1a. Jaarstukken 2023
Tekst van het document
Jaarstukken 2023
Jaarstukken 2023
Van collectie naar connectie
Van collectie naar connectie
1
Jaarstukken 2023
INHOUD J A A RSTUKKEN 2023 1.
2.
3.
4.
5.
Inleiding
3
Doelstellingen
5
1.1 1.2 1.3
Collectiebeheer Publieksbereik Educatie
6 6 6
Informatiefunctie
7
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7
8 8 9 10 11 12 13
Gemeentearchief Assen Rijksarchieven Provinciaal archief E-depot Lagere overheden en erfgoedpartners Depotbeheer en acquisitie Foto- en filmarchief
Erfgoedfunctie
15
3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6
16 17 19 20 21 24
Online diensten Social media Individuele dienstverlening Educatie Publieksactiviteiten Projecten
Bestuur en beleid
Van collectie naar connectie
6.
7.
8.
25
2
Paragrafen
27
5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6
28 30 30 31 35 36
Bedrijfsvoering Onderhoud gebouw en terrein IT Weerstandsvermogen en risico Financiering Verbonden partijen
Jaarrekening
37
6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7
38 39 41 43 46 53 57
Balans per 31 december 2023 Overzicht van baten en lasten Resultatenanalyse 2023 Waarderingsgrondslagen Toelichting op de balansposten Toelichting overzicht van baten en lasten Rechtmatigheid
Overige gegevens
59
7.1 7.2 7.3
60 60 60
Voorstel tot bestemming resultaat over 2023 Verklaring algemeen bestuur Controleverklaring accountant
Bijlagen
65
Neem contact op met het Drents Archief
73
Veel voorkomende begrippen en afkortingen
74
Jaarstukken 2023
Inleiding
Van collectie naar connectie
3
Jaarstukken 2023
Het Drents Archief is een openbaar lichaam op grond van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen. De gemeenschappelijke regeling (GR) wordt gevormd door het Rijk en de gemeente Assen. De activiteiten van het Drents Archief zijn grofweg in twee hoofdtaken onder te verdelen: de informatiefunctie en de erfgoedfunctie. We geven invulling aan onze wettelijke taak door de archieven van onze GR-partners en de provincie Drenthe te beheren. Daarnaast vervullen wij een publieke taak om de schatten aan informatie die wij in onze depots bewaren voor een breed publiek toegankelijk te maken.
Het verslagjaar 2023 is het derde jaar van onze Strategische Visie 2021-2024 Van collectie naar connectie waarin we het belang van onze collectie als basis van onze organisatie benadrukken. Vanuit onze collectie maken we connectie met onze omgeving; vanuit de collectie volgt de publieksgerichte erfgoedtaak. Belangrijk onderdeel van die collectie is het rijksarchief, dat wij als rijksarchivaris in de provincie beheren en ontsluiten. Wanneer de nieuwe Archiefwet in werking treedt, vervalt de taak van rijksarchivaris in de provincie. Het beheer van het bestaande rijksarchief kan wel aan een Regionaal Historisch Centrum (RHC) als het Drents Archief worden gedelegeerd. Voorwaarde daarvoor is dat het RHC een gemeenschappelijke regeling blijft, wat in het verslagjaar mogelijk gemaakt is door de toetreding van het Waterschap Drents Overijsselse Delta
Van collectie naar connectie
tot onze GR. Daarnaast vinden nog gesprekken plaats met diverse gemeenten over toetreding tot onze GR, waardoor het Drents Archief zijn positie in de regio nog verder kan versterken. Behalve de zorg voor het Drentse erfgoed is aansluiting op onze e-depotvoorziening (voor digitale archivering) een belangrijk argument voor gemeenten om toetreding tot de GR te overwegen. Het Drents Archief profileert zich de afgelopen jaren steeds duidelijker als archiefexpert, ook voor born digital archieven. Daarnaast worden in de nieuwe Archiefwet de eisen die aan overheden worden gesteld strenger. Denk bijvoorbeeld aan de verplichte aanstelling van een archivaris. Deze eisen vormen ook aanleiding voor overheden om een nauwere samenwerking met het Drents Archief aan te gaan. Onze basis, de collectie, is in het verslagjaar weer verder
4
uitgebreid. Er zijn interessante acquisities gedaan, zowel in documenten als in (audio)visueel materiaal. Bijzonder ook was de formele schenking van het archief van de Maatschappij van Weldadigheid. De schenking biedt ons nog meer mogelijkheden om dit bijzondere archief te ontsluiten voor het publiek. Via diverse communicatiekanalen bereiken we een steeds groter publiek. Dat is immers een van de belangrijkste doelstellingen: met de prachtige archieven die wij beheren in onze depots verbinding maken met het publiek en de maatschappij van nu. Van collectie naar connectie! Corinne Rodenburg Directeur
Jaarstukken 2023
1. Doelstellingen
Van collectie naar connectie
5
Jaarstukken 2023
De kerndoelen die in onze strategische visie Van collectie naar connectie zijn vermeld, vormden in het afgelopen jaar de leidraad voor al onze activiteiten.
1.1 Collectiebeheer We breiden onze collectie voortdurend uit met waardevol Drents erfgoed om het Verhaal van Drenthe in lengte van dagen te kunnen blijven vertellen. Om die uitbreiding beheersbaar te houden, hebben we in het verslagjaar een acquisitieprofiel opgesteld onder de noemer Drenthe vatten in de tijd. Hierin hebben we vastgesteld welke ‘witte vlekken’ we in onze collectie hebben en welke bronnen we daarom bij voorkeur acquireren om het Verhaal van Drenthe compleet te maken. Daarnaast hebben we onszelf termijnen opgelegd waarbinnen een geacquireerd archief ontsloten zou moeten zijn voor het publiek.
