CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

3. Bestandsanalyse Bartels

Raadsvergadering 19 december 2024, gemeente AssenBij agendapunt: Beleidskaders uitvoering Participatiewet20.391 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Kwantitatieve en kwalitatieve analyse werk en inkomen Werkplein Drentsche Aa

UITGEBRACHT OP VERZOEK VAN Gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo

AUTEURS Henk Tissing Marlies van de Bunt

MET MEDEWERKING VAN Sigrid Zeeman Pien Bakx Yael van Kranenburg 16 MEI 2 02 4

Inhoud

1. Inleiding

1

2. Context en cliënten

3

3. Samenstelling cliëntenbestand

11

4. Inzet en resultaten instrumentarium

21

5. Samenloop met andere voorzieningen

37

6. Samenvattende bevindingen

42

Bijlage I – Tabellen en figuren

44

Literatuurlijst

49

1. Inleiding Sinds 1 januari 2015 zijn gemeenten via de Participatiewet verantwoordelijk voor het zoveel mogelijk naar betaald werk begeleiden van inwoners. Het kan dan gaan om regulier ongesubsidieerd werk, regulier werk in het kader van de Banenafspraak en beschut werk. Waar mensen geen reëel perspectief (meer) hebben op betaald werk, is het de bedoeling dat zij zoveel mogelijk meedoen. Bijvoorbeeld door deel te nemen aan maatschappelijke activiteiten, zoals vrijwilligerswerk en dagbesteding. Voor de uitvoering van (onder andere) de Participatiewet hebben de gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo de krachten gebundeld in een gezamenlijke sociale dienst, namelijk Werkplein Drentsche Aa (in het vervolg aangeduid als ‘Werkplein’). Het Werkplein werkt voor inwoners uit de drie gemeenten die een beroep doen op de Participatiewet, de Wet sociale werkvoorziening, bijzondere bijstand en/of minimaregelingen. Maar ook voor niet-uitkeringsgerechtigden, bijvoorbeeld jongeren vanaf zestien jaar of partners van statushouders, biedt het Werkplein dienstverlening. Om richting te geven aan de werkzaamheden van het Werkplein hebben de gemeenteraden van deze gemeenten in 2019 de kadernota ‘Werk, inkomen, meedoen. Kadernota participatie en participatiewet in de gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo 2020-2023’ vastgesteld. Deze kadernota is eind 2023 afgelopen.

Daarom zijn de gemeenten een gezamenlijk traject gestart om de kadernota te evalueren en te herijken. Dit traject zal resulteren in een nieuwe kadernota voor de komende beleidsperiode. Als onderdeel van bovenstaand evaluatie- en herijkingsproces is door Bureau Bartels een kwantitatieve en kwalitatieve bestandsanalyse uitgevoerd. Dit rapport presenteert de uitkomsten van deze analyses en reikt daardoor inhoudelijke input aan voor de actualisering en herijking van de kadernota. Het onderzoek is gestart met een analyse van verschillende documenten en databestanden om een beeld te krijgen van de dienstverlening en cliëntgroepen van het Werkplein. Vervolgens zijn aanvullende gesprekken gevoerd met tien sleutelpersonen. Vervolgens zijn voor de kwantitatieve en kwalitatieve bestandsanalyse verschillende activiteiten uitgevoerd. K wa n tita tie v e a na ly se Voor de kwantitatieve bestandsanalyse is in afstemming met de opdrachtgever een analysekader opgesteld en is toegang verkregen tot de benodigde data. Vervolgens zijn diverse statistische analyses uitgevoerd, waarvan de resultaten door het gehele rapport aangehaald zullen worden. Waar relevant en mogelijk wordt een vergelijking gemaakt met eerdere jaren. In sommige gevallen gaat het hierbij om een vergelijking met de vorige bestandsanalyse.1 Bij een deel van deze cijfers is geen precieze peildatum bekend.

Daarom wordt in die gevallen verwezen naar de ‘vorige notitie’ in plaats van naar een jaartal/datum. 1

Mosselman, Polstra en Ravenshorst (2019).

1

K wa l ita tie v e an a ly se De kwalitatieve analyses zijn gebaseerd op face-to-face en telefonische gesprekken met 18 samenwerkingspartners en 34 cliënten van het Werkplein. Het gaat hierbij om 10 cliënten zonder perspectief op werk, 10 statushouders, 7 niet-wettelijk arbeidsbeperkten, 3 cliënten met een Afspraakbaan, 3 cliënten met Beschut werk en 1 cliënt die vanuit de bijstand naar ondernemerschap wordt begeleid. De ervaringen met – en de effectiviteit van – de dienstverlening van het Werkplein stonden in deze gesprekken centraal. Als onderdeel van de kwalitatieve analyses zijn twee onderzoekers een dag bij het Werkplein in huis geweest om gesprekken met statushouders te voeren. Opbouw rapport In hoofdstuk 2 wordt de context van de dienstverlening van het Werkplein geschetst. Hierbij is bijvoorbeeld aandacht voor veranderende opvattingen over de Participatiewet en wordt een overzicht gegeven van de dienstverlening van het Werkplein. Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 door middel van cijfermatige informatie inzicht gegeven in het cliëntenbestand van het Werkplein. De inzet en resultaten van het instrumentarium van het Werkplein komen in hoofdstuk 4 aan bod. Hier wordt enerzijds geput uit cijfermatige informatie en anderzijds uit de informatie die is opgehaald tijdens de interviews met sleutelpersonen, samenwerkingspartners en cliënten.

Waar van toepassing wordt een link gelegd met de prestatieafspraken die het Werkplein heeft vastgelegd, herkenbaar aan het volgende symbool:

Aansluitend toont hoofdstuk 5 de samenloop van de dienstverlening van het Werkplein met andere voorzieningen, zoals Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en schuldhulpverlening. Ten slotte worden in hoofdstuk 6 de belangrijkste bevindingen kort weergegeven. Aan het einde van het rapport bevinden zich de literatuurlijst en bijlagen.

2

2. Context en cliënten 2.1

P a r t ic ip a t ie we t i n v e ra n de r i n g

Werk en inkomenszekerheid vormen belangrijke pijlers van onze samenleving. Elke inwoner moet de kans krijgen om zich te ontwikkelen en mee te doen aan de samenleving. Als het tegenzit en iemand kan (tijdelijk) niet in zijn eigen bestaan voorzien, dan is er een sociaal vangnet in de vorm van de bijstand. De bijstand is een uitkering voor iedereen die onvoldoende eigen inkomen of vermogen heeft om noodzakelijke kosten als huur, verzekeringen en dagelijkse boodschappen te betalen. Door bijstand te verlenen wordt gezorgd voor inkomenszekerheid en stabiliteit. In ons land ontvangen ongeveer 400.000 mensen een bijstandsuitkering. Het aantal mensen dat een bijstandsuitkering ontvangt is in het afgelopen jaar, na een jarenlange daling, weer iets gestegen. In januari 2021 telde ons land ruim 416.000 bijstandsgerechtigden. Eind van het jaar was dit aantal 5% afgenomen, waarbij de 400.000-grens werd gepasseerd (naar 398.550). Eind 2022 was het aantal mensen met een bijstandsuitkering verder gedaald naar ruim 388.000, een daling met 2,6%. In 2023 stagneerde de daling. De ‘teller’ stond in december 2023 op 392.000 mensen met een bijstandsuitkering, een lichte toename ten opzichte van een jaar ervoor.

2 Hoewel er sprake is van voortdurende in- en uitstroom in de bijstand, is er een groep die langdurig op de bijstand aangewezen is: ongeveer de helft van de bijstandsgerechtigden doet al vijf jaar of langer een beroep op de bijstand. Van deze mensen is bekend dat ze een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben. De stap naar betaald werk zal voor de meesten op afzienbare termijn te groot zijn. Vandaar dat toeleiding naar werk niet voorop staat bij het ‘bedienen’ van deze groep. Het accent ligt bij hen – naast het zorgen voor inkomenszekerheid – op het bevorderen van meedoen in de samenleving en andere vormen van zinvolle daginvulling (dan betaald werk) zoals vrijwilligerswerk of dagbesteding. Tot 2014 werden bijstandsuitkeringen verstrekt via de Wet Werk en Bijstand. In het kader van de drie grote decentralisaties werd ook het wettelijk kader voor de bijstand gewijzigd. Per 1 januari 2015 verving de Participatiewet niet alleen de Wwb, maar ook de Wet sociale werkvoorziening (WSW)3 en een groot deel van de Wet werk en arbeidsondersteuning jonggehandicapten (Wajong) 4. Gemeenten kregen hierdoor meer bevoegdheden, maar ook meer verantwoordelijkheden. Het primaire doel van de Participatiewet is om zoveel mogelijk mensen in staat te stellen om betaald aan het werk te gaan en daarmee voldoende inkomen te genereren.

