervaringen met wijkgericht werken, Mijn Buurt Assen, wijkuitvoeringsplannen en de proeftuin Assen-Oost. Deze ontwikkelingen en initiatieven laten zien hoe een sterke sociale basis en wijkgerichte aanpak bijdragen aan laagdrempelige, nabije en passende ondersteuning. Deze inzichten zijn van grote waarde voor de ontwikkeling van Buurtkracht Assen en vormen een belangrijke basis voor het toekomstbestendig organiseren van ondersteuning. Daarnaast geven de Leidende Principes vorm aan de basishouding in het sociaal domein richting inwoners die we na willen streven. De genoemde voorbeelden lichten we kort toe. Wijkgericht werken Wijkgericht werken is een manier van werken waarbij de wijk of buurt het uitgangspunt is. Deze aanpak speelt in op de specifieke kenmerken, behoeften en kansen van een wijk. Want geen wijk is hetzelfde. Door samen te werken met inwoners, maatschappelijke organisaties en professionals, ontstaat maatwerk op wijkniveau. In de wijk zijn veel informele netwerken actief, denk aan buren, familie, scholen, sportverenigingen, vrijwilligers, buurthuizen en online groepen. Deze vormen samen de sociale basis van een wijk.
Juist in deze vertrouwde omgeving ontstaat vaak al veel steun, op een manier die aansluit bij iemands gewone leven. Een sterke sociale basis helpt om problemen te voorkomen en maakt (duurdere) ondersteuning vaak minder nodig. In het bestuursakkoord is bewust gekozen voor de wijk als basis. Dit biedt een fundament om inwoners, juist ook mensen in een kwetsbare positie, te ondersteunen en te versterken. We willen bewoners actief betrekken en stimuleren om zelf initiatieven te nemen. Zo bouwen we aan levendige, sterke buurten waarin mensen elkaar kennen, helpen en waar duurzame netwerken ontstaan. Die netwerken vergroten de kwaliteit van leven. De wijkuitvoeringsplannen in Pittelo en Lariks zijn hier mooie voorbeelden van. https://www.movisie.nl/sites/default/files/2021-05/Sterke-beleidsinterventies-sterke-sociale-basisMovisie.pdf 1
8
Mijn Buurt Assen In Assen werken we al heel wat jaren, samen met Vaart Welzijn en Actium, aan groene, veilige en gezellige buurten in Assen. Deze samenwerking komt tot stand in Mijn Buurt Assen (MBA). MBA stimuleert inwoners in Assen om activiteiten te organiseren die voor meer contact, verbinding en leefbaarheid in de buurt zorgen. MBA en Buurtkracht Assen verhouden zich nauw tot elkaar. Het uiteindelijke doel is dat MBA en Buurtkracht Assen aanvullend en versterkend op elkaar aansluiten. Hoe dat in de praktijk eruit komt te zien zal later uitwijzen. Leidende Principes Binnen het sociaal domein wordt gewerkt volgens de Leidende Principes. Het belangrijkste uitgangspunt daarbij is dat de inwoner centraal wordt gesteld. Het streven is aansluiten bij wat de inwoner/het gezin nodig heeft. De Leidende Principes beginnen met een basishouding: de mind-set die wordt uitgedragen richting onze inwoners. De vier Leidende Principes zijn: werken volgens de bedoeling; de inwoner heeft regie; 1 gezin, 1 plan, 1 contactpersoon; wijkgericht werken. De Leidende Principes helpen het sociaal domein om kritisch te zijn op waarom we doen wat we doen en wat de bedoeling is van onze acties.
Het werken volgens de principes is passend en sturend voor de werkwijze binnen Buurtkracht Assen Proeftuin Assen-Oost In Assen-Oost is een verkenning uitgevoerd naar de mogelijkheden van een Zorgzame Buurt. ‘Zorgzame Buurten’ zijn buurten waarin bewoners, lokale organisaties en vrijwilligers samenwerken om een sterke sociale gemeenschap te vormen. Dit is een belangrijk beleidsdoel in het IZA-plan voor Drenthe: ‘Gezonde Marke’. Het doel is om inwoners te ondersteunen in hun zelfredzaamheid, preventief te werken aan gezondheid en welzijn, en zorg dichter bij huis te brengen. Hierdoor wordt de druk op de formele zorg verminderd en kunnen bewoners langer zelfstandig en in een prettige omgeving blijven wonen. In Assen wordt dit ondersteund via buurtteams en buurtcentra. Initiatieven zoals Assen Bloeit, Antjes Taverne en De Vermeer dragen bij aan deze visie door sociale samenhang en gemeenschapszin te stimuleren. Dit resulteert in buurten waar mensen meer naar elkaar omzien en waar hulp en ondersteuning laagdrempelig en toegankelijk is. Het doel van een zorgzame buurt in Assen-Oost, door middel van een proeftuin, is om de onderlinge samenhang en samenwerking tussen buurtbewoners (verder) te versterken en deze te koppelen aan toegankelijke ondersteuning. De start van deze proeftuin staat gepland voor september 2025.
De ervaringen die tijdens de proeftuin worden opgedaan, bieden waardevolle inzichten voor de implementatie van buurtteam ‘Nieuwe stijl’ voor Assen.
