2. Bijlage Nota van Uitgangspunten omgevingsplan Assen
Tekst van het document
Nota van uitgangspunten omgevingsplan Assen
Versie 1.0 / mei 2023
Inhoudsopgave 0. Samenvatting 1. Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Doel omgevingsplan 1.3 Doel Nota van Uitgangspunten 1.4 Leeswijzer 2. Het omgevingsplan 2.1 Wat is het omgevingsplan 2.2 Kaders Rijk en provincie 2.2.1 Instructieregels Rijk 2.2.2 Instructieregels provincie 2.3 De bruidsschat en milieueffectrapportage 2.4 Gemeentelijke kaders 2.5 Kostenverhaal 2.6 Delegatiebevoegdheid 2.7 Digitaal Stelstel Omgevingswet 3. Opzet omgevingsplan Assen 3.1 Samenvatting uitgangspunten en ontwerpkeuzes 3.2 Stappenplan (gebiedsindeling) 3.3 Ontwerpkeuzes 3.3.1 Algemene ontwerpkeuzes 3.4 Planning 4. Participatie 5. Risico’s Begripsbepalingen en gebruikte afkortingen Bijlagen • Bijlage 1 Kostenverhaal • Bijlage 2 Casco omgevingsplan • Bijlage 3 Relevante jurisprudentie • Bijlage 4 Stappenplan wijziging omgevingsplan
2 3 3 3 4 4 5 5 7 8 8 9 10 11 11 12 13 13 15 19 19 28 30 32 35
1
0. Samenvatting Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Eén van de instrumenten onder de wet is het omgevingsplan. Het omgevingsplan bevat alle regels van de gemeente voor de fysieke leefomgeving. Het omgevingsplan is de directe opvolger van bestemmingsplannen en verordeningen over de fysieke leefomgeving. Met de komst van het omgevingsplan verdwijnen dan ook de losse bestemmingsplannen dus zoals u die nu kent. Omdat het omgevingsplan een volledig nieuw instrument is en veel regels over de fysieke leefomgeving samenbrengt die nu anders geregeld zijn, is het belangrijk om aan de voorkant een aantal ontwerpkeuzes vast te stellen. Er bestaat bovendien geen standaard omgevingsplan. Elke gemeente kan – binnen de wettelijke kaders – het omgevingsplan naar eigen inzicht opbouwen. We hebben tot 2030 de tijd om voor de hele gemeente één gebiedsdekkend omgevingsplan in de zin van de Omgevingswet vast te stellen. Deze Nota van Uitgangspunten richt zich op het maken van de eerste inhoudelijke en procesmatige keuzes en vormt een eerste (tussen)stap richting een volwaardig Asser omgevingsplan. De keuzes in de nota worden de komende jaren toegepast bij het gebiedsgewijs opstellen van het omgevingsplan. De Nota van Uitgangspunten bestaat grofweg uit twee type uitgangspunten. Per type worden hieronder de belangrijke uitgangspunten toegelicht. 1.
Procesmatige uitgangspunten, waaronder: • Een planning wanneer welk gebied wordt meegenomen in het omgevingsplan. • Per wijziging omgevingsplan leggen we eerst een Uitgangspuntennotitie inclusief participatiestrategie voor over het specifieke gebied. • We leggen maximaal 3 keer per jaar een wijziging van het omgevingsplan voor. • Verordeningen en welstandsregels zetten we niet gebiedsgewijs, maar in één keer over naar het omgevingsplan. • Lopende gebiedsontwikkelingen nemen we mee als aan een aantal voorwaarden wordt voldaan. • Aan initiatieven die niet passen binnen het omgevingsplan werken we bij voorkeur mee via een omgevingsvergunning met buitenplanse omgevingsplanactiviteit. 2.
Inhoudelijke uitgangspunten, waaronder: • We schrijven het omgevingsplan zoveel mogelijk in eenvoudig Nederlands. • We stellen het omgevingsplan ‘beleidsneutraal’ op. • We nemen het advies over van het Omgevingsplanplatform Drenthe over het verwerken van de huidige rijksregels (de ‘Bruidsschat’). • We gaan terughoudend om met ‘open normen’, behalve in ontwikkelgebieden. • We gaan terughoudend om met meldingsplichten en zorgplichten in het omgevingsplan, en werken zoveel mogelijk met algemene regels. • We nemen regels uit bestemmingsplannen over die goed werken, en schrappen overbodig blijkende regels. • We nemen de huidige landelijke vergunningsvrije regels over. • We passen altijd maatwerk toe: bij het opstellen van regels denken en werken we vanuit het specifieke gebied.
Over elk van deze uitgangspunten heeft u als raad keuzevrijheid. De Nota van Uitgangspunten is daarom een belangrijk richtinggevend document met het oog op het opstellen van het omgevingsplan de komende jaren. 2
1. Inleiding Begin 2019 is het Programmaplan Omgevingswet 2019-2021 door de gemeenteraad vastgesteld. Dit programmaplan is eind 2021 geactualiseerd voor de periode 2022-2023. Het programmaplan beschrijft de strategie van de implementatie van de Omgevingswet en markeert de acties die de gemeente Assen moet zetten om te komen tot een succesvolle implementatie van deze Omgevingswet. Om goed antwoord te kunnen geven op de veranderdoelen van de Omgevingswet, zijn in het programmaplan voor de programmatische aanpak een aantal ambities benoemd. Eén van deze ambities luidt: Het vormgeven van de gemeentelijke kerninstrumenten van de Omgevingswet: de omgevingsvisie, het programma, het omgevingsplan en de omgevingsvergunning met als doel een beter instrumentarium om de Assense ambities voor de fysieke leefomgeving waar te maken. De Nota van Uitgangspunten die voor u ligt draagt bij aan deze ambitie: hiermee wordt beoogd het kerninstrument omgevingsplan vorm te geven met als doel een goed instrumentarium om de Assense ambities voor de fysieke leefomgeving waar te maken.
1.1. Aanleiding Per 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet (hierna: Ow) in werking. Deze nieuwe wet vervangt en bundelt veel van de huidige wet- en regelgeving in het ruimtelijk domein. Deze bundeling heeft onder meer als doel de benadering van de fysieke leefomgeving slimmer, beter, sneller en samenhangender te maken. Daarnaast introduceert de wet een nieuw palet aan (kern)instrumenten. Eén van de instrumenten is het omgevingsplan. Met de komst van de Omgevingswet worden de huidige bestemmingsplannen en verordeningen met regels voor de fysieke leefomgeving geïntegreerd in één omgevingsplan per gemeente. De doorvertaling van de ambities in de omgevingsvisie ‘Assen nog mooier’ en nog op te stellen programma’s worden – indien mogelijk – planologisch-juridisch vertaald naar regels in het nieuwe omgevingsplan. Deze Nota van uitgangspunten is een eerste stap in het ombouwen van alle bestemmingsplannen naar een omgevingsplan.
1.2. Doel omgevingsplan Het doel van het omgevingsplan is om in één plan voor iedereen overzichtelijk alle relevante informatie aan te bieden met betrekking tot de fysieke leefomgeving. De reikwijdte van het omgevingsplan is breder dan die van een bestemmingsplan. Het begrip fysieke leefomgeving omvat alles wat de kwaliteit van de fysieke leefomgeving bepaalt. Dus ook aspecten als duurzaamheid, gezondheid, welstand, landschap, milieu, veiligheid en cultureel erfgoed. Deze regels komen terug in een omgevingsplan dat geldt voor het gehele grondgebied van de gemeente. Het omgevingsplan vormt straks het toetsingskader voor een aanvraag omgevingsvergunning, het doen van een melding of vergunningsvrij bouwen. In het omgevingsplan is ook ruimte om per gebied te differentiëren: in het ene gebied een heldere en concrete normstelling en in
3
een ander gebied juist meer ruimte geven voor initiatieven vanuit de samenleving. Het omgevingsplan draagt daarmee bij aan de verbeterdoelen van de Omgevingswet (zie paragraaf 1.3). Gemeenten krijgen tot en met 31 december 2029 de tijd om het tijdelijke deel van het omgevingsplan en andere regels over de fysieke leefomgeving om te vormen tot één omgevingsplan voor de hele gemeente. Hierin verwerkt de gemeente ook de regels uit gemeentelijke verordeningen die over de fysieke leefomgeving gaan. Het omgevingsplan moet voldoen aan de eisen van de Omgevingswet. Daarnaast moet het omgevingsplan digitaal beschikbaar gesteld worden via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Het omzetten van regels van het tijdelijke deel naar het nieuwe deel van het omgevingsplan moet dus eind 2029 klaar zijn. Een Koninklijk Besluit zal de einddatum van 2029 nog vastleggen (artikel 22.5 Ow). Vanaf de einddatum vervallen regels in de verordeningen en bestemmingsplannen die niet zijn overgezet naar het omgevingsplan van rechtswege.