Door de uitstroom vanuit de uitkering naar werk te bevorderen, zou dit als gevolg moeten hebben dat minder mensen een beroep op de bijstand hoeven te doen. Gemeenten worden geacht om inwoners (met een bijstandsuitkering) die ondersteuning nodig hebben bij het vinden van een baan, te ondersteunen. Inwoners die niet over voldoende inkomen en vermogen beschikken en dus niet in hun bestaan kunnen voorzien, worden zolang als nodig ondersteund via het verstrekken van bijstand. 2 3 4

CBS Statline, februari 2024. Waardoor er geen nieuwe gevallen meer toegelaten worden tot de WSW. Waardoor jonggehandicapten een nieuwe doelgroep voor gemeenten werden.

3

Hoewel de Participatiewet een impuls heeft gegeven aan de uitstroom van uitkering naar werk en wat dit aangaat dus effectief is, is in de afgelopen jaren gebleken dat de uitvoering van de wet op onderdelen knelt. Meer recente media-aandacht over (te) strikte toepassing van de (handhavings)regels en de ongewenste gevolgen hiervan voor individuele burgers, heeft een publieke en politieke discussie op gang gebracht over ‘hardheden’ in de Participatiewet. Een breed gedragen gevoel overheerst dat de overheid prioriteit geeft aan de strikte naleving van de regels en weinig oog heeft voor de mens achter de uitkering en zijn of haar (vaak complexe) problemen. Voor de Minister van SZW is het bovenstaande aanleiding geweest om de Participatiewet te herzien. De kerngedachte van deze herziene wet – ‘Participatiewet in balans’ genoemd – is dat deze wet minder stringent en meer menselijk wordt. Vertrouwen en de menselijke maat worden dan ook kernwaarden binnen deze wet. Van gemeenten wordt gevraagd om hun beleid en uitvoering aan te passen aan de herziene Participatiewet. Waar voorheen de nadruk met name lag op rechtmatigheid, handhaving en uitstroom naar betaald werk, dient nu samen met de inwoner naar oplossingen te worden gezocht die verder gaan dan financiën en arbeidsparticipatie.

Het doel hiervan is om meer evenwicht te krijgen tussen de drie kernelementen van de Participatiewet: bestaanszekerheid, participatie en handhaving. De Commissie sociaal minimum heeft recent vastgesteld dat de bestaanszekerheid van veel burgers in ons land in het geding is. Hiervoor worden niet alleen oorzaken als flexibilisering van de arbeidsmarkt, kansenongelijkheid in het onderwijs, gezondheidsverschillen en een tekort aan betaalbare woningen als oorzaken aangevoerd. Ook heeft de commissie vastgesteld dat het sociaal minimum (lees: ook de bijstandsuitkering) ontoereikend is om van te leven en om mee te doen in de samenleving. Een grote groep huishoudens leeft hierdoor in financiële bestaansonzekerheid. In haar (eerste) rapport ‘Een zeker bestaan. Naar een toekomstbestendig stelsel van het sociaal minimum’ (juni 2023) adviseerde de commissie dan ook om op korte termijn de bijstand te verhogen.5 Op de hoogte van de bijstandsuitkering hebben gemeenten geen invloed, dit wordt bepaald door het rijk. Doordat de hoogte van de uitkering lange tijd niet meegegroeid is met inflatie, is in de afgelopen jaren steeds duidelijker geworden dat mensen in de bijstand een groot risico op armoede lopen. Met name huishoudens die afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering verkeren relatief vaak langdurig in armoede.

6 In dit licht hebben gemeenten steeds meer verantwoordelijkheden op het gebied van inkomensondersteuning naar zich toegetrokken. Burgers die niet langer financieel rond kunnen komen deden en mee kunnen doen aan de maatschappij, kunnen bij gemeenten terecht voor aanvullende inkomensondersteuning en andere armoederegelingen. Het armoedebeleid van gemeenten kent echter grote verschillen, waardoor een inwoner in armoede in de ene gemeente meer en betere ondersteuning krijgt dan een inwoner in een andere gemeente.

5 6

Overigens net als het minimumloon, eventueel de huurtoeslag en – specifiek voor huishoudens met kinderen – de kinderbijslag of het kindgebonden budget. Dit werd recent ook bevestigd in de evaluatie van het armoedebeleid van de gemeente Aa en Hunze (Bureau Bartels, 2024).

4

De bovenstaande commissie heeft in haar tweede rapport – ‘Een zeker bestaan II’ – diverse aanbevelingen geformuleerd om tot een meer voorspelbaar en toegankelijk stelsel te komen en tot een betere balans tussen de rol van het Rijk enerzijds en die van gemeenten anderzijds. Dit door te zorgen dat landelijke regelingen toereikend zijn voor het merendeel van de mensen op het sociaal minimum en lokale regelingen waar mogelijk te centraliseren. Een andere aanbeveling van de commissie is om overgang tussen uitkering en werk te versoepelen.7 Gemeenten zouden volgens de commissie ook meer mogelijkheden moeten krijgen om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan werk te helpen. Ook beveelt te commissie aan om (meer) te investeren in vormen van zinvolle tijdsbesteding voor mensen die niet kunnen werken.

2.2

D ie n s t v e rl e n i n g W e rk p l e i n D re n t s c he A a

Uit het bovenstaande volgt dat de dienstverlening van het Werkplein in de komende periode in een ander daglicht komt te staan. In plaats van primair in te zetten op bevordering van arbeidsparticipatie van mensen in de bijstand die (op termijn) de stap naar betaald werk kunnen zetten (spoor ‘werk’) en het verstrekken van een bijstandsuitkering aan zij die daar recht op hebben (spoor ‘inkomen’) wordt het borgen van bestaanszekerheid het nieuwe adagium. Het Werkplein sluit hierbij aan op de navolgende definitie van bestaanszekerheid zoals die door Divosa/VNG gehanteerd wordt, namelijk: Bestaanszekerheid is: a. de zekerheid van voldoende en voorspelbaar inkomen waarbij je de mogelijkheid hebt om een financiële buffer op te bouwen voor onverwachte uitgaven. b. de zekerheid van een zinvolle daginvulling (liefst werk) en van mee kunnen doen in de samenleving. c. de zekerheid van een dak boven je hoofd in een geschikte en betaalbare woning en d. de zekerheid van toegang tot betaalbare zorg. Cliënten dienen hierbij te kunnen vertrouwen op een snelle en toegankelijke dienstverlening in een veilige en prettige omgeving. Uit de gesprekken met de professionals van het Werkplein en de analyse van data maken we op dat in de praktijk al belangrijke stappen zijn gezet in de richting van borgen van bestaanszekerheid.

Dit door een aanpak te hanteren die getuigt van een realistisch en positief mensbeeld. Er wordt rekening gehouden met de individuele situatie en wensen van cliënten en wat ze kunnen en nodig hebben. In plaats van een uniforme aanpak wordt een maatwerkaanpak gehanteerd die rekening houdt met verschillen tussen mensen. In deze aanpak wordt ook aandacht geschonken aan problemen/wensen van cliënten op andere levensdomeinen dan werk en inkomen. Bij de samenloop met andere voorzieningen als de Wmo en de schuldhulpverlening komen we hierop terug.

7

Voortbordurend op de ervaringen die in het al langer lopende programma Simple Switchen in de keten opgedaan zijn.

5

Zoomen we in op het spoor ‘werk’, dan ondersteunt en begeleidt het Werkplein mensen uit de doelgroep van de Participatiewet naar betaald werk op de reguliere arbeidsmarkt of in beschut werk. 8 In de kern worden binnen dit spoor twee hoofdactiviteiten ontplooid. In de eerste plaats het arbeidsfit maken van mensen. Hiermee wordt bedoeld dat mensen geholpen worden zich klaar te maken voor (her)intreding op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld door sollicitatietrainingen, werk gerelateerde cursussen/opleidingen of andere ondersteuningsvormen. Deze ondersteuning wordt in hoofdzaak verzorgd door regiecoaches. Als tweede hoofdactiviteit worden mensen – waar van toepassing – door het Werkplein bemiddeld richting een baan. Dit gebeurt door accountmanagers 9 die de contacten onderhouden met werkgevers en zicht hebben op plaatsingsmogelijkheden. Het tweede dienstverleningsspoor – ‘inkomen’ – gaat in de eerste plaats over het verstrekken van bijstandsuitkeringen aan degenen die daar recht op hebben. In aanvulling hierop worden cliënten ook op andere manieren geholpen om een stabiele financiële situatie binnen het huishouden te realiseren. Het team Financieel Stabiel van Werkplein ondersteunt cliënten bijvoorbeeld door het aanvragen van armoederegelingen of – in geval van problematische schulden – door te verwijzen naar de gemeentelijke schuldhulpverlening.