9
Transformatie door ‘Organiseren vanuit de samenleving’ De eerste stappen richting verandering zijn al gezet, onder andere door maatregelen en projecten die voortvloeien uit het Bestuursakkoord Dichtbij en Daadkrachtig en het Programma Sociale Stad Assen. Het rapport van BMC heeft een duidelijk voorkeursscenario opgeleverd. Nu is het tijd om die visie concreet te maken en door te vertalen naar de praktijk.
Waarom transformatie? De verandering die Assen wil, is meer dan een kleine aanpassing. Het gaat om een brede en stevige aanpak die nodig is om de ondersteuning aan inwoners toekomstbestendig te maken. Deze verandering is gebaseerd op zes belangrijke uitgangspunten:
Wijkgericht werken: Zoals eerder in dit rapport benoemt houdt wijkgericht werken in dat ondersteuning en dienstverlening worden afgestemd op de specifieke behoeften, kansen en kenmerken van de wijk en haar inwoners. Hierbij staat de leefwereld van inwoners en hun netwerken centraal. De inzet richt zich op het versterken van wat er al is: bestaande netwerken, voorzieningen en initiatieven in de wijk. Door aan te sluiten bij de bestaande infrastructuur en deze waar nodig te versterken, ontstaat een passende en toegankelijke ondersteuning, ingebed in het dagelijks leven van inwoners.
Preventief werken: We zetten in op het voorkomen of verminderen van problemen bij inwoners in het opgroeien, meedoen of zelfredzaam zijn. Doordat we preventie belangrijk vinden, worden niet alleen maatschappelijke doelen bereikt, maar wordt ook op de lange termijn kosten bespaard op zwaardere zorg en ondersteuning.
Normaliseren: Assen streeft naar een sociale, inclusieve stad waar iedereen erbij hoort, kan meedoen en zelfredzaam is. Vanuit de benaderingswijze positieve gezondheid, aangezien mensen meer zijn dan hun aandoening. Dit betekent dat de focus ligt op het versterken van de veerkracht en zelfredzaamheid van alle inwoners. Die inclusieve stad betekent ook dat inwoners met een beperking of hulpvraag zich gewaardeerd en volwaardig moeten voelen. Iedereen moet actief kunnen deelnemen aan het dagelijkse leven, zonder dat beperkingen als bijzonder worden gezien. Ondersteuning sluit zoveel mogelijk aan op het leven van de inwoners, zodat zij ondanks hun beperking kunnen blijven meedoen aan de maatschappij. De focus ligt op talenten en mogelijkheden. Ondersteuning wordt zoveel mogelijk binnen de eigen omgeving en sociale netwerk geboden. Dat vraagt ook iets van inwoners zelf, want normaliseren houdt ook in dat er een bredere acceptatie nodig is dat het leven nou eenmaal hobbels kent. En dat niet voor elke hobbel een professional de oplossing is.
Kosten beheersen: Om de duurzaamheid en de toegankelijkheid van ondersteuning vanuit de Wmo en Jeugdwet te kunnen waarborgen is het essentieel om de kosten te beheersen. Alleen door het beheersen van de kosten, kunnen we ervoor zorgen dat iedereen die ondersteuning nodig heeft, deze ook daadwerkelijk kan krijgen. Dit betekent dat we efficiënter en effectiever moeten werken, zonder in te leveren op de kwaliteit van de ondersteuning. Het beheersen van de kosten draagt tevens bij aan het voorkomen van financiële tekorten op de lange termijn. Dit zorgt voor een stabiele en betrouwbare basis waarop we kunnen voortbouwen, zodat toekomstige generaties ook kunnen rekenen op adequate ondersteuning en zorg.
Bureaucratie verminderen: Door administratieve lasten te verlagen, kunnen zorgverleners meer tijd besteden aan het bieden van ondersteuning, wat leidt tot betere en snellere hulpverlening. Minder complexe procedures en papierwerk zorgen ervoor dat inwoners sneller hulp krijgen. Dit bespaart kosten, waardoor meer middelen naar directe zorg kunnen gaan en de kwaliteit van de dienstverlening verbetert. Zo houden we de zorg 10
beschikbaar voor wie die écht nodig heeft en dragen we bij aan een toekomstbestendig zorgstelsel. Tot slot zorgt minder bureaucratie voor een meer menselijke benadering van hulp en ondersteuning, gericht op de behoeften van inwoners.
Duurzaam samenwerken en maatschappelijk partnerschap: Het aflopen van de huidige contracten voor Wmo, Jeugdhulp en Welzijn biedt een uitgelezen kans om nieuwe, duurzame afspraken te maken. We willen strategisch samenwerken aan gedeelde doelen en kiezen er daarom bewust voor om met een kleiner aantal aanbieders te werken. Binnen dit maatschappelijk partnerschap nemen we samen verantwoordelijkheid voor zowel de inhoud als de betaalbaarheid van het sociaal domein. Deze gerichte samenwerking met een kleiner aantal aanbieders stelt ons in staat om de kwaliteit scherper te bewaken en misbruik en ondermijning te voorkomen. Met deze partners investeren we stevig in het versterken van de sociale basis en in toegankelijke ondersteuning via buurtteams, zodat inwoners sneller, dichterbij en op het juiste moment geholpen kunnen worden.
