3. Bestandsanalyse Bartels
Tekst van het document
De samenwerking met Werk in Zicht verloopt goed, maar het onderhouden van de contacten is wel tijdrovend en intensief door de frequente overleggen. Over het algemeen beoordelen de geraadpleegde cliënten de aan hen geboden ondersteuning of hulp door het Werkplein als positief. Een aantal aspecten aan deze hulp of ondersteuning vinden de
25
Dit is een landelijke trend, zie bijvoorbeeld: Bureau Bartels (2022).
24
respondenten vooral fijn. Zo benadrukten een aantal dat het proces naar werk toe hen goed beviel, bijvoorbeeld door het delen van vacatures en doordat er gezocht wordt naar werk dat past bij de cliënt. Verder spreekt de houding van de medewerkers van het Werkplein deze respondenten aan. Ze vinden het onder andere fijn dat de medewerkers naar hen luisteren, oplossingsgericht met hen meedenken en hen aanmoedigen om dingen te proberen. “Ik vond het vooral fijn dat ze een luisterend oor hebben gehad, dingen hebben uitgelegd en meedachten in oplossingen.” – Cliënt wettelijk arbeidsbeperkt “De hulp van het Werkplein heeft mij een baan opgeleverd. Het Werkplein heeft in heel veel dingen geholpen. Ik
heb zo toch de stap gezet om te werken, terwijl ik er eerst negatief naar keek. Ik ben geholpen met het starten van een opleiding en cursussen en ik heb mijn rijbewijs gehaald.” – Cliënt wettelijk arbeidsbeperkt
“De werkcoach zei: eigenlijk moet ik je elke maand zien, maar is niet nodig. Dat voelt als maatwerk. Daar was ik blij mee. Menselijke maat. Dat ze niet alleen maar de procedures volgen, maar echt kijken naar de situatie.” – Cliënt niet-wettelijk arbeidsbeperkt
De meerwaarde van de ondersteuning is niet alleen dat er goed geluisterd wordt naar cliënten en dat zij aangespoord worden om een passende baan te zoeken. Ook als brug tussen de cliënt en werkgevers is de dienstverlening van het Werkplein belangrijk. “De hulp van het Werkplein is heel belangrijk. Als ik zelfstandig solliciteer en ik noem al mijn kwalen, haken de meeste werkgevers af. Maar als de coach de problematiek uitlegt, luisteren de werkgevers wel.” – Cliënt wettelijk arbeidsbeperkt
Cliënten merken dat de regiecoaches en accountmanagers een grote caseload hebben, waardoor zij soms erg druk zijn. Hierdoor kan niet altijd de aandacht gegeven worden die cliënten soms nodig hebben. “Het enige minpuntje dat ik heb, is dat ze het heel druk hebben.” – Cliënt wettelijk arbeidsbeperkt Het lukt overigens niet voor iedere cliënt om een passende match te maken. Voornamelijk nietwettelijk arbeidsbeperkte cliënten geven aan dat zij niet altijd bij werkgevers terecht kunnen die passen bij hun verwachtingen. “De druk die ik de laatste tijd heb ervaren om werk aan te nemen dat niet in mijn interesse en ervaringsgebied ligt. Dat heb ik als zeer onaangenaam ervaren.” – Cliënt niet-wettelijk arbeidsbeperkt “Werkplein heeft allerlei linkjes met bedrijven, waardoor je alleen bij die bedrijven geplaatst wordt. Maar kijk ook naar wat mensen echt willen. Een werkcoach moet echt kijken naar wie hij voor zich heeft.” – Cliënt niet-wettelijk arbeidsbeperkt
25
4.2
C l ië n t e n z o n de r p e rs p e c t ie f o p b e t a a l d we rk
Zoals in hoofdstuk 2 al aan bod is gekomen, is er een deel van de cliënten van het Werkplein dat geen perspectief heeft op betaald werk. De aandacht vanuit Werkplein is erop gericht om deze groep enerzijds te voorzien van een bijstandsuitkering (en daarmee een stabiele financiële situatie)26 en anderzijds daar waar mogelijk te zorgen dat zij maatschappelijk actief zijn. Daar waar dit niet mogelijk is word ambulante hulp of andere vormen van ondersteuning – zoals het opdoen van sociale contacten om mensen uit het isolement te halen of het volgen van cursussen of taallessen (trede 2 van de participatieladder) – georganiseerd. Een specifieke groep binnen deze cliëntpopulatie zijn mensen die langdurig in een inrichting verblijven (de categorie ‘zak- en kleedgeld’ in onderstaande tabel. Hieronder is weergegeven hoe de verdeling van de cliënten zonder perspectief op werk over deze hoofdcategorieën – en subcategorieën daarbinnen – is. Door afrondingsverschillen tellen subcategorieën niet altijd precies op tot het percentage van de hoofdcategorie. Tabel 4.5
T y p o l o g ie c l ië n te n z o n de r p e r s p e c t ie f o p b e ta a l d w e rk
Typologie
2021 Absoluut Relatief 361 28%
Maatschappelijk actief
2022 Absoluut Relatief 326 29%
2023 Absoluut 295
Relatief 24%
- Vrijwilligerswerk
210
16%
180
15%
163
13%
- Dagbesteding
74
6%
73
6%
73
6%
- Mantelzorg
43
3%
47
4%
42
3%
- Sociale activering
34
3%
26
2%
17
1%
Niet maatschappelijk actief - Ambulante hulpverlening
701
54%
654
54%
716
57%
252
20%
241
20%
253
20%
- Trede 2 participatieladder
449
35%
413
34%
463
37%
Zak- en kleedgelduitkering Totaal
229
18%
237
20%
243
19%
1.291
100%
1.217
100%
1.254
100%
Bron:
Werkplein
Meer dan de helft van de cliënten zonder perspectief op werk bevindt zich in de categorie ‘niet maatschappelijk actief’. Dit aandeel blijft over de jaren vrij constant. Het aandeel maatschappelijk actieven loopt heel licht terug, met name door de afname van vrijwilligerswerk in de cijfers. Ongeveer een op de vijf cliënten zonder perspectief op werk verblijft in een inrichting. Voor de gemeente Tynaarlo is dit aandeel overigens twee maal zo groot (zie bijlage I). Dit is verklaarbaar door de aanwezigheid van een grote GGZ-instelling Lentis in Zuidlaren. Het team Financieel Stabiel staat klaar voor mensen met een bijstandsuitkering die weinig of geen perspectief hebben op betaald werk. Bijvoorbeeld door het voeren van periodieke gesprekken om te 26
Bewust gebruiken we hier niet de term ‘voldoende inkomen’. Zoals uit hoofdstuk 2 blijkt zijn bijstandsgerechtigden financieel kwetsbaar en dan met name die mensen die al lange tijd van de bijstand afhankelijk zijn.
