2. Visie op de detailhandelsstructuur gemeente Assen
Tekst van het document
contact gekomen met online boodschappen bestel-
ingepast is. De onderlinge afstand en zichtrelatie zijn
versterkte sociale cohesie en leefbaarheid van een
len, en ook de aanbieders hebben een flinke stap
daarbij bepalende factoren. Aangezien veel voorzie-
buurt. Ook bijvoorbeeld een functie als afhaalpunt voor
gemaakt (capaciteit, innovatie). In absolute omzet is
ningen aan individuele trekkracht hebben ingeleverd,
het toenemend aantal online bestelde pakketjes sluit
de foodsector nu de grootste online branche.
is de nabijheid tot een supermarkt de afgelopen jaren
aan bij deze functie.
dé bepalende vestigingsplaatsfactor geworden. Het online aandeel in de dagelijkse sector zal niet zomaar zo groot worden als dat van de niet-dagelijkse
De concurrentie in de boodschappensector is heftig.
sector. Drogisterij-artikelen zijn prima geschikt voor
Al decennia wint de supermarkt terrein op de vers-
verzending , maar het thuisbezorgen van verse
speciaalzaak, bijvoorbeeld door nieuwe versconcep-
voedingsmiddelen blijft een lastige logistieke en
ten (bijv. Jumbo met La Place of Lidl met bake-off), in
financiële uitdaging. Het fysiek doen van de frequente
combinatie met gemak én erg lage kosten (inkoop-
aankopen (levensmiddelen en andere boodschappen)
kracht). Doordat de consument een breed assorti-
blijft daarmee naar verwachting een belangrijk
ment wenst, is schaalvergroting voor supermarkten
onderdeel van het consumentengedrag. Wel wordt de
een belangrijke strategie. Grotere supermarkten
invloed van online op de fysieke dagelijkse winkel-
betekenen echter ook meer benodigd draagvlak
structuur langzaam maar zeker groter.
(inwoners) per supermarkt.
Supermarkten bepalende functie structuur
Ontmoetingsfunctie
Supermarkten zijn voor dorps- en wijkcentra veruit de
Naast de duidelijke economische meerwaarde
belangrijkste functie. Supermarkten trekken meer
fungeren supermarkten ook als ontmoetingsplek voor
bezoekers dan elke andere centrumfunctie in een
een buurt. Supermarkten worden door veel mensen
lokale winkelstructuur. Overige voorzieningen kunnen
dagelijks lokaal bezocht, en dus ontstaat er op zeer
a
a
32
Retailtrends (2021), Kruidvat verdubbelt capaciteit distributiecentrum.
frequente basis een mogelijkheid tot het willekeurig
Visie op de detailhandelsstructuur Assen
Supermarkten functioneren als ontmoetingsplek
Landelijke ontwikkeling winkelvloeroppervlak supermarkten
Schaalvergroting supermarkten Supermarkten kleiner dan circa 1.000 m² wvo en in kleinere verzorgingsgebieden zijn kwetsbaar. Supermarktpartijen willen voor een nieuwe winkel al snel een omvang van 1.200 m² wvo of groter. De groei in écht grote supermarkten (> 2.000 m² wvo) is beperkt. Er zijn wel uitzonderingen: •
in binnensteden ontstaan nieuwe, kleine city-concepten (‘mandjeswinkels’);
•
doelgroepensupermarkten bieden een beperkt maar specialistisch assortiment;
•
partijen als Spar hebben ook in kleine dorpen nog moderne, kleine supermarkten.
Combinatiebezoek supermarkten Uit door DTNP uitgevoerd onderzoek (2021) onder circa 3.700 respondenten in 25 dorps- en wijkcentra in Nederland blijkt dat circa 52% van de consumenten het supermarktbezoek combineert met een of meer andere winkels in hetzelfde winkelgebied. Dit geldt zowel voor service- als voor discountsupermarkten. Het onderzoek toont aan dat het aandeel supermarktbezoekers dat ook andere winkels bezoekt, toeneemt naarmate meer winkels dicht bij de supermarkt liggen. Daarnaast blijkt dat het combinatiebezoek toeneemt naarmate er meer winkels in het zicht van de ingang van de supermarkt liggen.
Visie op de detailhandelsstructuur Assen
33
Lokale ontwikkeling Koopgedrag meer online
Locatie Borgstee op het bedrijventerrein is juist
zijn genomen en een niet-winkelfunctie hebben
Passend bij de landelijke trend zijn ook inwoners van
meer regionaal gaan functioneren. Hier is het
gekregen (bijvoorbeeld een transformatie naar wonen
de gemeente Assen de laatste jaren meer online gaan
aandeel toevloeiing toegenomen van 33% in 2015
of dienstverlening).
winkelen.
naar 40% in 2019.