Transformatie door ‘Organiseren vanuit de samenleving’ Een rode draad in het rapport van BMC is dat de inwoner in de wijk het vertrekpunt is. Inwoners moeten een veel belangrijkere rol krijgen in het vormgeven van ondersteuning. Deze benadering wordt omschreven als ‘Organiseren vanuit de samenleving’. Het betekent dat we niet langer vertrekken vanuit regels en systemen, maar vanuit de leefwereld van mensen. De kernvraag hierin is: wat heeft deze inwoner, in deze situatie en met dit netwerk nodig? En hoe kunnen we onze ondersteuning en netwerken daar zo op inrichten dat ze écht helpen? De uitvoering ligt bij wijkgerichte buurtteams die zichtbaar en bereikbaar zijn, de buurt goed kennen en integraal kunnen werken. Waar nodig gebeurt dit in samenwerking met andere partijen. Maar de essentie blijft altijd hetzelfde: het draait niet om het systeem, het draait om de mensen in de wijk. Dit nieuwe model kent 3 onderdelen: 1. Samenleving en sociale basis 2. Basisondersteuning door buurtteams 3. Aanvullende hulp en ondersteuning Basisondersteuning door buurtteams Inwoners kunnen dicht bij huis terecht voor ontmoeting, informatie, advies en hulp. Hebben inwoners een (hulp)vraag, een idee voor een initiatief of willen ze deelnemen aan een activiteit, dan kunnen ze hiervoor terecht in hun eigen wijk, bijvoorbeeld in een wijkcentrum.
Het buurtteam staat nauw in verbinding met de ontmoetingsplek in iedere wijk om vragen van inwoners snel op te (kunnen) pakken. Deze plek in de wijk kan op deze manier ook onderdeel zijn/worden van het netwerk in de wijk en versterkt de binnenste cirkel uit het figuur (sociale basis). Naast de plek in de wijk staat het buurtteam nauw in verbinding met vindplekken, zoals het onderwijs en de huisarts. Hier komen allerlei signalen (en potentiële hulpvragen) aan het 11
licht. De aansluiting met deze vindplekken zorgt ervoor dat hulpvragen snel worden gesignaleerd en dat direct de juiste vervolgstappen worden gezet. Voor inwoners voor wie de sociale basis niet voldoende is, organiseert de gemeente basisondersteuning, zoveel mogelijk in de eigen wijk. De basisondersteuning wordt geboden door het buurtteam in samenwerking met de andere partijen. Buurtteams spelen een cruciale rol: inwoners kunnen zich op één plek melden met vragen over bijvoorbeeld opvoeden, schulden, eenzaamheid of verslaving. Het buurtteam beantwoordt vragen en biedt ondersteuning waar mogelijk en verwijst indien nodig door naar andere instanties. Daarbij willen we dat het buurtteam werkt volgens de Leidende Principes zoals we die nu ook al binnen het sociaal domein kennen. Deze principes helpen om altijd te handelen vanuit wat inwoners echt nodig hebben. Deze principes zijn geen losse richtlijnen, maar vormen samen een basishouding die zichtbaar moet zijn in elk contact. Ze zorgen ervoor dat inwoners zich gezien en gesteund voelen, niet van het kastje naar de muur worden gestuurd en zelf zoveel mogelijk de regie houden. Een inwoner hoeft zijn verhaal maar één keer te doen, krijgt een vast aanspreekpunt, en de ondersteuning sluit aan bij zijn of haar eigen kracht en netwerk.
Een belangrijk hulpmiddel hierbij is de omgekeerde toets: in plaats van te starten vanuit regels of bestaande voorzieningen, beginnen we bij de vraag: wat heeft deze inwoner, in deze situatie, met dit netwerk nodig? Van daaruit zoeken we samen naar de best passende oplossing binnen het eigen netwerk, de wijk of via professionele hulp is. Dit zorgt voor beter passende en effectievere ondersteuning. Aanvullende hulp en ondersteuning Wanneer ondersteuning vanuit de sociale basis en de basisondersteuning door buurtteams onvoldoende blijkt, blijft professionele ondersteuning in de vorm van maatwerkvoorzieningen mogelijk. Het gaat hier om de specialistische en individuele ondersteuning op het gebied van Wmo en Jeugdhulp, schuldhulpverlening, budgetbeheer en bewindvoering.
12
Buurtteams ‘Nieuwe stijl’: dichtbij en daadkrachtig! Waar we als gemeente de meeste invloed op hebben, is hoe de basisondersteuning door de buurtteams georganiseerd is. En dat kan en moet beter in Assen. In dit hoofdstuk geven we een schets van hoe dit eruit kan komen te zien. Hierbij moet vermeld worden dat de denkrichting nog kan wijzigen of verder aangescherpt kan worden, op basis van gesprekken met inwoners, zorgaanbieders en welzijnsorganisaties (door middel van een dialooggerichte aanbesteding, zie volgend hoofdstuk).