In principe kan elke cliënt met een vraag over zijn of haar financiën geholpen worden door de kennis en expertise van team Financieel Stabiel (zie paragraaf 4.5).

2.3

C l ië n t g r o e p e n

In de kwantitatieve en kwalitatieve analyses is onderscheid gemaakt naar verschillende cliëntgroepen die door het Werkplein worden ‘bediend’.10 De globale kenmerken van deze doelgroepen is hieronder kort toegelicht beschreven. In hoofdstuk 4 wordt, indien van toepassing, een uitgebreidere beschrijving gegeven. W e tte l ij k a r be id sb e pe r k ten Wanneer iemand door een lichamelijke en/of geestelijke beperking (deels) belemmerd wordt om regulier deel te nemen op de arbeidsmarkt, kan hij of zij geïndiceerd worden als ‘wettelijk arbeidsbeperkt’. Dit houdt in dat iemand aanspraak kan maken op ondersteuning bij het vinden van een baan en/of aanspraak kan maken op een uitkering. Onder wettelijk arbeidsbeperkten vallen bijvoorbeeld personen die onder de doelgroep van de afspraakbanen vallen (en dus in het doelgroepenregister zijn opgenomen) of aanspraak kunnen maken op beschut werk. 11

8

9 10

11

Ook voert het Werkplein de Wet sociale werkvoorziening (WSW) uit voor de drie gemeenten. Met de invoering van de Participatiewet is de instroom naar de WSW stopgezet. De populatie werknemers in de WSW wordt dan ook steeds kleiner, omdat er geen instroom meer plaatsvindt maar alleen uitstroom. Gezien deze ‘sterfhuisconstructie’ laten we de WSW-cliëntengroep verder buiten beschouwing. In de gesprekken wordt ook nog dikwijls de oude term ‘werkcoach’ gehanteerd. Deze doelgroepen kunnen elkaar overlappen. Binnen de groepen wettelijk arbeidsbeperkten, niet-wettelijk arbeidsbeperkten en cliënten zonder perspectief op betaald werk kan het ook om statushouders gaan. Zo kunnen (sommige) jongeren ook als NUG-ers aangemerkt worden. Ook de cliënten binnen de WSW kunnen tot de wettelijke arbeidsbeperkten worden gerekend.

6

N ie t- we tte l ij k a rb e idb e idsb e p e rk te n Niet-wettelijk arbeidsbeperkten zijn personen zonder een indicatie voor het doelgroepenregister en beschut werk maar die toch een afstand tot de arbeidsmarkt hebben. Zij hebben (in theorie) wel perspectief op betaald werk en worden met uiteenlopende vormen van ondersteuning op weg geholpen naar reguliere, betaalde baan. Dit is echter niet altijd eenvoudig. Het gaat doorgaans om mensen die te maken hebben met sociale en/of lichamelijke problematiek en daardoor een grote ondersteuningsbehoefte hebben. C l ië n ten zo nd e r p e rs p e c tie f o p b e taa l d we r k Voor sommige mensen is er – door een variatie van omstandigheden – geen perspectief op betaald werk. Zij hebben geen zicht op het vinden en behouden van een baan op de reguliere arbeidsmarkt en in het beschut werk. Afhankelijk van de persoonlijke situatie is dagbesteding, mantelzorg, het doen van vrijwilligerswerk (trede 4 op de Participatielader) of sociale activering voor hen het hoogst haalbare. Team Financieel Stabiel van Werkplein voert (minimaal) elk jaar een gesprek met deze cliënten. S ta tu s ho u de r s Asielzoekers die een verblijfsvergunning hebben gekregen, worden aangemerkt met de term ‘statushouders’. Statushouders hebben recht op een bijstandsuitkering als zij niet in hun inkomen kunnen voorzien.

Daarnaast biedt het Werkplein ondersteuning bij het vinden van betaald werk, het starten van een eigen onderneming of het volgen van onderwijs.12 Hierbij dient wel onderscheid te worden gemaakt tussen statushouders die inburgeren volgens de ‘oude’ Inburgeringswet (vóór 1 januari 2022) en volgens de ‘nieuwe’ Inburgeringswet (sinds 1 januari 2022). Stond in de oude wet de eigen verantwoordelijkheid van de statushouder voorop, in de nieuwe wet is die verantwoordelijkheid bij de gemeente neergelegd. Het eerste contact verloopt met de regievoerder van de gemeente, die vervolgens samen met de statushouder een persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP). Dit plan vormt het vertrekpunt van de ondersteuning vanuit het Werkplein. Sinds september 2022 is binnen het Werkplein (weer) een speciaal team gevormd voor de dienstverlening aan statushouders. Daarvoor was dit versnipperd over de organisatie. J on g e re n Sinds de Wet investeren in jongeren (WIJ)13 heeft het Werkplein een specifieke jongerenaanpak. Het doel hiervan is om samen met andere partijen (als scholen, ROC doorstroompunt, leerplichtambtenaren, GGZ en MEE Drenthe) een sluitende aanpak te bieden aan jongeren die voortijdig uit het onderwijs (dreigen te) vallen en tussen wal en schip dreigen te raken, maar ook voor jongeren met een startkwalificatie die niet zelfstandig de stap naar de arbeidsmarkt kunnen maken.

N ie t- u itk e r in g s g e re c h tig d e n Een laatste cliëntgroep bestaat uit niet-uitkeringsgerechtigden (NUG’ers). Dit zijn mensen al dan niet

12

13

Voor deze cliëntgroep is voor de achterliggende periode een separate prestatie-indicator voor WPDA vastgesteld: Statushouders gaan sneller en vaker aan het werk. 90 bijstandsgerechtigde statushouders (oude en nieuwe inburgeringswet) stromen geheel of gedeeltelijk uit de bijstand naar betaald werk, ondernemerschap of onderwijs. Die in 2009 is vastgesteld en op 1 januari 2012 weer is afgeschaft.

7

met een arbeidsbeperking die (nog) geen aanspraak kunnen maken op een uitkering, bijvoorbeeld omdat hun aanvraag in behandeling is, zij een te groot eigen vermogen hebben, een partner hebben met een hoog inkomen of omdat zij minderjarig zijn, maar volgens de Participatiewet wel recht op ondersteuning hebben. Ook kan het gaan om partners van statushouders die al uit de bijstand zijn. Deze NUG’ers kunnen wél ondersteund binnen het spoor werk (bijvoorbeeld vanuit de bovenstaande sluitende jongerenaanpak) en een beroep doen op de kennis en kunde van team Financieel Stabiel (om een beroep op andere regelingen te kunnen doen).

2.4

A a n t a l c l ië n t e n e n p e rs p e c t ie f

In deze paragraaf geven we inzicht in het aantal personen uit de drie gemeenten die gebruik maken van de dienstverlening van het Werkplein en – daar waar het om mensen met een uitkering gaat – het aantal van hen dat al dan niet perspectief op werk heeft. In tabel 2.1 is weergegeven hoeveel Werkplein-cliënten eind 2023 door het Werkplein bediend worden. Ter vergelijking is ook weergegeven wat de stand van zaken ten tijde van de vorige bestandsanalyse was (waarbij het meetmoment niet geheel duidelijk is: begin 2019 of eind 2018). Tabel 2.1

A a n ta l W e rk p l e in - c l ië n te n 2 0 2 3 e n 2 0 1 8 / 2 0 1 9

Typologie Aantal cliënten met uitkering Aantal NUG’ers Totaal

Vorige notitie 2.993

2023 2.742

Verschil -8,4%

200

554*

+177%

3.193

3.296**

+3,2%

* Peildatum 12 december 2023. ** Uit tabel 2.2 blijkt dat het totaal aantal cliënten ultimo 2023 3.370 zou moeten zijn. Het verschil van 74 cliënten heeft te maken met een andere peildatum voor NUG’ers. Als we uitgaan van 3.370 cliënten eind 2023 zou de toename ten opzichte van de vorige notitie 5,5% zijn. Bronnen: Vorige notitie en Werkplein

Uit bovenstaande tabel blijkt dat het aantal uitkeringsgerechtigden in de achterliggende jaren fors is afgenomen. Dit strookt met het landelijke beeld dat hiervoor al is geschetst, namelijk dat het beroep op de bijstand teruggelopen is. Bij de NUG’ers die een beroep op het Werkplein doen, is het omgekeerde beeld. Dit aantal is juist sterk gestegen. Hierbij plaatsen we wel een kanttekening. We sluiten niet uit dat bij de vorige bestandsanalyse de registratie van NUG’ers niet helemaal compleet is geweest. Het aantal NUG’ers zal toen groter zijn geweest (met name daar waar het gaat om jongeren), waardoor de ontwikkeling minder groot is dan in bovenstaande tabel is aangegeven. Per saldo is het totaal aantal Werkplein-cliënten licht toegenomen ten opzichte van de vorige notitie. C l ië n ten na a r p e r s pe c tie f Bij de personen met een bijstandsuitkering kan een nader onderscheid worden gemaakt in cliënten met perspectief op werk (die – op termijn – de stap van uitkering naar betaald werk kunnen maken)