1.3. Doel Nota van Uitgangspunten Omdat het omgevingsplan een volledig nieuw instrument is en veel regels over de fysieke samenleving samenbrengt die nu anders geregeld zijn (bijvoorbeeld in een bestemmingsplan of in een verordening of beleidsregel), vergt het opstellen van het omgevingsplan een goede voorbereiding. Pas eind 2029 hoeft het omgevingsplan volledig klaar te zijn: dan moet alle regelgeving voor de fysieke leefomgeving één plek hebben in het ene omgevingsplan en voldoen aan de wettelijke eisen die hiervoor gesteld worden. Hoewel de transitieperiode lang lijkt, is de opgave complex en omvangrijk en vraagt dit de komende jaren veel inzet van de organisatie. Voor de totstandkoming van het omgevingsplan is het belangrijk om aan de voorkant een aantal ontwerpkeuzes met elkaar vast te stellen. Deze geven ons richting bij het verder opstellen en concretiseren van het omgevingsplan. Bij de opbouw van ons omgevingsplan houden we ook continu de 4 verbeterdoelen van het Rijk voor het omgevingsrecht in ons achterhoofd: - inzichtelijk omgevingsrecht - leefomgeving centraal - ruimte voor lokaal maatwerk - snellere besluitvorming Deze Nota van Uitgangspunten richt zich op het maken van deze eerste keuzes en vormt dan ook een eerste (tussen)stap richting een volwaardig Assens omgevingsplan.
1.4. Leeswijzer In hoofdstuk 1 van dit document is uiteengezet wat het doel en de context is van dit document. Hoofdstuk 2 beschrijft de wettelijke en gemeentelijke kaders voor het opstellen van het omgevingsplan. De opzet van het omgevingsplan Assen en een aantal algemene ontwerpkeuzes, worden beschreven in hoofdstuk 3. Hoofdstuk 4 gaat nader in op het participatietraject. En in hoofdstuk 5 worden enkele risico’s en te nemen maatregelen genoemd. Alle hoofstukken moeten in onderlinge samenhang worden gezien bij het opstellen van het omgevingsplan Assen. Hiermee wordt voorkomen dat algemene uitgangspunten over het hoofd worden gezien.
4
2. Het omgevingsplan 2.1 Wat is het omgevingsplan Het omgevingsplan bevat volgens de Omgevingswet de regels die nodig zijn voor een ‘evenwichtige toedeling van functies aan locaties’ en moet ‘bijdragen aan een gezonde en veilige leefomgeving’. Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet krijgt de gemeente van rechtswege een ‘tijdelijk’ omgevingsplan dat bestaat uit alle geldende ruimtelijke plannen, verordeningen en de bruidsschat. In paragraaf 2.3 wordt nader ingegaan op wat de bruidsschat inhoudt. In een omgevingsplan kunnen alleen regels worden opgenomen die binnen de reikwijdte van de Omgevingswet vallen. In de Omgevingswet zelf is in artikel 1.2, lid 2, een niet-uitputtende opsomming van het begrip ‘fysieke leefomgeving’ opgenomen. Daarbij horen in ieder geval: - Bouwwerken - Infrastructuur - Watersystemen - Water - Bodem - Lucht - Landschappen - Natuur - Cultureel erfgoed - Werelderfgoed Als gevolgen voor de fysieke leefomgeving worden in ieder geval gevolgen aangemerkt die kunnen voortvloeien uit: - Het wijzigen van onderdelen van de fysieke leefomgeving of het gebruik daarvan; - Het gebruik van natuurlijke hulpbronnen; - Activiteiten waardoor emissies, hinder of risico’s worden veroorzaakt; - Het nalaten van activiteiten; - Gevolgen voor de mens voor zover deze wordt of kan worden beïnvloed door of via onderdelen van de fysieke leefomgeving.
Dus als door een activiteit de fysieke leefomgeving wordt gewijzigd, dan hoort deze in het omgevingsplan thuis. Openbare orde en veiligheid, voor zover dat ziet op gedragingen van personen of financiële zaken als belastingen, horen niet thuis in het omgevingsplan. Dus bevoegdheden die aan de burgemeester zijn toegewezen, mogen niet in het omgevingsplan opgenomen worden. Veel regels kunnen in de APV blijven staan. Regels die gaan over de fysieke leefomgeving zullen straks in het omgevingsplan een plek krijgen. 5
Je zou kunnen zeggen dat een omgevingsplan lijkt op een bestemmingsplan, maar toch zijn er een aantal grote verschillen. De grootste verschillen worden hieronder toegelicht. Eén omgevingsplan Het omgevingsplan komt in de plaats voor alle nu geldende bestemmingsplannen, wijzigingsplannen, uitwerkingsplannen en beheersverordeningen. Dat wordt straks allemaal omgezet naar één omgevingsplan voor het hele grondgebied. Brede reikwijdte Een omgevingsplan heeft een bredere reikwijdte dan een bestemmingsplan. We gaan van een ‘goede ruimtelijke ordening’ naar ‘gezonde en veilige fysieke leefomgeving’. In een omgevingsplan kunnen meer onderwerpen aan bod komen dan in een bestemmingsplan. Bijvoorbeeld (omgevings-) veiligheid, gezondheid of duurzaamheid. Daarnaast kent de Omgevingswet een zorgplicht. Zo is in de Omgevingswet een algemene zorgplicht opgenomen waaruit blijkt dat zowel overheden, bedrijven en inwoners verantwoordelijk zijn voor het bereiken en in stand houden van een gezonde en veilige fysieke leefomgeving (art. 1.7a Ow). Overgangsfase omgevingsplan Als de Omgevingswet in werking treedt, heeft iedere gemeente direct een omgevingsplan van rechtswege: het tijdelijk omgevingsplan. Het tijdelijke deel van het omgevingsplan bestaat uit: - (ruimtelijke) regels uit verschillende huidige bestemmingsplannen, wijzigingsplannen, beheersverordeningen e.d.
en - de bruidsschat (zie voor meer informatie paragraaf 2.3). Het nieuwe deel van het omgevingsplan is eerst nog leeg. De regels in het nieuwe deel komen deels tot stand door bestaande regels uit het tijdelijke deel om te zetten naar het nieuwe deel. Daarnaast neemt de gemeente in het nieuwe deel nieuwe regels op voor ruimtelijke ontwikkelingen en beleid. Het wijzigen/vaststellen van een omgevingsplan kan ook thematisch gebeuren. Geen actualisatieplicht Een bestemmingsplan is een statisch document dat voorheen elke 10 jaar geactualiseerd moest worden. Voor een omgevingsplan geldt geen verplichte actualisatie. Dat heeft ermee te maken dat de Omgevingswet uitgaat van een doorgaand proces van visieontwikkeling (actualisatie omgevingsvisie), het ontwikkelen van eventuele programma’s en uitwerking van beleid in het omgevingsplan. Dit is een constant proces. De figuur op de volgende bladzijde geeft dit proces weer. Bestuurlijke afwegingsruimte Een gemeente heeft bestuurlijke afwegingsruimte bij het maken van het omgevingsplan. Deze afwegingsruimte is op verschillende manieren aanwezig: - Activiteiten of onderwerpen die het Rijk niet meer regelt (de Bruidsschat). Hiervoor kan de gemeente zelf regels stellen. - Maatwerkregels: enkele AMvB’s onder de Ow (het Bal en het Bbl) geven ruimte om algemene regels te specificeren met maatwerkregels.
Dit geeft de gemeente ruimte om de algemene regels van het Rijk beter toepasbaar te maken in de lokale situatie. - Omgevingswaarden: gemeenten kunnen omgevingswaarden opnemen in het omgevingsplan. Bijvoorbeeld het opnemen van een omgevingswaarde voor lichthinder of geur. - Instructieregels: in sommige instructieregels van het Rijk zit bestuurlijke afwegingsruimte. Dit hangt af van de formulering. Zo bestaat er onderscheid in formulering tussen ‘betrekken bij’ ‘rekening houden met’ en ‘in acht nemen’.
