2. Kadernota Assen Cultuurt Actualisatie 2025-2028 ,Kadernota Assen Cultuurt Actualisatie 2025-2028
Tekst van het document
Musea Bij een hoofdstad hoort een spraakmakend museum. Assen is trots op het Drents museum, een van de beste musea van ons land. Het trekt jaarlijks meer dan tweehonderdduizend bezoekers naar onze stad, waarmee het ook van grote economische betekenis is, met name voor de binnenstad. Het Drents museum is een landelijk museum, geworteld in Drenthe. Het besteedt ook aandacht aan de geschiedenis van Assen en Drenthe. Als gemeente hebben we onze waardering voor het Drents museum in de achterliggende jaren te weinig laten blijken. Dat gaan we veranderen, waarbij we – ons realiserend dat onze financiële mogelijkheden Kadernota Kunst & Cultuur Assen – vastgesteld bij Raadsbesluit d.d. 7 mei 2020 conform voorstel
16
zeer beperkt zijn – gezamenlijk op zoek gaan naar manieren om onze betrokkenheid beter gestalte te geven.
Actuele beeldende kunst en vormgeving We erkennen het belang van een hoogwaardige voorziening voor actuele moderne kunst en vormgeving met expositieruimte, informatie en advies, experimenteer- en ontwikkelfaciliteiten, enz en zullen ons ervoor inzetten een dergelijke voorziening in Assen te behouden dan wel te creëren. Zie ook hierboven bij 'Werkplaatsen, broedplaatsen en expositieruimtes' In het verlengde van de schenking van de Berghuis-collectie is in 2019 het initiatief ontstaan tot de ontwikkeling van een stadscollectie; een collectie nieuw te maken kunstwerken over Assen, breder dan alleen schilderkunst, gericht op alle inwoners van Assen en te presenteren op toegankelijke, wisselende plekken. In 2020 worden de plannen en mogelijkheden verder verkend.
Ruimte voor cultuur Voor professionele grote en kleinere voorstellingen beschikken we in Assen over een modern en volledig geoutilleerd theater: De Nieuwe Kolk. Tevens zijn er Podium Zuidhaege en Garage TDI met podiumfaciliteiten voor (amateur)gezelschappen en andere kunstenaars. Aanvullend bieden ook wijkaccommodaties ruimte voor (kleinere) culturele producties. Met het openlucht theater Tivoli willen we daar een bijzondere locatie aan toevoegen. Tot slot noemen we hier De BonteWever die ruimte biedt aan grotere commerciële theater- en muziekvoorstellingen. Al met al beschiktAssen over voldoende ruimte voor de podiumkunsten.
Bibliotheek en letteren De bibliotheek is een laagdrempelige voorziening voor iedereen met een breed aanbod dat veel verder strekt dan het uitlenen van boeken. De bibliotheek ontwikkelt activiteiten op het gebied van leesbevordering, laaggeletterdheid, digitale geletterdheid, cultuureducatie, ontmoeting en emancipatie en biedt studiefaciliteiten voor scholieren, studenten en volwassenen. Gezien de betekenis van de educatieve en emancipatoire activiteiten van de bibliotheek voor aandachtsgroepen, streven we naar meer aanbod daarvan in de wijken. De bibliotheek verzorgt al voor 28 scholen een schoolbibliotheek.
Cultuureducatie en talentontwikkeling Vanouds is er in Assen veel aandacht voor educatie en talentontwikkeling zowel in het onderwijs als daarbuiten. Zie ook hierboven bij ‘Bovengemiddelde aandacht voor kinderen en jongeren.’ Deze bovengemiddelde aandacht heeft er echter ook toe geleid dat afnemers (scholen) van veel verschillende instellingen aanbiedingen ontvangen. Dit kan verwarrend en minder efficiënt zijn. Met instandhouding van het rijke aanbod willen we met de betrokken instellingen heldere afspraken maken over ieders rol en inzet.