8

en cliënten zonder perspectief op werk (die aangewezen blijven op een uitkering 14). In tabel 2.2 is voor medio december 2023 weergegeven hoe de verdeling over beide typen cliënten is. Ter vergelijking is de verdeling uit de vorige notitie weergegeven. Destijds werd nog een onderscheid naar routes gemaakt. Omwille van de vergelijking hebben we ook de huidige populatie ingedeeld naar deze routes. Tabel 2.2

A a n ta l W e rk p l e in - c l ië n te n n a a r p e r s p e c t ie f / ro u te , 2 0 2 3 e n 2 0 1 8 / 2 0 1 9

Huidige indeling Oude indeling Vorige notitie 2023*

Werk 1.083 1.829

Wel perspectief Onderwijs Ondernemer 535 95 271

16

Totaal 1.713

Niet perspectief Vrijwilliger 1.500

2.116

1.254

* Cijfers van 12 december 2023 ** Beperken we ons tot alleen maatschappelijk actief en niet-maatschappelijk actief dan zou het om 1.011 mensen gaan (zie tabel 4.5). We verwachten echter dat in de vorige notitie ook ‘zak- en kleedgeld’ voor mensen die langdurig in een instelling verblijven meegenomen is. Vandaar dat hier 1.254 is vermeld. Bronnen: Vorige notitie en Werkplein

In de bovenstaande tabel vallen enkele zaken op. In de eerste plaats is de verhouding ‘wel perspectief op werk’ en ‘niet-perspectief op werk’ in de afgelopen periode duidelijk gewijzigd. Aan het eind van de vorige periode had net iets meer dan de helft perspectief op werk (namelijk 53%, 1.713/3.213), eind 2023 was dit aandeel toegenomen naar 64% (2.116/3.32615). Hoewel de routes tegenwoordig niet meer als leidraad voor de dienstverlening wordt gebruikt, is met name het grotere volume aan cliënten binnen de route ‘werk’ debet aan deze verschuiving. Dit grotere volume is een optelsom van meerdere ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld meer inzet voor NUG’ers en veranderingen in aanpakken waardoor voor cliënten langer perspectief op werk wordt gezien. Verder is het aantal personen dat naar ondernemerschap wordt geleid, sterk teruggelopen. Uit de gevoegde gesprekken blijkt dat wat dit betreft sprake is van een beleidsverandering. In het verleden zijn er bovenop het wettelijk verplichte kader veel aanvullende mogelijkheden geweest om cliënten te begeleiden richting zelfstandig ondernemerschap. Door bezuinigingen is deze dienstverlening teruggebracht naar het wettelijke kader, waarbij werk in dienstverband voorliggend is op zelfstandig ondernemerschap. In figuur 2.3 is de verdeling naar wel perspectief – niet-perspectief voor elk van de gemeenten grafisch weergegeven.

Daaruit blijkt dat cliënten uit de gemeenten Aa en Hunze en Tynaarlo relatief vaker perspectief op werk hebben dan cliënten uit de gemeente Assen.

14

15

De treden 2, 3 en 4 in de Participatieladder. De optelling van ‘wel perspectief’ en ‘niet-perspectief’ wijkt iets af van het totaal aantal Werkplein-cliënten in tabel 2.1. Dit heeft mogelijk te maken met dubbeltellingen of onnauwkeurigheden in de administratieve systemen.

9

F ig u u r 2 . 3 A a n ta l W e rk p l e in - c l ië n te n n a a r p e r s p e c t ie f 2 0 2 3 , n a a r g e me e n te n e n t o ta a l W e rk p l e in 80% 70%

69%

72%

67%

71%

60% 50% 40%

31%

30%

28%

33%

29%

20% 10% 0%

Met perspectief op werk Werkplein

Bron:

Zonder perspectief op werk Aa en Hunze

Werkplein

10

Assen

Tynaarlo

3. Samenstelling cliëntenbestand Nadat we in het vorige hoofdstuk de ontwikkeling van het volume aan Werkplein-cliënten besproken hebben, zoomen we in dit hoofdstuk nader in op de samenstelling van het cliëntenbestand van Werkplein. In paragraaf 3.1 staat de samenstelling van de groep uitkeringsgerechtigden centraal. In paragraaf 3.2 zijn kenmerken te vinden van niet-uitkeringsgerechtigden. Vervolgens wordt in paragraaf 3.3 de categorie wettelijke arbeidsbeperkten uitgelicht en in paragraaf 3.4 de categorie statushouders. We brengen in herinnering dat de in dit hoofdstuk uitgelichte categorieën kunnen overlappen.

3. 1

U it k e r i n g s g e re c ht i g de n

A a n ta l u itk e r in gs g e r e ch tig d e n Het aantal cliënten van het Werkplein dat een uitkering ontvangt is sinds de vorige bestandsanalyse van 2019 met 250 gedaald naar 2.742 cliënten in augustus 2023 (zie figuur 3.1). Dit is een afname van 8,4% ten opzichte van eind 2018/begin 2019. Landelijk gezien is het aantal personen met een uitkering in (nagenoeg) dezelfde periode met 9,3% gedaald.16 F ig u u r 3 . 1 O n tw ik k e l i n g a a n ta l W e rk p l e in - c l ië n te n me t u i tk e r i n g i n a c h te rl ig g e n de p e ri o de 3100 3000 2900 2800 2700 2600 2500 2400 2300 2200 2100 2000 Bronnen:

2019 januari

2019 december

2020 december

2021 december

2022 december

2023 december

Analyse cliëntenbestand 2019 en Werkplein

Wat de ontwikkeling van het aantal Werkplein-cliënten met een uitkering betreft, zien we duidelijke verschillen tussen elk van de drie gemeenten. Het aantal cliënten vanuit de gemeente Aa en Hunze is in die periode relatief het meest afgenomen (-11%), gevolgd door Assen (-9%) (zie tabel I.1 in bijlage I). Het aantal cliënten met een uitkering uit de gemeente Assen is relatief het minst afgenomen, namelijk met 5%.

16

CBS Statline, maart 2024. Aantal personen met een uitkering, bijstand en bijstandgerelateerd (tot AOW-leeftijd), periode december 2018- (schatting) juni 2023. Nemen we de categorie ‘vanaf AOW-leeftijd’ ook mee dan is de landelijke daling -7,3%.

11

Het overgrote deel van de uitkeringsgerechtigden van het Werkplein ontvangen een Wet werk en bijstand-uitkering (WWB) (zie figuur 3.2). F ig u u r 3 . 2 A a n ta l c l ië n te n W e rk p l e i n p e r ty p e u i tk e r in g ( N = 2 . 7 4 2 ) *

WWB

IOAW

IOAZ

Bbz

2.616

95

13

18

* Peildatum: 31 december 2023 Bron: Werkplein

Het aantal en aandeel uitkeringen volgens de Inkomensvoorzieningen oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW), Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ) en Bijstandsuitkeringen voor zelfstandigen (Bbz) ligt beduidend lager. Bij deze laatste drie typen uitkeringen is sinds januari 2019 een sterke daling van het aantal cliënten zichtbaar (zie tabel I.2 in bijlage I). Dit is het duidelijkst zichtbaar voor de Bbz (-58%) en de IOAW (-44%)e en in veel mindere mate de IOAZ (-26%). Het aandeel cliënten met een WWB-uitkering is daarentegen relatief licht gedaald (-5%). I ns tr o o m Het cliëntenbestand van Werkplein is geen statisch geheel. Dit betekent dat er sprake is van een constante in- en uitstroom van cliënten. Bezien we allereerst de instroom, dan zijn er in 2023 bijna 900 cliënten die een bijstandsuitkering hebben aangevraagd en gekregen. Relateren we dit aantal instromers aan het aantal cliënten met een uitkering eind 2023 (2.742, zie figuur 3.1), dan komt dit neer op ongeveer een derde van alle cliënten. Tabel 3 .3

I n s tr o o m u i tk e r in g s g e re c h t ig de n in 2 0 2 3 , n a a r ty p e , p e r g e me e n te e n to ta a l

Aspect

Aa en Hunze

Assen

Totaal Werkplein

Tynaarlo

Absoluut

Relatief

Absoluut

Relatief

Absoluut

Relatief

Absoluut

Relatief

Nieuw

91

84%

482

82%

165

86%

738

83%

Her-instroom*

17

16%

107

18%

26

14%

150

17%

Totale instroom

108

-

589

-

191

-

888

-

* in 24 maanden daarvoor uitgestroomd uit de uitkering en in 2023 opnieuw ingestroomd Bron: Werkplein

In bovenstaande tabel is bij de instromers onderscheid gemaakt tussen ‘nieuwe instroom’ en ‘herinstroom’. Bij nieuwe instroom gaat het om cliënten van Werkplein die in de twee jaar daarvoor nog niet eerder een bijstandsuitkering hadden ontvangen. Her-instromers daarentegen zijn cliënten die aanvankelijk uit de uitkering zijn uitgestroomd en binnen 24 maanden weer bij Werkplein aangeklopt hebben voor een uitkering. Waar her-instroom in het verleden nog wel eens als een negatieve indicator werd gezien, is het sinds het concept van Simpel Switchen in een positiever daglicht komen te staan. 17 Het idee van Simpel Switchen is namelijk dat uitkeringsgerechtigden eenvoudiger de stap

17

Daarom voorziet de Participatiewet in Balans ook in de wijziging van artikel 43 van de Participatiewet, zodat een nieuwe aanvraag voor de bijstand binnen 12 maanden na beëindiging van de vorige bijstandsperiode eenvoudiger gedaan kan worden.

