CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

2. Zandwinplas Ubbena - ruimtelijke onderbouwing.pdf

Raadsvergadering 14 april 2022, gemeente AssenBij agendapunt: VVGB zonnepark zandwinning Ubbena18.132 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Ruimtelijke onderbouwing ‘Zonneplas Ubbena’ Drijvende zonnepanelen op zandwinplas Ubbena

Ruimtelijke onderbouwing

Document: Status: IMRO planid-nr: Datum:

Opgesteld door

Ruimtelijke onderbouwing ‘Zonneplas Ubbena’ Ontwerp Februari 2022

In opdracht van

Documentgegevens Ruimtelijke onderbouwing: Documentnummer: Revisie: Laatste wijziging: Status:

Zonneplas Ubbena 2002-0457 9 16 februari 2022 Definitief

Ravelijn 10 4285 ED Woudrichem Tel. 0613165830 info@vdh-omgevingsadvies.nl

www.vdh-omgevingsadvies.nl

2 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Inhoud 1.

Inleiding .................................................................................................................................. 5 1.1.

Aanleiding en doel ................................................................................................................. 5

1.2.

Projectbeschrijving ................................................................................................................ 6

1.3.

Landschappelijke inpassing ................................................................................................... 12

1.4.

Vigerende planologische situatie ............................................................................................ 16

1.5.

Leeswijzer .......................................................................................................................... 18

2.

Beleidskader........................................................................................................................... 19 2.1

Rijksbeleid .......................................................................................................................... 19

2.1.1.

Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte ............................................................................... 19

2.1.2

Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro)............................................................. 19

2.1.3

Regeling algemene regels ruimtelijke ordening (Rarro) .......................................................... 19

2.1.4

Besluit ruimtelijke ordening ............................................................................................... 20

2.1.5

Het Energieakkoord .......................................................................................................... 20

2.2

Provinciaal beleid ................................................................................................................. 21

2.2.1

Omgevingsvisie 2018 ........................................................................................................ 21

2.2.2

Provinciale Omgevingsverordening Drenthe 2018 ................................................................. 23

2.3

Gemeentelijk beleid ............................................................................................................. 24

2.3.1

Strategienota Ruimte 2016 ................................................................................................ 24

2.3.2

Visie Energietransitie ........................................................................................................ 25

2.3.3

Zonneparken in Assen ....................................................................................................... 25

2.3.4

Beleidskader Zonneparken in Assen .................................................................................... 25

2.3.5

De omgevingsvisie “Assen nog Mooier” ................................................................................ 26

2.4 3

Conclusie ............................................................................................................................ 28 Onderzoek en toetsing ............................................................................................................. 29

3.1

Vormvrije m.e.r.-beoordeling ................................................................................................ 29

3.2

Archeologie ......................................................................................................................... 29

3.2.1 Conclusie ........................................................................................................................... 31 3.3

Cultuurhistorie .................................................................................................................... 31

3.4

Bodem ............................................................................................................................... 32

3.4.1

Besluit Bodemkwaliteit ...................................................................................................... 32

3.4.2

Nota Bodembeheer ........................................................................................................... 34

3.5

Flora & Fauna ...................................................................................................................... 35

3.5.1.

Gebieden ........................................................................................................................ 35

3.5.2.

Soorten........................................................................................................................... 35

3 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

3.5.3.

Houtopstanden ................................................................................................................ 37

3.5.4.

Kansen op duurzame inrichting en natuurontwikkeling........................................................... 37

3.6

Water ................................................................................................................................ 38

3.6.1. Beleid ............................................................................................................................... 38 3.6.2 3.7

Watertoets ...................................................................................................................... 41 Externe veiligheid ................................................................................................................ 42

3.7.1.

Algemene begrippen ......................................................................................................... 42

3.7.2.

Brandveiligheid ................................................................................................................ 43

3.8

Kabels en Leidingen ............................................................................................................. 44

3.9

Luchtkwaliteit ...................................................................................................................... 44

3.10

Mobiliteit ............................................................................................................................ 45

3.11

Geur .................................................................................................................................. 45

3.12

Milieuzonering ..................................................................................................................... 45

3.13

Geluid ................................................................................................................................ 46

3.14

Licht- en windhinder ............................................................................................................ 47

3.15

Conclusie ............................................................................................................................ 47

4.

Uitvoerbaarheid ...................................................................................................................... 48 4.1.

Maatschappelijke uitvoerbaarheid .......................................................................................... 48

4.1.1.

Participatie principe 4xLokaal ............................................................................................. 48

4.1.2.

Bewonersavonden ............................................................................................................ 50

4.1.3.

Bro Overleg……………………………………………………………………………………………………………………………………….

4.2.

Economische uitvoerbaarheid ................................................................................................ 53

5.

Conclusie ............................................................................................................................... 55

6.

Bijlagen ................................................................................................................................. 56

4 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

1. Inleiding 1.1.

Aanleiding en doel

Adamant Solar B.V. (verder: Adamant) is samen met Bronnen van Ons B.V. en Energiecoöperatie duurzaam Assen (verder EdA) voornemens om een drijvend zonnepark te realiseren op de actieve zandwinplas te Ubbena, die onder de huidige ontgrondingsvergunning van de eigenaar tot en met 2030 geëxploiteerd zal worden. De locatie is gelegen ten noorden van Assen nabij het buurtschap Ubbena, ten westen van de Asserstraat en ten noorden van de Zeijerstroeten. De directe omgeving van het plangebied bestaat uit agrarische kavels. Met name aan de kant van Zeijen (westkant plangebied) en ten noorden van het plangebied (richting Vries) is het landschap behoorlijk kleinschalig met veel singels en houtwallen tussen de kavels en langs de wegen. Aan de noordkant van het plangebied bevindt zich tevens een kleine zonneweide op een bult dat een voormalige stortplaats betreft.

Figuur 1 Topografisch overzicht van de locatie.

De locatie betreft een zandwinplas die onder de huidige vergunning tot en met 2030 geëxploiteerd zal worden als zandwinlocatie. Het gehele plangebied beslaat een oppervlakte van ca. 47 hectare. Om invulling te geven aan het gemeentelijk en provinciaal beleid ten aanzien van 5 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

de energie transitie binnen de daarvoor aangewezen locaties zoals uiteengezet in het Beleidskader Zonneparken Assen, bestaat het voornemen om zowel gedurende de huidige zandwinningsperiode, alsook daarna, een drijvend zonnepark met een oost-west opstelling te realiseren en te exploiteren op de zuidelijke zandwinplas.

1.2.

Projectbeschrijving

Het project laat zich het meest concreet beschrijven als het aanbrengen van ca. 55.500 drijvende zonnepanelen op de zuidelijke zandwinplas te Ubbena. Door ca. 15,33 hectare van het wateroppervlak te voorzien van drijvende zonnepanelen (440Wp) zou een hoeveelheid aan zonneenergie kunnen worden opgewekt van ca. 24,5MW. Dit staat gelijk aan ongeveer 7.000 huishoudens met een gemiddeld jaargebruik van ca. 3.500kWh. Op de onderstaande foto’s is een vergelijkbaar systeem te zien waarop drijvende zonnepanelen succesvol zijn toegepast door Adamant in Middenmeer (NH);

Figuur 2 Voorbeelden van vergelijkbaar project met drijvende panelen (bron: Adamant Solar, 2019).

