CConstaterende datAssen
Koppel je AI →
Document · PDF

2. Visie op de detailhandelsstructuur gemeente Assen

Raadsvergadering 21 september 2023, gemeente AssenBij agendapunt: Visie op de detailhandelsstructuur11.061 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

contact gekomen met online boodschappen bestel-

ingepast is. De onderlinge afstand en zichtrelatie zijn

versterkte sociale cohesie en leefbaarheid van een

len, en ook de aanbieders hebben een flinke stap

daarbij bepalende factoren. Aangezien veel voorzie-

buurt. Ook bijvoorbeeld een functie als afhaalpunt voor

gemaakt (capaciteit, innovatie). In absolute omzet is

ningen aan individuele trekkracht hebben ingeleverd,

het toenemend aantal online bestelde pakketjes sluit

de foodsector nu de grootste online branche.

is de nabijheid tot een supermarkt de afgelopen jaren

aan bij deze functie.

dé bepalende vestigingsplaatsfactor geworden. Het online aandeel in de dagelijkse sector zal niet zomaar zo groot worden als dat van de niet-dagelijkse

De concurrentie in de boodschappensector is heftig.

sector. Drogisterij-artikelen zijn prima geschikt voor

Al decennia wint de supermarkt terrein op de vers-

verzending , maar het thuisbezorgen van verse

speciaalzaak, bijvoorbeeld door nieuwe versconcep-

voedingsmiddelen blijft een lastige logistieke en

ten (bijv. Jumbo met La Place of Lidl met bake-off), in

financiële uitdaging. Het fysiek doen van de frequente

combinatie met gemak én erg lage kosten (inkoop-

aankopen (levensmiddelen en andere boodschappen)

kracht). Doordat de consument een breed assorti-

blijft daarmee naar verwachting een belangrijk

ment wenst, is schaalvergroting voor supermarkten

onderdeel van het consumentengedrag. Wel wordt de

een belangrijke strategie. Grotere supermarkten

invloed van online op de fysieke dagelijkse winkel-

betekenen echter ook meer benodigd draagvlak

structuur langzaam maar zeker groter.

(inwoners) per supermarkt.

Supermarkten bepalende functie structuur

Ontmoetingsfunctie

Supermarkten zijn voor dorps- en wijkcentra veruit de

Naast de duidelijke economische meerwaarde

belangrijkste functie. Supermarkten trekken meer

fungeren supermarkten ook als ontmoetingsplek voor

bezoekers dan elke andere centrumfunctie in een

een buurt. Supermarkten worden door veel mensen

lokale winkelstructuur. Overige voorzieningen kunnen

dagelijks lokaal bezocht, en dus ontstaat er op zeer

a

a

32

Retailtrends (2021), Kruidvat verdubbelt capaciteit distributiecentrum.

frequente basis een mogelijkheid tot het willekeurig

Visie op de detailhandelsstructuur Assen

Supermarkten functioneren als ontmoetingsplek

Landelijke ontwikkeling winkelvloeroppervlak supermarkten

Schaalvergroting supermarkten Supermarkten kleiner dan circa 1.000 m² wvo en in kleinere verzorgingsgebieden zijn kwetsbaar. Supermarktpartijen willen voor een nieuwe winkel al snel een omvang van 1.200 m² wvo of groter. De groei in écht grote supermarkten (> 2.000 m² wvo) is beperkt. Er zijn wel uitzonderingen: •

in binnensteden ontstaan nieuwe, kleine city-concepten (‘mandjeswinkels’);

•

doelgroepensupermarkten bieden een beperkt maar specialistisch assortiment;

•

partijen als Spar hebben ook in kleine dorpen nog moderne, kleine supermarkten.

Combinatiebezoek supermarkten Uit door DTNP uitgevoerd onderzoek (2021) onder circa 3.700 respondenten in 25 dorps- en wijkcentra in Nederland blijkt dat circa 52% van de consumenten het super­marktbezoek combineert met een of meer andere winkels in hetzelfde winkelgebied. Dit geldt zowel voor service- als voor discountsupermarkten. Het onderzoek toont aan dat het aandeel supermarktbezoekers dat ook andere winkels bezoekt, toeneemt naarmate meer winkels dicht bij de supermarkt liggen. Daarnaast blijkt dat het combinatie­bezoek toeneemt naarmate er meer winkels in het zicht van de ingang van de supermarkt liggen.

Visie op de detailhandelsstructuur Assen

33

Lokale ontwikkeling Koopgedrag meer online

Locatie Borgstee op het bedrijventerrein is juist

zijn genomen en een niet-winkelfunctie hebben

Passend bij de landelijke trend zijn ook inwoners van

meer regionaal gaan functioneren. Hier is het

gekregen (bijvoorbeeld een transformatie naar wonen

de gemeente Assen de laatste jaren meer online gaan

aandeel toevloeiing toegenomen van 33% in 2015

of dienstverlening).

winkelen.

naar 40% in 2019.