Het verslagjaar waren er een viertal organisaties (gemeenten en provincie) die deelnamen aan de pilots voor ons e-depot. Dit jaar werd nog ten volle benut om ervaring op te doen met als doel te komen tot volledige dienstverlening en duurzame toegankelijkheid van digitale archieven. Niet alleen van Drentse overheden en organisaties maar uiteindelijk ook om particuliere instellingen te kunnen ontzorgen. Hoewel nog niet alle pilots in 2023 volledig werden afgerond zijn voldoende kennis en vaardigheden opgedaan, zodat in 2024 een livegang kan plaatsvinden.
1.2 Publieksbereik Op basis van de Archiefwet en onze fysieke en digitale collectie faciliteren we de rechtzoekende burger en (wetenschappelijke) onderzoekers in het beantwoorden van hun vragen. Het aantal personen dat dit jaar onze online databases raadpleegde is iets gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. Ook het bereik op social media nam toe. De weekfilm over een boerin uit Kolderveen behaalde een hoogste bereik ooit, 138.000 mensen zagen (een deel van) de film.
In het verslagjaar werden 37 publieksactiviteiten georganiseerd. Naast jaarlijks terugkerende evenementen zoals de Dag van de Drentse Familiegeschiedenis, Open Joodse Huizen|Huizen van Verzet en de Maand van de Geschiedenis, participeerden we ook in het Drentse Van Goghjaar. Met een speciale foto- en webexpositie lieten wij het Drenthe van eind negentiende eeuw zien, de periode waarin Van Gogh enkele maanden in Drenthe verbleef.
1.3 Educatie Educatie is een van de speerpunten in de huidige beleidsperiode. Om onze lesprogramma’s aan te laten sluiten bij de actuele kerndoelen in het onderwijs, hebben wij ons programma-aanbod herzien. Voor het schooljaar 2023-2024 bieden wij het primair onderwijs acht educatieprogramma's aan. Daarnaast bieden wij scholen de mogelijkheid om te kiezen voor een educatieprogramma op maat. In 2023 zijn wij begonnen met de doorontwikkeling van het educatieprogramma Maak het en kraak het!, een interactieve route waarbij leerlingen in hun eigen woonomgeving kennisnemen
Van collectie naar connectie
van het leven in de middeleeuwen en het klooster. Verder zijn wij gestart met het ontwerpen van een educatieprogramma over de Molukse identiteit en het bedenken van een plan voor het vernieuwen van de educatiekelder, waarin veel van onze educatieprogramma's worden uitgevoerd.
6
Jaarstukken 2023
2. Informatiefunctie
Van collectie naar connectie
7
Jaarstukken 2023
Door het zorgvuldig bewaren en beschikbaar stellen van overheidsinformatie en andere belangrijke informatiebronnen geven wij invulling aan de wettelijke taak en onze informatiefunctie om de archieven van onze partners te beheren. Binnen onze informatiefunctie vallen de volgende onderdelen.
2.1 Gemeentearchief Assen Overgebrachte archieven van de gemeente Assen worden door het Drents Archief beheerd. In 2023 is ruimte gemaakt in de depots van het Drents Archief, zodat de op
Voor het in 2023 beschikbaar stellen van 2624 Asser archiefstukken aan burgers, bedrijven en gemeenteambtenaren, beschikt het Drents Archief over een goed
termijn over te brengen archieven ook in beheer kunnen worden genomen. De depots voldoen aan de klimaateisen die gelden voor de bewaring van analoge (papieren) archieven. De temperatuur en relatieve luchtvochtigheid worden constant gemonitord. Qua klimaatbeheersing werken we mee aan een pilot van het Nationaal Archief om op een duurzamere manier invulling te geven aan de klimaatbeheersing. In 2024 verwachten we de eerste onderzoeksresultaten.
uitgeruste Studiezaal. In de regel zijn tijdens openingstijden twee medewerkers aanwezig voor hulp en toezicht. De overgebrachte bouwdossiers van de gemeente Assen worden op dit moment nabewerkt. De materiële staat van deze dossiers liet te wensen over, evenals de toegankelijkheid. In 2023 hebben we een aantal collecties geacquireerd, waarmee we het verhaal van Assen door de eeuwen heen goed kunnen blijven vertellen.
2.2 Rijksarchieven Op dinsdag 21 november 2023 vond de formele overdracht plaats van het archief van de Maatschappij van Weldadigheid uit de jaren 1859 – 1972. Dit archief is al sinds 1985 in beheer van het Drents Archief, nu is het formeel aan ons geschonken en aan de rijkscollectie toegevoegd. Dit biedt meer kansen tot grootschalige digitalisering vanuit het Rijk waardoor we toegankelijkheid en het bereik van de collectie duurzaam kunnen vergroten. Na digitalisering wordt het archief beter doorzoekbaar en kan er bijvoorbeeld in de nabije toekomst met behulp van handschriftherkenning diagonaal door de archieven worden gezocht. Dit stimuleert niet alleen familieonderzoek maar biedt ook de wetenschap meer mogelijkheden. Daarnaast is de beschrijving van het laatste archiefblok van deze collectie afgerond.
voldoet aan de Wet Gemeenschappelijke Regelingen en die uitgaat van een uitgetreden Rijk. Na een zorgvuldig voortraject door de voorbereidingscommissie is een Bestuursconvenant opgesteld tussen OCW en de RHC’s waarin de uitgangspunten en afspraken rondom de uittreding zijn vastgelegd. Dit document, dat begin 2024 zal worden ondertekend door de Staatssecretaris van OCW en de bestuursvoorzitters, biedt extra zekerheid voor partijen die overwegen toe te treden tot de GR van een RHC.