Het zonnepark kan de omgeving van stroom voorzien en levert een bijdrage aan de duurzaamheidsambities van gemeente en provincie. Ontwikkeling van een zonnepark, onder bepaalde voorwaarden of met bepaalde beleid- en inrichtingsprincipes levert een meerwaarde op voor de omgeving. Door deze ontwikkeling worden mogelijkheden gerealiseerd om de locatie duurzaam te blijven inzetten middels het winnen van energie door middel van plaatsing van drijvende zonnepanelen in onbruik geraakte gronden (of wateren), welke volgens De beleidsregels Zon van de Provincie Drenthe, als uiteengezet in de “Handreiking landschappelijke inpassing Zonneakkers in Drenthe” ook sterk de voorkeur heeft boven de ontwikkeling op gronden die een rendabele functie hebben.

6 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Figuur 3 Het plangebied weergegeven (bij benadering)

De noordelijke zandwinplas zal niet belegd worden met panelen en behouden/ingericht worden voor natuurdoelstellingen en rustgebied, waar in tegenstelling er nog ontgrondingswerkzaamheden in de zuidelijk plas zullen worden voortgezet. Globaal ziet de beoogde situatie er als volgt uit.

Figuur 4 Weergave van het plangebied met globale invulling.

Op luchtfoto is het ontwerp nader uitgewerkt en vormgegeven, onderstaande illustratie geeft de beoogde situatie weer 7 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Figuur 5 Overzicht van de beoogde situatie middels panelen met twee kleuren (zie pag. 59 van Bijlagen Bundeling voor meer detail)

De drijvende panelen worden omringt door floatlands welke op minimaal 3 meter uit de oevers komen te liggen. Floatlands zijn als het ware drijvende rietkragen en zullen gaan fungeren als een soort oever, waarbij geen verstoring door mensen of honden zal zijn. Een floatland is een duurzaam, ecologisch en volledig cradle to cradle drijvend eiland/tuin. Door deze toepassing blijft een ruime zone bestaan tussen de groene randen van de waterpartij en de panelen. Uit kranten van begin vorige eeuw blijkt dat er in het plangebied direct aan de Stroetenweg (historisch pad) Vliegveld Ubbena heeft gelegen. Op 27 januari 1911 plaatse ene heer Hofkamp een advertentie in het Nieuwsblad van het Noorden waarin hij 5 hectare land tussen Zeijen en Ubbena aanbood. Twee Belgen, de bouwers van de Helpman I (vliegtuig) hadden plannen om een eigen vliegveld te ontwikkelen, en zo geschiedde. Het stuk land werd geëgaliseerd en men kon beginnen met vliegen. Uit een krantenartikel van oktober 1911 blijkt dat er op sommige dagen wel meer dan 1000 toeschouwers naar de waaghalzen stonden te kijken. Op een kaart van 1935 zijn de kadastrale lijnen van het vliegveld nog steeds ingetekend. Om dit stukje historie terug te laten komen wordt er gewerkt met een aantal verschillende kleuren panelen en is het mogelijk om bovenstaande figuur in het oppervlak te creëren.

Om een goede indruk en een realistisch beeld te geven van de daadwerkelijke eindsituatie is een 3D-visualisatie gemaakt. Hiervan zijn in onderstaande een aantal beelden opgenomen.

8 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Figuur 6 luchtfoto; momentopname van recht boven het plangebied

Figuur 7 Luchtfoto; momentopname vanuit Zuidoostelijke richting

9 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Figuur 8 Luchtfoto; momentopname vanuit Noordwestelijke richting

Figuur 9 Detailfoto; De situatie bekeken vanaf één van de looproosters

De panelen worden bevestigd op de drijvende onderdelen, die op hun beurt weer verankerd worden aan de bodem. Onderstaande figuren geven een detailbeeld van deze technische aspecten van het plan.

10 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Figuur 10 Drijvende delen met daarop de zonnepanelen bevestigd

Figuur 11 Onderwaterbeeld van de bevestigingsmethode

Om de opgewekte stroom via de omvormers (zie figuur 9) te kunnen gebruiken voor de aansluiting op het regionale netwerk zijn een 8-tal 2.500kV geluidsarme transformatorstations benodigd. Deze komen aan de Oostzijde van de waterpartij te staan en zullen worden ingepast in de bestaande, groene zone. Deze stations zien er als volgt uit.

11 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Figuur 12 Illustratie en afmetingen van de te plaatsen transformatorstations

Figuur 13 Uitsnede opstelling en inpassing transformatoren in inpassingsplan

Zoals weergegeven op het inpassingsplan (zie par. 1.3) worden de transformatoren in geluidsarme kasten geplaatst in geïntegreerde betonnen olieopvangbakken voor veiligheid en milieubescherming, zodat geluid en vervuiling nimmer een issue zal zijn. Om deze geluidsarme kasten heen komt een gaashekwerk voorzien van een entreehek aan de zijkant en zullen verder omzoomd worden door groen struikgewas. Door de transformatoren in de groene strook te situeren staan ze niet in het open zicht, maar worden ze ingepast in de directe (groene) omgeving.

1.3.

Landschappelijke inpassing

Eén van de gemeentelijke beleidsvoorwaarden voor de realisatie van een zonnepark is de inpasbaarheid van het park in haar omgeving. Dit is o.a. beschreven in; Zonneakkers in Drenthe handreiking landschappelijke inpassing’ (November 2020), Visie Energietransitie 2016-2020, SER Energieakkoord 2013, de ruimtelijke verkenning Energietransitie Assen en een Energiepotentiekaart om vervolgens te komen tot het rapport Beleidskader Zonneparken Assen. In 12 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

de bovengenoemde stukken is de zandwinplas Ubbena aangewezen, en kwalificeert zich als een zogenaamde no-regret locatie. Het plan past daarmee binnen de gestelde voorwaarden voor landschappelijke inpassing van de Provincie visie Zonneakkers in Drenthe en de Zonneladder en valt onder trede 2 daarvan. Om de inpasbaarheid in de omgeving verder vorm te geven en uit te werken tot een concreet op maat gemaakt plan, is Architectenburo Agterberg ingeschakeld. In het uitgewerkte landschappelijke inpassingsplan is naast een kunstuiting van het vliegtuig in het zonneveld bijzondere aandacht voor de ecologische meerwaarde van de inrichting van het park alsmede het terugbrengen van historisch verloren gegane elementen. Tevens hebben de initiatiefnemers bij de inpassing rekening gehouden met een samenhangend ontwerp door te zorgen dat verschillende onderdelen een geheel vormen, volgens de richtlijnen van de Provincie Drenthe (“Zonneakkers in Drenthe”). Het landschappelijke inpassingsplan is bijgevoegd als bijlagen 2 en 3, tevens geeft de volgende figuur de uitwerking van het plan weer.

13 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Figuur 14a Uitwerking van het landschappelijke inpassingsplan (Bron: Architectenburo Agterberg)

14 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Figuur 14b Gefaseerde uitwerking van het landschappelijke inpassingsplan (Bron: Architectenburo Agterberg)

Figuur 14c Gefaseerde implementatie Beplantingsplan (Bron: Eelerwoude)

15 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Figuur 15 Doorsnede ontwikkeling zanddept (Bron: Architectenburo Agterberg)

Het landschappelijke inpassingsplan maakt onderdeel uit van de aanvraag voor de omgevingsvergunning en kan als formele bijlage door gemeente Assen worden opgenomen in de te verstrekken vergunning. Met het opnemen van het inpassingsplan als uitvoeringsvoorschrift ontstaat er geen onduidelijkheid over de verplichting voor initiatiefnemers om dit daadwerkelijk (gefaseerd) in uitvoering te brengen.

1.4.