Verenigingen Veel Assenaren zijn actief in zang-, muziek- en toneel- en andere culturele verenigingen. Om wat ze daar met elkaar creëren en vanwege de ontmoeting. Verenigingen leveren een waardevolle bijdrage aan het sociale klimaat. Dat geldt ook voor andere, meer projectmatige Kadernota Kunst & Cultuur Assen – vastgesteld bij Raadsbesluit d.d. 7 mei 2020 conform voorstel
17
culturele activiteiten. We vinden het belangrijk dat ze er zijn en vitaal blijven. Dat laatste is niet altijd eenvoudig door onder andere vergrijzing, financiën, professionele begeleiding, geschikte accommodatie. Als dat gevraagd wordt, bieden we advies en ondersteuning. De nieuwe financieringssystematiek (zie verderop) biedt ook mogelijkheden voor verenigingen.
Evenementen en festivals Evenementen en festivals maken Assen tot een bruisende stad. Aanvullend op de succesvolle evenementen en festivals die er nu al zijn, zijn nieuwe culturele evenementen en festivals welkom. Daarbij gaan we er vanuit dat ze bijdragen aan de ambities die we in deze kadernota vastgesteld hebben. We faciliteren ze zo goed mogelijk. Daarbij proberen we actief voor iedereen aanvaardbare oplossingen te vinden in situaties waar regels en voorschriften het initiatief dreigen te belemmeren. Op dit momentis de uitvoering van het evenementenbeleid van de gemeente Assen deels belegd bij externe partijen.Het evenementenbeleid en de uitvoering ervan gaan we herzien. Daarbij maken we een aantal inhoudelijke keuzes en afspraken over ieders rol en verantwoordelijkheid.
Film Assen heeft één bioscoop met meerdere zalen in De Nieuwe Kolk met een algemene programmering en voorstellingen voor speciale doelgroepen. Ook draaien er arthouse – en andere niet-commerciële films, geprogrammeerd door zelfstandige organisaties zoals het Internationaal Filmfestival Assen | Vrouw & Film. Dit festival, dat inmiddels 40 jaar bestaat, heeft zich de laatste jaren bewezen en wil zich de komende jaren richten op een verdere professionalisering. Bioscoopbezoek is een relatief laagdrempelige culturele activiteit, waarmee ook culturele minderheden, nieuwkomers en andere bijzondere doelgroepen bereikt kunnen worden.
Erfgoed en monumenten Erfgoed en monumenten zijn van betekenis voor ons historisch bewustzijn en leveren een belangrijke bijdrage aan de identiteit van stad en omgeving. Ons papieren erfgoed wordt beheerd door het Drents Archief. In de toekomst zal een nog te vormen digitaal rijksarchief taken overnemen. Assen telt veel monumenten, de gemeentelijke monumentenlijst telt ruim 300 panden. Voor onderhoud en behoud van monumenten gelden primair rijksregelingen. Het actuele monumentenbeleid van de gemeente loopt tot 2020. Bij de actualisatie samen met de erfgoedpartijen zullen we meer aandacht besteden aan de betekenis van onze historische en hedendaagse monumenten voor de (toeristische) aantrekkelijkheid van onze stad. Dit mede om de vele duizenden bezoekers van het Drents Museum ook na hun bezoek aan het museum meer te laten genieten van het moois in Assen.
Kunst in de openbare ruimte Kunst in de openbare ruimte maakt onze leefomgeving mooier, kan het historisch bewustzijn versterken en draagt bij aan de identiteit van onze stad. Kunst in de openbare ruimte komt in veel gevallen tot stand via de 1%-regeling bij nieuwbouw of grotere infrastructurele werken. De gemeente beheert de kunstobjecten. Momenteel telt Assen circa 145 kunstwerken in de openbare ruimte. Hiervan heeft de gemeente er circa 90 in eigendom. In het kader van het uitvoeringsprogramma stellen we explicietbeleid op voor de Kunst in de openbare ruimte. Onze ambities en het onderhoud van nieuwe en bestaande kunstwerken zijn daarbij belangrijke aandachtspunten. Kadernota Kunst & Cultuur Assen – vastgesteld bij Raadsbesluit d.d. 7 mei 2020 conform voorstel
18
Media Onafhankelijke en kwalitatieve journalistieke media zijn voor het goed functioneren van onze samenleving onmisbaar. Op lokale schaal hebben we het dan over de regionale krant, de huis-aan-huis-bladen, RTV Drenthe en de stadsomroep Stichting Assen FM. Momenteel zijn er landelijk ontwikkelingen gaande richting streekomroepen die mogelijk de rol van de stadsomroep zou overnemen. We spelen in op deze ontwikkeling.