•

Het aandeel online in de niet-dagelijkse winkel-

Buiten de binnenstad is het aanbod in de branches

sector is tussen 2015 en 2019 toegenomen van 9

Aanbodontwikkeling

wonen, doe-het-zelf en tuincentra afgenomen. In de

naar 21% .

In de binnenstad is het mode- en overige niet-dage-

overig niet-dagelijkse branches is er juist een toename

In de dagelijkse sector is het online boodschap-

lijkse winkelaanbod afgenomen, passend bij de

van winkelmeters waarneembaar. Voorbeelden

pen doen in de gemeente Assen ook op gang

landelijke trends. De leegstand is hier fors, maar deze

hiervan zijn de vestiging van Big Bazar in buurtcentra

gekomen; in 2019 lag dit aandeel op 3% van alle

is de afgelopen jaren niet verder toegenomen. De

en een fietsenwinkel op het Stadsbedrijven­park.

dagelijkse bestedingen.

verklaring hiervoor is dat winkelmeters uit de markt

a

•

•

Detailhandel functioneert meer lokaal Het detailhandelsaanbod in Assen is meer lokaal gaan functioneren, er komen minder bestedingen van buiten Assen. •

In de hele kern is het aandeel toevloeiing in dagelijkse winkelbestedingen tussen 2015 en 2019 ongeveer constant gebleven. In de nietdagelijkse sector is er wel een afname van 45% naar 38%.

•

In het centrum van Assen is de toevloeiing in de dagelijkse winkelsector afgenomen van 27% in 2015 naar 9% in 2019. In de niet-dagelijkse sector is er een afname van 50% naar 40%.

a

34

Koopstromenonderzoek Oost Nederland, 2019

Visie op de detailhandelsstructuur Assen

Ontwikkeling detailhandelsaanbod, uitgedrukt in m² wvo

Verwachtingen toekomst Perspectief dagelijkse winkels

Perspectief niet-dagelijkse winkels

Uit de marktruimteberekening die voor de dagelijkse

Gezien de trends en ontwikkelingen (toename

sector is gemaakt (distributie-planologisch onderzoek,

aandeel online, afname omzet uit toevloeiing vanuit

zie bijlage 5) blijkt dat er in deze dagelijkse bood-

omliggende gemeenten) is een verdere terugloop van

schappensector een aanzienlijk overaanbod is. De

het niet-dagelijkse winkelaanbod te verwachten. Uit

berekening laat duidelijk zien dat supermarkten in de

een indicatieve analyse komt naar voren dat er in de

toekomstige situatie verder ondergemiddeld zullen

huidige situatie sprake is van een overaanbod van

functioneren (lagere vloerproductiviteit), wanneer er

circa 15%. Kijkend naar de trends in de detailhandel

niks verandert, ook bij een ambitieuze toename van

en de reeds waarneembare krimp van het aanbod is

het aantal inwoners. Dat kan voor de consument

de verwachting dat het overaanbod in de toekomst

leiden tot een verschraling van het (vers-)assortiment

alleen maar groter wordt. Het overaanbod in de

en mogelijk valt er bij voortzetting van de huidige

niet-dagelijkse sector resulteert in verschillende

situatie op termijn een supermarkt (of zelfs meerdere)

ruimtelijke opgaven:

weg uit de structuur . Aangezien supermarkten

•

a

In de binnenstad zal er met name een verdere

bepalend zijn voor de winkelstructuur, noopt het

terugloop zijn van het modisch recreatieve

overaanbod ertoe dat er in de toekomstig gewenste

aanbod. De binnenstadsvisie geeft reeds invulling

structuur minder ruimte is voor dagelijkse winkelme-

aan deze opgave;

ters.

•

Overaanbod dagelijkse sector noopt tot keuzes

Het overaanbod aan woonwinkels, doe-het-zelfzaken en tuincentra heeft met name effect op het Stadsbedrijventerrein. Dit aanbod loopt al terug en een verdere versnippering van functies op het bedrijventerrein in de toekomst dreigt. Om dit te voorkomen is het net als in de binnenstad belangrijk dat het gebied duidelijk ingekaderd en

a

Eind januari 2023 sloot Lidl haar vestiging in Cité, waardoor inmiddels beide supermarkten in de kelder van Cité zijn gesloten. Deze actuele ontwikkeling is nog niet meegenomen in de marktruimteberekeningen.

afgebakend wordt. De visie in hoofdstuk 3 gaat hier nader op in.