Vigerende planologische situatie

Het vigerende bestemmingsplannen waarbinnen de voorgenomen ontwikkeling plaatsvindt, bestemmingsplan ‘Buitengebied, herziening artikel 30 WRO’ is door de gemeenteraad van Assen vastgesteld op 18 december 2008. De ontwikkeling is gelegen binnen de volgende bestemmingen: • Enkelbestemming ‘Zandwinning’; •

Dubbelbestemming ‘Kleinschalig kamperen’

16 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Figuur 16 Uitsnede van de projectlocatie uit het vigerende bestemmingsplan ‘Buitengebied’

Ten tijde van vaststelling zijn de voorgenomen ontwikkelingen niet bekend geweest waardoor er binnen het bestemmingsplan geen mogelijkheden zijn om de realisatie van het zonnepark planologisch juridisch te borgen. De voorgenomen ontwikkeling past niet binnen het vigerende bestemmingsplan. Er is besloten om een uitgebreide omgevingsvergunningprocedure te doorlopen waarmee afgeweken wordt van het vigerende bestemmingsplan en de juridisch-planologische borging wordt geregeld. Uit overleg met de gemeente Assen is gebleken dat met toepassing van artikel 2.12 lid 1, sub a onder 3 van de Wabo medewerking kan worden verleend aan de aanvraag om omgevingsvergunning ten behoeve van de realisatie van een zonnepark. Deze vergunning kan alleen worden verleend als de gemeenteraad er een verklaring van geen bedenking (vvgb) voor heeft afgegeven. In artikel 2.12, lid 1, onder a, sub 3 van de Wabo is bepaald dat voor het gebruiken van gronden of bouwwerken in strijd met een bestemmingsplan een omgevingsvergunning kan worden verleend, indien de activiteit niet in strijd is met een goede ruimtelijke ordening en de motivering van het besluit een goede ruimtelijke onderbouwing bevat. Deze ruimtelijke onderbouwing gaat nader in op de omgevingsaspecten en daarbij behorende (on)mogelijkheden ten aanzien van de voorgenomen ontwikkeling.

17 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

1.5.

Leeswijzer

Na deze inleiding en beschrijving van de werkzaamheden volgt in hoofdstuk 2 het relevante beleidskader. In hoofdstuk 3 komen de noodzakelijke milieu- en omgevingsaspecten aan bod. Vervolgens wordt aandacht besteed aan de maatschappelijke en economische uitvoerbaarheid van het voorliggende plan. Het afsluitende hoofdstuk bevat de conclusie waaruit opgemaakt wordt of de voorgenomen ontwikkelingen inpasbaar zijn op basis van een goede ruimtelijke ordening.

18 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

2. Beleidskader Op zowel Rijks-, provinciaal, regionaal als gemeentelijk niveau bestaan er diverse beleidsstukken waarbij rekening moet worden gehouden bij het afwijken van een vigerend bestemmingsplan.

2.1 Rijksbeleid 2.1.1.

Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte

In de ‘Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte’ schetst het Rijk ambities van het ruimtelijk en mobiliteitsbeleid voor Nederland in 2040. De SVIR geldt als kapstok voor een aanpak die Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig maakt. Het ruimtelijke en mobiliteitsbeleid moet om; het rijk trekt zich grotendeels terug uit het regionale en lokale ruimtelijk ordeningsbeleid en legt de hoofdverantwoordelijkheid voor verstedelijkings- en landschapsbeleid bij de provincie en de gemeente. De SVIR heeft op middellange termijn (tot 2028) drie doelen gesteld; • Het vergroten van de concurrentiekracht van Nederland door het versterken van de ruimtelijkeconomische structuur van Nederland; • Het verbeteren en ruimtelijk zekerstellen van de bereikbaarheid waarbij de gebruiker voorop staat; • Het waarborgen van een leefbare en veilige omgeving waarin unieke natuurlijke en cultuurhistorische waarden behouden zijn. Deze drie doelen worden door middel van 13 nationale belangen bekrachtigd, waarvan één belang direct aansluit bij de reconstructie van de aanpassingen aan de gastransportleidingen; Nationaal belang 2: ruimte voor het hoofdnetwerk voor (duurzame) energievoorziening en energietransitie. Het is primair de taak van provincies en gemeente om voldoende ruimte te bieden voor duurzame energievoorziening (zoals zonne-energie en biomassa).

Het ruimtelijk Rijksbeleid voor energie beperkt zich daarom tot grootschalige windenergie op land en op zee vanwege de grote omgevingsbelangen en de omvang van de opgave. Voor andere energiefuncties zijn er geen nationale ruimtelijke beleidsdocumenten nodig naast het faciliteren van ontwikkelingen o.a. door het aanpassen van wet- en regelgeving. 2.1.2

Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro)

De nationale belangen uit de SVIR die juridische borging vragen, staan in de AMvB Ruimte (ook wel bekend als Besluit algemene regels ruimtelijke ordening – Barro). De AMvB Ruimte is gericht op doorwerking van nationale belangen in gemeentelijke bestemmingsplannen. Bij het opstellen van bestemmingsplannen moeten gemeenten zich houden aan bij AMvB of verordening gestelde regels. Nieuwe of gewijzigde regels moeten binnen een bepaalde termijn in de bestaande bestemmingsplannen worden verwerkt. Dit kan betekenen dat gemeenten bestemmingsplannen moeten aanpassen aan de nieuwe AMvB Ruimte. De AMvB Ruimte is in december 2011 in werking getreden. 2.1.3

Regeling algemene regels ruimtelijke ordening (Rarro)

De regels uit het Barro zijn verder uitgewerkt in het Rarro. In het Rarro zijn ruimtereserveringen

19 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

opgenomen voor de nieuwe aanleg en voor de uitbreiding van de infrastructuur. Ter plaatse van de in het Rarro bepaalde ruimtereservering mogen geen ontwikkelingen plaatsvinden die op basis van het vigerende bestemmingsplan niet reeds mogelijk waren, met uitzondering van tijdelijke bouwwerken en bijbehorende bouwwerken. Een omgevingsvergunning voor het afwijken van het vigerende plan biedt daarin mogelijkheden. De voorgenomen ontwikkeling is niet gelegen in een ruimtereservering conform het Rarro. 2.1.4

Besluit ruimtelijke ordening

Er dient een zorgvuldige afweging gemaakt te worden ten aanzien van het ruimtegebruik. Dit dient met behulp van de “Ladder voor duurzame verstedelijking” te worden onderbouwd. De wijze waarop deze toets plaats dient te vinden is opgenomen in artikel 3.1.6 lid 2 Besluit ruimtelijke ordening (Bro) en luidt als volgt. “De toelichting van een bestemmingsplan dat een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk maakt, bevat een beschrijving van de behoefte aan de voorgenomen stedelijke ontwikkeling. Indien blijkt dat de stedelijke ontwikkeling niet binnen het bestaand stedelijk gebied kan worden voorzien, bevat de toelichting een motivering daarvan en een beschrijving van de mogelijkheid om in die behoefte te voorzien op de gekozen locatie buiten het bestaand stedelijk gebied.” Om dit te onderbouwen dienen de volgende stappen te worden doorlopen: 1. beoordeling door betrokken overheden of beoogde ontwikkeling voorziet in een behoefte voor bedrijventerreinen, kantoren, woningbouwlocaties, detailhandel en andere stedelijke voorzieningen; 2. indien er een vraag is aangetoond, beoordeling door betrokken overheden of deze binnen bestaand stedelijk gebied kan worden gerealiseerd door locaties voor herstructurering of transformatie te benutten. De ladder voor duurzame verstedelijking is alleen van toepassing wanneer sprake is van een stedelijke ontwikkeling.