26
checken hoe het met iemand gaat, waar ze mee bezig zijn in het dagelijks leven en of iemand gebruik kan maken van ondersteuningsmaatregelen. De uitzondering hierop vormt de groep cliënten die een zak- en kleedgelduitkering krijgen omdat zij langdurig in een (zorg)instelling wonen. Hieronder is weergegeven in hoeverre Werkplein erin slaagt om deze jaarlijkse gesprekken te voeren. Tabel 4.6
R e a l is a t ie p re s ta t ie a f s p ra a k g e s p re k k e n c l ië n te n z o n de r p e rs p e c t ie f o p b e ta a l d w e rk
Jaar 2021 2022
Aantal cliënten 1.135 1.061
w.v. gesproken (absoluut) 1.121 1.040
w.v. gesproken (relatief) 99% 98%
2023
1.011
1.011
100%
Bron:
Werkplein
De prestatieafspraak voor deze groep is dat jaarlijks van alle bijstandsgerechtigden voor wie meedoen het hoogst haalbare doel is, in beeld gebracht of zij maatschappelijk actief zien en welke activiteiten zij uitvoeren. In 2023 zijn inderdaad alle cliënten zonder perspectief op betaald werk gesproken, waarmee deze doelstelling is behaald. E r v a r in g en De meerderheid van de gesproken cliënten is positief over de dienstverlening vanuit Team Financieel Stabiel. Uit de gesprekken blijkt dat men het gevoel heeft altijd met vragen terecht te kunnen bij het team. Wel merken sommige cliënten dat zij – vanwege een gebrek aan perspectief op werk – minder aandacht krijgen vanuit het Werkplein dan wanneer er wél meer perspectief is. Niet iedereen vindt dit vervelend, maar het wordt wel opgemerkt. De gesprekken vinden ongeveer één keer per jaar plaats en duren gemiddeld een minuut of vijftien. “Alles is super, geen problemen met het Werkplein. De contactpersonen doen het goed. Ze bellen vaak om te vragen hoe het met mij gaat. Met de ziekte, de kinderen en het werk. Ze zeggen tegen mij als je vragen hebt, bel maar.” – Cliënt zonder perspectief op werk
“Ze spelen geen grote rol meer in mijn leven, want ik ben afgekeurd. Dan kom je op een laag pitje te staan en hoor je niet zoveel meer.” – Cliënt zonder perspectief op werk “Over het algemeen ben ik heel tevreden. Als er wat is kun je bij hen terecht en dan wordt je altijd teruggemaild of -gebeld. Als het nodig is, weet ik hoe ze te bereiken. De hulp die je krijgt is goed en duidelijk.” – Cliënt zonder perspectief op werk
4.3
S t a t u s ho u de rs
Ook statushouders worden begeleid door regiecoaches. Hierbij is onderscheid te maken tussen statushouders die inburgeren volgens de ‘oude wet’ (vóór 1 januari 2022) en volgens de ‘nieuwe wet’ (sinds 1 januari 2022). Onder de ‘oude wet’ is de statushouder formeel zelf verantwoordelijk voor het inburgeringsproces. Dit betekent dat zij zelf op zoek moesten naar (taal)opleidingen om de juist
27
examens af te leggen. 27 Onder de ‘nieuwe wet’ zijn gemeenten verantwoordelijk voor het inburgeren van inwoners. De regie rondom de individuele statushouder ligt bij de regievoerder van de gemeente. Het persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) dat door deze regievoerder wordt gemaakt is het vertrekpunt voor de inzet van Werkplein bij het inburgeringstraject. In de nieuwe Inburgeringswet wordt onderscheid gemaakt naar een drietal leerroutes, namelijk B1-route, de onderwijsroute en de Z-route. De B1-route richt zich op het zo snel mogelijk leren van de Nederlandse taal op B1-niveau door scholing en door – in dien mogelijk – het verrichten van (vrijwilligers)werk. De onderwijsroute is vooral gericht op de jonge statushouders en bedoeld voor het halen van een erkend diploma, zodat de statushouder eerder/sneller door kan stromen naar de arbeidsmarkt. De ondersteuning heeft betrekking op zaken als rekenlessen, verzorgen van trainingen, instroom in regulier onderwijs, regelen van stageplaatsen en zorgen voor studiefinanciering. De Z-route (zelfredzaamheidsroute) is bedoeld voor statushouders voor wie de B1-route of de onderwijsroute te hoog gegrepen is. De focus van deze route ligt op het kunnen meedraaien in de maatschappij. Specifiek voor jongere statushouders tot 18 jaar die het Nederlands nog onvoldoende beheersen, is er ook nog de Internationale SchakelKlas.
In paragraaf 3.4 is al aangegeven dat van de 614 statushouders die in december 2023 werden begeleid 198 onder de nieuwe wet vallen. In figuur 4.7 is weergegeven in welke route statushouders uit deze laatste groep zich eind vorig jaar bevinden. F ig u u r 4 . 7 L e e r ro u te s c l ië n te n s ta tu s ho u de r s ( N = 1 9 8 ) * 9% 39% 40%
B1-route Onderwijsroute Z-route Internationale Schakelklas
13% * Peildatum 12 december 2023 Bron: Werkplein
Net als voor andere cliënten worden voor statushouders verschillende soorten voorzieningen ingezet. In 2023 ging het in totaal om 916 ingezette voorzieningen (voor zowel statushouders die onder de oude als zij die onder de nieuwe wet vallen). Deze voorzieningen kunnen als volgt worden gecategoriseerd (zie figuur 4.8). In de inburgeringstrajecten vervult Werkplein vooral de rol van coach. Bij een kwart is sprake van een re-integratietraject.
27
De groep statushouders die valt onder de ‘oude wet’ is voor de gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo overigens ondergebracht in een pilot waarbij gewerkt wordt volgens de nieuwe aanpak.
28
F ig u u r 4 . 8 R e - in te g ra t ie v o o rz ie n in g e n c l ië n te n s ta tu s h o u de r s ( 2 0 2 3 ) ( N = 9 1 6 ) *
23% 6% 12%
58%
Coaching Scholing Werkontwikkelplek Re-integratietraject
* Naast de in de figuur weergegeven typen re-integratievoorzieningen, is ook drie keer gebruik gemaakt van WERKpunt! (van de gemeente Assen). Dit is echter minder dan 1% van het totaalaanbod, waardoor dit in de figuur niet wordt weergegeven. Bron: Werkplein
Een prestatieafspraak is dat in 2023 90 statushouders (oude en nieuwe wet) geheel of gedeeltelijk vanuit de bijstand naar betaald werk, onderwijs of ondernemerschap uitgestroomd moet zijn. In 2023 zijn in totaal 91 statushouders geheel of gedeeltelijk uit de uitkering gestroomd, waarvan 77 richting werk en 14 richting onderwijs. Geen van de statushouders is in dat jaar uitgestroomd richting eigen ondernemerschap. De prestatieafspraak is daarmee behaald. F in a n c iee l on tzo r g en v an s ta tu s ho ud e rs Sinds juli 2023 is team Financieel Stabiel gericht op het financieel ontzorgen van statushouders. Statushouders die aanmerking komen voor een bijstandsuitkering worden in principe een half jaar financieel ontzorgd, bijvoorbeeld door het betalen van een aantal vaste lasten uit de bijstandsuitkering (zoals ook verplicht is volgens artikel 56a van de Participatiewet). Ook helpt team Financieel Stabiel om statushouders wegwijs te maken in de procedures/regelingen zoals die in Nederland gelden. Dit wordt onder andere gedaan door zogeheten ‘regeldagen’ waarop zoveel mogelijk geregeld wordt wat nodig is om mee te draaien in de Nederlandse maatschappij. E r v a r in g en De geraadpleegde regiecoaches zitten nu nog met zowel statushouders vanuit de oude wet en die vanuit de nieuwe wet. Bij de laatste type statushouders is de werkwijze en rol wel duidelijk anders dan daarvoor.
Kern hiervan is dat nu meer vanuit de ‘opdracht’ vanuit de gemeentelijke regievoerder wordt gewerkt. Die heeft nu het eerste contact met de statushouders en coördineert en faciliteert het hele traject. De Werkplein-regiecoaches werken hiermee goed samen en zijn hierdoor meer met hun primaire taken – begeleiding B1-route, onderwijsroute en het financieel ontzorgen – bezig. De rolopvatting voor Werkplein is hierdoor duidelijker geworden. In aanvulling op het reguliere aanbod van ondersteuningsinstrumentarium zetten zij daarbij ook instrumenten specifiek voor deze doelgroep in, zoals de MAP-training 28, een intensieve powermenttraining in de eigen taal van de statushouder en Vlucht Voorwaarts (met de inzet van taalmaatjes). Ook voor de doelgroep statushouders geldt dat de nieuwe werkwijze is ingevoerd, waarbij de
28
MAP staat voor Module Arbeidsmarkt & Participatie.
29
regiecoach de cliënt overdraagt naar de accountmanager als de stap naar arbeid kan worden gemaakt. Het finetunen van de implementatie van deze werkmethode is nog steeds gaande. De overdracht tussen de gespecialiseerde regiecoaches en de meer algemeen opererende accountmanagers is soms nog kwetsbaar. Van belang is namelijk om bij het bedienen van deze doelgroep cultuursensitief te werken, dus rekening houden met de cultuur waaruit de statushouder afkomstig is. Vanuit die optiek is dikwijls ook na de overdracht betrokkenheid vanuit de regiecoach nodig. De geraadpleegde regiecoaches merken verder op dat de begeleiding van statushouders erg (tijds)intensief is. Dit drukt op de caseload van de medewerkers. Met de gemeenten is afgesproken dat deze coaches binnen Werkplein een kleinere caseload dan gemiddeld hebben. De statushouders die wij gesproken hebben, beoordelen de van het Werkplein gekregen ondersteuning als positief. Zij ontvangen naar eigen zeggen de hulp die zij nodig hebben en zijn er zeer tevreden over. Veel van hen spreken ook spontaan heel positief over de medewerkers van het Werkplein. Er is door hen meerdere keren naar voren gebracht dat de medewerkers erg behulpzaam zijn, goed naar ze luisteren en aardig tegen ze zijn. “Het Werkplein helpt mij bij heel veel. Ik kan bijna niet opsommen zoveel.