•
Het aandeel online in de niet-dagelijkse winkel-
Buiten de binnenstad is het aanbod in de branches
sector is tussen 2015 en 2019 toegenomen van 9
Aanbodontwikkeling
wonen, doe-het-zelf en tuincentra afgenomen. In de
naar 21% .
In de binnenstad is het mode- en overige niet-dage-
overig niet-dagelijkse branches is er juist een toename
In de dagelijkse sector is het online boodschap-
lijkse winkelaanbod afgenomen, passend bij de
van winkelmeters waarneembaar. Voorbeelden
pen doen in de gemeente Assen ook op gang
landelijke trends. De leegstand is hier fors, maar deze
hiervan zijn de vestiging van Big Bazar in buurtcentra
gekomen; in 2019 lag dit aandeel op 3% van alle
is de afgelopen jaren niet verder toegenomen. De
en een fietsenwinkel op het Stadsbedrijvenpark.
dagelijkse bestedingen.
verklaring hiervoor is dat winkelmeters uit de markt
a
•
•
Detailhandel functioneert meer lokaal Het detailhandelsaanbod in Assen is meer lokaal gaan functioneren, er komen minder bestedingen van buiten Assen. •
In de hele kern is het aandeel toevloeiing in dagelijkse winkelbestedingen tussen 2015 en 2019 ongeveer constant gebleven. In de nietdagelijkse sector is er wel een afname van 45% naar 38%.
•
In het centrum van Assen is de toevloeiing in de dagelijkse winkelsector afgenomen van 27% in 2015 naar 9% in 2019. In de niet-dagelijkse sector is er een afname van 50% naar 40%.
a
34
Koopstromenonderzoek Oost Nederland, 2019
Visie op de detailhandelsstructuur Assen
Ontwikkeling detailhandelsaanbod, uitgedrukt in m² wvo
Verwachtingen toekomst Perspectief dagelijkse winkels
Perspectief niet-dagelijkse winkels
Uit de marktruimteberekening die voor de dagelijkse
Gezien de trends en ontwikkelingen (toename
sector is gemaakt (distributie-planologisch onderzoek,
aandeel online, afname omzet uit toevloeiing vanuit
zie bijlage 5) blijkt dat er in deze dagelijkse bood-
omliggende gemeenten) is een verdere terugloop van
schappensector een aanzienlijk overaanbod is. De
het niet-dagelijkse winkelaanbod te verwachten. Uit
berekening laat duidelijk zien dat supermarkten in de
een indicatieve analyse komt naar voren dat er in de
toekomstige situatie verder ondergemiddeld zullen
huidige situatie sprake is van een overaanbod van
functioneren (lagere vloerproductiviteit), wanneer er
circa 15%. Kijkend naar de trends in de detailhandel
niks verandert, ook bij een ambitieuze toename van
en de reeds waarneembare krimp van het aanbod is
het aantal inwoners. Dat kan voor de consument
de verwachting dat het overaanbod in de toekomst
leiden tot een verschraling van het (vers-)assortiment
alleen maar groter wordt. Het overaanbod in de
en mogelijk valt er bij voortzetting van de huidige
niet-dagelijkse sector resulteert in verschillende
situatie op termijn een supermarkt (of zelfs meerdere)
ruimtelijke opgaven:
weg uit de structuur . Aangezien supermarkten
•
a
In de binnenstad zal er met name een verdere
bepalend zijn voor de winkelstructuur, noopt het
terugloop zijn van het modisch recreatieve
overaanbod ertoe dat er in de toekomstig gewenste
aanbod. De binnenstadsvisie geeft reeds invulling
structuur minder ruimte is voor dagelijkse winkelme-
aan deze opgave;
ters.
•
Overaanbod dagelijkse sector noopt tot keuzes
Het overaanbod aan woonwinkels, doe-het-zelfzaken en tuincentra heeft met name effect op het Stadsbedrijventerrein. Dit aanbod loopt al terug en een verdere versnippering van functies op het bedrijventerrein in de toekomst dreigt. Om dit te voorkomen is het net als in de binnenstad belangrijk dat het gebied duidelijk ingekaderd en
a
Eind januari 2023 sloot Lidl haar vestiging in Cité, waardoor inmiddels beide supermarkten in de kelder van Cité zijn gesloten. Deze actuele ontwikkeling is nog niet meegenomen in de marktruimteberekeningen.
afgebakend wordt. De visie in hoofdstuk 3 gaat hier nader op in.