Gedurende het verslagjaar is opnieuw overleg gevoerd tussen RHC’s en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) over de aankomende uittreding van het Rijk uit de gemeenschappelijke regelingen van de RHC’s. Met de gezamenlijke RHC’s is gewerkt aan een nieuwe modelregeling voor de gemeenschappelijke regelingen die
Van collectie naar connectie
8
Jaarstukken 2023
2.3 Provinciaal archief Aan het beheer van overgebrachte archiefbescheiden van de provincie Drenthe werd in 2023 uitvoering gegeven door het Drents Archief, onder verantwoordelijkheid van de provinciaal archivaris. Het beheer vindt plaats op basis van een dienstverleningsovereenkomst (DVO) waarin de onderlinge relaties nader zijn uitgewerkt. In de DVO zijn prestatie-indicatoren vastgesteld. Het aantal
In 2023 zijn de controles op de materiële staat van de beheerde archieven voortgezet. De depots zijn in het verslagjaar viermaal opgeruimd en schoongemaakt. Iedere maand is via het collectiebehoudsplan een bestandsopname uitgevoerd. Daarnaast werden ook alle aangevraagde archiefbescheiden gecontroleerd voor en na gebruik op
archiefbestanden dat het Drents Archief voor de provincie Drenthe beheert, is in 2023 niet gewijzigd. Het betreft 33 verschillende archiefbestanden met in totaal 32.985 inventarisnummers.
de Studiezaal. Het opnieuw verpakken van provinciale archiefbestanden die niet aan de eisen voldoen, is niet geheel volgens plan voortgezet door tijdelijke tekorten in de personeelsbezetting. In 2024 willen we de opgelopen achterstand volledig inhalen.
Het Drents Audiovisueel Archief (DAVA) werd in het verslagjaar verder uitgebreid. Alle afbeeldingen zijn te raadplegen in de Digilounge van het Drents Archief. Het Drents
In het afgelopen jaar heeft het Drents Archief ruimte gecreëerd in de depots. Voor de korte termijn biedt dit enige mogelijkheden voor het overbrengen van archieven. Voor de lange termijn blijven we in gezamenlijkheid met de provincie Drenthe op zoek naar
Archief heeft ervoor gekozen maximaal in te steken op online toegankelijke afbeeldingen. Dit heeft een ingecalculeerd risico met betrekking tot het auteursrecht. Alle auteursrechtenvrije afbeeldingen zijn in ieder geval vrij toegankelijk via onze
mogelijkheden voor uitbreiding c.q. betere inzet van de depotcapaciteit in Drenthe.
website.
Van collectie naar connectie
9
Jaarstukken 2023
2.4 E-depot Het jaar 2023 markeerde het laatste volledige jaar van het e-depotproject. Tijdens de pilots in dit project werd onderzocht hoe het Drents Archief duurzame toegang tot digitale archieven van Drentse overheidsorganisaties kan faciliteren. Dit jaar zijn er
In de pilot met de gemeente Emmen onderzochten we of informatie, die in een Document Management Systeem (DMS) ligt opgeslagen, opgenomen kan worden in het e-depot. Hierbij keken we of het voldoet aan de eisen voor overbrenging en ook of
pilots uitgevoerd met de deelnemende gemeenten en de provincie Drenthe en zijn
vervroegde overbrenging mogelijk is. Daarna zijn twee parallel aan elkaar lopende
voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd op het gebied van beleid en processen. Ook is de productieomgeving ingericht, deze staat sinds eind 2023 live en is toegankelijk
pilots opgestart. Bij de eerste bekijken we hoe 'lang te bewaren' informatie, die in vakapplicaties ligt opgeslagen, naar het e-depot kan worden overgebracht. De vraag is
voor publiek. Gemeenten en andere decentrale overheden zijn via nieuwsbrieven en
of hiervoor een interne archiveringstool als tussenstation van pas kan komen. Verder
informatiesessies op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen tijdens het project.
kijken we naar hoe ‘lang te bewaren' informatie van een zaaksysteem, conform MDTO naar het e-depot kan worden overgebracht.
Zo rondden we met de provincie Drenthe een pilot af waarin we bestudeerden hoe geoinformatie duurzaam toegankelijk opgenomen kan worden in een e-depot. We keken
De pilot over het uitplaatsen van archieven, die we samen met de gemeente Borger-
welke bestandsformaten daarvoor het meest geschikt zijn en ook hoe kaarten aan publiek getoond kunnen worden na opname. In deze pilot is nauw samengewerkt met
Odoorn uitvoeren, is eveneens afgerond. Centraal stonden de processen die zich voor
Geonovum, het expertisecentrum op gebied van geo-informatie in Nederland. Na
het uitplaatsen lenen, hoe de vernietigingsprocedure verloopt en hoe het vernietigen vanuit het e-depot werkt. In de nog lopende laatste pilot met Borger-Odoorn staat het
afronding van deze pilot voerden wij nog twee pilots uit: we keken in hoeverre het edepot voldoet aan de eisen van de provincie om de in het e-depot opgenomen
digitaliseren van bouwdossiers centraal.
informatie beschikbaar te stellen. In de laatste pilot werd geïnventariseerd in hoeverre
Begin 2023 is het voorkeursformatenbeleid opgesteld en gepubliceerd op onze website.
het bij de provincie in gebruik zijnde documentmanagementsysteem DocBase voldoet aan de aansluitvoorwaarden (MDTO) van het Drents Archief.