6
Figuur 1
Geen standaard overgangsrecht Onder de huidige wet (Wro) is het overgangsrecht standaard opgenomen in het Besluit ruimtelijke ordening (Bro). Onder de Omgevingswet krijgen gemeenten de mogelijkheid om dat aan te passen. Hierop wordt in paragraaf 3.5.1.1 nader ingegaan. Verordeningen in omgevingsplan Zoals eerder aangegeven zullen een aantal verordeningen met regels over de fysieke leefomgeving straks verplicht of naar keuze een plek krijgen in het omgevingsplan. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om regels uit de huidige Algemene Plaatselijke Verordening (APV), Bouwverordening, doelgroepenverordening, monumentenverordening, nota bodembeheer, verordening afvoer regenen grondwater, verordening (werkzaamheden) kabels en leidingen of verordening ondergrondse infrastructuren en de afvalstoffenverordening. Op basis van huidige wetgeving staat er geen beroep open tegen regels die in verordeningen zijn opgenomen. Tegen een besluit tot vaststelling (of wijziging) van een omgevingsplan is dit echter wel het geval. Dit betekent dat onder de Omgevingswet ook bepalingen uit de verordeningen vatbaar zijn voor zienswijze en beroep. Dat is dus anders dan in de huidige situatie.
2.2 Kaders Rijk en provincie We hebben als gemeente niet de volledige vrijheid bij het opstellen van een omgevingsplan. We hebben namelijk te maken met regels die door hogere overheden (o.a. Rijk, provincie) zijn opgesteld. Deze kunnen op verschillende manieren doorwerken naar gemeenten. Eén van die instrumenten zijn ‘instructieregels’. Een instructieregel is een algemene regel waarmee een bestuursorgaan aan een ander bestuursorgaan aangeeft hoe dat orgaan een taak of bevoegdheid moet uitoefenen. Instructieregels gaan over de inhoud, toelichting of motivering van een instrument dat een bestuursorgaan op grond van de Omgevingswet kan inzetten. De instructieregels zijn algemeen verbindende voorschriften en daarom niet vatbaar voor bezwaar en beroep. Ze zijn er voor situaties die zich herhalen of voor overheden die een norm steeds moeten toepassen.
7
Het Rijk heeft haar instructieregels verwoord in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). De provincie stelt instructieregels vast in de Provinciale omgevingsverordening.
2.2.1 Instructieregels Rijk Zoals hiervoor al is aangegeven, staan de instructieregels van het Rijk in hoofdstuk 5 van het Bkl. Hierin staan onder andere regels over het behoud van ruimte voor toekomstige functies, de bescherming van waterbelangen, de veiligheid en de gezondheid en van het milieu. Zoals: - het uitvoeren van specifieke taken (zoals beheer van watersystemen en ontwerp, bouw en beheer van vuilwaterriolen en ontwerp en bouw van zuiveringstechnische werken); - het opstellen van programma's (waaronder actieplannen geluid, waterprogramma’s beheerplannen Natura 2000-gebieden en programmatische aanpak stikstof); - het opstellen van omgevingsplannen (hoofdstuk 5) Bij het opstellen van het omgevingsplan moet dus rekening gehouden worden met deze instructieregels.
2.2.2 Instructieregels provincie De provincie legt haar instructieregels vast in de omgevingsverordening. De provincie Drenthe heeft op 13 juli 2022 de nieuwe provinciale omgevingsverordening Drenthe (hierna: POV) vastgesteld. In hoofdstuk 3 van de POV staan de instructieregels voor omgevingsplannen van gemeenten. Deze instructieregels gelden overigens ook voor de omgevingsvergunningen met buitenplanse omgevingsplanactiviteit (hierna: buopa). In de POV staan instructieregels over de volgende onderwerpen: - Landschappelijke waarden - Cultuurhistorie en werelderfgoed - Archeologie - Aardkundige waarden - Stiltegebieden - Natuur en bescherming Natuurnetwerk Nederland - Ondergrond (bijv. bodemenergie) - Agrarische bedrijven en overige agrarische activiteiten - Intensieve veehouderijen - Ruimte-voor-ruimte regeling (in voormalige agrarische bedrijfsbebouwing) - Woningbouw - Regionale en lokale werklocaties - Bedrijfsvestiging buiten een werklocatie - Detailhandel - Mobiliteit - Functiewijziging verblijfsrecreatie naar wonen - Nieuwe of uitbreiding van verblijfsrecreatie - Windenergie - Zonne-energie - Radioastronomie - Nationale Parken (waaronder Nationaal Park Drentsche Aa) - Bijzondere provinciale natuurgebieden of landschap (o.a. Landgoed Overcingel) - Bosclustering - Water - Provinciale wegen 8
Bij het opstellen van het omgevingsplan Assen en bij de beoordeling van omgevingsvergunningen voor buopa’s moet dus rekening gehouden worden met de instructieregels uit hoofdstuk 3 POV.
2.3 De bruidsschat en milieueffectrapportage De bruidsschat is een set rijksregels waarvan het Rijk vindt dat deze lokaal beter op zijn plek is. Deze regels krijgen we als het ware ‘cadeau’. Gemeenten krijgen met de bruidsschat de mogelijkheid om zelf een afweging te maken hoe ze deze onderwerpen willen regelen. Bruidsschat: rijksregels naar gemeenten Bij de activiteiten die onder de Omgevingswet van rijksregels naar lokale regels verhuizen, gaat het vooral om lokale vraagstukken. Denk aan geur, horeca of lozingen door huishoudens. De gemeenten (en in sommige gevallen de waterschappen) besluiten voortaan hoe ze die onderwerpen regelen. Het gaat om regels die vóór inwerkingtreding van de Omgevingswet in verschillende besluiten en regelingen staan, zoals: - Activiteitenbesluit en Activiteitenregeling - Besluit omgevingsrecht - Besluit lozen buiten inrichtingen - Besluit lozing afvalwater huishouders - Bouwbesluit 2012 - Woningwet Het is onwaarschijnlijk dat alle gemeenten en waterschappen al deze onderwerpen op tijd in het omgevingsplan of waterschapsverordening kunnen verwerken. Het gaat namelijk om circa 600 regels. Daarom zorgt het Rijk voor een pakket regels dat automatisch onderdeel uitmaakt van het omgevingsplan of de waterschapsverordening. Gemeenten en waterschappen krijgen door de bruidsschat de tijd om zelf een afweging te maken hoe ze deze onderwerpen willen regelen.
Wijzigen en laten vervallen Vanaf de inwerkingtreding van de Omgevingswet kunnen gemeenten bruidsschatregels omzetten naar het nieuwe deel van het omgevingsplan. Gemeenten bepalen zelf of ze de regels van de bruidsschat ongewijzigd omzetten, ze aanpassen of laten vervallen. Het gaat immers om regelgeving die straks niet meer van het Rijk is. De enige beperking is dat er in de instructieregels van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) bepaalde eisen staan waaraan de inhoud van het omgevingsplan moet voldoen. Enkele voorbeelden van redenen voor een gemeente om de regels uit de bruidsschat kritisch te bekijken zijn: • Regels aanpassen aan de situatie in de gemeente. Denk aan een uitgaansgebied in een stadscentrum waarin handhavers niet makkelijk kunnen werken met de standaardgeluidvoorschriften uit de bruidsschat. • Regels versimpelen. Denk aan een bedrijventerrein waarbij de gemeente een uitgebreide set geluidvoorschriften uit de bruidsschat vervangt door een voorschrift om inpandig te laden en lossen. • Regels schrappen over activiteiten die niet in de gemeente voorkomen. Door specifieke zorgplichten in de bruidsschat is er altijd een vangnet voor gevallen waarin zo'n regel toch nodig blijkt te zijn. • Maatwerkvoorschriften opstellen voor bijzondere situaties. 9
•
Denk aan een bedrijf dat niet op korte termijn kan voldoen aan de regels van de bruidsschat en waarvoor de gemeente maatwerkvoorschriften opstelt. Regels aanpassen aan nieuwe ontwikkelingen. Denk aan technische ontwikkelingen of de toestand van het milieu.