Verdere versnippering Stadsbedrijvenpark dreigt
Visie op de detailhandelsstructuur Assen
35
Bijlage 4 Inwoners Inwoners
maar dat er ook een substantiële behoefte blijft voor
De gemeente Assen heeft circa 69.000 inwoners . Het a
de uitbreidingslocatie Kloosterveen.
inwonertal zal de komende jaren volgens prognoses van het CBS nog (licht) toenemen tot 70.800 in 2030 b.
In de gebiedsontwikkeling ‘Assen Centraal’ (binnen-
Deze inwonergroei zet volgens de prognose nog door
stad, Havenkwartier en stadsboulevard) worden de
tot 2045 en zal daarna stabiliseren. In de direct
komende jaren circa 1.300 woningen binnen een
omliggende gemeenten is er naar verwachting juist
levendig stedelijk en rustig stedelijk milieu gereali-
sprake van een bevolkingskrimp. De gemeente Assen
seerd. Daarnaast zijn er in andere delen van de
werkt momenteel echter aan een versnelling en
bestaande stad (De Lariks, Noorderpark, Assen-Oost,)
uitbreiding van de woningbouwplannen, waardoor
naar verwachting mogelijkheden om tot 2030 ca.
het daadwerkelijke aantal inwoners in de toekomst
800-1.300 om woningen toe te voegen in rustig
hoger uit kan vallen of eerder worden gerealiseerd. Er
stedelijk en levendig buitenwijk woonmilieus.
Binnenstedelijke verdichting bij het Havenkwartier
liggen tevens ambities om door te groeien naar 80.000 inwoners.
Een belangrijke opgave in Assen is het vergroten van doorstroming op de woningmarkt. Volgens de
De bevolking van Assen vergrijst. Het aandeel 65+ers
woonvisie vormen binnenstad, buurt- en wijkcentra
zal de komende jaren toenemen. Gevolg hiervan is
een aantrekkelijke woonomgeving voor ouderen. De
dat de beroepsbevolking in de gemeente in absolute
gemeente wil nabij deze voorzieningen meer geschikt
zin zal afnemen.
woningaanbod voor de doelgroep realiseren.
Woningbouw De woonvisie Assen, ‘Van binnenuit beter’ (april 2021) stelt dat de grootste woningbehoefte binnen het
Het meest ruime en diverse winkelaanbod in de
bestaand stedelijk gebied kan worden opgevangen,
gemeente is te vinden in de binnenstad van Assen.
a b
36
CBS Statline, 2022. CBS Statline, 2020.
Hier is bijvoorbeeld zo goed als al het mode-aanbod te vinden. De binnenstad heeft ook een leegstands-
Visie op de detailhandelsstructuur Assen
Woonwijk Kloosterveen wordt verder uitgebreid
Bijlage 5 Marktruimte supermarktsector Voor de supermarktsector is de meest betrouwbare
houdt DTNP op de lange termijn een bandbreedte
KSO (2019) kwam naar voren dat deze toevloeiing 12%
inschatting van de marktruimte te geven. De uitkomsten
aan van 10-15% online aandeel in supermarktbeste-
bedraagt, tegenover 14% in 2015. Gezien de bevol-
van de berekening moeten echter nog altijd als indicatief
dingen in 2030. Deze online aankopen zijn in de som
kingskrimp in de omliggende gemeenten is de huidige
gezien worden; het is geen harde wetenschap. In deze
verwerkt door een (tweede) correctie uit te voeren
12% toevloeiing ook in de toekomst het maximaal
bijlage wordt de marktruimteberekening voor de super-
op de fysieke winkelomzet per hoofd.
haalbare.
marktsector in de gemeente Assen toegelicht. Koopkrachtbinding: de koopkrachtbinding staat voor de
Vloerproductiviteit: In Nederland bedragen de
Uitgangspunten
mate waarin de supermarkten er in slagen de inwoners
gemiddelde bestedingen per m² in de supermarktsec-
•
Bevolkingsprognose: voor de gemeente Assen gaat de
uit het verzorgingsgebied (de gemeente Assen) aan zich
tor € 8.078 f. Ook in een stedelijk gebied als Assen
CBS-prognose uit van een lichte bevolkingsgroei van
te binden. In 2019 is het Koopstromenonderzoek (KSO)
moet deze landelijk gemiddelde vloerproductiviteit als
de huidige 69.000 inwoners naar 70.800 in 2030 .
Oost Nederland uitgevoerd. Hier is voor de gemeente
indicatie worden gezien om consumenten een kwalita-
De fysieke supermarktbestedingen per inwoner in
Assen een koopkrachtbinding gemeten van 96% voor de
tief goed aanbod en serviceniveau te kunnen bieden.