Volgens artikel 1.1.1 lid 1, aanhef en onder i Bro is een stedelijke ontwikkeling een ruimtelijke ontwikkeling van een bedrijventerrein of zeehaventerrein, of van kantoren, detailhandel, woningbouwlocaties of andere stedelijke voorzieningen. De beoogde ontwikkeling is geen ontwikkeling zoals bedoeld in bovenstaande. Hiermee kan de ontwikkeling in de planlocatie niet worden aangemerkt als een stedelijke ontwikkeling en is de ladder voor duurzame verstedelijking niet van toepassing. De laddertoets hoef dan ook niet doorlopen te worden. 2.1.5

Het Energieakkoord

In het energieakkoord is de basis gelegd voor een breed gedragen, robuust en toekomstbestendig energie- en klimaatbeleid. Het energieakkoord biedt een perspectief met afspraken voor de korte en middellange termijn. Hiervoor zijn de volgende hoofddoelen geformuleerd: • een besparing van energieverbruik met gemiddeld 1,5%; • 100 PJ energiebesparing in 2020; • •

een toename van het aandeel duurzame energie naar 14% van het totale jaarverbruik in Nederland in 2020 met een doorgroei naar 16% in 2023; het creëren van ten minste 15.000 voltijdsbanen binnen de duurzame energiesector.

Deze doelen zijn uitgewerkt in verschillende pijlers waarbij de voorgenomen ontwikkeling vooral aansluit op pijler 2 'Opschalen hernieuwbare energieopwekking' en pijler 3 'Stimuleren van

20 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

decentrale duurzame energie'. In het energieakkoord wordt uitgegaan van een opwekking van 186 PJ energie uit hernieuwbare energiebronnen. Om te komen tot deze energieopwekking zijn verschillende vormen van energieopwekking nodig: wind, biomassa en zon. Momenteel bedraagt het aandeel zonne-energie minder dan 1% van de totale energievraag. Het onderhavige project levert daarom een belangrijke bijdrage aan de doelstelling van het Rijk om te komen tot een aandeel van 16% van duurzaam opgewekte energie in het totale Nederlandse energieverbruik in 2023.

2.2 Provinciaal beleid 2.2.1

Omgevingsvisie 2018

In de provinciale Omgevingsvisie is het beleid en de beoogde ontwikkelingsrichting van de provincie Drenthe uitgeschreven. Met het vaststellen van een nieuwe Omgevingsvisie voor het provinciaal areaal is vanuit de provincie een missie opgesteld. Deze missie luidt; Het waarderen van de Drentse kernkwaliteiten en het ontwikkelen van een bruisend Drenthe passend bij deze kernkwaliteiten. Drenthe is zich ervan bewust dat er ontwikkelingen (gaan) plaatsvinden die van invloed zijn op de robuuste systemen en die Drenthe blijvend veranderen. Denk bijvoorbeeld aan de gevolgen van klimaatverandering op het water-, natuur- en landbouwsysteem of de inpassing van duurzame energiesystemen binnen onze landschappen. Deze ontwikkelingen vormen juist de strategische opgaven van de omgevingsvisie. Deze opgaven vragen om een integrale en zorgvuldige afweging binnen en tussen de verschillende robuuste systemen. Belangrijk daarin is de zoektocht naar toegevoegde waarde en streven naar het behoud, en zo nodig, de ontwikkeling van de Drentse ruimtelijke identiteit. Kortom, er moeten functies, kwaliteiten en strategische opgaven met elkaar gecombineerd te worden. Dit noemen wij het combinatiemodel. Het projectgebied ligt op grond van de kernkwaliteit ‘Landschap’ in het landschapstype ‘Esdorpenlandschap'.

Van provinciaal belang zijn: • de essen: deze voor het esdorpenlandschap kenmerkende open ruimtes zijn veelal omgeven met esrandbeplanting; • de beekdalen: onbebouwd gebied met kleinschalige beplantingstructuren en beekdal(rand)beplanting. Het provinciaal beleid is gericht op het behoud van de open ruimte en het versterken van esrandbeplanting en op het behoud van het onbebouwde karakter en het versterken van karakteristieke beekdal(rand)beplanting. Het ontwerp voor het zonnepark houdt nadrukkelijk rekening met de aanwezige landschappelijke waarden. Het zonnepark transformeert binnen dit landschap en niet andersom. In paragraaf 1.3 en bijlagen 2 en 3 wordt uitgebreid ingegaan op de landschappelijke inpassing. Het provinciaal beleid ten aanzien van cultuurhistorie is beschreven in het Cultuurhistorisch Kompas. Het provinciaal belang Cultuurhistorie is vastgelegd in de Cultuurhistorische Hoofdstructuur. Het veiligstellen van cultuurhistorische waarden en tegelijkertijd het bieden van ruimte voor ontwikkelingen, vraagt om een heldere wijze van sturing. Er wordt onderscheid gemaakt tussen drie sturingsniveaus: respecteren, voorwaarden stellen en eisen stellen. Voor het projectgebied, dat is gelegen in deelgebied ‘Kop van Drenthe’, geldt ‘respecteren’ als sturingsniveau. Bij ontwikkelingen ligt de provinciale inzet bij het waarborgen van de

21 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

cultuurhistorische samenhang voor de toekomst. Initiatiefnemers hebben de verantwoordelijkheid om de cultuurhistorische hoofdstructuur als inspiratiebron te benutten voor ontwikkelingen. Ten aanzien van aardkundige waarden en archeologische waarden is het projectgebied gelegen op een generiek beschermingsniveau. In deze gebieden wil de provincie de lokale aardkundige kenmerken voor de toekomst bewaren. Van gemeenten wordt verwacht dat zij in deze gebieden nagaan welke kenmerkende aardkundige waarden aanwezig zijn en dat zij hieraan bescherming geven via het gemeentelijk bestemmingsplannen plannen en initiatieven daar op beoordelen. Onderstaande uitsnede laat zien dat het gebied geen kenmerkende aardkundige waarden omvat.

Figuur 17 Uitsnede Bodematlas Drenthe

De provinciale archeologische hoofdstructuur is opgebouwd uit bekende, zichtbare én onzichtbare archeologische vindplaatsen en gebieden, waar een beredeneerde verwachting is op het aantreffen van archeologische vindplaatsen, de zogenaamde archeologische verwachtingsgebieden. Samen vormen zij de essentiële bouwstenen die nodig zijn om het verhaal van de regionale bewoningsgeschiedenis te kunnen (blijven) vertellen, voor nu en voor toekomstige generaties. De inhoudelijke kaart Archeologie geeft een overzicht van deze Archeologische Hoofdstructuur die wij van provinciaal belang achten, het plangebied heeft daarin geen bijzondere archeologische waarden. De provinciale ambitie is een Drenthe dat in 2050 volledig energieneutraal is, waarmee men zich aan het klimaatakkoord van Parijs conformeert. Dat betekent dat Drenthe in 2050 100% van het energiegebruik hernieuwbaar produceert. Het streven is om in 2050 naar een reductie van de CO2-uitstoot van 80 tot 95% ten opzichte van 1990 te gaan, waarbij het aandeel hernieuwbare energie in 2030 op 40% moet liggen. Deze ambities zijn tevens verwoord in de Energieagenda 2016-2020 “Op weg naar een duurzame Drentse energiehuishouding”. Om onze doelen te bereiken, zetten wij volop in op energiebesparing, waardoor de vraag naar energie wordt beperkt.

In de resterende energievraag in Drenthe willen we voorzien door de productie van hernieuwbare energie, mét behoud van leveringszekerheid en betaalbaarheid. Dat komt naar inschatting overeen met de productie van 20 Petajoule hernieuwbare energie. We streven naar een mix van energie uit wind, zon, biomassa, en bodemenergie. Een wezenlijk onderdeel van deze productie wordt gerealiseerd met 285,5 MW aan windturbines, zoals afgesproken in het Nationaal Energie Akkoord.