Ik ben geholpen met een uitkering, naar school voor taalonderwijs, financiële ondersteuning bijvoorbeeld voor een computer, reiskosten. Eigenlijk met elke vraag die ik heb kan ik bij [het Werkplein] worden geholpen.” – Cliënt statushouder
“Ik heb hier ook geoefend met het voeren van een sollicitatiegesprek en het schrijven van een sollicitatiebrief en motivatiebrief. Dit was een goede ervaring, want het was een goede oefening.” – Cliënt statushouder “Een baan zoeken is het lastigste. Vaak werken buitenlanders in de schoonmaak of in de horeca. Maar daar leer je de taal niet en je hebt geen contact met andere mensen. Dus dat is niet goed. Daarom wilde ik graag iets anders. Ik vind mijn baan nu soms wel spannend, maar wel fijn want ik heb veel contact met mensen.” – Cliënt statushouder
“Ik heb eerst in Assen gestudeerd, maar het niveau was erg laag. En ik wilde graag meer, dus ik wilde graag naar een andere school. Nu ben ik in Assen bij een andere school geweest, dat is een goede school. Ik ben nu bezig met het halen van mijn B1-examen. Ik ga nu dus een opleiding doen, en dat vind ik heel erg leuk.” – Cliënt statushouder
“Ze laten in ieder geval zien dat ze je vraag serieus nemen en echt hun best doen om je op weg te helpen. Ze helpen altijd meezoeken naar een oplossing.” – Cliënt statushouder
“Het aanvragen van een uitkering gaat steeds meer digitaal. Dit vraagt van de gemiddelde Nederlander al wat, laat staan van kwetsbaren in onze samenleving. Als je dan ook nog bekend bent met de Nederlandse samenleving en de Nederlandse taal niet machtig bent, dan is dit een hele opgave. Belangrijk is dat ze daarbij de goede hulp krijgen. Als ze bij ons terecht komen, zitten ze vaak al verder in het traject en zijn ze soms al aan het werk. Dan hoppen ze soms van net wel of net niet een bijstandsuitkering. Soms ontglippen ze ons en dan wordt de uitkering te laat aangevraagd. Met terugwerkende kracht aanvragen kan niet.” – Partnerorganisatie
30
4 . 4 Jo n g e re n Jongeren (tot 27 jaar) vormen een cliëntgroep van Werkplein die binnen elk van de eerdergenoemde cliëntgroepen voorkomen en hierdoor ook niet apart geregistreerd worden. Het is dan ook moeilijk om een compleet beeld te krijgen van deze cliëntpopulatie en de resultaten die daarbij geboekt worden. Met enige voorzichtigheid ramen we dat eind 2023 ongeveer 680 jongere inwoners van de drie gemeenten ondersteuning vanuit Werkplein kregen. Bij de cliënten met een bijstandsuitkering ging het om ongeveer 345 (namelijk 13% van 2.742 cliënten). Uit tabel 3.9 blijkt dat in december 2023 nog eens 335 jongeren zonder bijstandsuitkering werden begeleid door Werkplein. Bij deze cliëntgroep gaat het om verschillende typen jongeren, zoals bijvoorbeeld jongeren uit het VSO/PrO met het uitstroomprofiel arbeid die geïndiceerd zijn voor een afspraakbaan of beschut werk, jongeren die voortijdig en zonder startkwalificatie uit het (v)mbo dreigen uit te vallen of al uitgevallen zijn, jongeren die wel een startkwalificatie hebben en – eventueel na een korte tijd gewerkt te hebben – zich niet staande weten te houden in de maatschappij. Vaak is bij deze jongeren sprake van multiproblematiek. Ten slotte bevinden zich ook onder de doelgroep statushouders een groot aantal jongeren.
Van de 614 statushouders die in december 2023 werden begeleid door Werkplein waren 110 27 jaar of jonger (een aandeel van 18% van alle statushouders). Zoals in paragraaf 2.3 als is aangegeven, werkt Werkplein al vele jaren nauw samen met onderwijspartijen in een sluitende aanpak voor jongeren. Werkplein heeft in de loop van de jaren een specifieke methodiek ontwikkeld, die veel verder gaat dan het bijbrengen van werknemersvaardigheden. Met deze methodiek worden verschillende typen jongeren ondersteund en begeleid, Jongeren van 16/17 jaar uit het VSO/PrO met het uitstroomprofiel arbeid, die dreigen uit te vallen of niet direct van school naar een reguliere baan kunnen, worden door de scholen ‘overgedragen’ aan Werkplein om verder begeleid te worden naar een reguliere baan, een afspraakbaan of beschut werk. Hiervoor is het ‘overleg uitstroom’ opgezet waaraan uitstroomdocenten, ROC doorstroompunt, UWV en Werkplein deelnemen. Bij Werkplein krijgt de jongere dan een vaste regiecoach die de ondersteuning en begeleiding voor zijn of haar rekening neemt. “Het fijne is dat als onze leerling eenmaal bij Werkplein zit, ze dan in het vizier blijven. Hiermee wordt voorkomen dat leerlingen tussentijds uitstromen, thuis komen te zitten en hun startkwalificatie niet halen.
Als ze buiten beeld geraken, dan komen ze met een boog (pas veel later) alsnog bij Werkplein terecht.” – Vertegenwoordiger onderwijs
Voor leerlingen die vroegtijdig uitgevallen zijn binnen het onderwijs maar die op termijn wel terug naar school willen, zijn er bijvoorbeeld oriëntatie- en schakeltrajecten bij iWerk. Verder wordt er hulp georganiseerd op diverse levensdomeinen. Daarbij wordt onder meer het welzijnswerk ingeschakeld om bij privé belemmeringen een laagdrempelige, individuele coaching van de jongere te verzorgen. Ook wordt regelmatig geschakeld met Team Financieel Stabiel en GKB als sprake is van financieel ongezond gedrag of problematische schulden. Voor deze sluitende aanpak wordt intensief samengewerkt met een groot aantal partijen, zoals het VSO/PrO-onderwijs, Drenthe College, ROC doorstroompunt, leerplichtambtenaren, welzijnswerk en MEE Drenthe. Volgens direct betrokkenen – zowel aan de kant van Werkplein als de scholen – is de 31
sluitende aanpak en de samenwerking daarbij een groot succes. Alle jongeren die hulp nodig hebben om vanuit het onderwijs de stap naar werk (regulier of gesubsidieerd) of dagbesteding te maken, worden ‘opgepakt’ en geholpen. “Om de zes weken voeren we een overleg met verschillende partijen waaronder Werkplein, waarin we alle leerlingen die uit gaan stromen bespreken. Het doel hiervan is om voor onze leerlingen een bestendige plek op de arbeidsmarkt te realiseren of – als dit (eerst) niet mogelijk is – zinvolle dagbesteding. Dit overleg is goed ingeregeld. Ik hoop dat dit in de toekomst zo blijft. Het voelt goed om onze leerlingen los te laten en dat anderen het stokje overnemen om hen verder te helpen.” – Vertegenwoordiger onderwijs
“Wij werken ook projectmatig samen met Werkplein. Bijvoorbeeld door een groepje leerlingen van 15 of 16 jaar een begeleide stage te laten lopen bij iWerk. Dit om hen werknemersvaardigheden bij te brengen. Het was mooi van Werkplein dat zij een aantal jaren geleden besloten om de deuren van iWerk open te gooien.” – Vertegenwoordiger onderwijs
Omdat uitstroom naar regulier werk veelal niet mogelijk is, wordt alles in het werk gesteld om zoveel mogelijk jongeren richting doelgroepregister te begeleiden. In tabel 4.9 is weergegeven hoeveel jongeren (vanuit de sluitende aanpak) eind 2023 in het doelgroepregister geregistreerd stonden. Tabel 4.9
A a n ta l j o n g e re n in do e l g ro e p re g is te r, p e r g e me e n te e n to ta a l *
Aspect Jongeren 18-27 VSO/PrO-jongeren met uitstroomprofiel arbeid (16-/17-jarigen)
Aa en Hunze
Assen
Tynaarlo
41
191
34
2
5
4
Overig 3 -
Totaal 269 11
* Peildatum: 12 december 2023 Bron: Werkplein
Bij jongeren die werknemersvaardigheden bijgebracht hebben gekregen en de stap naar werk kunnen maken, vindt niet per definitie een overdracht naar een accountmanager plaats. De regiecoaches nemen (zeker bij multi-problematiek en laagbegaafdheid) ook de bemiddeling naar werk en begeleiding tijdens het werk voor hun rekening en dragen jongeren pas over als sprake is van een stabiele werksituatie. “Na plaatsing van de jongeren op een (gesubsideerde) baan begint het pas. Wat moet er gebeuren als ze niet op tijd op het werk verschijnen, als ze niet weten hoe ze zich op het werk moeten gedragen of als ze onheus bejegend worden. Dan is er volop tijd en aandacht nodig om dit in goede banen te leiden. We hebben daarbij overigens ook veel aan de navigator van MEE Drenthe. Deze ontlast ons goed bij het regelen van praktische zaken voor de jongere” – Professional Werkplein