Gemeentelijke inzet Om gezamenlijk tot goede resultaten te komen met het culturele veld is het samenwerking en afstemming essentieel. Hierin neemt de gemeente verantwoordelijkheid. Om die waar te kunnen maken is voldoende, deskundige en actieve ambtelijke inzet nodig. Daar zorgen we voor door de bezetting op sterkte te brengen. Hierdoor zijn we in staat actief bij te dragen aan het bouwen en onderhouden van het culturele netwerk in Assen
Meer bereiken met cultuur De gemeente spant zich in om in de eigen organisatie cultuur meer te verbinden met andere beleidsterreinen zoals armoede, welzijn, ouderen, leefbaarheid, jeugdbeleid, stadsontwikkeling, binnenstad, economie. Daartoe is het nodig de mogelijkheden van cultuur als beleidsinstrument actief onder de aandacht te brengen bij andere beleidsafdelingen, contacten te leggen met cultuur-aanbieders, samen de mogelijkheden te verkennen, eventuele belemmeringen weg te nemen en creatieve initiatieven ruimte te geven.
Op zoek naar extra financiering In de cultuursector zijn er veel fondsen en regelingen van het rijk, de provincie, bedrijven of stichtingen waarop culturele instellingen en/of initiatieven een beroep kunnen doen. Vaak gelden dan specifieke eisen voor inhoud en/of doelgroep en is cofinanciering door de gemeente een voorwaarde. Van deze mogelijkheden willen we veel meer gebruik gaan maken. Zo verwachten we ondanks onze eigen beperkte financiële ruimte toch extra mogelijkheden te creëren.
Subsidiesystematiek Door onze keuzes bij de verdeling van het beschikbare geld voor cultuur kunnen we sturen op onze doelen. In de achterliggende jaren is dat onvoldoende bewust gebeurd. Met deze cultuurnota willen we dat beter doen. Daartoe introduceren we een nieuwe en heldere subsidiesystematiek. De verdeling van ons gehele cultuurbudget zullen we opnieuw bezien. Met alle betrokkenen maken we in 2020 op basis van de in deze kadernota geformuleerde ambities en uitgangspunten nieuwe afspraken voor 2021 – 2024. Waar deze herijking leidt tot vermindering dan wel afbouw van subsidie bieden we actieve ondersteuning bij het vinden van alternatieve financieringsbronnen. Zo nodig treffen we een overgangsregeling.
Kadernota Kunst & Cultuur Assen – vastgesteld bij Raadsbesluit d.d. 7 mei 2020 conform voorstel
19
Uitgangspunten Bij de herijking van de subsidierelaties hanteren we de volgende uitgangspunten:
Flexibiliteit We willen meer flexibiliteit; we willen het aandeel langjarige subsidies verminderen en de ruimte voor projecten en vernieuwende initiatieven vergroten.
Duidelijke en bestendige afspraken We willen duidelijke en bestendige afspraken met onze subsidieontvangers, die in principe gelden voor de gehele overeengekomen subsidieperiode. Dit geldt ook voor het aandeel 'vastgoed' in onze subsidies aan de gebruikers van gemeentelijk cultureel-vastgoed.
Meer cultureel ondernemerschap We stimuleren en ondersteunen de culturele partners in cultureel ondernemerschap: de attitude en vaardigheid om met culturele activiteiten meer eigen inkomsten te verwerven.
Liever complementair dan concurrerend Waar instellingen en aanbieders vergelijkbare diensten aanbieden stimuleren we hen om meer in te zetten op samenhang en samenwerking. Hiermee willen we komen tot een effectievere en efficiëntere inzet van mensen en middelen.
Subsidie-categorieën We onderscheiden drie subsidie-categorieën: 1. 2. 3.
kernvoorzieningen; specifieke voorzieningen incidentele activiteiten
Kernvoorzieningen De kernvoorzieningen vormen tezamen de basisinfrastructuur voor het culturele leven in Assen. Het zijn de fysieke en dragende voorzieningen die we als 'spraakmakende provinciehoofdstad' nodig hebben. Waar de gemeente een rol heeft of neemt in de financiering, maken we met de kernvoorzieningen heldere meerjarige afspraken over opdracht en taken en over kwalitatieve en kwantitatieve resultaten die voortvloeien uit onze ambities en uitgangspunten.