Verdere versnippering Stadsbedrijvenpark dreigt

Visie op de detailhandelsstructuur Assen

35

Bijlage 4 Inwoners Inwoners

maar dat er ook een substantiële behoefte blijft voor

De gemeente Assen heeft circa 69.000 inwoners . Het a

de uitbreidingslocatie Kloosterveen.

inwonertal zal de komende jaren volgens prognoses van het CBS nog (licht) toenemen tot 70.800 in 2030 b.

In de gebiedsontwikkeling ‘Assen Centraal’ (binnen-

Deze inwonergroei zet volgens de prognose nog door

stad, Havenkwartier en stadsboulevard) worden de

tot 2045 en zal daarna stabiliseren. In de direct

komende jaren circa 1.300 woningen binnen een

omliggende gemeenten is er naar verwachting juist

levendig stedelijk en rustig stedelijk milieu gereali-

sprake van een bevolkingskrimp. De gemeente Assen

seerd. Daarnaast zijn er in andere delen van de

werkt momenteel echter aan een versnelling en

bestaande stad (De Lariks, Noorderpark, Assen-Oost,)

uitbreiding van de woningbouwplannen, waardoor

naar verwachting mogelijkheden om tot 2030 ca.

het daadwerkelijke aantal inwoners in de toekomst

800-1.300 om woningen toe te voegen in rustig

hoger uit kan vallen of eerder worden gerealiseerd. Er

stedelijk en levendig buitenwijk woonmilieus.

Binnenstedelijke verdichting bij het Havenkwartier

liggen tevens ambities om door te groeien naar 80.000 inwoners.

Een belangrijke opgave in Assen is het vergroten van doorstroming op de woningmarkt. Volgens de

De bevolking van Assen vergrijst. Het aandeel 65+ers

woonvisie vormen binnenstad, buurt- en wijkcentra

zal de komende jaren toenemen. Gevolg hiervan is

een aantrekkelijke woonomgeving voor ouderen. De

dat de beroepsbevolking in de gemeente in absolute

gemeente wil nabij deze voorzieningen meer geschikt

zin zal afnemen.

woningaanbod voor de doelgroep realiseren.

Woningbouw De woonvisie Assen, ‘Van binnenuit beter’ (april 2021) stelt dat de grootste woningbehoefte binnen het

Het meest ruime en diverse winkelaanbod in de

bestaand stedelijk gebied kan worden opgevangen,

gemeente is te vinden in de binnenstad van Assen.

a b

36

CBS Statline, 2022. CBS Statline, 2020.

Hier is bijvoorbeeld zo goed als al het mode-aanbod te vinden. De binnenstad heeft ook een leegstands-

Visie op de detailhandelsstructuur Assen

Woonwijk Kloosterveen wordt verder uitgebreid

Bijlage 5 Marktruimte supermarktsector Voor de supermarktsector is de meest betrouwbare

houdt DTNP op de lange termijn een bandbreedte

KSO (2019) kwam naar voren dat deze toevloeiing 12%

inschatting van de marktruimte te geven. De uitkomsten

aan van 10-15% online aandeel in supermarktbeste-

bedraagt, tegenover 14% in 2015. Gezien de bevol-

van de berekening moeten echter nog altijd als indicatief

dingen in 2030. Deze online aankopen zijn in de som

kingskrimp in de omliggende gemeenten is de huidige

gezien worden; het is geen harde wetenschap. In deze

verwerkt door een (tweede) correctie uit te voeren

12% toevloeiing ook in de toekomst het maximaal

bijlage wordt de marktruimteberekening voor de super-

op de fysieke winkelomzet per hoofd.

haalbare.

marktsector in de gemeente Assen toegelicht. Koopkrachtbinding: de koopkrachtbinding staat voor de

Vloerproductiviteit: In Nederland bedragen de

Uitgangspunten

mate waarin de supermarkten er in slagen de inwoners

gemiddelde bestedingen per m² in de supermarktsec-

•

Bevolkingsprognose: voor de gemeente Assen gaat de

uit het verzorgingsgebied (de gemeente Assen) aan zich

tor € 8.078 f. Ook in een stedelijk gebied als Assen

CBS-prognose uit van een lichte bevolkingsgroei van

te binden. In 2019 is het Koopstromenonderzoek (KSO)

moet deze landelijk gemiddelde vloerproductiviteit als

de huidige 69.000 inwoners naar 70.800 in 2030 .

Oost Nederland uitgevoerd. Hier is voor de gemeente

indicatie worden gezien om consumenten een kwalita-

De fysieke supermarktbestedingen per inwoner in

Assen een koopkrachtbinding gemeten van 96% voor de

tief goed aanbod en serviceniveau te kunnen bieden.