De bruidsschatregels mogen gedeeltelijk vervallen of gewijzigd worden voor een locatie. De gemeente kan er dus voor kiezen om de bruidsschatregels per thema te verwerken voor het hele grondgebied. Uiteraard moet de keuze om regels te schrappen of aan te passen wel gemotiveerd worden. Want door ze te schrappen of te wijzigen, betreft dit een wijziging van het omgevingsplan en daar staan beroepsmogelijkheden tegen open. Milieueffectrapportage en MER-beoordeling Net als onder de huidige wetgeving, moet bij de voorbereiding van een wijzigingsbesluit overwogen worden of een plan-MER nodig is. Dit geldt voor alle wijzigingsbesluiten. De wetgeving is op dit punt deels gewijzigd onder de Omgevingswet. In tegenstelling tot bestemmingsplannen is bij wijzigingsbesluiten omgevingsplan altijd een (vormvrije) MER-beoordeling nodig. Deze zal deel uitmaken van de motivering van het wijzigingsbesluit.
2.4 Gemeentelijke kaders Onder de huidige wetgeving was de relatie tussen structuurvisies en bestemmingsplannen vaak zwak. Onder de Omgevingswet zijn het omgevingsplan en de omgevingsvisie twee centrale instrumenten voor gemeenten. De relatie tussen beide is noodzakelijk om de juiste normen in het omgevingsplan te kunnen stellen. Een goede omgevingsvisie bevat een gebiedsgerichte inhoudelijke visie op de fysieke leefomgeving en op de integratie van beleidsdoelen. Ook moet het zich uitspreken over de rol die de gemeente voor zichzelf en anderen ziet ten aanzien van de uitgesproken ambities en waarden. De wijze van reguleren wordt uiteindelijk bepaald in het omgevingsplan. Zonder inzicht op de rol en uitvoering (regulering, financiële middelen of andere sturingsmogelijkheden) is de betekenis van een visie beperkt. Een omgevingsvisie en omgevingsplan staan dus niet los van elkaar, net zo min als programma’s (en beleid) hiervan los kunnen worden gezien. Voorbeelden van doorwerking omgevingsvisie naar omgevingsplan Hieronder een voorbeeld van een (centrum)visie/detailhandelsbeleid en functietoedeling in het omgevingsplan: De omgevingsvisie (met daarin een los verkeers-/detailhandelsbeleid) geeft aan dat het centrum een recreatief-winkelcentrum en verblijfsgebied is.
Volumineuze detailhandel dat veel verkeer trekt en grootschalige detailhandel horen daarom niet verder te worden gefaciliteerd in de binnenstad. Het omgevingsplan deelt daarom locaties voor volumineuze en grootschalige detailhandelsfuncties toe aan locaties buiten het centrum.
10
2.5 Kostenverhaal Het publiekrechtelijk kostenverhaal in de Omgevingswet wijkt op onderdelen af van de regeling in de Wet ruimtelijke ordening (Wro). In bijlage 1 is een overzicht van de belangrijkste wijzigingen opgenomen. Hieronder wordt kort ingegaan op het kostenverhaal in Assen. Kostenverhaal in Assen De gemeente streeft naar kostenverhaal via de privaatrechtelijke weg, door middel van contractuele afspraken tussen de gemeente en de ontwikkelende partij (overeenkomst). Als het kostenverhaal privaatrechtelijk is verzekerd, is publiekrechtelijk kostenverhaal via exploitatieregels in het omgevingsplan niet nodig. Op dit moment kennen we daarom één geldend exploitatieplan (= instrument voor publiekrechtelijk kostenverhaal onder de huidige wetgeving) binnen de gemeentegrenzen van Assen. Dat is het exploitatieplan Kloosterakker. We zullen te zijner tijd bij de omzetting van de bestemmingsplanregels voor Kloosterakker naar het omgevingsplan bekijken of deze exploitatieregels ook omgezet moeten worden naar kostenverhaalsregels in het omgevingsplan. Als de grond binnen het exploitatieplangebied in eigendom van de gemeente is, of wanneer alle ontwikkelingen op grond van derden zijn gerealiseerd, speelt dit namelijk niet (meer). Als we toe zijn aan de wijziging van het omgevingsplan voor Kloosterakker, zullen we u daarover separaat informeren.
Mogelijk dat bij een ontwikkeling als het Stadskwartier, waarbij de gemeente niet beschikt over alle grondeigendom, de gemeente kiest voor publiekrechtelijk kostenverhaal en daarom kostenverhaalsregels (moeten) worden opgenomen in het omgevingsplan dan wel dat de omgevingsvisie hierop aangevuld moet worden. Op het moment dat we toe zijn aan het opstellen van een wijziging omgevingsplan voor het Stadskwartier, zullen we u nader informeren over het kostenverhaal.
2.6 Delegatiebevoegdheid De Omgevingswet biedt de mogelijkheid om het vaststellen van delen van het omgevingsplan te delegeren aan het college van burgemeester en wethouders (hierna: het college). Dat wil zeggen dat het college de bevoegdheid krijgt om een deel van het omgevingsplan te wijzigen en vast te stellen. Een dergelijk delegatiebesluit vormt een afzonderlijk besluit dat geen deel uitmaakt van het omgevingsplan. Het bepaalt binnen welke grenzen en onder welke voorwaarden de bevoegdheid kan of moet worden uitgeoefend en, voor zover nodig, binnen welke termijn. Het is (dus) aan uw raad om te bepalen of en zo ja, op welke wijze, toepassing aan deze bevoegdheid wordt gegeven. Daarbij beschikt uw raad over de bevoegdheid om beleidsregels in de zin van artikel 4:81, eerste lid van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) vast te stellen over de gedelegeerde bevoegdheid. Bij besluit van 18 november 2021 heeft u ermee ingestemd om het college de bevoegdheid te geven om: 1. omgevingsvergunningen die in afwijking van het omgevingsplan zijn verleend te vertalen en te verwerken in het omgevingsplan; 2. vastgestelde beleidsregels te vertalen en te verwerken in het omgevingsplan; 3. naar aanleiding van omissies, verschrijvingen en/of verkeerde verwijzingen het omgevingsplan te repareren en te wijzigen; 4.
naar aanleiding van hogere wet- en regelgeving, zoals bijvoorbeeld instructieregels van provincie en Rijk het omgevingsplan op deze onderdelen aan te passen en daarmee in overeenstemming te brengen; 5. de bestaande werkwijze van wijzigingsbevoegdheden voort te zetten door het wijzigen van het omgevingsplan onder de voorwaarden gesteld in bijlage 1 behorend bij het raadsbesluit. 11
Tijdens de raadsbehandeling is toegezegd om deze werkwijze eind 2023 te evalueren. Vanwege de uitgestelde invoering van de Omgevingswet, wordt dit niet gehaald. We gaan deze delegatiebevoegdheid ca. 1 jaar na invoering van de Omgevingswet evalueren.
2.7 Digitaal Stelsel Omgevingswet Het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) ondersteunt de uitvoering van de Omgevingswet. Om te kunnen werken volgens de Omgevingswet moeten overheden hun systemen aansluiten op verschillende onderdelen van het DSO. Daarna kunnen gemeenten documenten en gegevens uitwisselen met het Omgevingsloket. Als gemeente sluiten wij onze eigen lokale systemen aan op verschillende onderdelen van het DSO. De volgende systemen moeten verplicht worden aangesloten op het DSO: - het zaak- of vergunningensysteem, om vergunningaanvragen en meldingen te ontvangen; - het ruimtelijke plansysteem, om omgevingsdocumenten te publiceren (waaronder wijzigingen van het omgevingsplan); - het regelbeheersysteem, om toepasbare regels aan te leveren. Initiatiefnemers en betrokkenen zien het DSO als één digitaal loket waar initiatiefnemers, overheden en belanghebbenden snel kunnen zien wat is toegestaan in de fysieke leefomgeving. Maar aan de achterkant is het DSO een samenhangend stelsel van digitale voorzieningen, standaarden, gegevens, bronnen en onderlinge afspraken. De ontwikkeling van het DSO is een groot project. Bovendien is de wet- en regelgeving waar het systeem op wordt gebaseerd, nog volop in ontwikkeling.