12

naar werk kunnen zetten, omdat ze het ‘vangnet’ van her-instroom hebben. Uit tabel 3.3 blijkt dat de her-instroom ongeveer een zesde van de totale instroom in 2023 beslaat. In figuur 3.4 is weergegeven binnen welke termijn cliënten her-instromen. Daaruit blijkt dat het patroon bij de drie gemeenten nagenoeg gelijk is: ongeveer 7% van alle instromers stromen binnen 6 maanden na hun eerdere uitstroom opnieuw in de bijstand, een vergelijkbaar doet dit tussen 12 en 24 maanden nadat eerder de uitkering was stopgezet. Assen telt naar verhouding iets meer herinstromers binnen 6 tot 12 maanden. F ig u u r 3 . 4 T y p e n i n s t ro o m u i tk e r i n g s g e re c ht ig de n 2 0 2 3 p e r g e me e n te 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Bron:

84% 82% 86%

7% Nieuwe instroom

7%

7%

3%

6%

2%

Herinstroom binnen 6 maanden

Herinstroom binnen 12 maanden

Aa en Hunze

Tynaarlo

Assen

7%

6%

5%

Herinstroom binnen 24 maanden

Werkplein

U its tr o o m Een ander ‘bewijs’ dat het cliëntenbestand van Werkplein niet statisch is, is dat in 2023 bijna 780 cliënten zijn uitgestroomd uit de uitkering (zie tabel 3.5). Dit komt neer op 28% van het totaal aantal cliënten in dat jaar dat is uitgestroomd, 6%-punt méér dan de vorige notitie. Uitstroom uit de bijstand is een belangrijke achterliggende gedachte van de (oude!) Participatiewet. De uitstroom lijkt bij Werkplein ongeveer gelijk te zijn aan het landelijk gemiddeld (in 2021 stroomden toen 29% van de bijstandsgerechtigden uit).18 Tabel 3 .5

U i ts t ro o m u i tk e r in g s g e re c h t ig de n 2 0 2 3 ( a b s o l u u t e n re l a t ie f ) , p e r g e me e n te e n t o ta a l

Aspect Aantal uitstromende cliënten

Aa en Hunze

Assen

Tynaarlo

Totaal Werkplein

91

546

138

775

Aantal cliënten 31 december 2023

321

1.934

487

2.742

Aandeel uitstromende cliënten

28%

28%

28%

28%

Bron:

Werkplein

Op het punt van de uitstroom doen zich geen verschillen tussen de gemeenten voor.

18

Divosa (2022).

13

P e rs oo ns ke n me r ke n In de verdeling man/vrouw bij Werkplein-cliënten met een bijstandsuitkering is sinds de vorige analyse van het cliëntenbestand geen verandering opgetreden. Deze verdeling is 53% man tegenover 47% vrouw. Bezien we de leeftijd van de Werkplein-cliënten met een bijstandsuitkering, dan is ruim de helft van de uitkeringsgerechtigden van het Werkplein 45 jaar of ouder (56%). Iets minder dan een derde is tussen de 27 en 44 jaar (31%) en 13% is jonger dan 27 jaar. Deze verdeling is nagenoeg hetzelfde als in de vorige notitie (zie bijlage I). Tynaarlo kent qua leeftijdsopbouw een iets afwijkende samenstelling ten opzichte van de andere twee gemeenten. Het aandeel oudere uitkeringsgerechtigden is in deze gemeente relatief hoog (62%) en het aandeel jongeren juist relatief laag (8%) (zie tabel I.6 in bijlage I). In tabel 3.6a zijn de cliënten met een bijstandsuitkering ingedeeld naar type huishouden waarin zij leven. Daaruit blijkt dat alleenstaanden verreweg het grootste deel uitmaken van de Werkpleincliënten met een uitkering. Ongeveer een op de twaalf alleenstaanden heeft te maken met een kostendelende inwoner (d.w.z. een medebewoner van 21 jaar en ouder die in dezelfde woning als de bijstandsgerechtigde woont). Dit is een relevant gegeven vanwege de kostendelersnorm (die mede de hoogte van de bijstandsuitkering bepaalt).

Ongeveer één op de zes Werkplein-cliënten met een bijstandsuitkering is gehuwd. T a b e l 3 . 6 a U i tk e r in g s g e re c h t ig de n n a a r ty p e hu is ho u de n ( 1 ) , p e r g e me e n te e n to ta a l

Aspect Alleenstaand zonder kostendeler

Aa en Hunze

Assen

Tynaarlo

Totaal Werkplein

183

1.333

265

1.781

Alleenstaand met kostendeler

39

139

42

220

Gehuwd

77

302

85

464

In inrichting verblijvend

22

160

95

277

* Peildatum: 31 december 2023 Bron: Werkplein

Het aandeel Werkplein-cliënten dat in een inrichting verblijft is ongeveer 10%. Tynaarlo steekt hier met een aandeel van 20% boven de andere twee gemeenten uit. Dit heeft te maken met de vestiging van een psychiatrisch ziekenhuis (het voormalige Dennenoord, nu onderdeel van Lentis). Een andere indeling naar type huishouden is weergegeven in tabel 3.6b. Deze indeling is gebaseerd op de gezinssamenstelling, waarbij ook aangegeven is in hoeverre inwonende (minderjarige) kinderen in het huishouden van de uitkeringsgerechtigden aanwezig zijn. Verreweg het grootste deel van de Werkplein-cliënten met een bijstandsuitkering (71%) is alleenstaand zonder kinderen. Bij bijna een kwart (23%) zijn kinderen in het spel. De overige 7% van de cliënten bestaat uit een paar zonder kinderen.

14

T a b e l 3 . 6 b U i tk e r in g s g e re c h t ig de n n a a r ty p e hu is ho u de n , p er g e me e n te e n to ta a l *

Aspect

Aa en Hunze

Assen

Tynaarlo

Totaal Werkplein

207

1.385

360

1.952

Eenoudergezin man

2

27

4

33

Eenoudergezin vrouw

40

247

45

332

Paar met kinderen

41

165

46

252

Paar zonder kinderen

31

110

32

173

Alleenstaand (zonder kinderen)

* Peildatum: 31 december 2023 Bron: Werkplein

Bij ongeveer één op de zes huishoudens met kinderen is sprake is van een eenoudergezin, in verreweg de meeste gevallen met een alleenstaande moeder. Kinderen in huishoudens met een laag inkomen Bijna een kwart van de Werkplein-cliënten heeft één of meerdere kinderen in hun huishouden. Om hoeveel kinderen het gaat, kon niet worden vastgesteld in het onderzoek. Vanuit de voorzieningen die door de gemeenten Aa en Hunze, Assen en Tynaarlo beschikbaar worden gesteld voor kinderen in armoede, zet het Werkplein zich in om kinderen in huishoudens met een laag inkomen zo goed mogelijk te ondersteunen. Het verschilt per gemeente hoe de samenwerking met andere ketenpartijen, zoals Stichting Leergeld, het Jeugdfonds Sport & Cultuur en/of de gemeente zelf, vorm krijgt. In de gemeente Assen is er sprake van één loket voor kindvoorzieningen, dat uitgevoerd door Stichting Leergeld. Voor het kindpakket van de gemeente Aa en Hunze doet het Werkplein de inkomenscheck, waarna Stichting Leergeld de aanvragen inhoudelijk coördineert en afhandelt. Voor de gemeente Tynaarlo voert het Werkplein een uitgebreide meedoenregeling voor schoolgaande kinderen uit. D u u r u itk e r in ge n Een bijstandsuitkering is in de meeste gevallen geen permanente voorziening. In figuur 3.7 hoe lang de cliënten van Werkplein in 2023 voor hun inkomen afhankelijk waren van een bijstandsuitkering.