22 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

De energie-opgave wordt integraal aangepakt, zodat technologische, financiële en maatschappelijke innovaties en ontwikkelingen, ruimtelijke inpassing en de sociaal maatschappelijke impact daarvan in samenhang worden beschouwd. Wij willen de energieopgave realiseren, passend bij de kernkwaliteiten die de provincie rijk is. Er wordt gekozen om de energieopgave in eerste instantie te realiseren op logische locaties, waar verschillende functies gecombineerd kunnen worden of waar een meerwaarde gerealiseerd kan worden. Denk daarbij aan industrieterreinen, langs infrastructuur en op vuilstortplaatsen. Tevens is het streven naar een evenwichtige spreiding van bestaande en nieuwe energieproductie in Drenthe, waarbij naast de kernkwaliteiten, de landschappelijke inpasbaarheid en maatschappelijk acceptatie van belang zijn.

Eén van de voorbeelden van de combinatie met andere functies of het behalen van meerwaarde voor andere provinciale doelen en belangen is: • Met zonne-energie kan meerwaarde worden gecreëerd in gebieden waar bestaande functies de ruimte onbenut laten, bijvoorbeeld bermen en groenstroken of restruimte (overhoeken) langs infrastructuur en luchthavens, (voormalige) vuilstorten, (voormalige) vloeivelden, zandwinplassen en andere (geïsoleerde) waterlichamen en parkeerterreinen (zonnepanelen op carports); De provincie vraagt initiatiefnemers een plan op te stellen waarin aandacht is voor de ruimtelijke, fysieke context. Aandacht voor een samenhangend ontwerp, meerwaarde voor het gebied en inrichting van de randen zijn hierbij belangrijke aspecten. Juist aan de randen vindt men het belangrijk dat wordt ingespeeld op de omgeving en de kernkwaliteiten in het gebied. Bij het ontwikkelen van een project hernieuwbare energie wordt als voorwaarde gesteld dat de initiatief nemende partij in overleg én in samenwerking met om- en aanwonenden (niet zijnde grondeigenaren alleen) een participatieplan opstelt waarin de verschillende maatregelen die bijdragen aan participatie worden opgenomen. Om- en aanwonenden worden daadwerkelijk uitgenodigd en mogelijkheden geboden om deel te nemen aan het project, te denken valt aan financiële participatie.

Om- en aanwonenden hebben daarbij ook zelf de mogelijkheid om invloed uit te oefenen op het uiteindelijke participatieplan. Dit is in het beleid van EdA vastgelegd in haar 4xLokaal participatieplan. De ontwikkeling is een samenwerking op gelijkwaardige basis tussen Adamant Solar en de coöperatieve ontwikkelaar Bronnen VanOns, in opdracht van de lokale Energiecoöperatie duurzaam Assen. Na Financial Close start EdA de besluitvorming met haar Ledenraad op om het zonnepark voor 50% in eigendom te nemen. Op deze wijze wordt invulling gegeven aan minimaal 50% lokale participatie zoals in het Klimaatakkoord is vastgelegd en aansluit op het gemeentelijke beleid 3 x lokaal. Verder wordt er met de ontwikkeling nadrukkelijk gewerkt aan de landschappelijke inpassing van het zonnepark. Het gebruik van een (op termijn buiten gebruik rakende) zandwinplas maakt dat de ontwikkeling past binnen het provinciaal beleid. 2.2.2

Provinciale Omgevingsverordening Drenthe 2018

In de Provinciale Omgevingsverordening vertaalt de provincie Drenthe zijn Omgevingsvisie (deels) door naar concrete regels. Op 3 oktober 2018 is, samen met de provinciale omgevingsvisie, de actualiseerde versie door Provinciale Staten vastgesteld. In de omgevingsvisie is opgenomen dat de provincie inzet op duurzame energievoorziening en CO2-reductie. De inpassing in het landschap van ruimtelijke ontwikkelingen behorende bij de energietransitie vraagt om een zorgvuldige benadering. Met de realisatie van zonne-akkers worden installaties aan het landschap toegevoegd. De locatie specifieke aspecten (waaronder de mate van openheid) en het omliggend gebied vormen de ruimtelijk-fysieke context voor een zonne-akker. Deze locatie specifieke aspecten dienen te worden betrokken bij de ruimtelijke en landschappelijke inpassing. 23 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

De vorm, dichtheid en hoogte van de opstelling, de mogelijkheden voor meervoudig ruimtegebruik en aandacht voor het ontwerp van de randen vragen daarin specifieke aandacht. In het ruimtelijk plan moet worden geborgd dat de gebruikte zonne-akkers worden opgeruimd als ze niet meer worden gebruikt voor het opwekken van zonne-energie. De installaties moeten worden verwijderd, dit betekent ook de ondergeschikte onderdelen en hetgeen hiervoor in de bodem is aangebracht. Landschapselementen die landschappelijke meerwaarde opleveren, dienen te worden gehandhaafd. Het borgen kan bijvoorbeeld in de paragraaf over uitvoerbaarheid, waar is aangegeven hoe het opruimen is geborgd, eventueel tezamen met borging in een privaatrechtelijk contract. Daarnaast omschrijft artikel 2.24 ‘Zonne-energie’ nader hoe een ruimtelijk plan zich plaatst binnen het landschap. Concreet betekent dit dat een ruimtelijk plan kan voorzien in de realisatie van zonne-akkers indien uit het desbetreffende ruimtelijk plan blijkt dat: • dit gebeurt op een wijze die passend is binnen het landschap, en; • er sprake is van een combinatie met andere functies, en/of er sprake is van een meerwaarde voor andere provinciale doelen en belangen. • geborgd is dat op de gebruikte locatie de installatie(s) na uit gebruik name worden verwijderd.

Zonneakkers in Drenthe - handreiking landschappelijke inpassing (11-2020) Tevens hebben de ontwikkelaars hun Ruimtelijk plan alsook de Landschappelijke inpassing van dit initiatief getoetst aan het Provinciaal beleid welke recentelijk is vastgesteld en gepubliceerd door het college van Gedeputeerde Staten, als zijnde beleidsregels Zon “Zonneakkers in Drenthe – handreiking landschappelijke inpassing”. Deze beleidsregels zijn een verfijning is van het beleid Provinciale Omgevingsverordening Drenthe 2018 en geven concrete handvaten met betrekking tot het ontwerpen en inpassen van zonneakkers binnen de Provincie Drenthe. De correlatie met het huidig Gemeentelijk beleid en het ontwikkelplan is sterk als het gaat om locatiekeuze (i.e. duurzaam gebruik van in onbruik geraakte locaties voor energiewinning), meerwaarde creatie (i.e. herstel en versterking van cultuurlandschap en biodiversiteit), behoud van kernkwaliteiten van het gebied (i.e. behoud zichtlijnen en landschapsstructuren), etc. Het resultaat van deze toepassingen wordt verder uiteengezet in het stuk “Landschappelijke Inpassing Zonnepark Ubbena”. De ontwikkelaars hebben ruime aandacht besteed aan de landschappelijk inpassing van het beoogde zonnepark, waarbij rekening is gehouden met de bestaande omgeving in de brede zin van het woord.

Verder is er sprake van de combinatie met natuurontwikkeling en wordt deze zandwinning locatie functioneel en doelmatig gebruikt voor het opwekken van zonne-energie. In de overeenkomst met de eigenaar zijn afspraken gemaakt over het verwijderen van de installatie na uitgebruikname. Tevens kan dit als voorwaarde worden opgenomen in de omgevingsvergunning. Geconcludeerd kan worden dat de ontwikkeling past binnen het provinciale beleid.