Om het project goed te beheersen, zijn er verschillende uitgangspunten in de ontwikkeling: - bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet is de dienstverlening vergelijkbaar met de dienstverlening die er nu is; - na de inwerkingtreding wordt het DSO in stappen verder ontwikkeld. Mogelijke nieuwe onderdelen worden onderzocht op haalbaarheid, kosten en mogelijke opbrengsten. De Rijksoverheid, provincies, gemeenten en waterschappen beslissen samen welke vervolgstappen ze gaan zetten. Het digitaal stelsel vervangt bij de inwerkingtreding van de wet de bestaande toepassingen, waaronder ‘Omgevingsloket online’ en ‘ruimtelijkeplannen.nl’. Het verbeelden van het omgevingsplan gebeurt conform het Presentatiemodel, onderdeel van de TPOD (toepassingsprofielen omgevingsdocumenten). Daardoor kan het altijd op dezelfde manier worden weergegeven. Regels kunnen worden geraadpleegd door het klikken op een vlak op de kaart, maar het kan ook andersom, van tekst naar kaart. Inmiddels zijn er nieuwe softwarepakketten aangeschaft om omgevingsvergunningen te kunnen verlenen en voor het opstellen en verbeelden van het omgevingsplan. Deze software is aangesloten op het landelijke DSO. Bij het opstellen van het omgevingsplan maken we zoveel mogelijk gebruik van bestaande data. Denk aan de data van de huidige bestemmingsplannen, de BGT, kadastrale informatie etc.
12
3. Opzet omgevingsplan Assen Op dit moment werken we in Assen met meer dan 80 bestemmingsplannen. Die moeten omgezet worden naar één omgevingsplan. Een deel van deze bestemmingsplannen is verouderd. Ook zijn de regels niet overal gelijk. Het omzetten van bestemmingsplanregels naar het omgevingsplan, is een goede gelegenheid om dit aan te passen. In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op het proces om de komende jaren te komen tot één omgevingsplan voor de hele gemeente Assen. Tevens wordt een aantal algemene ontwerpkeuzes voorgesteld die concreet inhoud geven aan het opstellen van het omgevingsplan Assen. In april 2022 heeft de projectgroep Omgevingsplan een interne sessie georganiseerd om een gezamenlijk eindbeeld van het Asser omgevingsplan te bepalen. De volgende vragen stonden hierbij centraal: • Waar willen we met het omgevingsplan naartoe? • Wat zijn onze ambities voor het omgevingsplan? • Hoe gebruiken we het omgevingsplan om de doelen van de Omgevingswet te bereiken? • En hoe zorgen we ervoor dat het omgevingsplan geen ‘oude wijn in nieuwe zakken’ wordt? Met u hebben we op 1 december 2022 een werksessie gehouden. Met u hebben we aan de hand van ronde tafelsessies een 3-tal thema’s nader verkend.
• Sessie 1: open versus gesloten normen • Sessie 2: participatie bij het omgevingsplan • Sessie 3: wijze van regelen De belangrijkste resultaten van deze sessies zijn begin dit jaar met u gedeeld. Ook met het college is een vergelijkbare interactieve sessie gehouden. De thema’s open versus gesloten normen en wijze van regelen stonden hierin centraal. Al deze opbrengsten zijn betrokken bij het opstellen van deze Nota van Uitgangspunten. In paragraaf 3.1 is een samenvatting gegeven van alle uitgangspunten en ontwerpkeuzes. In de paragrafen erna worden deze nader toegelicht.
3.1 Samenvatting uitgangspunten en ontwerpkeuzes Hieronder zijn alle uitgangspunten en ontwerpkeuzes voor het omgevingsplan Assen op een rij gezet. Deze worden nader toegelicht in de volgende paragrafen. Procesmatige uitgangspunten: • We starten met een wijziging van het omgevingsplan voor het plangebied Marsdijk. • Vervolgens volgen we de in hoofdstuk 3 voorgestelde gebiedsindeling. • Verordeningen en beleidsregels integreren we thematisch in het omgevingsplan. Hetzelfde geldt voor de welstandsnota en beeldkwaliteitsplannen. • Per wijziging omgevingsplan leggen we eerst een Uitgangspuntennotitie inclusief participatiestrategie voor aan uw raad. • Bij het opstellen van regels werken en denken we vanuit het gebied. • Bij het opstellen van de regels stemmen we af met de ketenpartners. 13
• •
• • •
We zetten toepasbare regels (vragenbomen) in eerste instantie in voor de meest voorkomende activiteiten. Bij behoefte worden er meer toepasbare regels gemaakt. Ontwikkelingen/bouwplannen nemen we tijdens een wijziging omgevingsplan voor een gebied mee wanneer: o Er sprake is van een ontwikkeling die niet m.e.r.-plichtig is; o De ontwikkeling is voorzien van een goede motivering en alle benodigde onderzoeken volledig en naar tevredenheid zijn uitgevoerd. Bij ontwikkelingen/bouwplannen op gronden van derden streven we naar privaatrechtelijk kostenverhaal (via overeenkomsten). Als dat niet lukt, nemen we kostenverhaalsregels op in het omgevingsplan (dat heet publiekrechtelijk kostenverhaal) (zie par. 2.5). Bij inwerkingtreding van de Omgevingswet werken we bij voorkeur met een buitenplanse omgevingsplanactiviteit voor initiatieven die niet passen in het omgevingsplan. Per situatie of gebied adviseren we hoe om te gaan met overgangsrecht in het omgevingsplan.
Inhoudelijke uitgangspunten: • Teksten en juridische regels schrijven we zoveel mogelijk in eenvoudig Nederlands, waarbij de regels wel juridisch moeten kloppen. • We gebruiken het Algemeen Drents Begrippenkader als basis voor de begrippen in het omgevingsplan. • Wijzigingen van het omgevingsplan leggen we gebundeld ter vaststelling voor aan uw raad. Mits goed onderbouwd, kan hiervan worden afgeweken. • We bouwen het omgevingsplan ‘beleidsneutraal’ op (zie par. 3.5.1 wat hieronder verstaan wordt). • We nemen het advies van het Omgevings Platform Drenthe (OPD) over het overnemen en schrappen van bruidsschatregels over. Per specifiek gebied bekijken we of de regels goed werken dan wel aanpassing behoeven. • We gaan terughoudend om met open normen in het omgevingsplan. We werken zoveel mogelijk met gesloten normen. In ontwikkelgebieden en voor bepaalde onderwerpen (bijv. parkeernormen) onderzoeken we de mogelijkheden van het gebruik van open normen. • We gaan terughoudend om met meldingsplichten en zorgplichten in het omgevingsplan. • We behouden regels uit bestemmingsplannen die passend zijn en actualiseren of schrappen regels waar gewenst. Er wordt gekeken of juridische regels echt nog nodig zijn. • Waar mogelijk maken we gebruik van algemene regels.
• Bij de keuze van onze regelsystematiek houden we rekening met de gebruiker van de regel en hebben we oog voor de aard en functie van het gebied of thema. • We nemen het vergunningsvrije stelsel in de huidige wetgeving over in het omgevingsplan. • Voor het maken van omgevingswaarden in het omgevingsplan worden de wettelijke milieunormen gehanteerd. Deze worden vooralsnog niet strenger of ruimer gemaakt. Over de volgende onderwerpen komen we later bij u terug in een Uitgangspuntennotitie van een volgende deeluitwerking, als dit van toepassing en noodzakelijk is: • toepassing kostenverhaal; • hoe om te gaan met illegale situaties; • uitbreiding toepassing delegatiebesluit; • toepassing omgevingswaarden en eventuele noodzaak om in een bepaald gebied omgevingswaarden strenger of ruimer te maken; • bestuurlijke afwegingsruimte; • wijziging omgevingsplan voor andere deel- of ontwikkelgebieden; • specifieke bruidsschat keuzes; • participatiestrategie. 14
3.2 Stappenplan (gebiedsindeling) Voor het opbouwen van het omgevingsplan is een gebiedsgerichte aanpak het meest voor de hand liggend. Bij deze aanpak wordt gebied voor gebied het omgevingsplan van rechtswege omgezet in een omgevingsplan volgens de eisen van de Omgevingswet. Bepaalde onderwerpen kunnen ook thematisch opgepakt worden. Zo stellen we voor om de integratie van regels in bestaande verordeningen thematisch op te pakken en in één keer voor het gehele omgevingsplan te integreren. Omdat het opstellen van een omgevingsplan nieuw is voor iedereen, starten we voor de eerste wijziging van het omgevingsplan met het plangebied Marsdijk. Dit is een bestaande woonwijk waar relatief gezien weinig ontwikkelingen plaatsvinden. Ervaringen uit het verleden hebben ons geleerd dat ontwikkelingen in of nabij een plangebied de planning negatief kunnen beïnvloeden. Daarom willen we beginnen met een gebied waar qua bouwplannen niet veel speelt in het kader van gebiedsontwikkeling. Als de concept-regels voor de woonwijk Marsdijk klaar zijn, is een voorbeeld-set van regels voor bestaande woonwijken gereed en bouwen we deze uit naar de overige bestaande woonwijken in Assen. We stellen voor om per wijziging omgevingsplan eerst een Uitgangspuntennotitie op te stellen, inclusief een participatiestrategie. Deze leggen we altijd aan u als raad voor.