Een risico die in de gesprekken met samenwerkingspartners naar voren is gebracht, is de begeleiding vanuit de werkgever zelf als jongeren geplaatst zijn bij een bedrijf. Deze begeleiding schiet er door de krapte op de arbeidsmarkt er dikwijls bij in. Dit terwijl de begeleiding op de werkvloer cruciaal is voor de doelgroep. Begeleiders maar ook andere werknemers van deze bedrijven moeten de jongere kennen en een luisterend oor voor hem of haar hebben. Dit verkleint het ‘afbreukrisico’ van de plaatsing, omdat er dan begrip bestaat voor als het even wat minder gaat of het gedrag van de jongere
32
niet direct passend is. “Ze hebben geholpen om een baan te krijgen en daarbij geholpen om zelfstandig te worden. En een beetje baanbehoud geleerd. Ook heeft Werkplein mij gesteund met het halen van het autorijbewijs, waardoor ik beter en sneller aangenomen kan worden door werkgevers omdat ik zo meer inzetbaar ben.” – Jongere
“En als ik er geen zin in had of iets, toch even zeggen van: ‘je kan het op z’n minst proberen’ of iets.” – Jongere Het contact met Werkplein rondom de jongeren wordt door de gesprekspartners als goed aangemerkt. In Coronatijd was dit niet het geval, omdat toen heel moeilijk contact kon worden gekregen, laat op mailtjes en terugbelverzoeken werd gereageerd. In de afgelopen periode is dit weer ten goede gekeerd.
4.5
T e a m F in a n c ie e l S t a bie l
Het team Financieel Stabiel heeft als doel om te zorgen dat cliënten van het Werkplein zo min mogelijk stress en geldzorgen hebben, of ze nu in de bijstand zitten of uit de bijstand proberen te komen. De focus van dit team ligt dus op het creëren van financiële stabiliteit van alle cliënten van het Werkplein. In de praktijk neemt dit verschillende vormen aan. F in a n c iël e h ul p v r a ge n De hooftaak van Financieel Stabiel is het helpen van alle cliënten van het Werkplein met een concrete financiële hulpvraag. Cliënten kunnen zelf met een financiële vraag naar de consulenten van Financieel Stabiel toe gaan, bijvoorbeeld door het bezoeken van inloopspreekuren of door het direct contact opnemen met medewerkers van het team. Maar cliënten kunnen ook naar Financieel Stabiel doorverwezen worden vanuit collega’s van het Werkplein of door ketenpartners. Ook wordt er bij het team melding gemaakt van life-events waarbij er kans is op financiële problematiek, bijvoorbeeld een scheiding, of als er bijvoorbeeld beslag is gelegd op de uitkering. Medewerkers van Financieel Stabiel brengen de situatie van de cliënt in kaart en bieden passende ondersteuning, afgestemd op iemands vraag en de mogelijkheden die vanuit de betreffende gemeente geboden worden. De prestatieafspraak is dat 95% van de hulpvragen succesvol beantwoord moet worden (interventies).
‘Succesvol’ betekent dat er een passend antwoord is gevonden op de specifieke hulpvraag. Dit kan een concrete oplossing zijn (bijvoorbeeld het ontvangen van een wasmachine via een witgoedregeling) of een warme overdracht naar een derde partij (bijvoorbeeld een aanvraag voor een traject bij de GKB). Succesvol wil niet per definitie zeggen dat de cliënten dankzij de interventie financieel zelfredzaam zijn geworden of dat hun situatie zelfs maar verbeterd is. Het betekent wel dat mensen geholpen zijn om (op termijn) hun financiële vraag op te lossen. Het aantal interventies dat jaarlijks door Financieel Stabiel uitgevoerd wordt is in enkele jaren tijd sterk toegenomen (zie 4.1). De doelstelling van 95% succesvol wordt ruimschoots behaald.
33
T a b e l 4 . 1 0 ( S u c c e s v o l l e ) i n te rv e n t ie s F i n a n c ie e l S ta b ie l
Meetmoment 2021 2023 Bron:
Aantal interventies 2.189 3.558
Aantal succesvolle interventies 2.086 3.545
Aandeel succesvolle interventies 95% (afgerond) 100%
Werkplein
Voor elk van de drie gemeenten geldt dat in 2023 ten opzichte van 2021 veel meer interventies zijn uitgevoerd: voor cliënten uit de gemeente Assen ging het om 2.624 (tegenover destijds 1.673), voor cliënten uit de gemeente Aa en Hunze 393 in 2023 (versus 217 in 2021) en Tynaarlo 541 interventies (ten opzichte van 299 in 2021). E r v a r in g en in te r ne en e x te r ne b e tro k ke ne n De medewerkers van Financieel Stabiel zijn over het algemeen tevreden over de huidige aanpak. Er is volgens hen genoeg ruimte om maatwerk te bieden. Er wordt vanuit het team geprobeerd om goede contacten te onderhouden met andere collega’s van het Werkplein en met ketenpartijen. Dit lukt naar eigen zeggen goed: zowel medewerkers van Financieel Stabiel als externe betrokkenen geven aan dat er goed over en weer naar elkaar wordt doorverwezen. Medewerkers merken op dat er verschillen zijn tussen de regelingen die gemeenten aanbieden aan hun inwoners. In de praktijk kan dit lastig zijn als twee van de drie gemeenten een bepaalde regeling aanbieden en één gemeente niet. Hierover moeten wel eens lastige gesprekken gevoerd worden met cliënten. “Er zijn mensen die niet altijd zo goed met de computer kunnen of goed onderricht zijn. Ik hoop dat het Werkplein heel erg oog blijft hebben voor de mensen die alles niet zo goed kunnen.
Daar oog voor blijven houden, goed blijven helpen en niet alles via de computer doen.” – Cliënt zonder perspectief op werk
“Het vrijwilligerswerk op een basisschool is mijn lust en leven. Ik ben ook penningmeester van een woningcorporatie. Daarvan heb ik één keer paar maand, en soms vaker, een vergadering. Ik verveel me nooit en voel me zeer gewaardeerd.” – Cliënt zonder perspectief op werk
“Werkplein denkt wel altijd mee, bijvoorbeeld met de energietoeslag. Dan doen ze ook wel een berichtje van ‘je kan dat en dat aanvragen’ en daarvoor kom je in aanmerking. Daar zitten ze boven op.” – Cliënt zonder perspectief op werk
4 . 6 La a g g e l e t t e rd he i d Werkplein besteedt bij de uitvoering van haar taken ook aandacht aan bestrijding van laaggeletterdheid. Dit is een belangrijk onderwerp, omdat lees- en schrijfvaardigheid belangrijk zijn om goed mee te kunnen doen in de maatschappij. Volgens Stichting Lezen & Schrijven hebben meer dan 2,5 miljoen mensen in Nederland van zestien jaar of ouder moeite met lezen en schrijven en/of
34
rekenen. 29 De impact hiervan is groot: mensen die laaggeletterd zijn hebben volgens het rapport van Stichting Lezen & Schrijven minder kans op een baan, leven minder gezond en hebben minder grip op geldzaken. Uit meerdere studies blijkt bijvoorbeeld dat laaggeletterden oververtegenwoordigd zijn bij mensen met financiële problemen.30 Het spreekt daarom voor zich dat het Werkplein actief inzet op het signaleren en ondersteunen van cliënten met (mogelijke) laaggeletterdheid. Het Werkplein heeft twee prestatieafspraken geformuleerd voor laaggeletterdheid: alle personen die een beroep doen op een bijstandsuitkering worden beoordeeld op laaggeletterdheid. Het Werkplein geeft inzicht in de aanpak en bevindingen van deze beoordeling; er wordt een overzicht gegeven van het aantal personen dat is verwezen naar de Taalhuizen. Op basis van de huidige registratie kan niet goed worden beoordeeld in hoeverre het lukt om deze prestatieafspraken na te komen. In het Jaarverslag van 2023 van het Werkplein wordt genoemd dat in 2023 in totaal 47 cliënten aangemeld zijn bij de Taalhuizen voor een screening van de Taalmeter. Op basis van bestaande kennis over de frequentie van laaggeletterdheid, zou verwacht mogen worden dat méér mensen een verwijzing naar het Taalhuis krijgen.