In dit beleid is opgenomen welke bestandsformaten volgens het Drents Archief de voorkeur verdienen voor duurzame toegankelijkheid. In grote lijnen volgen we hierbij de handreiking van het Nationaal Archief. Omdat hierin nog geen voorkeuren werden
Met de gemeente Meppel ontwikkelden we een methode om de informatiehuishouding
aangegeven over bijvoorbeeld geo-informatie, hebben we de handreiking aangevuld met inzichten uit onze pilots.
in kaart te brengen. Deze informatieplattegrond geeft aan waar welke 'lang te bewaren' informatie zich bevindt. Vervolgens is een pilot gestart waarin de processen die een rol spelen bij opname in het e-depot in kaart worden gebracht.
Van collectie naar connectie
10
Jaarstukken 2023
2.5 Lagere overheden en erfgoedpartners Het Drents Archief heeft in opdracht van de Vereniging van Drentse Gemeenten (VDG)
Diverse Drentse colleges van burgemeesters en wethouders hebben gebruikt gemaakt
het VDG-archief geïnventariseerd. De archiefbescheiden zijn daarnaast verpakt volgens
van onze uitnodiging om een bezoek te brengen aan het Drents Archief. Na een
de richtlijnen om ze te beschermen tegen stof, licht en invloeden van buitenaf.
collegevergadering in onze Laarwoudzaal kreeg het college een rondleiding op maat door het gebouw en depot.
Naar aanleiding van het project Vastgoedboeken van de Duitse bezetter van Pointer (KRO-NCRV) leverden we twee onderzoeksrapporten op naar Joodse eigendommen.
Daarnaast heeft de archivaris het afgelopen jaar werkzaamheden verricht voor de GGDVRD Drenthe en het Waterschap Drents Overijsselse Delta.
Eén in opdracht van de gemeente Assen en de andere in opdracht van de gemeente Aa en Hunze. Met name het eerste rapport leverde veel media-aandacht op.
Van collectie naar connectie
11
Jaarstukken 2023
2.6 Depotbeheer en acquisitie Naast het eerder genoemde opgestelde acquisitieprofiel, hebben we het standpunt ingenomen dat we archieven bij voorkeur als schenking willen ontvangen. Als er
Bijzondere acquisities
aanvullingen komen op de archieven die we al in bewaring hebben, gaan we in gesprek om te bekijken of de archieven alsnog geschonken kunnen worden. Dit zorgt voor meer duidelijkheid over het eigenaarschap en maakt ons niet afhankelijk van eventuele
Een klein maar opmerkelijk document dat aan ons is geschonken, is een dagboek afkomstig uit de
rechtsopvolgers. Bovendien biedt het meer mogelijkheden op het gebied van digitalisering.
Nederlandsche garde d'honneur, de vrijwillige eredienst van het Franse keizerrijk. Het is geschreven door de Drentse soldaat Albertus Dassen (1791-1827),
In oktober 2023 is het tweede deel van het burgerlijke standarchief verhuisd naar het
die in dienst was van de Fransen. Hoewel het bestaan
Nationaal Archief, locatie Emmen. Het gaat dan om huwelijkse bijlagen uit de periode 1811-1942. Voor wat betreft digitalisering van rijksarchieven zijn in november delen
van dit dagboek bekend was, was het altijd buiten beeld gebleven, tot dit jaar.
van het archief van de Arrondissementsrechtbank te Assen overgebracht naar Heerlen om te worden gescand. Voorafgaand aan deze overbrenging hebben twee collega’s van
In oktober werd bij de balie van het Drents Archief een
het Nationaal Archief in Den Haag het archief geschouwd. In het najaar van 2023 is er
sigarenkistje afgegeven. In het kistje bleken charters
een start gemaakt met het uitbesteden van de depotreiniging waarbij voor de
met zegels te zitten van ruim vierhonderd jaar oud.
jaarwisseling offertes zijn opgevraagd bij diverse schoonmaakbedrijven die gespecialiseerd zijn in werken volgens een schoonmaakprotocol.
Het oudste document is gedateerd op 1607. Een bijzondere toevoeging aan onze collectie.
Tot slot hebben medewerkers die in hun dagelijks werk te maken krijgen met het behoud en beheer van fysiek archief in het afgelopen jaar een aantal cursussen gevolgd die werden aangeboden door het Nationaal Archief. Onderwerpen waren Beestjes en schimmels: waar moet je op letten bij acquisitie en behoud?, Richtlijnen
voor het verpakken en bergen in een archiefdepot en Hanteren van originelen.
Van collectie naar connectie
12
Jaarstukken 2023
2.7 Foto- en filmarchief De beeldbank met foto's groeide in 2023 met ruim 24.000 foto’s naar een totale omvang van 228.043 foto’s eind 2023. Een groot deel van die groei is afkomstig uit de
Schoonebeek (uit onze collectie) tentoongesteld naast nieuwe foto’s, gemaakt door de Asser fotograaf Harry Cock. De eeuwoude collectie Schröer vormde voor Cock de
collectie van de gemeente Assen, de Maatschappij van Weldadigheid,
inspiratiebron voor de serie Onherstelbaar vernieuwd.
amateurfotograaf E.J. Boneschanscher (Dwingeloo), amateurfotograaf J.A. Ter Haar (Ruinerwold) en meerdere collecties over het Drentse bataljon in Nederlands-Indië
Ook hebben we in 2023 onze medewerking verleend aan het project Veenhuizen –
tijdens de politionele acties. In 2024 worden de foto's van E.J. Boneschanscher
verhalend landschap (Design Deal 4), waarbij studenten van de Design Academy Eindhoven gebruik maakten van fotomateriaal en andere archieven uit onze collecties. De eindpresentatie volgt begin 2024.