Nederland zijn circa € 2.071.- per jaar . Het gemiddeld
bestedingen in fysieke supermarkten.
a
•
b
c
inkomen per inwoner in Assen ligt circa 7% onder het landelijk gemiddelde. Dit verschil wordt doorbere-
Koopkrachttoevloeiing: De toevloeiing is het aandeel van
kend in de bestedingen per hoofd met een factor van
de omzet dat verdiend wordt met bestedingen van
0,4 .
consumenten van buiten de gemeente Assen. Uit het
d
•
f
Retail Insiders (2021),. Omzetkengetallen 2020
Schematische weergave koopkrachtbinding en - toevloeiing
Aandeel online: het online aandeel lag in de dagelijkse sector in Assen in 2019 rond de 3% e. Het aandeel online is in de tussentijd flink gegroeid, food is zelfs de grootste individuele online branche geworden. Gezien de onzekerheid van de verdere ontwikkeling
a b c d e
CBS Statline, 2022. CBS Statline, 2020. Retail Insiders (2021), ‘Omzetkengetallen 2020 ten behoeve van ruimtelijkeconomisch onderzoek’. Conform memo Retail Insiders 2019. Koopstromenonderzoek Oost Nederland, 2019.
Visie op de detailhandelsstructuur Assen
37
Resultaat: Uit de indicatieve berekening blijkt dat er in
dat supermarkten in Assen onder de landelijk gemid-
situatie investeringen in veel gebieden in ieder geval
2025 een potentieel supermarktaanbod is van circa
delde vloerproductiviteit functioneren.
onwaarschijnlijk.
18.000 m² wvo. Afhankelijk van de snelheid waarmee
Wanneer het schakelpunt komt dat er aanbod zal
het online boodschappen doen zal toenemen,
wegvallen is gissen a, maar zonder sturing maakt deze
Bij een ambitieuze doorgroei naar 80.000 inwoners zal er
bedraagt dat potentiële aanbod in 2030 nog 17.800 à 16.800 m² wvo. Uitgaande van 22.700 m² wvo bestaand supermarktaanbod in de gemeente is er sprake van een significant overaanbod. Dat betekent
in de 2030 scenario’s ruimte zijn voor ca. 19.000 à 20.100 a
Eind januari 2023 sloot Lidl haar vestiging in Cité, waardoor inmiddels beide supermarkten in de kelder van Cité zijn gesloten. Deze actuele ontwikkeling is nog niet meegenomen in de marktruimteberekeningen. Die supermarkten waren samen circa 3.140 m² wvo groot. Ook als daar rekening mee wordt gehouden, resulteert dit dus in een negatieve uitbreidingsruimte.
m² wvo supermarktaanbod en blijft er dus sprake van ondergemiddeld functioneren.
Indicatieve marktruimteberekening voor de supermarktsector in de gemeente Assen* Gemeente Assen Aantal inwoners in gemeente Assen
a b Winkelomzet per hoofd (excl. btw en internet), gecorrigeerd voor
2025 (7,5% online)
2030 (10% online)
2030 (15% online)
69.600
70.800
70.800
€ 1.916
€ 1.865
€ 1.761
96%
96%
96%
€ 128,0 mln.
€ 126,7 mln.
€ 119,7 mln.
12%
12%
12%
€ 145,5 mln.
€ 144,0 mln.
€ 136,0 mln.
€ 8.078
€ 8.078
€ 8.078
ca. 18.000 wvo
ca. 17.800 m² wvo
ca. 16.800 m² wvo
ca. 22.700 m² wvo
ca. 22.700 m² wvo
ca. 22.700 m² wvo
€ 6.410
€ 6.344
€ 5.992
ca. - 4.700 wvo
ca. - 4.900 m² wvo
ca. - 5.900
gemiddeld inkomen en verwachte ontwikkeling internet Koopkrachtbinding
c d e f g h i j k
Verwachte winkelomzet verzorgingsgebied (excl. btw)
a*b*c
Aandeel vreemde koopkracht/koopkrachttoevloeiing Totale winkelomzet (excl. btw)
d / (1 - e)
Gemiddelde winkelomzet per m² wvo (excl. btw) Potentieel winkelaanbod
f/g
Huidig winkelaanbod Huidige winkelomzet per m² wvo (excl. btw) Indicatie uitbreidingsruimte
f/i h-i
* Voor een toelichting op de achtergronden van deze berekening verwijzen we naar de publicatie van Retail Insiders (2021), ‘Omzetkengetallen 2020 ten behoeve van ruimtelijk-economisch onderzoek’.
38
Visie op de detailhandelsstructuur Assen
Visie op de detailhandelsstructuur gemeente Assen
Contactpersonen gemeente
Projectteam DTNP
De heer R. de Haan
De heer W. Frielink De heer P. Bos
Droogh Trommelen en Partners (DTNP) - Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg 109, 6512 BS Nijmegen | T 024 - 379 20 83 | E info@dtnp.nl | W www.dtnp.nl