Nederland zijn circa € 2.071.- per jaar . Het gemiddeld

bestedingen in fysieke supermarkten.

a

•

b

c

inkomen per inwoner in Assen ligt circa 7% onder het landelijk gemiddelde. Dit verschil wordt doorbere-

Koopkrachttoevloeiing: De toevloeiing is het aandeel van

kend in de bestedingen per hoofd met een factor van

de omzet dat verdiend wordt met bestedingen van

0,4 .

consumenten van buiten de gemeente Assen. Uit het

d

•

f

Retail Insiders (2021),. Omzetkengetallen 2020

Schematische weergave koopkrachtbinding en - toevloeiing

Aandeel online: het online aandeel lag in de dagelijkse sector in Assen in 2019 rond de 3% e. Het aandeel online is in de tussentijd flink gegroeid, food is zelfs de grootste individuele online branche geworden. Gezien de onzekerheid van de verdere ontwikkeling

a b c d e

CBS Statline, 2022. CBS Statline, 2020. Retail Insiders (2021), ‘Omzetkengetallen 2020 ten behoeve van ruimtelijkeconomisch onderzoek’. Conform memo Retail Insiders 2019. Koopstromenonderzoek Oost Nederland, 2019.

Visie op de detailhandelsstructuur Assen

37

Resultaat: Uit de indicatieve berekening blijkt dat er in

dat supermarkten in Assen onder de landelijk gemid-

situatie investeringen in veel gebieden in ieder geval

2025 een potentieel supermarktaanbod is van circa

delde vloerproductiviteit functioneren.

onwaarschijnlijk.

18.000 m² wvo. Afhankelijk van de snelheid waarmee

Wanneer het schakelpunt komt dat er aanbod zal

het online boodschappen doen zal toenemen,

wegvallen is gissen a, maar zonder sturing maakt deze

Bij een ambitieuze doorgroei naar 80.000 inwoners zal er

bedraagt dat potentiële aanbod in 2030 nog 17.800 à 16.800 m² wvo. Uitgaande van 22.700 m² wvo bestaand supermarktaanbod in de gemeente is er sprake van een significant overaanbod. Dat betekent

in de 2030 scenario’s ruimte zijn voor ca. 19.000 à 20.100 a

Eind januari 2023 sloot Lidl haar vestiging in Cité, waardoor inmiddels beide supermarkten in de kelder van Cité zijn gesloten. Deze actuele ontwikkeling is nog niet meegenomen in de marktruimteberekeningen. Die supermarkten waren samen circa 3.140 m² wvo groot. Ook als daar rekening mee wordt gehouden, resulteert dit dus in een negatieve uitbreidingsruimte.

m² wvo supermarktaanbod en blijft er dus sprake van ondergemiddeld functioneren.

Indicatieve marktruimteberekening voor de supermarktsector in de gemeente Assen* Gemeente Assen Aantal inwoners in gemeente Assen

a b Winkelomzet per hoofd (excl. btw en internet), gecorrigeerd voor

2025 (7,5% online)

2030 (10% online)

2030 (15% online)

69.600

70.800

70.800

€ 1.916

€ 1.865

€ 1.761

96%

96%

96%

€ 128,0 mln.

€ 126,7 mln.

€ 119,7 mln.

12%

12%

12%

€ 145,5 mln.

€ 144,0 mln.

€ 136,0 mln.

€ 8.078

€ 8.078

€ 8.078

ca. 18.000 wvo

ca. 17.800 m² wvo

ca. 16.800 m² wvo

ca. 22.700 m² wvo

ca. 22.700 m² wvo

ca. 22.700 m² wvo

€ 6.410

€ 6.344

€ 5.992

ca. - 4.700 wvo

ca. - 4.900 m² wvo

ca. - 5.900

gemiddeld inkomen en verwachte ontwikkeling internet Koopkrachtbinding

c d e f g h i j k

Verwachte winkelomzet verzorgingsgebied (excl. btw)

a*b*c

Aandeel vreemde koopkracht/koopkrachttoevloeiing Totale winkelomzet (excl. btw)

d / (1 - e)

Gemiddelde winkelomzet per m² wvo (excl. btw) Potentieel winkelaanbod

f/g

Huidig winkelaanbod Huidige winkelomzet per m² wvo (excl. btw) Indicatie uitbreidingsruimte

f/i h-i

* Voor een toelichting op de achtergronden van deze berekening verwijzen we naar de publicatie van Retail Insiders (2021), ‘Omzetkengetallen 2020 ten behoeve van ruimtelijk-economisch onderzoek’.

38

Visie op de detailhandelsstructuur Assen

Visie op de detailhandelsstructuur gemeente Assen

Contactpersonen gemeente

Projectteam DTNP

De heer R. de Haan

De heer W. Frielink De heer P. Bos

Droogh Trommelen en Partners (DTNP) - Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg 109, 6512 BS Nijmegen | T 024 - 379 20 83 | E info@dtnp.nl | W www.dtnp.nl

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Assen&id=628b524e-ec31-4bce-97ba-551215ca3b11