Daarna starten we pas met het concreet opstellen van de wijziging van het omgevingsplan. Voor de indeling van gebieden spelen de volgende overwegingen een rol: - Beschikbare capaciteit binnen de organisatie: Plannen als binnenstad, Stadskwartier, werklocaties en buitengebied zijn complexe plannen die we mogelijk niet met huidige inzet gelijktijdig kunnen oppakken, dan wel waarvoor externe inzet (bijv. op gebied van milieu, kostenverhaal e.d.) nodig is. Plannen als de Kloosterveen en Stadskwartier zijn echter wel zodanig urgent, dat we deze al na de 1e wijziging omgevingsplan op willen pakken. De minimale voorbereidingstijd per wijziging omgevingsplan schatten we op ca. 2 jaar. -
Complexiteit opstellen omgevingsplan: We denken dat onze organisatie gelijktijdig aan één complexe en maximaal twee minder complexe gebieden kan werken bij de huidige inzet. Bovendien is het opstellen van een omgevingsplan nieuw en anders. Complexe plannen zijn onder meer de Binnenstad, Stadskwartier, de doorontwikkeling van Kloosterveen, Werklocaties (alle bedrijventerreinen) en het Buitengebied. Bij het opstellen van een wijziging omgevingsplan voor grote gebiedsontwikkelingen als het Stadskwartier en de doorontwikkeling van Kloosterveen zijn we (deels) afhankelijk van andere aspecten, zoals: planning van het project, gesprekken met eigenaren en omgeving, concrete stedenbouwkundige uitwerking en programma, mogelijkheid van het opstellen van een milieueffectrapport (MER), mogelijke effecten op nabijgelegen Natura 2000-gebieden (stikstof e.d.), verplicht kostenverhaal, et cetera.
-
Integratie van verordeningen en beleidsregels in één keer: Bij de gebiedsgerichte opbouw worden vooralsnog niet regels uit de APV en andere verordeningen overgeheveld. Anders zouden we gedurende de transitieperiode moeten werken met 2 systemen naast elkaar. Dit is nadelig voor de uitvoerbaarheid. Naast de gebiedsgerichte aanpak stellen we daarom voor de verordeningen apart en als een geheel in één keer over te hevelen naar het omgevingsplan. 15
Deze thematische wijziging willen we ook toepassen voor de welstandsnota en beeldkwaliteitsplannen. -
Integratie van welstand en beeldkwaliteit in één keer: Voor wat betreft de welstandsnota en beeldkwaliteitsplannen, stellen we voor deze fasegewijs te integreren in het omgevingsplan. Bij de eerste wijzigingen van het omgevingsplan worden deze plannen als pdf gekoppeld aan het omgevingsplan. De huidige opbouw van de welstandsnota en beeldkwaliteitsplannen is niet geschikt om gebiedsgewijs te integreren in het omgevingsplan. Daarnaast heeft de welstandsnota ook een integrale herziening nodig. Bij die herziening betrekken we alle dan geldende beeldkwaliteitsplannen en zorgen we ervoor dat dit integraal en themagewijs in één keer in het omgevingsplan wordt geïntegreerd. Hiervoor leggen we te zijner tijd een apart voorstel voor.
Gebieden als de bedrijventerreinen en het buitengebied zijn zodanig complex dat we voorstellen om eerst ervaring op te doen met het opstellen van een omgevingsplan en het opbouwen van een handboek met een set omgevingsplanregels, voordat die gebieden opgepakt worden. Bij het wijzigen van het omgevingsplan voor werklocaties/bedrijventerreinen spelen namelijk veel milieuthema’s een rol. De Omgevingswet wijzigt op een aantal (milieu)onderwerpen ook inhoudelijk. Een voorbeeld hiervan is het vaststellen van geluidsproductieplafonds (GPP’s). Dit brengt een totaal andere rekensystematiek met zich mee voor geluid. Dit vergt veel tijd en onderzoek. Dat is een belangrijke reden om niet direct met die gebieden te starten. Bundeling van wijzigingsbesluiten Met de komst van de Omgevingswet kunnen we niet meer elke maand een wijziging van het omgevingsplan ter inzage leggen, of ter vaststelling aan u voorleggen. Dat kan in de huidige structuur van bestemmingsplannen nog wel. Dit heeft ermee te maken dat we continu bezig zijn met het wijzigen van het ene omgevingsplan. Hierdoor bestaat het risico dat we wijzigingen gaan doen op al lopende procedures. Bovendien krijgen we te maken met versiebeheer van het omgevingsplan. Zoals het er nu naar uitziet kunnen we niet al een volgende versie met wijziging van het omgevingsplan in procedure brengen, als de vorige wijziging nog niet is vastgesteld.
Hierover zijn wel vragen gesteld bij de VNG, maar er is nog geen duidelijkheid over. Dit vraagt dus om strakke regie op vertaling van projecten en beleidswijzigingen naar het omgevingsplan. We stellen daarom voor om maximaal 3 keer per jaar een wijziging van het omgevingsplan aan u voor te leggen. Als er wijzigingsbesluiten moeten worden genomen voor verschillende gebieden, worden deze dus zoveel mogelijk gebundeld in één voorstel. Een voordeel van bundeling is dat de werkstroom beter te plannen wordt. Immers, van beleid tot projecten tot de omgevingsplanjuristen moet alles veel beter gepland worden om op tijd mee te gaan in de procedure. Ook voor de capaciteitsraming en -planning levert dit naar verwachting winst op. Voor u heeft een bundeling als voordeel dat u niet elke raadsvergadering met omgevingsplanwijzigingen geconfronteerd wordt. Gebiedsindeling De voorgestelde aanpak om de komende jaren te werken naar één omgevingsplan, ziet er als volgt uit: 16
Gebiedsindeling
Start voorbereidingsfase
Verwachte start procedure
Marsdijk Doorontwikkeling Kloosterveen Havenkwartier Woongebieden Zuid1 Woongebieden Noord2 Integratie verordeningen en beleidsregels Integratie welstandsnota en beeldkwaliteitsplannen
2022 2023/2024 2024 2024 2024 2025 2025
2023 2025/2026 2025/2026 2025 2025 2026 2026
Binnenstad + Stationsgebied + Stadsboulevard Werklocaties incl. spoor + De Boskamp Bonte Wever + Sportvoorzieningen Stadsbroek incl. Asser Bos Buitengebied + dorpen + natuurgebieden Militaire terreinen Zorgvoorzieningencluster TRZ incl. TT Circuit
2025 2025 2026
2027 2027 2027
2026 2027 2027 2027
2028 2028 2028 2028
Ad 1. Woongebieden Zuid bestaan globaal uit: de woonwijken Assen-Oost, Het Palet, Houtlaan, Baggelhuizen, Diepstroeten, Assen Oud-Zuid. Ad 2. Woongebieden Noord bestaan globaal uit: bestaande deel Kloosterveen, Pittelo, Peelo, Noorderpark, De Lariks en de Dichtershof.
N.B. Bovenstaande globale gebiedsindeling en planning betreft de gebiedsgewijze opbouw van het omgevingsplan Assen. Eventuele concrete gemeentelijke projecten/plannen en concrete bouwplannen van ontwikkelende partijen en burgers zijn hierin niet meegenomen. Dit betreft een voorlopige planning die door omstandigheden kan wijzigen. Wanneer er de behoefte is om de planning te wijzigen, bijvoorbeeld omdat een actuele gebiedsontwikkeling vraagt om voorrang, dan gaan we in gesprek over het aanpassen van de planning. Wijziging van deze planning wordt altijd met de betreffende portefeuillehouder afgestemd, omdat dit consequenties heeft voor de planning van de overige gebieden en de opbouw van het omgevingsplan als totaal. Onderstaande afbeelding geeft de gebiedsindeling op kaart weer.