werkelijks in een social media rubriek getoond. Begin 2023 hebben we het besluit genomen om weer zo veel mogelijk foto’s online zichtbaar te maken, ook al is de rechtensituatie niet altijd bekend. Daardoor kwamen een kleine 120.000 foto’s opnieuw voor het publiek beschikbaar. Voor de partners in de beeldbank (historische verenigingen, gemeenten en musea) is over dit onderwerp een
Bijzondere foto-acquisities
informatiebijeenkomst georganiseerd. Naar aanleiding daarvan hebben meerdere
Een grote collectie Drentse luchtfoto’s (negatieven)
partners besloten hun collectie ook weer online te tonen; naar verwachting zullen in
van het bedrijf Delta Phot (1977-2000)
2024 andere organisaties dit voorbeeld volgen. Het Verhaal van Drenthe is daarmee in
Foto’s van de familie Ter Haar uit Ruinerwold (1860-
2023 ook in foto’s weer completer geworden.
1994), waarbij een bijzondere collectie glasnegatieven uit het begin van de 20e eeuw, gemaakt door de
Dit jaar hebben we met onze foto’s ook een substantiële bijdrage kunnen leveren aan
welgestelde boer Jan Albert ter Haar Foto’s van de familie Kymmell uit Roden (1860-1920),
diverse tentoonstellingen, publicaties en activiteiten rond Vincent van Gogh. Marketing Drenthe heeft samen met een groot aantal andere partners onze foto’s gebruikt voor
waaronder veel bijzonder oude portretten van
wandel- en fietsroutes en voor informatiepanelen in de provincie. Het Drents Museum
vooraanstaande Drenten uit de 19e eeuw
heeft onze foto’s gebruikt voor de tentoonstelling over Van Gogh in Drenthe. Voor de bijbehorende publicatie Op reis met Vincent – Van Gogh in Drenthe heeft onze
Een album met foto’s over het Drentse bataljon in tijdens de ‘politionele acties’ in Nederlands Indië (1946-1970)
conservator een wetenschappelijke bijdrage in tekst en beeldmateriaal geleverd. Foto’s uit onze collectie vormden ook de basis in een tentoonstelling over Van Gogh bij ons in
Een collectie dia’s die een mooi beeld geven over het
het pand en onze conservator schreef er een artikel over in de Nieuwe Drentse
dagelijkse leven in en rondom Klazienaveen en
Volksalmanak.
omstreken van de familie Moes (1969-1983) Een fotoalbum over de opvang van kinderen uit
Begin 2023 vond een tentoonstelling plaats binnen het project De Mix. De Mix brengt
Rotterdam in Drenthe tijdens de Tweede Wereldoorlog
twee fotografen, een historische en een hedendaagse, samen in een spannende, prikkelende en soms vertederende combinatie. Bij het treinstation Assen en in de schuur van Huize Overcingel werden de glasnegatieven van meester Schröer uit
Van collectie naar connectie
13
Jaarstukken 2023
Filmarchief
schetst, de collectie is nu volledig ontsloten. Ook is een groot deel van de collectie
Terwijl de collectie gestaag doorgroeit, is in 2023 een groot deel van de
audiotapes over Drentse dialecten gedigitaliseerd (collectie Kocks). Qua totale collectieomvang naderen we de achtduizend items.
ongeïnventariseerde collectie inmiddels gedigitaliseerd en ingevoerd in ons collectiebeheerssysteem. Het gaat onder andere om meer dan vijfhonderd items uit een
Wekelijks kwamen bij de audiovisuele afdeling diverse klantvragen binnen. Zo zijn er
collectie videofilms van Jozef Abee uit Assen. De video’s van het ter ziele gegane
filmbeelden geleverd aan het Drents Museum die te zien waren in de tentoonstelling
productiebedrijf stonden al geruime tijd in ons depot maar waren door tijdgebrek nog niet behandeld. In deze collectie zitten onder andere afgemonteerde films en ruw
Menyala – De buitengewone geschiedenis van Molukkers in Drenthe. Ook is ons beeldmateriaal gebruikt in een documentaire over Ettie Hillesum en in meerdere afleveringen van Vroege Vogels (NPO).
materiaal van het Drents Museum en veel commerciële video’s voor bedrijven en instellingen in Drenthe. Maar ook ander uiteenlopend materiaal dat een mooi tijdsbeeld
Van collectie naar connectie
14
Jaarstukken 2023
3. Erfgoedfunctie
Van collectie naar connectie
15
Jaarstukken 2023
3.1 Online diensten Het aantal bezoekers op de website van het Drents Archief is in 2023 gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. In het aantal sessies is een stijging van 21% te zien. Dit is te verklaren door specifieke content voor het publiek in de vorm van een blog en het doorverwijzen naar de website vanuit socials. Globaal zien we een grotere interesse voor genealogie, wat tevens terug te zien is bij Dienstverlening. Ook via wiewaswie.nl is onze genealogische database te raadplegen, het aantal sessies bleef daar stabiel. Alledrenten.nl zette in 2022 een daling in maar laat in 2023 weer een lichte stijging zien van 5%. De meest opvallende stijging is echter die van allekolonisten.nl met maar liefst 53% meer bezoekers. We zagen hier twee opvallende piekmomenten: in augustus en november. De voorstellingenreeks van Het Pauperparadijs in de zomerperiode droeg daar mogelijk aan bij. Ook in november steeg het aantal bezoekers. Dit is te verklaren door de schenking van het archief van de Maatschappij van Weldadigheid. De website geheugenvandrenthe.nl laat een daling zien van 12%.
Van collectie naar connectie
Dit jaar namen zowel het aantal sessies, bezoekers als paginaweergaven op drentsarchief.nl fors toe. 7% van het aantal websitebezoekers kwam binnen via betaalde campagnes (Google Grants). In 2022 was dit 3%. Dit betekent dat 7% van de websitebezoekers via advertenties op onze website terecht zijn gekomen.