Het uitgangspunt: de inwoner centraal Inwoners weten als geen ander wat er speelt in hun eigen leven, buurt of wijk. Toch hebben zij nu nog weinig invloed op hoe hulp en ondersteuning worden ingericht. Hierdoor sluit het huidige aanbod niet altijd aan op de daadwerkelijke behoeften van inwoners of de specifieke kenmerken van een wijk. In de toekomstige buurtteams willen we dat inwoners een actieve en betekenisvolle rol krijgen. Hierin worden goede ervaringen opgedaan door initiatieven zoals Proeftuin Assen-Oost, De Vermeer en Antjes Taverne. Ze worden niet alleen gehoord, maar denken en doen ook écht mee. Dat geven we vorm op verschillende manieren: Samen ontwerpen: In bijeenkomsten denken inwoners, vrijwilligers, informele netwerken en bewonersinitiatieven actief mee over plannen en keuzes binnen hun wijk. Zij krijgen ruimte en een stem. Nog een stap verder is dat zij samen met professionals nieuwe werkwijzen of voorzieningen ontwikkelen gebaseerd op hun eigen ervaringen en ideeën. De proeftuin Assen-Oost biedt waardevolle ervaringen die we kunnen benutten bij het vormgeven van de samenwerking. We monitoren de resultaten en ervaringen van inwoners en het doorvoeren van verbeteringen in de proeftuin.
Ervaringsdeskundigen, vrijwilligers en inwoners: In het buurtteam zetten we ervaringsdeskundigen en vrijwilligers in die, vanuit hun eigen ervaringen, anderen kunnen helpen en de stem van inwoners versterken. Ook vanuit de benadering van positieve gezondheid weten we dat mensen ondanks problemen in één levensdomein (bijvoorbeeld inkomen of gezondheid) op andere domeinen vaak nog veel kunnen betekenen voor zichzelf en anderen. Deze kracht willen we actief benutten in de buurtteams. Samenwerking stimuleren: Het buurtteam stimuleert projecten waarin inwoners en maatschappelijke organisaties samenwerken en sluit daarbij vooral aan bij bestaande inwonersinitiatieven.
Lessen uit onderzoek: wat vraagt dit van Assen? Onlangs is er onderzoek gedaan naar hoe de (digitale) toegang in Assen is geregeld en door inwoners en ketenpartners wordt ervaren2. In het rapport worden een aantal belangrijke bevindingen genoemd om de toegang tot zorg en ondersteuning te verbeteren, waaronder: Nabijheid en toegankelijkheid van buurtteams moeten beter geborgd worden. Toegankelijkheid is een cruciale factor in de effectiviteit van lokale teams; Verbetering van samenwerking met zorgaanbieders. Om de toegang tot zorg en welzijn effectiever te maken, is betere samenwerking binnen het zorglandschap nodig; Faciliteren van brede buurtteams met integrale expertise. Dit zorgt ervoor dat inwoners sneller bij de juiste hulpverlener terechtkomen en dat er beter wordt samengewerkt over domeinen heen. Het belang van sterke lokale teams Het hebben van sterke lokale teams is niet iets wat we alleen in Assen belangrijk vinden. In 2024 heeft de VNG een Richtinggevend Kader gepubliceerd om overzicht te bieden 2
Rapport Verkenning van de Toegang gemeente Assen Q1 2025
13
waar gemeenten in hun opdrachtgevende rol voor aan de lat staan als het gaat om de toegang en lokale teams. De VNG heeft het over krachtige en goed bereikbare lokale teams. Deze teams die aanwezig zijn op plekken waar inwoners van nature komen, direct hulp bieden en, als nodig, schakelen met gemeentelijke afdelingen, collectieve voorzieningen en aanvullende expertise. De teams vormen voor inwoners het vertrouwde gezicht en blijven aanspreekpunt zo lang als nodig. De VNG vat het samen in de volgende drie waarden: dat gemeentelijke toegang en lokale teams 1) dichtbij zijn, 2) integraal werken, en 3) met mandaat.
Herkenbare buurtteams met voldoende mandaat We willen in heel Assen heel graag herkenbare buurtteams, met eenzelfde visie, eenduidige uitstraling en benaderingswijze. Ieder buurtteam moet makkelijk vindbaar en bereikbaar zijn in de eigen wijk of buurt. Inwoners kunnen hier terecht met hun vragen, voor een luisterend oor of gewoon een goed gesprek. Contact leggen met het buurtteam moet eenvoudig zijn: binnenlopen, bellen of appen. Alle toegang (zowel fysiek als digitaal) tot het sociaal domein willen we via het buurtteam laten lopen. Dit betekent dat het buurtteam het eerste aanspreekpunt wordt voor inwoners met vragen of ondersteunings-behoeften op het gebied van Welzijn, Wmo, Jeugdwet en Bestaanszekerheid. Hiermee ontstaat één brede en sterke toegang tot ondersteuning, die integraliteit en overzicht bevordert en versnippering tegengaat. We willen dat inwoners door het buurtteam warm worden verwelkomd, herkend worden als buurtbewoner en geholpen worden op basis van vertrouwen. We stellen voor om Assen te zien als één werkgebied waarin minimaal zes buurtteams actief zijn. Deze teams werken vanuit een gedeelde visie en hanteren eenzelfde benaderingswijze richting inwoners. Dit sluit aan bij de buurtteams van Vaart Welzijn die nu al in de stad aanwezig zijn en zorgt voor samenhang en continuïteit in de ondersteuning.