Ter vergelijking is hierbij de verdeling ten tijde van de vorige notitie weergegeven (situatie eind 2018/begin 2019). Uit die vergelijking blijkt dat het aandeel personen dat minder dan één jaar in de bijstand zat toegenomen is. Mogelijk heeft dit te maken met de hogere her-instroom (zie hiervoor), waardoor de ‘teller’ opnieuw op nul wordt gezet.

15

F ig u u r 3 . 7 Du u r b ij s ta n d s u itk e r in g 2 0 2 3 ( N = 2 . 7 4 2 ) , v e r g e l e ke n me t v o r ig e n o t it ie 50%

44%

45% 40%

37%

35%

31%

30% 23%

25% 20% 15%

21% 17%

15%

13%

10% 5% 0%

Minder dan 1 jaar

1 tot 3 jaar

3 tot 5 jaar

Vorige notitie Bronnen:

5 jaar en langer

2023

Vorige notitie en Werkplein

Ook aan de andere kant van het spectrum – vijf jaar of langer in de bijstand – is het aandeel nu hoger dan enkele jaren geleden. Uit de interviews met Werkplein-professionals is naar voren gebracht dat de bijstandsgerechtigden (met perspectief op werk) met een minder grote afstand tot de arbeidsmarkt in de achterliggende jaren wel (tijdelijk) zijn uitgestroomd. De groep met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt (die er langer over doen om de overstap van uitkering naar werk te maken en dus langer afhankelijk zijn van de bijstand) is hierdoor relatief groter geworden. Ruim vier op de tien cliënten met een bijstandsuitkering is hier langer dan vijf jaar van afhankelijk. Dit is, zoals we hiervoor hebben gezien, een groep cliënten die financieel kwetsbaar is. In bijlage I is de verdeling naar duur van de uitkering ook per gemeente weergeven. Daaruit blijkt dat de gemeente Tynaarlo relatief veel bijstandsgerechtigden heeft in de categorie ‘minder dan 1 jaar’.

3. 2

N i e t -u i t k e r in g s g e re c ht ig de n

De groep niet-uitkeringsgerechtigden is een wat ongrijpbare groep. Omdat zij niet uitkeringsgerechtigd zijn, is er vaak geen sprake van (volledige) registratie van deze groep. Indien iemand zichzelf niet als werkzoekende bij het UWV meldt, verdwijnt hij of zij van de radar. 19 Er is daarom cijfermatig enkel iets over het deel van de niet-uitkeringsgerechtigden te zeggen waarvan de registratie wel min of meer adequaat is. In december 2023 bestond de groep cliënten die bij Werkplein bekend is als niet-uitkeringsgerechtigd uit 554 personen. Deze zijn als volgt verspreid over de drie gemeenten (zie tabel 3.8).20

19 20

Zie bijvoorbeeld: Sociaal en Cultureel Planbureau (2019). Een klein aantal NUG’ers is niet toebedeeld aan een gemeente. Dit heeft ermee te maken dat sommige statushouders/asielzoekers al wel gebruik van de WPDA-diensten maken, maar nog niet (formeel) woonachtig zijn in één van de drie Werkplein-gemeenten.

16

Tabel 3 .8

A a n ta l N U G ’e r s b i n n e n de W e rk p l e i n - c l ië n tg ro e p , p e r g e me e n te e n to ta a l *

Aspect Aantal NUG’ers

Aa en Hunze

Assen

Tynaarlo

66

405

76

Overig 7

Totaal Werkplein 554

* Peildatum: 12 december 2023 Bron: Werkplein

Binnen de groep NUG’ers kunnen verschillende typen worden onderscheiden, die elkaar overigens deels overlappen. Daarbij gaat het in de eerste plaats om personen die in het zogenoemde doelgroepregister geregistreerd zijn 21 en inmiddels naar betaald werk zijn bemiddeld (en dus volledig uitgestroomd zijn uit de bijstand 22). De tweede groep NUG’ers zijn personen met een indicatie voor beschut werk. Hun bijstandsinkomen is dus ‘ingewisseld’ voor een inkomen vanuit deze vorm van betaald arbeid, maar zij kunnen op begeleiding aanspraak blijven maken. In de derde plaats worden jongeren (vanaf 16 jaar tot 27 jaar), die geen bijstandsuitkering ontvangen, ook tot de NUG’ers gerekend. Verderop gaan we in op de specifieke aanpak die het Werkplein hanteert om de jongeren te ondersteunen. Zoals hieronder blijkt, vormen jongeren de grootste groep binnen de NUG’ers. Een belangrijk deel van de voorgaande twee typen bestaat overigens uit jongeren. Vandaar dat er sprake is van een grote overlap met personen uit het doelgroepregister en personen met een indicatie voor beschut werk. In principe kan ook nog een vierde type NUG’ers worden onderscheiden, namelijk partners van statushouders (die wel een uitkering hebben). Over deze laatste groep zijn geen gegevens bekend, deze laten we dan ook verder buiten beschouwing.

In tabel 3.9 is weergegeven hoeveel NUG’ers binnen elke gemeenten en voor het Werkplein als totaal tot elk van de bovenstaande typen behoren. Daarbij merken we nogmaals op dat een individuele NUG’er tot meerdere typen kan worden gerekend. Vanwege deze dubbelingen tellen de aantallen niet op tot het totaal aantal in tabel 3.8. Tabel 3 .9

T y p e n N U G ’e r s b i n n e n de W e rk p l e i n - c l ië n tg ro e p , p e r g e me e n te e n to ta a l *

Aspect

Aa en Hunze

Assen

Tynaarlo

Overig

Totaal Abs.

Rel.

Personen in doelgroepregister

44

216

48

3

311

56%

Personen met indicatie beschut werk

13

65

8

4

90

16%

Jongeren

49

239

42

5

335

60%

* Peildatum: 12 december 2023 Bron: Werkplein

Uit bovenstaande tabel blijkt dat ongeveer zes op de tien NUG’ers uit jongeren bestaat. Het aandeel jongeren is binnen Aa en Hunze het hoogst (74%), in Tynaarlo het laagst (55%). Assen neemt met 59% 21

22

Het doelgroepregister is een register waarin mensen staan die vallen onder de doelgroep van de banenafspraak. De banenafspraak is een afspraak tussen het kabinet en werkgevers om te zorgen voor extra banen voor mensen met een arbeidsbeperking. Dit zijn mensen die moeilijk werk vinden of behouden door bijvoorbeeld een ziekte of handicap. UWV beheert het doelgroepregister (Bron: website UWV). Als dit type cliënten deels nog wel een bijstandsuitkering ontvangen, dan zijn het vanzelfsprekend geen NUG’ers.

17

een tussenpositie in. Personen uit het doelgroepregister vorm ruim de helft van de NUG’ers. In Assen is dit aandeel het laagst (met 53% van de NUG’ers), in Aa en Hunze en Tynaarlo bedragen deze aandelen 67% respectievelijk 63%. Personen met de indicatie beschut werk vormen verreweg de kleinste groep binnen de NUG’ers. Vanuit één van de partnerorganisaties is de vraag opgeroepen of WPDA ook een (grotere) rol kan spelen bij werkende armen (die dus geen bijstandsuitkering krijgen), zie citaat. “Werkende armen is een groep die lastig te traceren en te helpen is, ook voor de gemeenten zelf. Die kunnen ook gebaat zijn met hulp vanuit Werkplein, bijvoorbeeld bij het vinden van (ander) werk en de toeleiding naar de armoederegelingen. Nu is voor ons onduidelijk wat ik van Werkplein kan verwachten als ik een werkende arme verder wil helpen.” – Partnerorganisatie

3. 3

W e t t e l i jk a r be i ds be p e rk t e n

Wettelijk arbeidsbeperkten zijn mensen die vanwege een lichamelijke of geestelijke beperking (deels) belemmerd worden om op een reguliere manier deel te nemen aan de arbeidsmarkt. Dit geldt voor mensen die vallen in het doelgroepregister (afspraakbaan), aanspraak kunnen maken op beschut werk of mensen die een plaats in de sociale werkvoorziening hebben. Van de wettelijk arbeidsbeperkten, heeft de meerderheid een indicatie voor sociale werkvoorziening. Deze indicatie wordt sinds de introductie van de Participatiewet niet meer gesteld en wordt daarmee de facto uitgefaseerd. Het aantal wettelijk arbeidsbeperkten binnen de cliëntenpopulatie van Werkplein bedroeg eind 2023 in totaal 1.143 personen. Precies de helft hiervan bestaat uit de mensen met een SW-indicatie. Dit aantal is – vanwege het bovenstaande – sinds 2019 afgenomen met 21% (van 725 cliënten in 2019 naar 576 cliënten in 2023). De relatieve afname van het aantal cliënten met de indicatie sociale werkvoorziening is in de gemeente Tynaarlo iets groter dan bij de andere gemeenten (namelijk -26%) (zie tabel I.9 in bijlage I). F ig u u r 3 . 1 0 S a me n s te l l in g c l ië n tg ro e p w e tte l i j k a r b e id s b e p e rk te n b ij W e rk p l e i n * 576 464