Kadernota Kunst & Cultuur Assen – vastgesteld bij Raadsbesluit d.d. 7 mei 2020 conform voorstel
20
Specifieke voorzieningen Specifieke voorzieningen zijn organisaties of periodiek terugkerende activiteiten zoals evenementen en festivals die een belangrijke bijdrage leveren aan de in deze nota geformuleerde ambities en uitgangspunten. Vaak zullen het voorzieningen/activiteiten zijn met een bovenlokale betekenis en uitstraling, waarmee ze in veel gevallen ook in aanmerking zullen komen voor financiering uit landelijke of provinciale fondsen. Met specifieke voorzieningen maken we subsidieafspraken in beginsel voor vier jaar. Hiermee ontstaat voor hen de ruimte om te professionaliseren en hun meerwaarde te bewijzen.
Incidentele activiteiten Incidentele initiatieven of activiteiten die passen binnen de kaders van de cultuurnota kunnen een beroep doen op incidentele financiering. Incidentele financiering is altijd eenmalig, los van hoelang de uitvoering van de activiteit duurt. Er komt een nieuwe regeling met heldere criteria en verantwoordingsafspraken. Ook bij incidentele financiering kan sprake zijn van cofinanciering. Bij subsidieaanvragen boven een nader te bepalen bedrag vragen we eerst advies aan een commissie met vertegenwoordigers uit het culturele veld.
Kadernota Kunst & Cultuur Assen – vastgesteld bij Raadsbesluit d.d. 7 mei 2020 conform voorstel
21
5. Financiën In de gemeentebegroting voor 2020 is in totaal 10,5 miljoen euro opgenomen voor cultuur. Op het moment van schrijven van deze kadernota staat er in het nog door de gemeenteraad vast te stellen herstelplan een taakstelling van € 50.000,-- opgenomen ten aanzien van cultuur. Het is momenteel nog niet bekend hoe dat budget zich in de komende jaren ontwikkelt. Zoals in het vorige hoofdstuk viel te lezen, zullen we – op basis van een nieuwe subsidiesystematiek – de verdeling van ons gehele cultuurbudget opnieuw bezien.
Huisvestingskosten Bij instellingen die gehuisvest zijn in gemeentelijk vastgoed (DNK Podium Zuidgage en Garage TDI) worden de huurkosten mee gesubsidieerd en terugbetaald aan de gemeente. In totaal gaat het om ca. 6,5 miljoen euro uit het cultuurbudget dat terugvloeit naar de gemeente als huur. Zonder kosten voor huisvesting bedraagt de cultuurbegroting derhalve zo’n 4 miljoen. Ons voornemen is om in de cultuurbegroting het aandeel 'vastgoed' beter zichtbaar te maken en met de instellingen meerjarige afspraken te maken over aanvaardbare huurlasten. Dit nemen we mee in de momenteel lopende herijking van de gemeentebegroting.
Aanvullende financiering Ook zonder extra gemeentelijke bijdrage verwachten wij in 2021 – 2024 meer geld beschikbaar te hebben voor cultuur door actiever op zoek te gaan en beter gebruik te maken van elders beschikbare financiering. Verder willen de instellingen stimuleren en ondersteunen bij het verwerven van meer eigen inkomsten (cultureel ondernemerschap). We zorgen dat we hiervoor de benodigde kennis en capaciteit kunnen bieden. Tot slot melden we hier dat we ook rekenen op passende bijdragen van (binnenstads)ondernemers en anderen die belang hebben bij een rijk cultureel leven in Assen.
Cofinanciering Als culturele instellingen en initiatieven een beroep kunnen doen op fondsen en regelingen van Rijk, provincie, bedrijven of stichtingen, stellen deze fondsen vaak als voorwaarde dat de gemeente mee-financiert. We willen meer gebruik maken van deze fondsen en zo het voor Assen beschikbare cultuurbudget vergroten. Om onze cofinancieringsbijdrage te kunnen leveren is het van belang zo vroeg mogelijk in de begrotingscyclus zicht te krijgen op welke kansen er liggen.