De samenstelling van het buurtteam en het aanbod van ondersteuning kan daarbij per wijk, op basis van de demografie en de ondersteuningsbehoefte van de wijk, verschillen. Huisvesting Daarvoor is passende huisvesting van cruciaal belang. Geïnspireerd door het concept ‘Huizen van de Wijk’, zoals toegepast in Haarlem, zou er per wijk één of meerdere locaties voor het buurtteam moeten zijn. Dit betreffen fysieke locaties in de wijken en ook een digitale omgeving. Deze plekken fungeren als herkenbare toegangspoort tot ondersteuning en dragen bij aan de versterking van de sociale basis van inwoners. Idealiter heeft elk buurtteam een eigen ‘huis van de wijk’, waar inwoners terecht kunnen voor ondersteuning, activiteiten en ontmoeting. En zijn er daarnaast op termijn op buurtniveau buurtkamers beschikbaar, waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten en deelnemen aan diverse activiteiten. En ook op andere plekken (zoals scholen en sportverenigingen) zouden de professionals van de buurtteams zichtbaar moeten zijn, afgestemd op de verschillen in wensen en behoeften per wijk of buurt. Deze structuur zorgt ervoor dat ondersteuning en sociale interacties laagdrempelig en voor inwoners dichtbij huis georganiseerd kunnen worden.
Samenvattend kan gezegd worden dat passende en toegankelijke huisvesting een belangrijke randvoorwaarde is voor het versterken van de sociale basis, het effectief kunnen functioneren van het buurtteam en het kunnen bieden van de basisondersteuning door het buurtteam.
14
Voldoende mandaat In de buurtteams ‘Nieuwe stijl’ zitten professionals op het gebied van welzijn, Wmo, Jeugdhulp en bestaanszekerheid. De buurtteams worden steviger gepositioneerd aan de voorkant en krijgen als taak verbindingen te leggen met vrijwilligersorganisaties en -initiatieven en laagdrempelige, collectieve ondersteuningsvormen in de wijken, buurten of stad. Het doel is op termijn ook domeinoverstijgend samen te werken met organisaties die actief zijn binnen de Wet Langdurige Zorg (WLZ) en de Zorgverzekeringswet (Zvw). In het Rapport Verkenning van de Toegang wordt geconstateerd dat momenteel hulpvragen regelmatig leiden tot individuele indicaties, in plaats dat er verwezen wordt naar beschikbare collectieve en algemene voorzieningen. Het voorliggend veld wordt onvoldoende benut. Door de buurtteams het mandaat te geven om direct passende ondersteuning te bieden en het mogen indiceren van bepaalde maatwerkvoorzieningen worden veel langdurende processen en administratieve rompslomp voorkomen.
Basisondersteuning: wat biedt het buurtteam straks? In de nieuwe situatie bouwen buurtteams actief mee aan het realiseren van zorgzame buurten. We willen gemeenschappen realiseren waarin bewoners actief betrokken zijn bij elkaars welzijn. In een zorgzame buurt helpen mensen elkaar, zijn ze attent op de behoeften van hun buren en werken ze samen om een ondersteunende en veilige woon- en leefomgeving te creëren. Naast dat het buurtteam zich gaat inzetten op het verbinden van vraag en aanbod van vrijwillige hulp van inwoners aan elkaar (het stimuleren en faciliteiten van een zorgzame buurt) gaan ze basisondersteuning bieden. De basisondersteuning door het buurtteam is wijkgericht en bestaat uit twee vormen: individuele ondersteuning vanuit het buurtteam en groepsgerichte ondersteuning in de wijk. Inwoners kunnen een beroep doen op het buurtteam wanneer zij er met hulp uit hun eigen netwerk of de sociale basis niet uitkomen. Het buurtteam bekijkt dan of er basisondersteuning nodig is. Onder basisondersteuning verstaan we een breed pakket aan ondersteuning: van welzijnsactiviteiten tot hulp vanuit de Wmo en Jeugdwet, en toegang tot regelingen rond bestaanszekerheid. Waar deze ondersteuning nu nog versnipperd is over verschillende organisaties, brengen we dit samen in de buurtteams. Door deze bundeling ontstaan sterke samenwerkingen waar inwoners direct van profiteren.
In bijlage 2 staat een uitwerking van taken en verantwoordelijkheden die we willen beleggen binnen de buurtteams ‘Nieuwe stijl’. Van onderstaande huidige voorzieningen kan het budget gebruikt voor de ontwikkeling van de buurtteams ‘Nieuwe stijl’ en de basisondersteuning die zij bieden Welzijnsactiviteiten
Wmo: o ambulante begeleiding o dagbesteding o kortdurend verblijf
Jeugd o ambulante (gezins-)begeleiding o ambulante (gezins-)behandeling o ambulante behandeling GGZ + medicatiecontrole o dagbesteding
15
Bestaanszekerheid o preventie o het bieden van lichte ondersteuning bij financiën en schulden o toegang tot financiële ondersteuning
In bijlage 1 staat een uitgebreid overzicht van de producten, voorzieningen en (welzijn)sopdrachten die we willen onderbrengen bij de toekomstige buurtteams. Het buurtteam ‘Nieuwe stijl’ organiseert ondersteuning zonder indicatie in en met de wijk. We willen hiermee een dekkend en aansluitend palet aan laagdrempelige en toegankelijke ondersteuning bieden. De hierboven genoemde voorzieningen en ondersteuning (volledig overzicht in bijlage 1) bieden dit dekkend landschap en lenen zich er goed voor om indicatieloos aan te bieden. Het gaat om de lichtere vormen van ondersteuning uit het klassieke aanbod vanuit de Jeugdwet en Wmo. Verbreding scope Uit gesprekken met andere gemeenten blijkt dat ook de zwaardere vormen van begeleiding en deels behandeling indicatieloos als basisondersteuning kunnen worden aangeboden. Daarom wijkt de scope voor het inkoopmodel af van de scope zoals vermeld in BMC-rapport. Redenen voor het verbreden van de scope zijn: Voorkomen van hiaten in ondersteuning: het uitsluiten van bepaalde begeleidings- en behandelingsvormen uit de basisondersteuning kan leiden tot hiaten, waardoor inwoners mogelijk niet de juiste hulp ontvangen. Dit vermindert de effectiviteit van de basisondersteuning.