2.3 Gemeentelijk beleid 2.3.1

Strategienota Ruimte 2016

De gemeente wil de beschikbare ruimte in de stad zo goed mogelijk inzetten voor het bereiken van maatschappelijke doelen. Als tussenstap naar een nieuwe Omgevingsvisie heeft de gemeente Assen de Strategienota Ruimte 2016 vastgesteld. Deze Strategienota bouwt voort op - en is een actualisering op onderdelen – van eerdere ambities uit de Structuurvisie Assen 2030, Structuurvisie FlorijnAs en Hoofdlijnen actualisatie structuurvisie die de raad eerder heeft vastgesteld. Ook biedt de nota een kader om snel en flexibel te kunnen reageren op nieuwe ontwikkelingen. Daarin past ook de zoektocht naar mogelijkheden voor vormen van duurzame energie, specifiek in Assen-Noord en de omgeving van de A28. 24 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

2.3.2

Visie Energietransitie

Assen werkt aan een duurzame gemeente die klaar is voor de toekomst waarbij men in 2050 een CO2-neutrale gemeente wil zijn. De manier waarop dat bereikt wordt is vastgelegd in het uitvoeringsprogramma voor 2019-2020. Hierin staat beschreven welke projecten er lopen en hoe de gemeente bewoners, organisaties en bedrijven wil helpen om maatregelen te nemen voor een CO2-neutrale gemeente. Een CO2-neutraal Assen houdt in dat alle energie die we nodig hebben, duurzaam wordt opgewekt met hernieuwbare bronnen – zoals zon, wind, biomassa en aardwarmte. In de Visie Energietransitie heeft het gemeentebestuur de doelstellingen vastgelegd die moeten bijdragen aan de verduurzaming van de gemeente: 2020:

14% van alle energie in Assen wordt duurzaam opgewekt en er wordt 10% energie bespaard 2030: De gemeentelijke organisatie is CO2 neutraal 2040: De gebouwde omgeving van Assen is CO2 neutraal De visie sluit aan bij de landelijke en wereldwijde afspraken die moeten zorgen voor een beter klimaat. 2.3.3 Zonneparken in Assen Na het opstellen van bovengenoemde visie zijn de ‘energiepotentiekaart van Assen’ en ‘ruimtelijke verkenning energietransitie Assen’ opgesteld.

Figuur 18 Uitsnede Energiepotentiekaart Assen

2.3.4 Beleidskader Zonneparken in Assen Vervolgens heeft gemeente Assen haar beleidskader t/m 2020 als ambitie uitgeschreven in het Beleidskader ‘zonneparken in Assen’. Voor dit beleidskader is een werkgroep samengesteld die bestaat uit inwoners van Assen, de Natuur en Milieufederatie Drenthe, Energiecoöperatie duurzaam Assen en gemeente Assen. De werkgroep heeft inhoudelijk meegedacht bij de totstandkoming van het beleidskader, waarbij een 11-tal pilotlocaties zijn aangewezen (waaronder zandwinplas Ubbena). Vervolgens heeft Assen de zogenaamde Zonneladder in het leven geroepen. Dit instrument brengt hiërarchie in het beoordelen van de geschiktheid van locaties voor zonneparken aan de hand van de volgende treden:

25 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Figuur 19 De 4 treden vanuit het gemeentelijk beleidskader

Inmiddels is gebleken dat er niet voldoende ruimte is op bedrijfs- en particuliere daken om de ambitie te halen waardoor er naar ontwikkelingen op trede 2 en 3 wordt gekeken. De beoogde ontwikkeling van initiatiefnemers behoort onder trede 2 en past daarmee binnen de gemeentelijke ambitie. Verder schrijft het beleidsdocument voor op welke wijze participatie dient te worden uitgevoerd en is het principe ‘3 x lokaal’ ontstaan; lokaal opwekken, lokaal gebruiken en lokaal economisch en financieel voordeel. Verder eist het beleid dat initiatiefnemers nadrukkelijk aandacht besteden aan de juiste vormgeving en landschappelijke inpassing van het zonnepark. Daarnaast schrijft men voor dat per project onderzocht moet worden hoe er meerwaarde/kwaliteitsverhoging gegenereerd kan worden ten aanzien van functiemenging en meerwaarde voor mensen en ecologie. De voorgenomen ontwikkeling past binnen het beleid aangezien er sprak is van een pilotlocatie, die voldoet aan trede 2. Verder zijn initiatiefnemers reeds actief om de omgeving nauw te betrekken bij de ontwikkeling zodat aan het 3x lokaal-principe wordt voldaan. Er is zelfs sprake van 4xLokaal; zie par. 4.1.

2.3.5 De omgevingsvisie “Assen nog Mooier” Door de komst van de Omgevingswet, die naar alle waarschijnlijkheid op 1 juli 2022 in werking treedt, wordt van gemeenten verwacht een omgevingsvisie op te stellen (als vervanging van de structuurvisie). De Omgevingswet stelt namelijk een – meer integrale – langeretermijnvisie voor de leefomgeving verplicht: een omgevingsvisie, met daarin aandacht voor alle beleidssectoren die de leefomgeving beïnvloeden, ruimtelijk en sociaal-maatschappelijk. De visie gaat in op de samenhang tussen onder andere de ruimtelijke ordening, wonen, het winkellandschap, werken, onderwijs, energie, klimaatadaptatie, groen en natuur, toerisme, recreatie, cultuur(historie), gezondheid en sport. Met de Omgevingsvisie ‘Assen nog Mooier’ is de centrale ambitie voor Assen tot 2040 gepresenteerd: Ontspannen stedelijkheid. Met drie richting gevende principes (groene, dynamische en verbonden stad) wordt op basis van drie strategische sporen en op hoofdlijnen de beleidskeuzes voor de weg naar 2040 uitgestippeld. In het principe dynamische stad richt de visie zicht met name op de stedelijke omgeving van Assen met haar aanbod aan voorzieningen in verschillende sectoren zodat het een aantrekkelijke en toegankelijke stad is en blijft in de brede zin van het woord.

Het principe verbonden stad streeft naar een stad waarin iedereen mee kan doen en de fysieke barrières zijn weggenomen. Daarin zijn sociale controle en vitale wijken een belangrijk onderdeel. De voorgenomen ontwikkeling heeft het meeste raakvlak met het principe groene stad. Zo streeft dit principe naar een goede omgeving voor dieren die de biodiversiteit verbeteren en is groen een belangrijk onderdeel in de aanpak richting een steeds sneller veranderend klimaat. Stevige groenstructuren en bomen zorgen in hete periodes voor verkoeling, het voorkomen van wateroverlast, het binden van CO2 en een toename van de 26 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

biodiversiteit. Daarnaast is dit principe er één die streeft naar een duurzame, circulaire en klimaat neutrale stad. Deze dimensie werkt door in de inrichting van de stad; in woningen en gebouwen, in de manier waarop men zich verplaatst, hoe er geproduceerd wordt en hoe er met niet-hernieuwbare grondstoffen omgegaan wordt. De gepresenteerde visiekaart richting de ontspannen stedelijkheid ziet er als volgt uit.