103

Indicatie sociale werkvoorziening

Doelgroepregister

Indicatie beschut werk

* Peildatum 12 december 2023 Bron: Werkplein

Bij de bovenstaande cijfers over het doelgroepregister en het beschut werk moet worden opgemerkt 18

dat dit cliënten zijn die nog (geheel of gedeeltelijk) afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering. Het gaat dus niet om mensen die via het register betaald werk hebben gekregen of een door de gemeente betaalde beschutte plaats bezetten. De bovenstaande cijfers hebben dus betrekking op het potentieel dat (op termijn) voor plaatsing in aanmerking komt. De 464 cliënten die in het doelgroepregister vallen kan op basis van een leeftijdsindeling nog verder worden uitgesplitst (zie figuur 3.11). Daaruit blijkt dat de jongeren tussen de 18 en 27 jaar oud in de meerderheid zijn. De 16-17-jarigen zijn VSO/PrO-leerlingen. Overigens kunnen ook in de categorie 18-27 VSO/PrO-jongeren zitten met het uitstroomprofiel arbeid. Deze worden echter niet apart geregistreerd in de systemen van Werkplein. F ig u u r 3 . 1 1 L e e f t ij ds v e rde l in g c l ië n te n do e l g ro e p e n re g i s te r ( N = 4 6 4 ) 2% 18-27 jaar Ouder dan 27 jaar

40%

16-17 jaar

58%

* Peildatum 12 december 2023 Bron: Werkplein

Deze verdeling naar leeftijd van cliënten in het doelgroepenregister is voor de drie gemeenten enigszins verschillend (zie bijlage I). Zo bevinden zich in de gemeente Aa en Hunze relatief veel jongeren in het doelgroepenregister van tussen de 18 en 27 jaar oud (67%). De gemeente Tynaarlo telt daarentegen relatief veel 16-17 jarigen in het doelgroepenregister (6%). Van de 103 cliënten met de indicatie beschut werk zijn als volgt over de drie gemeenten verspreid (zie eerste rij in tabel 3.12). T a b e l 3 . 1 2 S ta n d v a n z a k e n re a l i s a tie b e s c hu t w e rk , p e r g e me e n te e n t o ta a l

Aspect Indicatie beschut werk

Aa en Hunze

Assen

Tynaarlo

Totaal Werkplein

14

75

10

103

Taakstelling eind 2023

9

60

16

85

Ingevulde beschutte plekken

9

65

9

83

Bron:

Werkplein en ministerie van SZW (taakstelling)

In de tabel is ook weergegeven in hoeverre elk van de gemeenten de taakstelling van het aantal te realiseren beschutte plekken inmiddels gerealiseerd heeft. Op WPDA-niveau was eind 2023 de taakstelling nagenoeg gerealiseerd. Assen liep daarbij iets voor op haar taakstelling, terwijl in Tynaarlo nog een aantal plaatsen ingevuld moeten worden om de taakstelling te halen.

19

3. 4

S t a t u s ho u de rs

In december 2023 konden 614 cliënten van Werkplein als ‘statushouder’ worden aangemerkt (peildatum 12 december 2023). Hiervan vielen 416 onder de ‘oude wet’ en 198 onder de ‘nieuwe wet’. 23 Dit betekent dat twee derde van de statushouders onder de oude inburgeringswet valt en een derde met de nieuwe wet te maken heeft. In bijlage I is deze verdeling per gemeente weergegeven. In figuur 3.13 zijn de statushouders ingedeeld naar leeftijdscategorie. F ig u u r 3 . 1 3 L e e f t ij d c l ië n te n s ta tu s ho u de r s b i n n e n c l ië n tp o p u l a t ie W e rk p l e in ( N = 6 1 4 ) * 6%

18% Tot en met 27 jaar 28-40 jaar 41-55 jaar 56 jaar en ouder

42% 34%

* Peildatum 12 december 2023 Bron: Werkplein

Uit de bovenstaande figuur blijkt dat de populatie statushouders relatief jong is in vergelijking tot alle uitkeringsgerechtigden. Ongeveer één op de vijf statushouders tot de jongeren gerekend kan worden (jonger dan 27 jaar), terwijl dit aandeel voor alle Werkplein-cliënten met een uitkering 13% bedraagt. Het aandeel statushouders ouder dan 40 is bijna de helft (48% tegenover 56% cliënten van 45 jaar en ouder). Bij de statushouders is de verdeling naar geslacht nagenoeg gelijk aan die voor Werkplein-cliënten als geheel, namelijk 51% mannen tegenover 49% vrouwen (53%-47%, zie hiervoor).

23

Voor het verschil tussen deze varianten, zie paragraaf 2.3 of paragraaf 4.3.

20

4. Inzet en resultaten instrumentarium Voor cliënten van het Werkplein worden veel verschillende instrumenten ingezet. In dit hoofdstuk wordt dit instrumentarium en de resultaten die daarmee geboekt worden, verder toegelicht. Ook komen de ervaringen van interne en externe betrokkenen en – indien van toepassing – van cliënten aan bod. Achtereenvolgens wordt de inzet voor de volgende cliëntgroepen besproken: cliënten met perspectief op betaald werk (4.1), cliënten zonder perspectief op betaald werk (4.2), statushouders (4.3) en jongeren (4.4). Vervolgens richten paragraaf 4.5 en 4.6 zich op de inzet van Team Financieel Stabiel en op laaggeletterdheid.

4.1

C l ië n t e n me t p e rs p e c t ie f o p be t a a l d we rk

In hoofdstuk 2 is al naar voren gekomen dat het grootste deel van de cliënten van het Werkplein perspectief heeft op betaald werk. Dit gaat echter niet alleen om cliënten die binnen relatief korte tijd richting een reguliere, betaalde baan kunnen stromen. Er is ook een grote groep voor wie het perspectief op betaald werk wat verderop in de tijd ligt – al dan niet door eerst nog onderwijs of een opleiding te volgen – en die nu nog uiteenlopende typen begeleiding nodig hebben. De groep cliënten met perspectief op betaald werk is dus erg divers en bevindt zich in verschillende stadia van begeleiding. Figuur 4.1 geeft een beeld van de situatie voor de 2.100 cliënten met perspectief op werk eind vorig jaar. F ig u u r 4 . 1 Ve rde l i n g c l ië n te n me t p e rs p e c t ie f o p b e ta a l d w er k n a a r f a s e v a n b e g e l e i di n g (N=2.100)

15%

3%

10%

Intake (fase 1) Ontwikkelen naar werk of school (fase 2)

8%

Matching en plaatsing (fase 3) 64%

Praktijkbegeleiding iWerk (interne plaatsing) (fase 4) Begeleiding op werkvloer (externe plaatsing) (fase 4)

* Peildatum 12 december 2023 Bron: Werkplein

Uit de figuur blijkt dat bij twee derde gewerkt wordt aan het ‘arbeidsfit’ maken (begeleiding naar werk) of ‘leerfit’ maken (te zorgen dat de cliënt (weer) naar school gaat). Deze fase van ontwikkeling wordt uitgevoerd door regiecoaches. Bij de intake die daaraan vooraf gaat, brengen zij de situatie van de cliënt in beeld en kijken ze samen met de cliënt wat hij of zij nodig heeft in het traject richting een betaalde baan (oriëntatie, testen, scholing, coaching etc.). Daarbij wordt overigens niet alleen gekeken naar de ondersteuningsbehoefte op het gebied van werk, maar ook op andere levensterreinen (wonen, schulden, gezondheid, verslaving, rol van familie etc.). Vervolgens wordt dit in de vorm van maatwerk aangeboden en georganiseerd door de regiecoach.