Zorgcontinuïteit en flexibiliteit: ondersteuning verloopt vaak geleidelijk, waarbij inwoners soms van lichte naar zwaardere hulp opschalen en afschalen Door producten buiten de scope te houden, creëren we scheidslijnen die de continuïteit en de samenhang van de ondersteuning verstoren. Dit kan ertoe leiden dat inwoners onnodig moeten schakelen tussen verschillende vorm van hulp of ondersteuning, wat verwarrend en inefficiënt kan zijn. Financiële prikkels en preventie: het uitsluiten van zwaardere ondersteuning kan financiële prikkels creëren bij de partij die de opdracht krijgt om sneller door te verwijzen naar maatwerkvoorzieningen. Dit belemmert de beweging richting lichtere en preventievere ondersteuning. De focus verschuift van ‘zorgen voor mensen’ naar ‘ondersteunen van mensen’. Deze verschuiving sluit aan bij de uitgangspunten van de Wmo en een samenleving waarin we naar elkaar omzien. Ook het welzijnswerk past hierbij. Welzijnswerk richt zich op preventie en het vroeg signaleren en beperken van problemen bij inwoners. We willen jeugdigen en volwassenen namelijk vroeg, laagdrempelig en in hun directe leefomgeving ondersteunen, om zwaardere vormen van ondersteuning (met indicatie) waar mogelijk te voorkomen.
Daarbij moet worden opgemerkt dat bovenstaande opsomming en ook bijlage 1 als doel heeft om in dit stadium aan te duiden welke budgetten wij voor ogen hebben om te gebruiken voor de ontwikkeling van de buurtteams ‘Nieuwe stijl’ en de basisondersteuning die zij bieden. De exacte invulling kan wijzigen of verder aangescherpt kan worden op basis van gesprekken met inwoners, zorgaanbieders en welzijnsorganisaties (door middel van een dialooggerichte aanbesteding, zie volgend hoofdstuk). Maatwerkvoorzieningen Wmo en Jeugdwet Voor sommige vormen van ondersteuning blijft een indicatie nodig. De nieuwe buurtteams hebben hierbij een doorverwijzende rol richting de gemeente. Er zijn ook een aantal maatwerkvoorzieningen waar we de indicatie bevoegdheid willen onderbrengen bij de nieuwe 16
buurtteams. Het gaat hierbij om voorzieningen waarbij de omgeving en voorliggende voorzieningen in samenhang moeten worden bekeken. Dit zijn: Wmo-voorzieningen als hulp bij het huishouden en collectief vervoer (taxipas) Jeugdhulp-voorzieningen als vaktherapie, gespecialiseerde (gezins)begeleiding/behandeling te indiceren. Het mandaat van het buurtteam reikt niet tot het inzetten van hulp en ondersteuning op het gebied van: Wmo: beschermd wonen, thuiswonen+, begeleid kamerwonen of hulpmiddelen voor wonen, vervoer of rolstoelen; Jeugd: dyslexie, vormen van verblijf, dagbehandeling (MOC/KDC), gespecialiseerd casemanagement, jeugdbescherming en -reclassering (of andere vormen van Jeugdhulp die vermeld staan op de AMvB zorgvormenlijst). Deze vormen van ondersteuning worden nog door de gemeente geïndiceerd. Daarbij is wel de insteek dat de inwoner, als hij/zij met een dergelijke hulpvraag bij het buurtteam aanklopt, in de wijk wordt geholpen. De consulent van de gemeente wordt warm bijgehaald en de medewerker uit het buurtteam blijft betrokken bij de inwoner. Hoe de samenwerking tussen de buurtteams ‘Nieuwe stijl’ en de medewerkers van de gemeente vorm moet krijgen, zal onderdeel uitmaken van het vervolgproces. Daarbij zal onder andere gekeken worden hoe de veiligheidsketen (rondom jeugdigen en gezinnen) gewaarborgd wordt.