Kadernota Kunst & Cultuur Assen – vastgesteld bij Raadsbesluit d.d. 7 mei 2020 conform voorstel
22
6. Vervolg Uitvoeringsprogramma In deze kadernota formuleerden we onze ambities en uitgangspunten voor het gemeentelijk cultuurbeleid in de komende jaren. Daaraan concreet invulling te geven is een gezamenlijke opgave van gemeente, culturele instellingen en kunstenaars. Op de discussiebijeenkomst op 14 januari hebben we daarover al veel constructieve suggesties ontvangen. De komende maanden gaan we in samenspraak met het culturele veld aan de slag de ambities en uitgangspunten te operationaliseren in een meerjaren-uitvoeringsprogramma.
Subsidieverordening Een belangrijk instrument is de gemeentelijke subsidieverordening, waarin we de in deze nota geformuleerde ambities en uitgangspunten vertalen in procedurele en financiële afspraken met de cultuuraanbieders in Assen. Vanwege ons voornemen het nieuwe cultuurbeleid per 2021 in te laten gaan, is het nodig de nieuwe subsidieverordening zo snel mogelijk vast te stellen.
Nieuw beleid op deelterreinen In deze kadernota is ook te lezen dat op diverse (deel)terreinen nieuw of te actualiseren beleid nodig is. In het uitvoeringsprogramma zullen we aangeven hoe, met wie en wanneer we het nieuwe beleid zullen ontwikkelen. Het betreft: • • • • • • •
gezamenlijke marketing/promotie aanbod jeugd (14-20 jaar) eigentijdse beeldende kunst en stadscollectie werkplaatsen, broedplaatsen en (tijdelijke) expositieruimtes evenementenbeleid erfgoed en monumenten kunst in de openbare ruimte
Synchroon De nieuwe cultuurnota loopt tot en met 2024. Dit betekent dat we in dat jaar de cultuurnota opnieuw met de cultuurpartners onder de loep nemen en actualiseren. De beleidsperiode van de gemeentelijke nota Kunst & Cultuur houdt daarmee gelijke tred met die van provincie en Rijk.
Kadernota Kunst & Cultuur Assen – vastgesteld bij Raadsbesluit d.d. 7 mei 2020 conform voorstel
23
Bijlage Gemeente en cultuurbeleid In deze bijlage schetsen we in het kort het domein van het gemeentelijk cultuurbeleid. Wat rekenen we ertoe? En wat niet? Hoe verhoudt het zich tot rijks- en provinciaal beleid en hoe wordt – in grote lijnen – cultuur gefinancierd?
Begrippen Cultuur is alles wat mensen hebben bedacht of gemaakt. Van trechterbekers en hunebedden tot racemotoren en smartphones. Cultuur is ook of we wel of niet bidden voor bruine bonen en wat we aantrekken als we op visite gaan. Cultuur is dus een breed begrip. In engere zin is cultuur een synoniem van kunst: muziek, theater, dans, beeldende en literaire kunst, film, design en vormgeving. In het gemeentelijk cultuurbeleid hanteren we cultuur hoofdzakelijk in deze laatste beperktere betekenis. Daarom hebben we het vaak over 'kunst & cultuur'. Daarnaast rekenen we ook cultureel erfgoed en media tot het gemeentelijk cultuurbeleid.
Bemoeienis van de overheid De overheid ondersteunt, faciliteert en subsidieert cultuur. Dat gebeurt op vier niveaus: Rijk, provincie en gemeente en Europa. Sinds 2010 heeft met name de rijksoverheid fors op cultuur bezuinigd. Van cultuurinstellingen wordt verwacht dat ze meer zelf verdienen.
Rijk Het rijk subsidieert instellingen van nationaal belang via de Basis Infrastructuur (BIS). Aanvullende subsidieert het rijk ook regionale initiatieven met bovenregionale betekenis. Verder zijn er ook veel rijksfondsen voor specifieke sectoren en/of doelen. Vaak geldt daarbij de voorwaarde dat lagere overheden ook bijdragen.