17
18
3.3 Ontwerpkeuzes In dit hoofdstuk wordt een aantal algemene ontwerpkeuzes beschreven die de komende jaren als uitgangspunt gelden voor het opstellen van het omgevingsplan Assen.
3.3.1 Algemene ontwerpkeuzes Structuur omgevingsplan (casco) Met behulp van een extern adviesbureau hebben we een ‘casco’ voor het omgevingsplan Assen opgesteld. Het casco is de inhoudsopgave voor de juridische regels van het omgevingsplan. We hebben gekozen voor een activiteitgerichte benadering van het casco. Dit sluit ook het meest aan bij de Omgevingswet waarin regels staan over verschillende activiteiten. In de Omgevingswet staat namelijk de activiteit centraal. In de Omgevingswet is het begrip activiteit niet gedefinieerd. Wat er onder moet worden verstaan moet blijken uit de context waarin het begrip in de wet wordt gebruikt. Het gaat echter vaak om feitelijke handelingen. Belangrijke en veel voorkomende activiteiten zijn onder andere: • Milieubelastende activiteiten; • Bouwactiviteiten; • Gebruiksactiviteiten; • Omgevingsplanactiviteiten; • Natura 2000 activiteiten. Het voordeel van een activiteitgericht omgevingsplan is dus eenduidigheid met de Omgevingswet. Het is overzichtelijker voor zowel de externe gebruikers als de interne gebruikers (zoals opstellers omgevingsplan, vergunningverleners, ontwikkelaars, inwoners e.d.). Bijkomend voordeel is dat het wijzigen achteraf makkelijk is. Je hoeft namelijk maar in één regel iets aan te passen. Bijvoorbeeld: een bouwactiviteit in Marsdijk is hetzelfde als in Kloosterveen.
Overigens kunnen we met een activiteitgerichte benadering nog steeds in bepaalde gebieden voor een andere regeling kiezen. Zo kunnen bijvoorbeeld in de binnenstad andere regels voor bouwen op het achtererf gelden dan in een ‘rustige’ woonwijk als Pittelo of Peelo. Het casco is als bijlage 2 toegevoegd aan deze Nota van Uitgangspunten. Bij het opbouwen van het omgevingsplan de komende periode kan het casco op onderdelen nog wijzigen dan wel aangevuld worden. Taalgebruik Eén van de belangrijke doelen van de Omgevingswet is dat het ‘Omgevingsloket’ begrijpelijk is voor iedereen. Gestreefd wordt naar een inclusieve (digitale) dienstverlening. Ook voor mensen die moeite hebben met lezen en schrijven. Dit sluit aan bij de ambitie van Assen om een inclusieve gemeente te zijn. Voor het omgevingsplan betekent dit dat we de teksten zoveel mogelijk schrijven in eenvoudig Nederlands (taalniveau B1). Uiteraard geldt daarbij het uitgangspunt dat de regels juridisch moeten kloppen. Daarom is het de bedoeling dat zoveel mogelijk juridische regels vertaald worden naar zgn. toepasbare regels. Toepasbare regels worden gebruikt voor het maken van vragenbomen die door gemeenten in het Omgevingsloket worden gezet. Via het volgen van vragenbomen kunnen burgers, bedrijven en instanties zien of een bepaalde activiteit toegestaan is, en zo ja, of er een vergunning 19
nodig is om de activiteit te mogen starten. Bij het maken van de juridische regels is het uitgangspunt deze zo begrijpelijk mogelijk op te stellen, zodat ze gemakkelijk in vragenbomen kunnen worden gezet. Een voorbeeld: een indieningsvereiste bij een vergunningaanvraag kan gekoppeld worden via een toepasbare regel. Harmonisering begrippen In OPD-verband is er een ‘Algemeen Drents Begrippenkader’ gemaakt. Het Omgevingsplatform Drenthe is een samenwerkingsverband van de Drentse gemeenten, waterschappen, provincies, RUD, RWS, GGD en de Veiligheidsregio Drenthe. Het doel van het OPD is om samen te werken rond de invoering van de Omgevingswet. Het Algemeen Drents Begrippenkader bevat alle ruimtelijke begrippen die relevant kunnen zijn voor het omgevingsplan. Met het kader wordt beoogd dat binnen de provincie Drenthe eenduidige begrippen worden gebruikt in omgevingsplannen. Dit vergroot het inzicht en de leesbaarheid en verbetert de onderlinge communicatie. Ook voor ketenpartners als de RUD Drenthe en de Veiligheidsregio Drenthe is het erg prettig als de gemeenten dezelfde begrippen hanteren, omdat zij immers alle gemeenten adviseren. Daarom gebruiken we het Algemeen Drents Begrippenkader als basis voor de begrippen in het omgevingsplan. Beleidsneutraal omzetten naar omgevingsplan Het opstellen van een omgevingsplan is nieuw, voor u als raad, maar ook voor de organisatie.
Het omgevingsplan is ook heel anders dan een huidig bestemmingsplan. Samen gaan we de komende jaren dit ervaren. Daarbij willen we ons bij het eerste omgevingsplan met name focussen op ervaring opdoen met de nieuwe systematiek en de nieuwe eisen. Daarom stellen we voor om het omgevingsplan voor uitontwikkelde gebieden ‘beleidsneutraal’ op te stellen. Hieronder verstaan wij: • De huidige regels in bestemmingsplannen zoveel mogelijk beleidsneutraal overzetten naar omgevingsplanregels. Dit biedt ook rechtszekerheid voor onze inwoners. • Alleen door uw raad vastgestelde nieuwe ambities worden vertaald naar concrete regels in het omgevingsplan. Wanneer de omgevingsvisie voor een bepaald thema een concreet kader biedt, dan nemen we uiteraard hiervoor wel regels op in het omgevingsplan. Uitzondering hierop is wanneer concrete kaders in strijd zijn met hogere regelgeving. Wanneer nieuw vastgesteld beleid vertaald moet worden naar regels in het omgevingsplan, dan kan dit via een thematische wijziging (zoals eerder benoemd doen we dit o.a. voor de welstandsnota). Deze wijziging kan dan gelden voor het gehele omgevingsplan. Hierbij geldt wel als voorwaarde dat het beleid concreet genoeg moet zijn om naar juridische regels te kunnen vertalen. Keuze bruidsschat In paragraaf 2.3 is kort toegelicht wat de bruidsschat inhoudt.
Voor het einde van 2029 moet de gemeente bepalen of de regels worden overgenomen, aangepast of moet worden geschrapt. Toepassing bruidsschat in Drenthe Gelet op de omvang van het aantal bruidsschatregels is dit een klus die een behoorlijk beslag legt op de beschikbare inzet van ambtenaren. Bovendien is in lang niet alle gevallen alle noodzakelijke kennis intern aanwezig om de meerwaarde van een regel te kunnen beoordelen. Het gaat onder meer om heel veel milieuregels, waarvoor met name de RUD Drenthe de kennis in huis heeft. Daarom is in 2021 een inventarisatie van de bruidsschatregels in OPD-verband (Omgevingsplatform Drenthe) opgestart. 20
Om de inventarisatie zo uniform mogelijk te laten verlopen, is deze uitgevoerd aan de hand van een format. Hierin kon per regel worden aangegeven wat de wenselijke optie is: handhaven, schrappen of wijzigen. Bij de eerste wijziging van het omgevingsplan komen we terug met een concreet voorstel voor wijzigingen in de bruidsschat-regels. Open of gesloten normen In het omgevingsplan kunnen functies toegedeeld worden met open of gesloten normen. Een gesloten norm geeft direct duidelijkheid wat met een regel in het omgevingsplan wordt bedoeld. Bijvoorbeeld: een nieuw bijgebouw mag maximaal 5 meter hoog worden. Maar een omgevingsplan kan ook open, meer kwalitatieve normen bevatten. Bijvoorbeeld: een nieuw bijgebouw moet passen binnen de stedenbouwkundige structuur van de straat. Beide vormen van normen stellen hebben voor- en nadelen, die hieronder kort beschreven worden. Soort normen Open norm
Voordelen - Biedt meer flexibiliteit en nodigt de initiatiefnemer uit om met eigen ideeën en oplossingen te komen.