Voordelen van buurtteams ‘Nieuwe stijl’ Snellere en eenvoudiger toegang tot de juiste hulp of ondersteuning Inwoners kunnen zich direct bij het buurtteam melden voor ondersteuning, zonder eerst een indicatie van de gemeente nodig te hebben. Dit zorgt ervoor dat hulp sneller beschikbaar is en flexibel kan worden ingezet, afgestemd op de specifieke behoeften van de inwoners. Als er tijdelijk zwaardere hulp nodig is, kan dat direct geregeld worden, en als het weer beter gaat, kan de hulp eenvoudig worden afgeschaald. Door een goede samenwerking en ontschotting tussen zorgaanbieders voor zowel jeugdigen als volwassenen verloopt de overgang tussen Jeugdhulp en Wmo soepeler. Dit draagt bij aan een continuïteit van ondersteuning en maakt het mogelijk om snel en effectief in te spelen op veranderende situaties en behoeften van de inwoners. Bereikbaarheid buurtteams Buurtteams zijn makkelijk bereikbaar en goed verbonden met de gemeenschap, wat zorgt voor betere vraagverheldering en snellere signalering van problemen. Ze zijn aanwezig op plekken waar inwoners in hun dagelijkse leven komen, zoals scholen en wijkcentra, wat de toegankelijkheid van ondersteuning vergroot. Daarnaast kan het aanbod van ondersteuning makkelijker afgestemd worden op de behoeften van inwoners en wijken.
Integrale aanpak Buurtteams werken met een brede blik en bieden ondersteuning waarbij inwoners met één vaste professional kunnen samenwerken. Deze integrale aanpak voorkomt dubbel werk en zorgt dat we efficiënter gebruik maken van middelen, wat kan leiden tot kostenbesparingen. Bovendien worden voorzieningen beter op elkaar afgestemd, zodat hulp meer samenhangend en gericht is op wat de inwoners echt nodig hebben. Het samenbrengen van verschillende perspectieven en expertisegebieden kan leiden tot innovatieve oplossingen die anders misschien niet zouden zijn bedacht. Efficiëntie en samenwerking Professionals in buurtteams hebben het mandaat om domein overstijgend te werken, wat de samenwerking en efficiëntie bevordert. Een efficiënte werkwijze en gecoördineerde samenwerking maken het mogelijk om sneller en eenvoudiger de juiste hulp te bieden, 17
zonder onnodige vertragingen of bureaucratische belemmeringen. Dit maakt werken in het sociaal domein ook aantrekkelijker en zorgt dat er genoeg gekwalificeerde mensen zijn om ondersteuning te bieden die nodig is.
Terug naar de inwoner: wat merken zij? Inwoners hoeven straks niet meer van loket naar loket. Ze worden niet meer doorverwezen, opnieuw bevraagd of beoordeeld aan de hand van vaste indicatiecriteria. Er is één team in de buurt waar je naartoe kunt of dat naar jou toekomt. Een vertrouwd gezicht dat luistert, meedenkt en direct kan handelen. Geen lange formulieren of ingewikkelde indicaties, maar iemand die ziet wat er speelt in de straat, de klas of achter de voordeur en die mag doen wat nodig is, zonder eerst toestemming van de gemeente te vragen. Voor de inwoner betekent dit vooral: minder gedoe, meer menselijkheid. En meer zeggenschap. Inwoners krijgen een volwaardige rol binnen het buurtteam. Niet langer wordt er voor hen besloten, maar met hen ontwikkeld en samengewerkt. Kort samengevat verandert het volgende voor de inwoner: Onderdeel Huidige situatie Buurtteams ‘Nieuwe stijl’ Toegang tot Meerdere loketten voor Eén team per wijk als vaste hulp verschillende hulpvragen, vaak toegang, direct aanspreekbaar, doorverwijzingen. minder doorverwijzingen. Locatie en Niet overal herkenbare of Herkenbare, laagdrempelige bereikbaarheid toegankelijke plekken in de wijk. buurtlocaties; ook inzet op telefonische en digitale bereikbaarheid.
Werkwijze en Verschillende organisaties, Bundeling van welzijn, Wmo, ondersteuning versnipperd aanbod, meer focus op Jeugdhulp en bestaanszekerheid maatwerkvoorzieningen. in één team waarbij een geïntegreerde aanpak centraal staat (van uit één gezin, één plan): brede basisondersteuning. Rol van Beperkte betrokkenheid van Inwoners denken mee, doen mee inwoners inwoners bij inrichting en uitvoering en helpen mee vormgeven; inzet van hulp. ervaringsdeskundigen. Samenwerking Samenwerking tussen organisaties Nauwe samenwerking met met partners is niet altijd integraal of soepel. Veel informele netwerken, aanbieders (300+). zorgaanbieders en vrijwilligersinitiatieven. Minder aanbieders. Professionele Professionals werken vanuit eigen Multidisciplinaire teams met inzet organisatie en domein. brede expertise, zichtbaar en actief in de wijk. Mandaat en Beslissingen vaak centraal Teams krijgen meer mandaat om beslissingsgenomen, beperkte ruimte voor zelf ondersteuning toe te wijzen bevoegdheid eigen oordeel. zonder centrale goedkeuring. Administratieve Veel regels, formulieren en Minder bureaucratie, regelarm lasten indicatieprocedures. werken, inzet op vertrouwen en snel handelen. Toegang tot Collectieve voorzieningen worden Buurtteam wijst direct toe aan collectieve beperkt ingezet, veel focus op collectieve ondersteuning waar voorzieningen individuele trajecten. passend.