Aantal bezoeken/sessies Aantal bezoeken/sessies
2023
2022
alledrenten.nl
151.314
143.861
↗5%
wiewaswie.nl
253.807
252.756
↗1%
drentsarchief.nl
247.519
204.919
↗21%
allekolonisten.nl
29.693
19.406
↗53%
geheugenvandrenthe.nl 128.724
145.561
↘12%
Totaal
766.503
↗6%
811.057
16
Verschil
Akten burgerlijke stand online beschikbaar Met een team van acht enthousiaste (thuis)vrijwilligers is er flink doorgewerkt om de achterstand in het online plaatsen van openbare akten van de burgerlijke stand weg te werken. Elke akte wordt zorgvuldig gelezen en de belangrijkste metadata zoals achternaam, voornaam, en woonplaats worden nauwkeurig overgenomen. In onze genealogische zoekmachine zijn de huwelijksakten van de 34 voormalige Drentse gemeenten bijgewerkt tot en met het jaar 1947. Eind 2023 zijn we begonnen met het indiceren van geboorteakten tot en met 1922. Geboorteakten zijn na 100 jaar openbaar, huwelijksakten na 75 jaar en overlijdensakten na 50 jaar. Het uiteindelijke doel is dat op openbaarheidsdag elk jaar (de eerste dag van het nieuwe jaar) alle openbare akten van de burgerlijke stand voorzien zijn van de juiste metadata en online beschikbaar zijn.
Jaarstukken 2023
3.2 Social media Op sociale media zagen we een stijging in het bereik en het aantal volgers, dit is te zien op zowel Facebook, Instagram als LinkedIn (zie tabel). Het medium X (voorheen
Drents Archief te horen in het Radio Drenthe-programma Koffie en Keuvelen (elke woensdag om 11.40 uur). Elke keer komt een historisch onderwerp aan de orde en
Twitter) is in het aantal volgers gedaald. Dit past bij de wereldwijde daling van het aantal gebruikers en de afname van de populariteit van het medium. Ook zijn we als Drents Archief X minder gaan gebruiken.
worden samen met luisteraars herinneringen opgehaald. Zowel RTV Drenthe als het Dagblad van het Noorden wisten het Drents Archief goed te vinden, ze besteedden uitgebreid aandacht aan onderwerpen als Openbaarheidsdag en de Maand van de Drentse Familiegeschiedenis. We traden ook enkele keren op als deskundige,
In 2023 stonden er een aantal vaste wekelijkse rubrieken op onze contentkalender: (verdwenen) beroepen , #collectievissen , hunebedden uit de collectie Van Giffen en 100 jaar film in Drenthe waarbij de afgelopen tien decennia aan bod kwamen.
bijvoorbeeld voor een uitlegvideo over het ontstaan van het wapen van Drenthe. In landelijke media is het Drents Archief op diverse momenten vertegenwoordigd geweest. Vroege Vogels heeft archiefbeelden opgevraagd die te zien waren op NPO2. Er zijn opnames geweest voor Verborgen Verleden (NPO2) en meerdere opnames voor het
Collectievissen bleek onverminderd populair en ook de verhalen over de hunebedden vielen in de smaak. Beroepen konden rekenen op interessante discussies en vele volgers kregen nostalgische gevoelens bij het zien van oude filmbeelden. Dit jaar hadden we wederom een post met een bereik van meer dan 100.000. De weekfilm over
programma De Erfgenaam . In het kader van de Maand van de Geschiedenis werd onze archivaris geïnterviewd op NPO Radio 1.
de boerin uit Kolderveen in de jaren 70, uitgezonden op 19 augustus, behaalde een bereik van 138.000 personen op Facebook en een betrokkenheid (opmerkingen, deelacties, klikken) van 1.300.
De online nieuwsbrief wordt goed gelezen. Van alle abonnees opent gemiddeld 50% de nieuwsbrief. Dit ligt 8% hoger dan het landelijk gemiddelde van de B2C mailings in de cultuursector. Dit geeft aan dat de lezer een trouw publiek is. Ook merken we dat aankondigingen van publieksactiviteiten na het versturen van de nieuwsbrief meteen leiden tot een toename van het aantal aanmeldingen.