Figuur 20 Uitsnede visiekaart met ontwikkellocatie weergegeven (rood)

Binnen de omgevingsvisie zijn de volgende drie strategische sporen genoemd waarmee de groene stad van het Noorden gecreëerd moet worden; A. Assen nog groener maken: “'Vergroenen' gaat ook over verduurzaming in bredere zin. Om aan de klimaatdoelstellingen te voldoen, stimuleren en faciliteren we duurzame vormen van mobiliteit. Elektrische (deel)auto’s en fietsen zijn een schoon alternatief voor de klassieke auto en kunnen zorgen voor een afname van het particuliere fossiele autobezit en -gebruik. De vrijgekomen ruimte in het straatbeeld kan vervolgens weer worden ingezet voor andere (duurzame) doeleinden, zoals groen of plekken voor wateropslag” B. Duurzame energie op de juiste plek: “We verkennen de mogelijkheden voor grootschalige energieopwekking voor de langere termijn en kijken daarbij ook naar windenergie. We zoeken daarbij koppelkansen met andere opgaven in zowel landelijk als stedelijk gebied en dragen zorg voor een goede landschappelijke inpassing.” C. Inspelen op klimaatverandering: “We richten de ruimte zo in dat wateroverlast wordt voorkomen en hittestress en verdroging van onze natuur wordt tegengegaan. Wateroverlast als gevolg van piekbuien pakken we aan door te zorgen dat het water op kwetsbare plekken snel weg kan of kan worden gebufferd (meer groen, minder verhardingen, wadi's en technische oplossingen).

Tegelijkertijd houden we water zo lang mogelijk vast in beken en watergangen om te voorkomen dat er benedenstrooms overlast ontstaat.”

27 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Met de voorgenomen ontwikkeling wordt er invulling gegeven aan alle drie de strategische sporen. De vergroening in het plan wordt ingevuld door het aanbrengen van beplanting en verdere landschappelijke inpassing van het zonnepanelenpark. De grootste bijdrage wordt geleverd aan het strategische spoor ‘duurzame energie op de juiste plek’ doordat er sprake blijft van dubbel ruimte gebruik en de locatie voor langere termijn een bron van duurzame energie zal zijn. Met de voorgenomen ontwikkeling blijft er verder voldoende ruimte en capaciteit over voor voldoende waterberging en buffering. Geconcludeerd kan worden dat de voorgenomen ontwikkeling in lijn is met het beleid vanuit de omgevingsvisie en hieraan een positieve bijdrage levert.

2.4

Conclusie

De realisatie van de drijvende zonnepanelen conflicteert niet met de bovengenoemde beleidsdocumenten. Het beleidskader biedt dan ook voldoende aanleiding om de voorgenomen werkzaamheden uit te voeren conform de eerder beschreven projectbeschrijving.

28 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

3 Onderzoek en toetsing In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de verantwoording van de ontwikkelingen van de voorliggende planologische afwijking met het oog op milieu- en omgevingsaspecten.

3.1

Vormvrije m.e.r.-beoordeling

Voor ingrijpende ontwikkelingen dient gemotiveerd te worden of sprake is van negatieve effecten op het milieu. Afhankelijk van de omvang van de ontwikkeling dient een m.e.r.-procedure, een m.e.r.-beoordelingsprocedure of een vormvrije m.e.r.-beoordelingsprocedure uitgevoerd te worden. Het doel van een m.e.r.-beoordeling is om te analyseren in hoeverre sprake is van mogelijk belangrijke nadelige milieugevolgen. Als uit de m.e.r.-beoordeling blijkt dat sprake is van mogelijke belangrijke nadelige milieugevolgen kan het bevoegd gezag besluiten een m.e.r.procedure op te starten. Als de milieugevolgen beperkt zijn of hier in het plan goed mee om kan worden gegaan, volstaat deze m.e.r.-beoordelingsnotitie. De m.e.r.-beoordeling is dan afgerond en vormt dan een bijlage bij het ruimtelijk besluit (omgevingsvergunning afwijking bestemmingsplan of een bestemmingsplan). De ruimtelijke onderbouwing voorziet in het aanbrengen van een ca. 55.500 drijvende zonnepanelen. Daarmee wordt geen activiteit mogelijk gemaakt die wordt genoemd in bijlage D bij het Besluit m.e.r.. Een uitspraak1 van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft helderheid geschept in het feit dat een zonnepark niet onder onderdeel C of D van het Besluit Milieueffectrapportage valt.

De Afdeling vindt een zonnepark geen landinrichtingsproject (categorie 9, onderdeel D), geen stedelijk ontwikkelingsproject (categorie 11.2, onderdeel D) en ook geen industriële installatie bestemd voor de productie van elektriciteit, stoom en warm water (categorie 22.1, onderdeel D). Een vormvrije m.e.r.-beoordeling of het opstellen van een merbeoordelingsnotitie is dan ook niet noodzakelijk voor de voorliggende ontwikkeling. Gedurende de werkzaamheden kan er sprake zijn van enige verstoring van de omgeving. Gelet op de beperkte tijdsduur en de kleinschaligheid van het project, betreft het hier echter een gering effect. De milieugevolgen van het plan zijn in deze onderbouwing inzichtelijk gemaakt. Hieruit blijkt dat geen grote gevolgen zijn te verwachten.

3.2

Archeologie

Archeologische waarden zijn in Nederland veelal onzichtbaar, aangezien ze grotendeels verborgen liggen in de bodem. Hierdoor zijn ze niet eenvoudig te karteren. Voor de onbekende waarden heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed de Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden (IKAW) opgesteld. Voor de bekende waarden is de Archeologische Monumentkaart (AMK) opgesteld. Bij bodemverstoringen dient getoetst te worden of de archeologische waarden niet verstoord of beschadigd worden. Gemeenten hebben de taak om bij de verlening van omgevingsvergunningen in de afweging rekening te houden met aanwezige en te verwachten archeologische waarden. In de gemeente Assen is de Kaart Archeologisch Beleidsadvies Assen opgesteld waarin verschillende archeologische verwachtingswaarden zijn opgenomen. Indien zich een concreet ruimtelijk plan met bodemingrepen voordoet, wordt het plan getoetst aan de Kaart Archeologisch Beleidsadvies Assen en de archeologisch waardevolle gebieden op deze beleidskaart. In onderstaande is een uitsnede 1

ABRvS 14 augustus 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2770 ‘Zonneplas Ubbena’

29 Ruimtelijke onderbouwing

van het plangebied en direct omgeving weergegeven.

Figuur 21 Uitsnede Bodematlas Drenthe

De projectlocatie is op de kaart grotendeels aangeduid als ‘verstoord tot onder archeologisch niveau; 0,00’ en bestempeld als ‘geen onderzoek noodzakelijk’. Het overige gedeelte is aangeduid als ‘hoog of middelhoog’. Voor het gedeelte met een hoge tot middelhoge verwachting wordt archeologisch onderzoek aanbevolen bij bodemingrepen met een omvang van meer dan 1.000 m² en dieper dan 30 cm-mv, tenzij sprake is van een (natuur)terrein zonder bouwvoor2, zoals een heideterrein. De bodemingrepen zijn in de eerste instantie (fase I) voor de voorgenomen ontwikkeling van dusdanig beperkte omvang dat een archeologisch onderzoek niet noodzakelijk wordt geacht. Wanneer de zandwin activiteiten definitief worden gestaakt en fase II van de landschappelijke inrichting start, zal er voordat de ingrepen in de bodem plaatsvinden er historisch onderzoek wordt uitgevoerd. Mocht uit dit historisch onderzoek blijken dat er verdachte locaties op bodemverontreiniging aanwezig zijn, dan zal hier daadwerkelijk bodemonderzoek conform de NEN 5740 A1 van 2016 plaats te vinden. Ook zal er dan rekening worden gehouden met bekende gevallen van bodemverontreiniging ter plaatse. Recente historie Sinds de start van de zandwin operatie in de jaren 70 van de vorige eeuw is er een sterke verbinding tussen de zandwinplassen en het dorp.