29 30
Stichting Lezen & Schrijven (2018). Zie bijvoorbeeld: Keizer (2018) en Madern, Jungmann & Van Geuns (2016).
35
Details van klantbeleving Uit de lopende teksten in dit hoofdstuk blijkt dat de meesten van de geraadpleegde cliënten tevreden zijn met de ondersteuning die zij vanuit het Werkplein ontvangen. Uit hun verhalen blijkt wel dat het belangrijk is om als Werkplein aandacht te houden voor de klantbeleving van cliënten. Hiermee bedoelen we dat het voor cliënten belangrijk is dat zij zich in elke interactie met het Werkplein gerespecteerd en begrepen voelen. Een aantal gesproken cliënten geeft aan dat zij soms wat meer privacy zouden willen, bijvoorbeeld tijdens het voeren van gesprekken of wanneer zij hun verhaal aan een receptioniste moeten vertellen. “Ik vind het minder fijn dat ik toen in een openbare ruimte zat, waarbij iedereen kon meeluisteren. De eerste keer zaten we apart, maar liepen er wel mensen rond. De tweede keer zaten drie mensen van het Werkplein een bureau verder een half uur lang een gesprek te voeren over privé zaken.” – Cliënte zonder perspectief op werk “Minder fijn is dat als je belt, zijn daar de telefonisten die je leeg zitten te vragen. Ik snap het wel, voor het filteren waar de vraag heen moet en hoeveel tijd het gaat kosten. Toch zitten er dingen bij die ik één op één met het team wil bespreken, niet met de telefonisten.” – Cliënt zonder perspectief op werk
Ook wijzen cliënten op de knelpunten die zij soms ervaren met het digitaal aanleveren van gegevens. “Ik heb zelf geen computer en moet met de papieren ergens anders heen. Dat maakt het lastig.” – Cliënt zonder perspectief op werk
(Nog) meer oog voor dergelijke praktische elementen van de dienstverlening kan bijdragen aan een (nog) grotere tevredenheid van cliënten.
36
5. Samenloop met andere voorzieningen Vanuit de bijdrage aan bestaanszekerheid van mensen is het van belang om een bredere blik te hebben op wat cliënten nodig hebben aan ondersteuning dan alleen inkomen en (indien mogelijk) werk. Vanuit die optiek bezien we in hoeverre in het afgelopen jaar voor cliënten van het Werkplein verbindingen zijn gelegd met andere typen voorzieningen Overigens kan de samenloop met andere voorziening ook autonoom voorkomen, zonder dat het Werkplein dit tot stand heeft gebracht. In deze bestandsanalyse is wat dit aangaat ingezoomd op de samenloop met de Wmo en de samenloop met de gemeentelijke schuldhulpverlening. Daartoe is contact gezocht met de gemeentelijke organisaties die de Wmo-verstrekkingen doen/registreren en met de Gemeentelijke Kredietbank (GKB).
5. 1
S a me n l o o p m e t W mo
Om de samenloop met de Wmo in beeld te krijgen, zijn vanuit het Werkplein de BSN-nummers aangereikt van de huidige cliënten in de betreffende gemeenten. Door deze BSN-nummers te koppelen aan de Wmo-registratie is achterhaald hoeveel Werkplein-cliënten ook een beroep op de Wmo hebben gedaan in 2023 en om welke typen Wmo-voorzieningen het hierbij gaat. In tabel 5.1 is voor elk van de gemeenten weergegeven voor hoeveel Werkplein-cliënten geldt dat zij een Wmo-indicatie hebben. Deze aantallen zetten we af tegen het totaal aantal cliënten met een uitkering op 31 december 2023. Daaruit blijkt dat bij ruim 650 WPDA-cliënten een samenloop met de Wmo is vastgesteld. Dit is een kwart van alle cliënten met een bijstandsuitkering. Bij Aa en Hunze is dit aandeel beduidend lager dan gemiddeld. Tabel 5 .1
A a n ta l e n a a n de e l W e rk p l e i n - c l ië n te n da t in 2 0 2 3 b e ro e p o p W mo he e f t g e da a n , n a a r g e me e n te e n to ta a l
Aspect Aantal Werkplein-cliënten Werkplein-cliënten met Wmo-indicatie (absoluut)
Aa en Hunze 321 56
Assen 1.934 497
Tynaarlo 487 105
Totaal 2.742 658
Werkplein-cliënten met Wmo-indicatie (relatief)
17%
26%
23%
24%
Bronnen:
Werkplein en gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo
In aanvulling op het bovenstaande zijn we ook nagegaan bij welk type cliënten de samenloop met de Wmo voorkomt. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen cliënten met perspectief op werk en cliënten zonder perspectief op werk. Bezien we de totale cliëntpopulatie met een Wmo-indicatie dan is de verhouding ongeveer gelijk. De helft van de cliënten die ook een beroep doet op de Wmo heeft perspectief op werk, de andere helft heeft dat perspectief niet.
37
Tabel 5 .2
T y p e W e rk p l e in - c l ië n te n da t in 2 0 2 3 b e ro e p o p W m o he e f t g e da a n , n a a r g e me e n te e n t o ta a l
Aspect Cliënten met perspectief op werk Cliënten zonder perspectief op werk Bronnen:
Aa en Hunze Absoluut Relatief 13 25% 40
Assen Absoluut Relatief 275 55%
75%
222
Tynaarlo Absoluut Relatief 49 47%
45%
56
53%
Totaal Absoluut Relatief 336 51% 318
49%
Werkplein en gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo
Ook bij de bovenstaande tabel (5.2) wijkt de gemeente Aa en Hunze af van de andere twee gemeenten. In die gemeente zien we de samenloop met de Wmo-voorzieningen relatief vaker bij cliënten zonder perspectief op werk. In de navolgende twee tabellen (5.3 en 5.4) wordt inzicht gegeven in de typen Wmo-voorzieningen waarvan Werkplein-cliënten gebruik maken. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen de beide hoofdtypen cliënten, met of zonder perspectief op werk. Tabel 5 .3
G e b ru ik ty p e n W mo - v o o rz ie n i n g e n W e rk p l e in - c l ië n te n me t p e rs p e c t ie f o p w e rk
Wmo-voorziening Begeleiding Beschermd wonen
Aa en Hunze
Assen
Tynaarlo
Totaal
9 -
204 53
33 5
246 58
Dagbesteding
-
49
2
51
Huishoudelijke hulp Vervoersvoorziening Hulpmiddelen Woonvoorzieningen Woondiensten Kortdurend verblijf
2 2 -
27 8 3 2 2 1
4 9 6 1 -
33 19 9 3 2 1
Bronnen: Tabel 5 .4
Werkplein en gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo G e b ru ik ty p e n W mo - v o o rz ie n i n g e n W e rk p l e in - c l ië n te n z o n d e r p e rs p e c t ie f o p w e rk
Wmo-voorziening Begeleiding Huishoudelijke hulp Dagbesteding Vervoersvoorziening
Aa en Hunze 11 12 22
Assen 130 115 71 10
Tynaarlo 26 11 2 20
Totaal 167 138 73 57
Woonvoorzieningen Beschermd wonen Hulpmiddelen Woondiensten
1 1 -
12 9 4 3
4 6 9 -
17 15 14 3
Woningaanpassingen Kortdurend verblijf
3 -
1
-
3 1
Bronnen:
Werkplein en gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo
Uit het bovenstaande blijkt dat (persoonlijke) begeleiding het meest wordt geboden vanuit de Wmo.