In onze film van de week maakten we een reis door de tijd: van de oudste films uit de jaren 20 tot recentere beelden uit de jaren 90. De films werden wekelijks gedeeld op de social mediakanalen van het Dagblad van het Noorden. Ook vertoonde RTV Drenthe op maandagavond een langere versie van deze film. Wekelijks zijn medewerkers van het
Van collectie naar connectie
17
Jaarstukken 2023
Bereik Facebook Facebook
Volgers LinkedIn 2023
2022
Verschil
6.998
5.985 ↗17%
Aantal Facebook berichten
415
343 ↗21%
Bericht met hoogste bereik
De boerin
Aantal bereikte mensen op dit bericht
144.490
110.568 ↗31%
2.074.863
1.667.196 ↗24%
Facebook vrienden
Totaal bereik Facebook Totale betrokkenheid (like, deel, comment)
43.216
2023
LinkedIn volgers
YouTube YouTube abonnees
gegevens niet
Aantal weergaven YouTube
beschikbaar
Bereik Instagram
Meest populaire films op YouTube in 2023 2023
Instagram volgers
1.932
Totaal bereik Instagram Totale betrokkenheid (like, deel, comment)
Van collectie naar connectie
161.883 22.402
2022
Verschil
1.194 ↗28%
1.533
YouTube
Voorjaarsschoonmaak
Aantal films online
2022
Verschil
1. Huishouden jaren '50
1.736 ↗11%
2. Boerenleven in Drenthe jaren '50
gegevens niet beschikbaar
3. Plaggenhutten Zuid Oost Drenthe jaren 20
gegevens niet beschikbaar
18
2023
2022
Verschil
2.590
2.355 ↗10%
148.782
137.024 ↗9%
744
693 ↗7%
Jaarstukken 2023
3.3 Individuele dienstverlening Op het gebied van individuele dienstverlening vond in 2023 op alle onderdelen een
In de top 10 van de meest aangevraagde archiefstukken staan de bouwdossiers van de
groei plaats ten opzichte van 2022. In 2022 hadden we deels nog te maken met een
gemeente Assen boven aan de lijst. Deze bouwdossiers worden opgevraagd door
lockdown door corona. Bezoekers weten ons weer steeds beter te vinden. Er kwamen meer bezoekers in de Digilounge (+53%), meer mensen deden archiefonderzoek (+25%),
particulieren, makelaars en aannemers in verband met (ver)bouw of aankoop van een woning. Opvallend is dat het archief van de voetbalvereniging van Achilles ‘94 in de top
er werden meer archiefstukken aangevraagd via de studiezaal (+7%) en meer
10 staat. Dit komt doordat dit archief veelvuldig is geraadpleegd door een student voor
inlichtingen (+36%) zijn verstrekt.
zijn scriptie.
Individuele dienstverlening
Top 10 aangevraagde archiefstukken 2023
Individuele dienstverlening
2023
2022
Toegangsnummer Titel
Aantal
Digilounge bezoeken
3.607
2.357
1060
Bouwdossiers van de gemeente Assen - Serie II - 1905-2010 2303
Studiezaal bezoeken
509
408
0186
Maatschappij van Weldadigheid - 1818-1970
254
Aanvragen studiezaal
6.388
5.991
0144
Militaire Commissaris van Drenthe - 1944-1946
182
Inlichtingen mail/telefoon/chat
4.044
2.963
893
718
Arrondissementsrechtbank te Assen 1878-1937 - 18000107
1985
178
0921
Oud-Archief van de gemeente Assen
160
Ook in 2023 organiseerden we diverse wekelijkse helpdesks over onder andere de Tweede Wereldoorlog, Bewoningsgeschiedenis en Kadaster. Deze terugkerende
0616
Huis Mensinge te Roden - 1376-1952
151
helpdesks werden goed bezocht.
0923
(2007)
128
0001
Oude Staten archieven, 1344-1815 - 1344-1815
110
0897
Achilles '94
109
0913
Archief afdeling Monumentenzorg provincie Drenthe (1942) 1954 - 1987 (1990) 90
Uitleningen bibliotheek
Bestuursarchief provincie Drenthe - (1915) 1950-1987
Aan de bibliotheek zijn het afgelopen jaar 664 nieuwe boeken toegevoegd. Het aantal uitleningen was 893, waarvan 543 voor het Interbibliothecair Leenverkeer (IBL). In 2022 is gestart met een restauratieproject van oude drukken uit onze bibliotheek. Hiervoor ontvingen we subsidie van de stichting Boek en Wurm. In 2023 zijn hiervan zestig boeken gerestaureerd, waaronder ook een zeventiende-eeuwse atlas.
Van collectie naar connectie
19
Jaarstukken 2023
3.4 Educatie Het aantal leerlingen dat het Drents Archief bezoekt blijft achter bij het verwachte aantal voor dit jaar. Na de
middeleeuwen gingen de leerlingen in Assen, Eelde, Zuidlaren of Vries op pad om zo meer te leren over hun
begonnen aan de planvorming voor deze ruimte. Ook de ontwikkeling en het opzetten van nieuwe
coronatijd is het aantal leerlingen nog niet weer terug op
dorp/stad en de middeleeuwen. Dit lesprogramma
educatieprogramma’s hoort daarbij, zoals het
het niveau van voor 2020. In totaal hebben in 2023 2.403 leerlingen deelgenomen aan één van onze
maakt onderdeel uit van het Cultuurmenu van het ICO en in heel 2023 hebben 617 leerlingen hieraan
lesprogramma van het project Drentse Soldaten in de Grande Armée en een nieuw programma over de
educatieprogramma's. Om basisscholen enthousiast te maken en te informeren over onze (vernieuwde)
deelgenomen.
Molukse geschiedenis. Er is in samenwerking met het Huus van de Taol gewerkt aan een lesprogramma over
programma’s hebben we eind augustus alle vestigingen
Het programma Oorlogsdagboek van Drenthe heeft in
verdwenen Drentse woorden en uitdrukkingen.
van scholen in Drenthe een mailing over het aanbod van
2023 technische updates en vernieuwde instructies
het Drents Archief gestuurd.
gehad zodat deze vanaf 2024 weer volop te boeken is.
Via het project Culturele Mobiliteit van K&C kregen 995
In 2023 is gestart met de voorbereiding van de
leerlingen de mogelijkheid om het Drents Archief te
verbouwing van de educatieruimte. We deden onder
bezoeken. Voor het lesprogramma over de
andere bij Het Utrechts Archief inspiratie op en
Van collectie naar connectie
20
Jaarstukken 2023
3.5 Publieksactiviteiten Het Drents Archief wil zoveel mogelijk mensen in de gelegenheid stellen om kennis te nemen van alle historische bronnen die het beheert. Naast de educatieve programma’s gebeurt dit onder andere door het verzorgen van publieksactiviteiten en groepsarrangementen. In totaal brachten 6.826 mensen in 2023 een bezoek aan het archief voor een educatief programma, een publieksactiviteit of een vergadering. Een stijging ten opzichte van 2022. Vooral de activiteit tijdens Open Monumentendag kon op meer publiek rekenen dan andere jaren. In 2023 organiseerden we 37 publieksactiviteiten die bezocht werden door 3.641 deelnemers.