21

Ongeveer één op de tien cliënten is inmiddels gereed om de stap naar werk te maken en is overgedragen naar de accountmanager voor het matchen met een arbeidsplek. Accountmanagers kunnen ook na plaatsing nog ondersteuning bieden aan de cliënt en/of aan de werkgever. Dit om de kans op succesvolle en langdurige plaatsing zo groot mogelijk te maken. Een kleine groep is voor het opdoen van werkervaring intern geplaatst bij iWerk, het werkleerbedrijf van Werkplein. Het gaat hierbij om interne plaatsingen in het kader van beschut werk of vanuit de SW. Voor 15% van de cliënten geldt dat zij extern geplaatst zijn op Afspraakbanen, op een beschutte werkplek of via detachering/Begeleid Werken vanuit de SW, maar nog wel begeleiding (op afstand) vanuit Werkplein krijgen. Doorgaans gebeurt dit door de accountmanager, bij jongeren wordt deze rol ook dikwijls vervuld door de regiecoach om goed te borgen dat de jongere de arbeidsplaats behoudt. Er worden voor cliënten met perspectief op betaald werk dus verschillende soorten voorzieningen ingezet worden. In tabel 4.2 is weergegeven in welke mate dit in 2023 is gedaan. Daarin is ook een vergelijking gemaakt met de vorige notitie. Uit onderstaande tabel blijkt in de eerste plaats dat de inzet van de voorzieningen gelijke tred heeft met de ontwikkeling van het aantal cliënten met perspectief op werk. Tabel 4.2

I n z e t v o o rz ie n in g e n v o o r c l ië n te n me t p e r s p e c t ief o p b e ta a l d w e rk

Voorziening

Vorige notitie

2023

Mutatie

Aantal cliënten met perspectief op betaald werk

1.713

2.107

+23%

Totaal aantal voorzieningen

2.557

3.142

+23%

Coaching

1.333

1.475

+11%

Scholing

98

195

+99%

Werkpunt

118

18

-85%

Werkontwikkelplek

219

133

-39%

Re-integratietraject

789

1.321

+67%

Bronnen:

Vorige notitie en Werkplein

Daarnaast kan uit bovenstaande tabel worden geconcludeerd dat dikwijls meerdere voorzieningen per cliënt ingezet worden. Het gemiddelde aantal voorzieningen per cliënt is 1,6 (namelijk 3.142 gedeeld door circa 1.90024). In absolute zin wordt het meest gebruik gemaakt van coaching en reintegratietrajecten. Het aantal scholingstrajecten voor cliënten is relatief sterk gestegen ten opzichte van de vorige notitie. Dit aantal is ten opzichte van enkele jaren geleden verdubbeld. Ook reintegratietrajecten worden in vergelijking met de vorige bestandsanalyse veel vaker ingezet. Dit zijn trajecten waarbij Werkplein de regie voert en de coaching verzorgd, maar het traject extern ingekocht wordt bij een bureau. Het uiteindelijke doel van deze voorzieningen is dat de cliënten uitstromen richting betaald werk. Zodra cliënten er aan toe zijn om de (gedeeltelijke) stap te maken naar (betaald) werk, worden zij

24

10% van de 2.100 zat eind vorig jaar nog in de intake en heeft in 2023 dus nog niet van een voorziening gebruik kunnen maken.

22

overgedragen aan accountmanagers. Zij ondersteunen de cliënt bij het vinden van en passende werkgever, bijvoorbeeld door vacatures aan te dragen bij cliënten en door – indien nodig – contact te leggen tussen cliënt en werkgever. De plaatsingen beperken zich niet alleen tot werkgevers binnen de drie gemeenten van Werkplein. Door samenwerking Werk in Zicht, het samenwerkingsverband van gemeenten, UWV, leerontwikkelbedrijven en partners in de arbeidsmarktregio Groningen en Noord-Drenthe, is het makkelijker om cliënten te plaatsen bij werkgevers in andere gemeenten binnen de arbeidsmarktregio. “Ik vind het lastig om op iets te solliciteren waar ik geen diploma of ervaring in heb. De accountmanager heeft veel connecties, dat maakt het makkelijker om te switchen. In die zin verbreedt het mijn horizon.” – Cliënt nietwettelijk arbeidsbeperkt

In hoofdstuk 3 is al opgemerkt dat in 2023 in totaal 775 cliënten uit een uitkering zijn gestroomd. In onderstaande tabel is weergegeven welk deel van hen naar werk, onderwijs of een eigen onderneming is begeleid. Ter vergelijking zijn in deze tabel ook de cijfers voor 2022 weergegeven. Toen was de uitstroom uit de bijstandsuitkering groter dan in 2023. Binnen de uitstroom zien we grote verschillen tussen beide jaren. In 2023 was het aandeel uitstromers naar werk en naar onderwijs veel groter dan in het jaar daarvoor. Bij de uitstroom naar ondernemerschap is het beeld juist omgekeerd: dat is in 2023 veel minder dan in 2022. Zoals in hoofdstuk 2 opgemerkt heeft dit te maken met een verandering in het gevoerde beleid. “Mijn begeleider heeft mij heel goed advies gegeven over mijn eigen bedrijf. Ik kan hem altijd bellen en vragen stellen. Hij gebruikt woorden die ik begrijp en hij is heel vriendelijk.” – Naar ondernemerschap uitgestroomde cliënt Per saldo stroomden in 2023 relatief veel meer mensen uit naar werk, onderwijs en ondernemerschap dan in 2022 (74% versus 58%). De overige cliënten zijn om andere redenen uitgestroomd uit de uitkering, bijvoorbeeld vanwege bereiken van AOW-leeftijd, verhuizing, overlijden of andere redenen van stopzetting van de uitkering. Tabel 4.3

Jaar

U i ts t ro o m u i t u i tk e r i n g e n b e s te m m in g v a n de u i tg e s t ro o m de c l ië n te n ( 2 0 2 2 e n 2023)

2022

Totale uitstroom 982

w.v. werk 350 Reg.: 262 Gesubs.: 88

w.v. onderwijs 39

w.v. ondern. 177

Aandeel werk etc. 58%

Aandeel ov. redenen 42%

2023

775

483 Reg.: 385 Gesubs.: 98

69

20

74%

26%

Regulier = reguliere arbeidsplaats Gesubs. = gesubsidieerde arbeidsplaats Bron: Werkplein

In 2022 stroomden 350 Werkplein-cliënten (geheel of gedeeltelijk) uit naar betaald werk, in 2023 was dit toegenomen naar 483 mensen. Het aandeel van dat naar regulier werk uitstroomde nam toe van 75% in 2022 naar 79% in 2023. De uitstroom naar een gesubsidieerde baan nam weliswaar in absolute 23

zin weliswaar toe, maar in relatieve zin iets af (van 25% naar 21% van de totale uitstroom naar werk). Bij de gesubsidieerde banen ging het meestal om afspraakbanen en in veel mindere mate om banen binnen het beschut werk. Een prestatieafspraak is dat in 2023 550 personen geheel of gedeeltelijk uit de bijstand uitstromen naar werk, onderwijs of ondernemerschap. In totaal zijn in 2023 572 cliënten uitgestroomd, waarmee de doelstelling is behaald. In aanvulling op het bovenstaande is er ook nog sprake van uitstroom naar deeltijdwerk. Hierbij gaat de cliënt met behoud van de bijstandsuitkering een aantal uren werken. De bijstandsuitkering blijft echter in stand. Voor 2022 ging het in totaal om 109 cliënten van Werkplein die een dergelijke eerste stap op de arbeidsmarkt zetten. In 2023 hadden in totaal 128 cliënten ervaring opgedaan met deeltijdwerk (met behoud van de uitkering). Vergelijken we de uitstroom naar regulier werk, dan ligt dit in de afgelopen jaren op een lager niveau dan ten tijde van de vorige notitie: 483 in 2023 versus 636 in de vorige notitie. De uitstroom naar gesubsidieerde banen is daarentegen hoger 98 in 2022 tegenover 26 in 2018. Een belangrijke reden voor deze verschillen kan worden gevonden in de situatie op de arbeidsmarkt.

De geraadpleegde accountmanagers geven aan dat de cliëntengroep ‘complexer’ is geworden, waardoor het bemiddelen van cliënten intensiever is en meer tijd en aandacht vraagt dan voorheen. Door de huidige krapte op de arbeidsmarkt zijn mensen die (relatief) eenvoudig te bemiddelen zijn, inmiddels bijna allemaal aan het werk. De groep die overblijft is, vraagt meer aandacht en inzet om te bemiddelen.25 E r v a r in g en In de afgelopen periode is de werkwijze voor cliënten met perspectief op een betaalde baan veranderd. Voorheen werkten werkcoaches (regiecoaches) en accountmanagers samen in teams verdeeld naar branches. De huidige werkwijze voorziet in een duidelijkere knip tussen werkzaamheden die vallen onder het arbeidsfit maken (regiecoaches) en het bemiddelen naar werk (accountmanagers). Sommige betrokkenen ervaren hierdoor minder verbondenheid in het gehele werkproces. Bij de jongerenaanpak is ‘op papier’ ook sprake van deze knip, maar is de praktijk toch anders (zie paragraaf 4.4). De samenwerking tussen accountmanagers en werkgevers gaat over het algemeen goed. Er is op periodieke basis contact tussen de accountmanagers en werkgevers. Wel zien betrokkenen aan beide kanten dat de samenwerking kwetsbaar kan zijn door personele wisselingen. Als aan één van beide kanten een gezicht wisselt, dan moet de samenwerking met een andere collega weer vorm en inhoud krijgen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=9fbcb1b0-c572-428f-8b05-4b58ecd34f83