-
Biedt meer beoordelingsvrijheid op basis van de omstandigheden van het concrete geval.
Nadelen - Biedt minder duidelijkheid dan gesloten normen. De gemeente moet nog een afweging maken. Daarom vergt dit een vergunningplicht (beoordelingsregels) of het opstellen van beleidsregels. De open norm ‘er zijn voldoende parkeerplaatsen beschikbaar’ kan bijvoorbeeld uitgewerkt worden in een losse nota parkeernormen. - Het beoordelen van initiatieven op basis van open normen kost meer tijd. Open normen zijn voor velerlei uitleg vatbaar en bieden weinig rechtszekerheid. - Open normen laten zich moeilijk of niet vertalen in toepasbare regels (vragenbomen) en zijn daarvoor lastiger te vinden en te lezen door inwoners. Daarnaast zijn ze ook niet vindbaar in het DSO. - Open normen zijn lastiger te handhaven en juridisch risicovoller dan gesloten normen. Daardoor kunnen ze tot meer beroepsprocedures leiden. Bij een verzoek om handhaving moet de gemeente gemotiveerd een besluit nemen. 21
Gesloten norm
-
-
-
Duidelijk en eenduidig: iedereen weet wat wel en niet mogelijk is. Dit maakt toezicht en handhaving eenvoudiger. Makkelijker te vertalen in toepasbare regels (vragenbomen) dan open normen. Er kan veel rechtstreeks en zonder (tijdrovende) toetsing.
-
-
Biedt geen flexibiliteit. Afwijking moet met een aparte vergunning en dus met een aparte procedure. Nodigt minder uit om met innovatieve ideeën en oplossingen te komen.
De huidige bestemmingsplannen kennen vooral gesloten normen. De Omgevingswet nodigt ons echter uit om meer met open normen te gaan werken in een omgevingsplan. Gezien de hierboven genoemde voor- en nadelen en recente uitspraken van de Raad van State over de toepassing van open normen is het verstandig om, zeker kort na de inwerkingtreding van de Omgevingswet, terughoudend en weloverwogen om te gaan met open normen en zeker nog niet terug te vallen op algemene zorgplichtbepalingen. Het meer dan nu toepassen van open normen kan organisatorische gevolgen hebben, bijvoorbeeld op het gebied van toezicht en handhaving (bijv. qua capaciteit), maar kan ook eerder tot conflicten tussen inwoners onderling en met de gemeente leiden. Dit laatste omdat niet duidelijk is wat nu wel of niet mag. Algemeen geformuleerde regels kunnen vaker anders geïnterpreteerd worden. Open normen worden verder ingeperkt door jurisprudentie. Meer informatie hierover vindt u in bijlage 3. We stellen voor om zoveel mogelijk te werken met gesloten normen. Zeker in gebieden waar vrijwel geen ontwikkelingen plaatsvinden, zoals in uitontwikkelde woonwijken. Bij onze afdeling vergunningverlening en handhaving komen zelden verzoeken binnen om meer regels los te laten. Vaak blijkt dat de aanvrager zelf wel meer ruimte zou willen, maar de buren daar dan vaak problemen mee hebben.
In een aantal gevallen zien we wel ruimte om met open normen te werken. Dit kwam ook naar voren tijdens de werksessie met u op 1 december 2022: • in ontwikkelgebieden, zoals Stadskwartier en/of binnenstad, onderzoeken we of en welke open normen mogelijk zijn; • ook bepaalde thema’s kunnen goed geregeld worden via een open norm, zoals het eerder aangehaalde voorbeeld van parkeernormen. In een parkeernormennota kan per woning en per type functie een minimum en maximum parkeernorm geregeld worden. Bij de concrete aanvraag wordt vervolgens maatwerk toegepast. Bij gebieden waar we open normen toepassen hebben we aandacht voor de gewenste ruimtelijke kwaliteit voor een specifieke locatie en de daarbij behorende zorgvuldige ruimtelijke inpassing in de omgeving. Want hoe globaler de open norm is beschreven, hoe groter de kans dat er iets kan komen dat niet helemaal aan de gewenste ruimtelijke kwaliteit voldoet. Sturing is lastiger met een open norm. Een ander aandachtspunt bij toepassing van open normen is op welke plek de open normen en bijbehorende beleidsregels visueel (digitaal) zichtbaar worden gemaakt. Open normen worden namelijk niet zichtbaar in het DSO. Het DSO ondersteunt dit niet. Dit betekent dat we als gemeente hier zelf iets voor moeten regelen. Dit kan bijvoorbeeld op de eigen gemeentelijke website.
22
Los van de discussie rond open en gesloten normen, bekijken we of huidige bestemmingsplanregels nog nodig zijn. Bijvoorbeeld: willen we nog steeds kaprichtingen/nokrichtingen vastleggen? Een ander voorbeeld: bepaalde soorten van bedrijven aan huis zonder vergunning toestaan. Verplicht kostenverhaal In paragraaf 2.5 is kort de verplichting van kostenverhaal genoemd. Bij uitontwikkelde gebieden, zoals het plangebied Marsdijk, waar geen concrete ontwikkelingen mogelijk worden gemaakt in het omgevingsplan, speelt verplicht kostenverhaal geen rol. Mocht dit in een gebied een rol spelen, dan zullen wij daarover separaat bij u terugkomen. Toepassing delegatiebevoegdheid Zoals in paragraaf 2.6 aangegeven is, kunt u als raad de bevoegdheid tot het vaststellen van delen van het omgevingsplan delegeren aan het college van b&w. Voor een aantal administratieve zaken heeft u al een delegatiebesluit genomen. Het delegatiebesluit is geen statisch document. Waar nodig kunt u dit besluit aanvullen of wijzigen. Dit kan bijvoorbeeld op projectniveau. Per gebied bekijken we daarom of het van toegevoegde waarde is om bepaalde bevoegdheden te delegeren. Een voorbeeld: met de delegatiebevoegdheid heeft u als gemeenteraad een veel grotere mogelijkheid om globaal een visie voor een bepaald gebied vast stellen, bijvoorbeeld het Stadskwartier.
Vervolgens kunt u het college met het delegatiebesluit de mogelijkheid bieden om gedetailleerde uitwerking op maat mogelijk te maken. Uiteraard binnen door u gestelde kaders. Mocht deze vorm van delegatie wenselijk zijn in de toekomst, dan zullen wij via een separaat voorstel hiervoor bij u terugkomen. Voor meer informatie over de juridische begrenzing van dit instrument, verwijzen wij u naar bijlage 3. Type regeling Hoe we de regels in het omgevingsplan gaan opstellen is op dit moment nog niet concreet aan te geven. Bij de concrete uitwerking hanteren we de volgende uitgangspunten: Bij het opstellen van regels denken en werken we vanuit het gebied en hebben we ook voor de aard en functie van het gebied of thema De Omgevingswet vraagt van ons om te zorgen voor een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Bij de functietoedeling maken we de regels steeds voor een gebied of thema. Daarbij houden we rekening met de ambities vanuit de Omgevingsvisie. Per gebied of thema bepalen we de gewenste balans tussen beschermen en benutten. Afhankelijk van het gebied (uitontwikkeld of in ontwikkeling) kiezen we voor regels die meer beschermend zijn of voor regels die meer vrij laten en uitnodigen. De regels voor bijvoorbeeld het buitengebied zullen anders van aard zijn dan de regels voor een rustige woonwijk of voor de binnenstad.
We behouden regels die passend zijn en actualiseren regels waar gewenst Het is niet de bedoeling om onze huidige bestemmingsplanregels volledig overboord te gooien. Vanuit rechtszekerheid voor onze inwoners is dit zeker niet gewenst. Maar we kijken wel of ze nog goed functioneren en actueel zijn. Als dat het geval is, dan behouden we ze. Daar waar regels niet goed functioneren of niet meer nodig blijken te zijn, passen we ze aan of schrappen we de regels. Het is de bedoeling om zoveel mogelijk dezelfde regels voor dezelfde type gebieden of thema’s op dezelfde wijze te regelen (bijv. dezelfde regels voor bestaande woonwijken). Dit zorgt voor uniformiteit, duidelijkheid en gelijkheid voor onze inwoners. Daarnaast leveren we, als daartoe