Provincie De provincie ziet zichzelf als verantwoordelijke voor de spreiding en toegankelijkheid van cultuur en neemt daarbij vaak een regierol op zich. Dit kan zijn richting het rijk maar ook richting gemeenten. Er wordt vaak projectmatig samengewerkt met gemeenten, ook op bovenlokale voorzieningen. Het actuele beleid van de provincie Drenthe is erop gericht 'meer allianties' te smeden tussen cultuur en andere partijen, om op die manier de kracht van cultuur te gebruiken bij het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Bijvoorbeeld op het gebied van leefbaarheid, laaggeletterdheid, ouderen, integratie, vergroten van kansen op de arbeidsmarkt. Hetzelfde geldt voor doelen op ruimtelijk en economisch terrein (cultuurhistorische waarden, versterken vestigingsklimaat, bevorderen toerisme).'
Kadernota Kunst & Cultuur Assen – vastgesteld bij Raadsbesluit d.d. 7 mei 2020 conform voorstel
24
Gemeente De kerntaak van de gemeente is vooral het faciliteren en garanderen van voldoende aanbod aan basisvoorzieningen. Gemeenten faciliteren gebouwen en brede toegankelijkheid ervan voor haar inwoners en spelen samen met andere overheden of partijen, een rol bij cultuureducatie en talentontwikkeling. Aanvullend kan gemeente meerwaarde creëren door inhoudelijk richting te geven, te prioriteren of samenwerking te bevorderen. Mede door het groeiend aantal vanuit het Rijk overgedragen taken (WMO, Jeugdzorg) staan gemeentelijke cultuurbudgetten onder druk. De wettelijke taken van de gemeente spitsen zich toe op de bibliotheekfunctie en erfgoed. Zo is de gemeente verplicht een bibliotheekfunctie voor de inwoners in stand te houden. Eventueel in samenwerking met buurgemeenten. De taken van de gemeenten gaan met name over de omgang met monumenten bij vergunningverlening en planvorming.
Europa Het cultuurbeleid van de Europese Unie moet bijdragen aan de culturele verscheidenheid, interculturele dialoog, creativiteit en het stimuleren van internationale betrekkingen. Elk jaar organiseert de EU de verkiezing van de culturele hoofdstad van Europa, in 2018 was dat Leeuwarden. Er zijn diverse Europese fondsen, waarvoor meestal geldt dat ook andere overheden een bijdrage keveren (cofinanciering).
Geld voor cultuur Geld voor cultuur is in ons land afkomstig uit vele verschillende bronnen. In willekeurige volgorde:
1) Eigen inkomsten Culturele activiteiten genereren in de meeste gevallen zelf inkomsten uit de verkoop van kaartjes, producten, horeca en merchandising. Bij amateurkunst vormen ook de contributies van de leden een belangrijke inkomstenbron.
2) Private bijdragen Een tweede inkomstenbron zijn de bijdragen van bedrijven en particulieren met een directere betrokkenheid bij het culturele initiatief, zoals sponsors, 'vrienden van' en via crowdfunding.
3) Stichtingen en particuliere fondsen In de cultuursector zijn relatief veel stichtingen en particuliere fondsen actief. Bekend zijn het Prins Bernhard Cultuurfonds (Anjerfonds), het VSB-fonds, het Rabo-cultuurfonds en de BankGiroloterij. Hiernaast zijn er vele minder bekende en kleinere fondsen, dikwijls gericht op een specifieke sector, doelgroep of doel. Kadernota Kunst & Cultuur Assen – vastgesteld bij Raadsbesluit d.d. 7 mei 2020 conform voorstel
25
4) Overheid Overheden financieren cultuur op verschillende manieren; via vaste subsidies, fondsen (voor specifieke disciplines, doelen), met opdrachten (1%-regeling) en projectmatig. Bij Europese en rijksfondsen geldt meestal als voorwaarde dat er ook andere partijen (lagere overheden) meefinancieren. Bij verreweg de meeste culturele instellingen is er sprake van financiering uit meerdere bronnen; in uiteenlopende verhoudingen. Niet alle culturele instellingen/initiatieven hebben zelf genoeg expertise in huis om de weg te vinden. In Drenthe bieden momenteel diverse instanties in die zoektocht ondersteuning.
Kadernota Kunst & Cultuur Assen – vastgesteld bij Raadsbesluit d.d. 7 mei 2020 conform voorstel
26
Colofon Dit document is opgesteld door gemeente Assen. Fotografie Foto omslag: Writer’s Block Murals, Jasper Bolderdijk Overige foto’s: Gerda Koopman, Meint Brookman Gemeente Assen info@assen.nl 140592 www.assen.nl
Maart, 2025