38
Hierbij gaat het bijvoorbeeld om ambulante begeleiding. Dit geldt voor beide typen cliënten. Bij de cliënten met perspectief op werk, volgt beschermd wonen op een tweede plaats, waarbij dit met name voor inwoners van Assen ingezet wordt. We veronderstellen dat het hierbij vooral om jongeren gaat, die in het kader van de sluitende jongerenaanpak door het Werkplein begeleid en ondersteund worden. Bij Werkplein-cliënten zonder perspectief op werk, neemt huishoudelijke hulp een tweede plaats in. In het kader van bestaanszekerheid is de voorziening ‘dagbesteding’ belangrijk om cliënten, die (nog) niet aan het werk of naar school kunnen, structuur te bieden en een zinvolle invulling van de dag te bieden. Bij de cliënten zonder perspectief op werk is dagbesteding één van de onderdelen binnen ‘maatschappelijk actief’. Het aantal van 73 Werkplein-cliënten waarvoor de Wmo wordt ingezet om dagbesteding voor deze mensen te realiseren komt nagenoeg overeen met de 76 gevallen in tabel 4.5. De dagbesteding is in deze gevallen meer vanuit zorg ingestoken en van lange duur. Dagbesteding kan hier bijdragen aan meer zelfstandigheid en sociale contacten (en dus uit een sociaal isolement halen). Bij de Werkplein-cliënten die wel perspectief op werk hebben, gaat het om ontwikkelingsgerichte dagbesteding.
Deze vorm van dagbesteding is meer tijdelijk van aard en werkt ernaar toe dat de cliënt kan doorstromen naar een betaalde baan (beschut, banenafspraak en regulier werk). De activiteiten en begeleiding zijn er bij deze vorm van dagbesteding vooral op gericht om vaardigheden te leren die ze nodig hebben op de werkvloer. De vervoersvoorzieningen hebben betrekking op OV-passen, taxipassen, parkeerkaarten voor gehandicapten en dergelijke om cliënten in de gelegenheid te stellen om naar werk of opleiding te kunnen of – bij cliënten zonder perspectief op werk – om te kunnen participeren in de maatschappij. Van de overige typen Wmo-voorzieningen maken Werkplein-cliënten incidenteel gebruik. “Vanuit het bijdragen aan bestaanszekerheid zou het heel goed zijn om te komen tot één loket voor ondersteuning van inwoners. Achter dit loket kunnen de verschillende netwerkpartners dan zaken op elkaar afstemmen en gezamenlijk initiatieven ontplooien (zoals trainingen motiverende gespreksvoering) om de inwoners zo goed mogelijk te helpen. Door de toegenomen complexiteit van vraagstukken is samenwerken en een echt integrale aanpak essentieel. Kunnen we dingen samen zo organiseren dat we optimaal ieders krachten kunnen benutten.” – Partnerorganisatie
5. 2
S a me n l o o p m e t s c hu l d hu l p v e rl e n i n g
Het Werkplein werkt ook samen met de GKB die de gemeentelijke schuldhulpverlening voor de drie gemeenten uitvoert. Inwoners van deze gemeenten die hulp nodig hebben om hun financiële situatie op orde te krijgen of een oplossing zoeken voor hun problematische schulden, kunnen bij GKB terecht voor hulp. Tussen de drie gemeenten doen zich wel verschillen voor in de toeleiding van inwoners naar GKB. Voor de gemeenten Aa en Hunze en Tynaarlo geldt dat inwoners zich zelf kunnen melden (GKB heeft dan de positie als eerstelijnsorganisatie). Bij Assen is dit anders, hier vinden doorverwijzingen
39
via Vaart Welzijn/buurtteams, het Werkplein of een financieel regisseur van de gemeente plaats. GKB is in dat geval een tweedelijns organisatie. Het bleek niet mogelijk om, anders dan hiervoor bij de Wmo, aan een koppeling van BSN-nummers van Werkplein-cliënten de samenloop met de gemeentelijke schuldhulpverlening in kaart te brengen. Vandaar dat een alternatieve, minder precieze aanpak moest worden gehanteerd. GKB heeft op ons verzoek binnen haar cliënten uit de drie gemeenten in kaart gebracht welke inwoners een uitkering hebben (en dus klant van het Werkplein zijn). Dit betekent dat de samenloop met NUG’ers binnen de Werkplein-populatie buiten beeld is gebleven. Verder blijven ook Werkplein-cliënten buiten beeld die zich al wel bij GKB gemeld hebben, maar die nog in het voortraject van een schuldregeling bevinden en niet gebruik maken van budgetbeheer, alsook inwoners die bijzondere bijstand ontvangen voor bijvoorbeeld de energietoeslag en collectieve zorgverzekering. Op dat moment is namelijk nog niet geregistreerd welke inkomensbron de cliënt heeft. In tabel 5.5 is weergegeven hoe vaak inwoners met een bijstandsuitkering uit de drie gemeenten eind 2023 gebruik maken van de verschillende GKB-diensten. Hierbij kan sprake zijn van overlap, bijvoorbeeld dat een inwoner zowel schuldhulpverlening krijgt als een beschermingsbewindvoerder heeft.
In het kader van de het beheersen van de gemeentelijke kosten voor bijzondere bijstand – voor vergoeding van bewind – worden schuldregelingen (het oplossen van problematische schulden) steeds eerder gekoppeld aan beschermingsbewind (het stabiliseren van de financiële situatie). Dit geldt vooral voor schuldenbewinden (en niet zozeer voor bewind op grond van geestelijke toestand). Tabel 5 .5
G e b ru ik G K B - v o o rz ie n i n g e n do o r me n s e n me t b i j s t a n ds u i tk e r in g , p e r g e me e n te e n t o ta a l
GKB-diensten Vrijwillig budgetbeheer* Beschermingsbewind*
Aa en Hunze 15 9
Assen 109 80
Tynaarlo 22 13
Totaal 146 102
Schuldhulpverlening** - w.v. aanvraag - w.v. bemiddeling - w.v. saneringskrediet
10 2 2 6
67 18 7 42
18 7 3 8
95 27 12 56
* Peildatum maand december 2023 ** Peildatum 29 december 2023 Bron: Gemeentelijke Kredietbank
Uit de bovenstaande tabel blijkt dat vrijwillig budgetbeheer het meest voorkomt in de samenloop tussen het Werkplein en GKB. Beschermingsbewind en schuldhulpverlening kwam eind vorig jaar in ongeveer dezelfde mate voor onder Werkplein-cliënten. In het onderste deel van tabel 5.5 is binnen de schuldhulpverlening ook nog onderscheid gemaakt tussen 3 typen/fasen. Met ‘aanvraag’ wordt bedoeld dat de schuldregeling nog niet definitief is geslaagd, maar dat deze wel al opgesteld is. Daar waar de aanvraag voor een schuldentraject al wel is geslaagd is feitelijk sprake van schuldbemiddeling. Veelal is sprake van het minnelijk traject (en in veel mindere mate het wettelijke traject). In die gevallen wordt uitvoering gegeven aan de gemaakte afspraken met schuldeisers en na een periode (bij het minnelijk traject tot voor kort 3 jaar maar sinds
40
vorig jaar 18 maanden, bij de WSNP 3 jaar) de resterende schulden kwijtgescholden. Uit informatie van het GKB blijkt dat in 2021 bijna 95% van de trajecten succesvol werd afgesloten, dus dat de cliënt na afronding van de schuldbemiddeling schuldenvrij is. 31 In toenemende mate wordt bij de gemeentelijke schuldhulpverlening gebruik gemaakt van het saneringskrediet. Hierbij neemt de GKB de schulden van de schuldeisers over en wordt de afgesproken afkoopsom voorgefinancierd door de GKB. De cliënt heeft dan nog maar te maken met één schuldeiser, namelijk de GKB, wat veel meer overzicht en minder financiële stress geeft. Uit de gesprekken met het Werkplein en GKB blijkt dat er nauwe contacten worden onderhouden tussen beide organisaties (en andere partijen in de keten van schulden). Naast regelmatig ketenoverleg over deze samenwerking, zijn er ook op operationeel niveau korte lijnen. Daar waar de schuldhulpverlening minder goed loopt, wordt vanuit GKB contact gezocht met de begeleider van een cliënt om samen na te gaan wat er in dat geval moet gebeuren om voortgang te boeken. Daar waar een schuldenregeling (succesvol) beëindigd wordt, wordt het Werkplein hierover geïnformeerd. Vanuit Werkplein-gesprekspartners is aangegeven dat sommige cliënten die wel in aanmerking zouden kunnen komen voor GKB-diensten, hier niet altijd open voor staan.