Continuïteit en Verschillende aanspreekpunten, niet Vast team per wijk zorgt voor herkenbaarheid altijd bekend of vertrouwd voor continuïteit, herkenbaarheid en inwoners. nabijheid voor inwoners. 18
Uitvoering Buurtteams ‘Nieuwe stijl’ In het vorige hoofdstuk hebben we een schets gegeven van de buurtteams ‘Nieuwe stijl’: waar inwoners terecht kunnen met hun vragen. Daarnaast hebben we uitgelegd dat we onder de basisondersteuning een breed pakket ondersteuning verstaan: van welzijnsactiviteiten tot hulp op basis van de Wmo en Jeugdwet en toegang tot regelingen rond bestaanszekerheid. BMC geeft in hoofdstuk 5 van het rapport ‘Onderzoek Regelarme Stad - Ondersteuning organiseren vanuit de samenleving’ al aan dat dat voor de hand ligt om de partij, die de gezamenlijke opdracht voor Welzijn, Wmo, Jeugdhulp en de toegang tot bestaanszekerheid gaat uitvoeren, te bekostigen met één integraal budget (taakgerichte bekostiging). De gemeenten waar we mee in gesprek zijn geweest hebben de gewenste transformatie ook allemaal gekoppeld aan een taakgerichte bekostiging. Een nadere uitleg hierover staat in bijlage 3. Hieronder gaan we in op de aanbestedingsprocedure en waarom inkoop wordt geadviseerd. Tevens gaan we in op maatschappelijk partnerschap3 en sturing.
Aanbestedingsprocedure We willen in Assen samenwerken met zorgaanbieders en welzijnsorganisaties die de buurtteams ‘Nieuwe stijl’ en de basisondersteuning in Assen ondersteunen, onderschrijven en actief willen meehelpen opbouwen. Assen wil hiertoe met belangrijke partijen binnen het sociaal domein een maatschappelijk partnerschap aangaan, waarin we gezamenlijk de ontwikkeling en uitrol van buurtteams ‘Nieuwe stijl’ vormgeven. Om te bepalen op welke manier we de markt het beste kunnen benaderen, voeren we eerst marktconsultaties uit. De uitkomsten van deze consultaties geven richting aan de aanbestedingsstrategie. Op basis daarvan wordt duidelijk welke procedure het meest passend is voor dit complexe vraagstuk. Een dialooggerichte aanbesteding kan daarbij een mogelijke optie zijn, afhankelijk van de inzichten die uit de marktconsultatie naar voren komen. In gesprekken met andere gemeenten is naar voren gekomen dat een dialooggerichte aanpak voordelen biedt bij complexe trajecten waarbij nog niet alles vooraf vastligt, en waar ruimte nodig is voor innovatie en gezamenlijk ontwerp. Dit geldt ook voor het vervolgtraject van Buurtkracht Assen. Een dialooggerichte aanbesteding is een procedure waarbij de gemeente en potentiële opdrachtnemers (zoals zorg- en welzijnsorganisaties) met elkaar in gesprek gaan om gezamenlijk tot een passende invulling van de opdracht te komen.
Mocht deze aanbestedingsvorm geschikt blijken, dan ziet het proces er in hoofdlijnen als volgt uit: 1. Voorbereiding: de gemeente stelt een voorlopig programma van eisen op en selecteert partijen voor deelname aan de dialoog; 2. Dialoogfase: geselecteerde partijen gaan met de gemeente in gesprek om ideeën, oplossingen en aandachtspunten uit te wisselen en het programma van eisen verder te verfijnen; 3. Indiening offertes: partijen dienen op basis van de uitkomsten hun definitieve offertes in; 4. Beoordeling en gunning: de gemeente beoordeelt de offertes en gunt de opdracht aan de partij die het beste aansluit bij de doelen van Assen. Het doel is om tot een aanbestedingsaanpak te komen die recht doet aan de inhoudelijke ambities en de gewenste samenwerking met de partijen in het veld. De marktconsultatie speelt hierin een centrale rol.
3
https://www.movisie.nl/artikel/maatschappelijk-partnerschap-draagt-aan-succes-sociaal-domein
19
Het advies vanuit afdeling Inkoop luidt, in lijn met het rapport van BMC ‘Onderzoek Regelarme Stad - Ondersteuning organiseren vanuit de samenleving’, om een samenwerking met één partij of enkele partijen aan te gaan in de vorm van een overheidsopdracht (inkoop). In bijlage 4 staat nader toegelicht waarom inkoop wordt geadviseerd. Opdrachtnemer in de vorm van een consortium? De opdracht die Assen op de markt wil zetten is omvangrijk in verschillende opzichten. Denk aan de grootte van de opdracht (Welzijn, Wmo, Jeugdhulp en toegang tot bestaanszekerheid), verschillende doelgroepen (jeugdigen en volwassenen), en de mate van innovatie en transformatie. Het is daarom goed voor te stellen dat de partij die de opdracht krijgt een consortium betreft. Dit zien we ook terug bij de gemeenten die we hebben gesproken in het kader van dit onderzoek. Bij een consortium gaat het om een samenwerkingsverband van meerdere organisaties, bedrijven of instellingen die gezamenlijk het doel willen realiseren. De leden van een consortium bundelen hun middelen, kennis en expertise om een gemeenschappelijk doel te bereiken dat ze individueel moeilijker of niet zouden kunnen realiseren. Daarnaast is het consortium het aanspreekpunt voor het gemeentelijk accountmanagement.