Niet alleen wordt er gewandeld, ook heeft men er van oudsher gezwommen en zijn er diverse visplekken. Het oude Kerkepad van Zeijen naar Vries liep direct langs de noordkant van de Natuurplas, terwijl de oude (zandweg) van Zeijen naar Vries/Ubbena al sinds begin 19de eeuw liep op de plaats van de huidige scheidingsweg tussen beide plassen. Het gebied is derhalve verbonden met het dorp Zeijen. Toegang is in het verleden gedoogd terwijl vissers met vergunning hun hengel konden uitwerpen. 2 De bovenste, veel bewerkte en vaak met humeus materiaal verrijkte laag van de grond. De grondlaag waar de wortels van de planten in groeien.

30

‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Relatie met het Meesterveen; Het Meestersveen is (zeer waarschijnlijk) een pingo ruïne en is gelegen in een laagte ten westen van de Natuurplas. Het meesterveen is gezamenlijk eigendom van Staatsbosbeheer, Stichting ZeijerWiek en een particulier (R. Heling). Ontwikkeling van natuur- en cultuurhistorische waarde heeft daar prioriteit en de afgelopen 25 jaar hebben de vrijwilligers samen met het Staatsbosbeheer kleinschalige maatregelen uitgevoerd om het Meestersveen te behouden. De oude pingo ruïne is groter dan het huidige Meesterveen en strekt zich uit naar de nabij gelegen akkers. Op de bijgevoegde luchtfoto is de omtrek van de pingo ruïne zichtbaar als lichte cirkel op de akkers.

Figuur 22 Luchtfoto met daarop de Natuurplas en omtrek Pingo Ruïne

3.2.1 Conclusie De werkzaamheden kunnen zonder verdere restricties ten aanzien van archeologie worden uitgevoerd. Echter, indien tijdens het uitvoeren van de werkzaamheden onverhoopt archeologische waarden worden aangetroffen dan zal opdrachtgever hiervan melding maken conform artikel 53 van de Monumentenwet. De gemeente Assen zal hiervan op de hoogte worden gebracht als bevoegd gezag zijnde.

3.3

Cultuurhistorie

In 2010 is in het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) opgenomen dat gemeenten bij het maken van nieuwe bestemmingsplannen, maar ook bij het afwijken van bestemmingsplannen door toepassing van de zogenaamde uitgebreide afwijkingsbevoegdheid uit de Wabo, rekening moeten houden met de in en rondom het projectgebied aanwezige cultuurhistorische waarden. Onder cultuurhistorische waarden vallen naast archeologische waarden ook monumenten, beeldbepalende panden en beschermde stads- en dorpsgezichten, die op basis van de Monumentenwet zijn aangewezen. Voor de gemeente Assen is een cultuurhistorische waardenkaart opgesteld. Het plangebied is gelegen in rationele landbouwontginningen met nu bijzondere functies.

31 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

Figuur 23 Uitsnede Bodematlas Drenthe

Uit de toelichting op de waardenkaart blijkt dat het oude ontginningslandschap volledig is verdwenen en dus geen waarde meer heeft. In, om en binnen de directe omgeving van, het projectgebied zijn verder geen historische bouwwerken, monumentale panden of structuren met een cultuurhistorische of beeldbepalende waarde te benoemen. Daarnaast worden deze elementen door de voorgenomen werkzaamheden niet aangetast. Het aanbrengen van de zonnepanelen is dan ook niet van (negatieve) invloed op de cultuurhistorie ter plaatse.

3.4

Bodem

In verband met de uitvoerbaarheid van het plan moet onderzoek verricht worden naar de bodemgesteldheid in het projectgebied. Bij de beoordeling van bestemmingsplannen en een beoordeling of wordt voldaan aan een ‘goede ruimtelijke ordening’ wordt in het algemeen de richtlijn gehanteerd dat ten minste het eerste deel van het verkennend bodemonderzoek, het historisch onderzoek, wordt verricht op alle bestemmingen waar een functiewijziging wordt voorzien. Indien uit het historisch onderzoek wordt geconcludeerd dat op de betreffende locatie sprake is geweest van activiteiten met een verhoogd risico op verontreiniging, dan dient een volledig verkennend bodemonderzoek te worden verricht. Nieuwe bestemmingen dienen bij voorkeur op of in schone grond te worden gerealiseerd. 3.4.1 Besluit Bodemkwaliteit In het Besluit Bodemkwaliteit is het landelijk beleid ten aanzien van het bodembeleid verankerd. Het Besluit streeft naar duurzaam bodembeheer, waarbij een balans gezocht wordt tussen bescherming van de bodemkwaliteit voor mens en milieu enerzijds en het gebruiken van de bodem voor maatschappelijke ontwikkelingen, zoals woningbouw of aanleg van wegen anderzijds. Het Besluit bevat regels voor kwaliteitsborging (Kwalibo), bouwstoffen, grond en baggerspecie. Bodemkwaliteit staat in toenemende mate op de agenda bij ruimtelijke ontwikkelingsprocessen.

Het gaat dan om de milieukundige bodemkwaliteit, dus de aanwezigheid van verontreinigingen zoals zware metalen, polycyclische aromatische koolwaterstoffen, minerale olie of andere organische stoffen, zoals bestrijdingsmiddelen. In het verleden was het streven alle verontreiniging uit de bodem te halen, zodat ze geschikt zou zijn voor alle mogelijke gebruik. Dit bleek een onbetaalbare en dus onhaalbare operatie. De afgelopen jaren heeft een omslag plaatsgevonden in het denken over bodemkwaliteit en bodemgebruik. Belangrijker dan voorheen is het de bodem goed te beheren, ook al is sprake van bodemverontreiniging. Bij ruimtelijke ontwikkelingen is de vraag of de aanwezige bodemkwaliteit past bij het huidige of toekomstige gebruik van die bodem en of deze optimaal op elkaar kunnen worden afgestemd. Het uitgangspunt hierbij is dat aanwezige bodemverontreiniging geen onaanvaardbaar risico oplevert 32 ‘Zonneplas Ubbena’

Ruimtelijke onderbouwing

voor de gebruikers van de bodem en dat de bodemkwaliteit niet verslechtert door grondverzet (bijvoorbeeld graafwerkzaamheden). Om deze vragen te kunnen beantwoorden is informatie over de bodemkwaliteit nodig. Dit is enerzijds informatie die uit de reguliere bodemonderzoeken komt, anderzijds is dit informatie over de gebieds(eigen)kwaliteit (achtergrondwaarden) en de ligging van bronnen van verontreiniging met hun invloedssfeer. Voorts moeten de beoogde bodemgebruiksvormen in het plangebied bekend zijn. Voor een afweging of de bodem geschikt is voor het voorgenomen gebruik kunnen de waarden uit het Besluit bodemkwaliteit gehanteerd worden. De ontwikkeling die op basis van deze ruimtelijke ontwikkeling mogelijk worden gemaakt omvat gedurende fase I zeer beperkte ingreep in de bodem. Gedurende fase II (na beëindiging zandwinning) zal het gaan om het aanleggen van wandelroutes, aanbrengen van een zwaluwwand en het toevoegen van beplanting. Voordat deze ingrepen in de bodem plaatsvinden zal er historisch onderzoek worden uitgevoerd, welke bij aanduiding van bodemverontreiniging conform de NEN 5740 A1 (2016), een bodemonderzoek zal plaats vinden. Op het moment dat de zonnepanelen worden geplaatst, zal er zeer minimaal in de grond worden gegraven en zijn de ingrepen in de bodem minimaal.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=0f542348-6536-4a5d-8927-1ab29945006f