31
GKB (2022).
41
6. Samenvattende bevindingen Algemeen •
Door de sporen ‘werk’ en ‘inkomen’ geeft het Werkplein vorm aan de belangrijkste opgaven die er voor gemeenten liggen wat betreft de uitvoering van de Participatiewet.
•
Het denken over de Participatiewet is in de laatste jaren wel veranderd. Waar voorheen de ‘strikte’ interpretatie overheerste, is er de laatste jaren steeds meer aandacht voor ‘de menselijke maat’. Eén gevolg hiervan is dat uitstroom uit de bijstand richting werk niet meer in alle gevallen als het ultieme doel wordt gezien.
•
De dienstverlening van het Werkplein wordt daarom steeds breder: er komt meer nadruk te liggen op het borgen van bestaanszekerheid, juist als het niet lukt om een reguliere baan te vinden. Specifiek de diensten van team Financieel Stabiel zijn in dit kader belangrijk, omdat zij cliënten helpen met allerhande vragen over financiën en voor hen zoeken naar ondersteuningsmogelijkheden.
•
De scheiding tussen wel en niet perspectief op betaald werk helpt om te bepalen wat er van een cliënt verwacht mag worden. Het helpt daarnaast om verschillende instrumenten als complementair te kunnen zien: onderwijs en werk kunnen daarmee samen gaan om het uiteindelijke doel van betaald werk te behalen, in plaats van dat onderwijs een op zichzelf staande ‘route’ is. Hierbij moet wel in gedachten gehouden worden dat een dergelijk aanduiding als ‘wel of geen perspectief op betaald werk’ niet altijd permanent hoeft te zijn.
•
Naast de andere attitude wat betreft de Participatiewet, is men in de afgelopen periode ook anders gaan denken over inburgering van statushouders. Onder de ‘oude wet’ (vóór 1 januari 2022) waren statushouders zelf verantwoordelijk voor hun inburgering. Met de ‘nieuwe wet’ (na 1 januari 2022) is de verantwoordelijkheid bij de gemeenten terecht gekomen. De ondersteuning die het Werkplein aan deze statushouders biedt is daarmee veelomvattender geworden.
Cliënten •
Gezien de krapte op de arbeidsmarkt de afgelopen tijd, daalt het aantal uitkeringsgerechtigden. Dit is zichtbaar in het beeld dat de meeste cliënten die op korte termijn uit kunnen stromen, dit ook doen. Hoewel dit goed nieuws is, betekent dit wel dat de groep die ‘overblijft’ over het algemeen minder eenvoudig te bemiddelen is naar betaald werk. Dit ook zichtbaar in cijfers over de duur van de bijstand: ten opzichte van de vorige notitie is het aandeel cliënten dat 5 jaar of langer in de bijstand zit met 7%-punt gestegen.
•
Een signaal voor veranderende attitudes over de Participatiewet is bijvoorbeeld dat herinstroom in de bijstand niet per se meer als negatieve indicator wordt gezien. Programma’s als Simpel Switchen moedigen het juist aan dat her-instroom in de bijstand vereenvoudigd wordt. Ongeveer één op de zes uitkeringsgerechtigden die in 2023 instroomden, had in de afgelopen twee jaar eerder een bijstandsuitkering gehad (en was dus her-instromer).
•
De meeste uitkeringsgerechtigde cliënten van het Werkplein zijn alleenstaanden zonder kostendeler en zonder kinderen. Bij bijna een kwart van de cliënten zijn één of meer kinderen
42
aanwezig in het gezin. Dienstverlening •
Cliënten zijn over het algemeen erg tevreden over de dienstverlening van het Werkplein. Cliënten herkennen in de meeste gevallen dat er zoveel mogelijk geluisterd wordt naar de specifieke situatie en behoeften van de cliënten en dat geprobeerd wordt om de menselijke maat centraal te stellen.
•
Ook samenwerkingspartners zijn over het algemeen tevreden met het Werkplein. Samenwerking op meer strategisch niveau/krachten bundelen voor uitdagingen toekomst is nog minimaal. Er zijn wel overleggen, maar er zijn geen gezamenlijke ambities voor uitdagingen van de toekomst. Uitzondering hierop vormt de jarenlange samenwerking bij de sluitende aanpak van jongeren.
•
Er zijn binnen het Werkplein regelmatige personele wisselingen. Dit is voor het contact met cliënten en samenwerkingspartners niet altijd prettig. Ook merken cliënten dat de medewerkers van het Werkplein een grote caseload hebben en dat er soms geen tijd is om nog meer maatwerk te leveren.
•
De aandacht voor laaggeletterdheid kan nog verder versterkt worden. Hoewel het belang ervan goed onderkend wordt, is het niet helemaal duidelijk in hoeverre er in de praktijk ook voldoende aandacht besteed wordt aan dit thema.
Samenloop met andere voorzieningen •
In het kader van de accentverschuiving naar bestaanszekerheid, wordt steeds meer belang gehecht aan het goed en effectief ‘schakelen’ met andere voorzieningen. In dit onderzoek is de samenloop met de Wmo-verstrekking en met de gemeentelijke schuldhulpverlening in kaart gebracht.
•
Bij bijna een kwart van alle cliënten van Werkplein is sprake van de inzet van Wmovoorzieningen. Ongeveer de helft van hen bestaat uit cliënten met perspectief op werk, de andere helft uit cliënten zonder perspectief op werk. Door deze samenloop zijn vooral persoonlijke begeleiding, huishoudelijke hulp, beschermd wonen en dagbesteding beschikbaar gekomen voor Werkplein-cliënten.
•
Bij de schuldhulpverlening gaat het vooral om budgetbeheer (150 Werkplein-cliënten met een uitkering), op enige afstand gevolgd door beschermingsbewind en schuldhulpverlening (elk ongeveer 100).
Overig •
De registratie van gegevens is momenteel vrij ingewikkeld. Er worden verschillende systemen en definities gebruikt. Voor goede monitoring en evaluatie is het onontbeerlijk dat er eenduidige en eenvoudige registratie plaatsvindt.
•
Op zich kan aan de hand van prestatieafspraken gemonitord worden of Werkplein doet wat van haar verwacht wordt. De vraag is wel of de huidige set aan prestatieafspraken ook echt iets zegt over het doelbereik en de kwaliteit van dienstverlening. Bovendien roept het ruimschoots halen van de huidige prestatieafspraken de vraag op of deze voldoende ‘prikkelend’ zijn om inwoners zo goed mogelijk te helpen. 43
Bijlage I – Tabellen en figuren H o o fd s tu k 3 Tabel I .1
O n tw ik k e l i n g a a n ta l u i tk e r in g s g e re c h t ig de n , p e r g e me e n te e n to ta a l
Aspect Analyse cliëntenbestand 2019 December 2023 Mutatie Bronnen:
Aa en Hunze 360 321 -11%
Assen 2.119 1.934 -9%
Tynaarlo 514 487 5%
Totaal WPDA 2.993 2.742 -8%
Vorige notitie en Werkplein
Tabel I .2
T o ta a l a a n ta l u i tk e ri n g s g e re c h ti g de n W P D A p e r u i t k e r in g s ty p e
Aspect
Januari 2019
2023
Mutatie
WWB
2761
2.616
-5%
IOAW
170
95
-44%
IOAZ
19
13
-26%
Bbz
43
18
-58%
Bronnen: Tabel I .3
Analyse cliëntenbestand 2019 en Werkplein A a n ta l c l ië n te n W W B p e r g e me e n te
Aspect
Aa en Hunze
Assen
Tynaarlo 456
Analyse cliëntenbestand 2019
320
1.985
2023
298
1.868
450
Mutatie
-7%
-1%
-9%
Bronnen: F ig u u r I . 4
Analyse cliëntenbestand 2019 en Werkplein Ve rde l i n g u i tk e r i n g s g e re c h t ig de n n a a r g e s l a c ht * , v e rg e l e k e n me t v o ri g e n o t i t ie
100% 80% 60%
53%
50%
50%
47%
40% 20% 0%
Man
Vrouw Vorige notitie
* Peildatum 31 augustus 2023 Bronnen: Analyse cliëntenbestand 2019 en Werkplein
44
2023
F ig u u r I . 5
Ve rde l i n g u i tk e r i n g s g e re c h t ig de n n a a r l e e f t ij d
100% 80%
56%
60%
56% 34%
40%
31% 13%
10%
20% 0%
45 en ouder
27 tot 45 Vorige notitie
Tot 27 2023
* Peildatum 31 augustus 2023 Bronnen: Analyse cliëntenbestand 2019 en Werkplein Tabel I .6
A a n de e l u i tk e r in g s g e re c h t ig de n n a a r l e e f t ij d p e r g e me e n te e n to ta a l W P D A
Aspect 45 jaar en ouder
Aa en Hunze
Assen
Tynaarlo
Totaal WPDA
57%
54%
62%
56%
27 tot 45 jaar
31%
32%
29%
31%
Tot 27 jaar
12%
14%
8%
13%
* Peildatum 31 augustus 2023 Bron: Werkplein F ig u u r I . 7
Du u r b ij s ta n d s u itk e r in g 2 0 2 3 , p e r g e me e n te
50%
44% 44% 42%
40% 30% 20%
25%
29% 21%
21% 21% 21% 10%
10% 0%
Minder dan 1 jaar
1 tot 3 jaar Aa en Hunze
Bron:
14% 8%
3 tot 5 jaar Assen
Werkplein
45
Tynaarlo
5 jaar en langer
F ig u u r I . 8 . S a me n s te l l in g c l ië n tg ro e p N U G ’e r s , p e r g e me e n te 60% 50%
49% 42%
46%
42%
46%
43%
40% 30% 20%
12%
13%
8%
10% 0%
Doelgroepenregister
Indicatie beschut werk Aa en Hunze
Assen
Jongeren vanaf 16 jaar
Tynaarlo
* Peildatum 12 december 2023 Bron: Werkplein
H o o fd s tu k 4 Tabel I .9
O n tw ik k e l i n g c l ië n te n me t i n d ic a t ie s o c ia l e w e rk v o o r z ie n i n g
Jaartal 2019
Aa en Hunze
Assen
Tynaarlo
Totaal WPDA
81
511
61
725
64
412
45
576
-21%
-19%
-26%
-21%
2023 Mutatie Bron:
Werkplein
F ig u u r I . 1 0 L e e f t ij d c l ië n te n d o e l g r o e p e n re g i s te r * 80% 70% 60%
67% 57%
52%
50%
41%
40%
42%
30%
30% 20% 10% 0%
3% 18-27 jaar
Ouder dan 27 jaar
Aa en Hunze
Assen
* Peildatum 12 december 2023 Bron: Werkplein
46
Tynaarlo
2%
6%
VSO/PrO-jongeren met uitstroomprofiel arbeid (16-/17jarigen)
Tabel I .11
T y p o l o g ie c l ië n te n z o n de r p e r s p e c t ie f o p b e ta a l d w e rk 2 0 2 3 , n a a r g e me e n te
Typologie
Aa en Hunze Absoluut Relatief 39 29%
Maatschappelijk actief
Assen Absoluut Relatief 217 25%
Tynaarlo Absoluut Relatief 39 16%
- Vrijwilligerswerk
23
17%
112
11%
28
12%
- Dagbesteding
7
5%
62
7%
4
2%
- Mantelzorg
6
5%
31
4%
5
2%
- Sociale activering
3
2%
12
1%
2
1%
Niet maatschappelijk actief
77
58%
531
60%
108
45%
- Ambulante hulpverlening
27
20%
191
22%
35
15%
- Trede 2 participatieladder
50
38%
340
38%
73
30%
Zak- en kleedgelduitkering
17
13%
134
15%
92
38%
Totaal
133
100%
882
100%
239
100%
Bron:
Werkplein
Tabel I .12
A a n ta l e n ty p e s ta tu s ho u de r
Aspect
Aa en Hunze Abs. Rel.
Assen Abs. Rel.
Tynaarlo Abs. Rel.
Totaal WPDA Abs. Rel.
Totaal statushouders
114
19%
383
62%
117
19%
614
100%
Aandeel ‘oude wet’
74
65%
275
72%
67
57%
416
68%
Aandeel ‘nieuwe wet’
40
35%
108
28%
50
43%
198
32%
* Peildatum 12 december 2023 Bron: Werkplein F ig u u r I . 1 3
L e e f t ij d c l ië n te n s ta tu s ho u de r s
50%
44%
45% 40% 35% 25% 15%
39%
36%
30%
30% 20%
44%
39%
16%
20% 13%
10%
6%
6%
8%
5% 0%
Tot en met 27 jaar
28-40 jaar Aa en Hunze
41-55 jaar Assen
* Peildatum 12 december 2023 Bron: Werkplein
47
Tynaarlo
56 jaar en ouder
F ig u u r I . 1 4
G e s l a c ht c l ië n te n s ta tu s h o u de rs
100% 90% 80% 70% 60%
49%
50%
49%
49%
48%
52%
51%
40% 30% 20% 10%
Vrouw
Man Aa en Hunze
Assen
Tynaarlo
* Peildatum 12 december 2023 Bron: Werkplein F ig u u r I . 1 5 R e - in te g ra t ie v o o rz ie n in g e n c l ië n te n s ta tu s h o u de r s ( 2 0 2 3 ) * 50%
44%
45% 40% 35%
39%
36%
30%
30% 25% 20%
44%
39%
16%
20%
15%
13%
10%
6%
6%
8%
5% 0%
Tot en met 27 jaar
28-40 jaar Aa en Hunze
41-55 jaar Assen
56 jaar en ouder
Tynaarlo
* Naast de in de figuur weergegeven typen re-integratievoorzieningen, is ook drie keer gebruik gemaakt van WERKpunt! (van de gemeente Assen). Dit is echter minder dan 1% van het totaalaanbod, waardoor dit in de figuur niet wordt weergegeven. Bron: Werkplein T a b e l I . 1 6 A a n ta l s ta t u s ho u de rs da t g e he e l o f g e de e l te l ij k u i t g e s t ro o md is u i t u i tk e ri n g (20 23)
Aspect Totale uitstroom
Absoluut
Relatief
91
100%
- richting werk
78
86%
- richting onderwijs
13
14%
- richting ondernemerschap
0
0%
Bron:
Werkplein
48
Literatuurlijst Bureau Bartels, Quickscan begeleiden langdurig bijstandsgerechtigden naar werk (september 2022). Bureau Bartels, Evaluatie en advies armoedebeleid gemeente Aa en Hunze (februari 2024). Divosa, Benchmark Werk & Inkomen. Jaarrapportage 2021 (2022). Gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo, Werk, inkomen, meedoen. Kadernota participatie en participatiewet in de gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo 2020-2023 (november 2019). GKB, infographic Route naar een schuldenvrije toekomst (2022). Keizer, M., Lezen ≠ Begrijpen. Onderzoek naar leesvaardigheid onder mensen met financiële problemen (Rijksuniversiteit Groningen, 2018) Madern,T., N. Jungmann & R. van Geuns, Over de relatie tussen lees- en rekenvaardigheden en financiële problemen (Stichting Lezen & Schrijven, 2016). Mosselman, K., L. Polstra en W. Ravenshorst, Analyse cliëntenbestand Participatiewet gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo (Hanzehogeschool Groningen en SHMC, juli 2019). Mosselman, K. en W. Ravenshorst, Werkwijze en samenhang Participatiewet gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo (Hanzehogeschool Groningen en SHMC, augustus 2019). Sociaal en Cultureel Planbureau, Eindevaluatie van de Participatiewet (Den Haag: 2019). Stichting Lezen & Schrijven, Feiten & cijfers laaggeletterdheid. De invloed van lage basisvaardigheden op deelname aan de maatschappij (2018). Werkplein, Het verhaal van 2022.
Jaarverslag 2022 (2023). Werkplein, Bestuursrapportage II 2023 (2023). Werkplein, website (2024).
49
Bureau Bartels B.V. Postbus 318 3800 AH Amersfoort Stationsplein 13A 3818 LE Amersfoort www.bureaubartels.nl info@brtls.nl 033 - 479 20 20