Aantal bezoekers Aantal bezoekers
2023
2022
Educatie
2.403
3.731
Publieksactiviteiten
3.641
1.450
Historisch vergaderen
547
390
Groepsbezoek/
235
260
6.826
5.831
Volwasseneducatie
Totaal Dag van de Drentse Familiegeschiedenis
200 jaar Veenhuizen
In januari kon voor het eerst sinds de coronapandemie weer een Dag van de Drentse
We leverden een bijdrage aan 200 jaar Veenhuizen. Twee collega's hielpen in april
Familiegeschiedenis georganiseerd worden. Er is gekozen voor een andere opzet, die
bezoekers van het Nationaal Gevangenismuseum op locatie met het zoeken naar hun
kwaliteit van activiteiten en bezoekers boven kwantiteit stelde. Bezoekers konden zich
voorouders in de archieven van de Maatschappij van Weldadigheid.
vooraf aanmelden voor de lezingen, workshops en rondleidingen. Vrijwel alle activiteiten waren volgeboekt. Het resulteerde in bijna tweehonderd zeer
Vrouwenmars
geïnteresseerde bezoekers voor het thema Mijn familie tijdens WOII.
Zestig wandelaars van de Vrouwenmars, een herdenkingstocht voor meer dan honderd vrouwelijke verzetsstrijders, bezochten het Drents Archief als finishplaats op zaterdag 8
Gekleurd Grijs
april. Naast het nuttigen van een kopje koffie of thee, konden de lopers bijkomen in
In het kader van Gekleurd Grijs hebben we twee films geprogrammeerd, die voorzien werden van live-commentaar. De film over Assen in de jaren 50 en 60 organiseerden we
onze Studio. Hier draaide de film over de Tweede Wereldoorlog in Drenthe.
samen met de Asser Historische Vereniging, de film De Gouden Jaren werd van live-
Tweede Wereldoorlog
commentaar voorzien door RTV Drenthe-coryfeeën Rinus Bouwmeester en Roelof
Eind april en begin mei stonden in het teken van activiteiten rondom herdenken en
Pieters.
herinneren van de Tweede Wereldoorlog. Voor het eerst werd in Meppel ook een Actie Niet Weggooien! georganiseerd, waarbij onze archivaris een adviserende rol vervulde. De Actie Niet Weggooien! in Assen organiseerden we in samenwerking met het Drents
Van collectie naar connectie
21
Jaarstukken 2023
Museum. Het leverde enkele bijzondere aanwinsten op. Veel belangstelling was er voor
Op 11 september was het exact 140 jaar geleden dat Vincent van Gogh met de trein
de activiteiten die we in het kader van Open Joodse Huizen|Huizen van Verzet organiseerden. Bij de VVV in de Marktstraat konden de deelnemers luisteren naar het
vanuit Den Haag aankwam op het station in Hoogeveen. Naar aanleiding van dit jubileum was er (net als in het Drents Museum) in het Drents Archief aandacht voor de
verhaal over de familie Stern. Bij de Burgemeester Jollesstraat 14 werd het verhaal van
wereldberoemde kunstschilder. In een speciale foto- en webexpositie was het Drenthe
de Joodse jongen Benno ter Berg verteld, naar aanleiding van zijn recent gepubliceerde
van eind 19e eeuw te zien. Ook deed het Drents Archief mee aan de Van Gogh City
herinneringen, een samenwerkingsproject van de Asser Historische Reeks, uitgeverij
Experience, een wandelroute door de stad. Kunstenaars van nu lieten zich inspireren
Van Gorcum en het Drents Archief. Daarnaast waren er rondwandelingen door Joods
door Van Goghs werk. Kunstenares Heidi van Duuren maakte speciaal hiervoor een
Assen en de documentaire Mien Oorlog in de Studio. We ondersteunden museum De Duikelaar met de organisatie van Open Joodse Huizen in Nieuwlande.
eigen interpretatie van het kerkje van Zweeloo en schilderde deze op onze entree. Maand van de Geschiedenis – Eureka!
Bersama Sama
Tijdens deze maand organiseerden we samen met erfgoedinstellingen in de hele
Op 18 juni ontvingen we zo'n vijftig bezoekers die op zoek gingen naar hun Molukse en
provincie activiteiten over wetenschappers, uitvinders, vrije geesten en andere
Nederlandse roots tijdens Bersama Sama, een activiteit die we samen met het Drents Museum organiseerden. Daar was in die periode de expositie Menyala te zien, over de
opmerkelijke Drenten. Het thema van dit jaar was namelijk Eureka!. We trapten af met een theatrale voorstelling in het Hunebedcentrum. Andere activiteiten waren onder
geschiedenis van de Molukkers in Drenthe.
meer een lezing van Wim Daniëls over de dove wereldfietser Albert Sutherland Royaards (met tolk Nederlandse Gebarentaal), de geschiedenisquiz in het Dagblad van
TT-film
het Noorden, rondleidingen in de radiotelescoop in Dwingeloo en we gingen met
De film tijdens de TT-week werd goed bezocht. We draaiden de film over de TT van 1954. In 1954 werd voor het laatste jaar het parcours van 16,5 kilometer lang ten
bezoekers op zoek naar voorouders in de Koloniën van Weldadigheid in het Gevangenismuseum Veenhuizen. Ook publiceerden we twee keer per week een blog
zuiden van Assen gebruikt. De coureurs scheurden nog langs grazende koeien en
over een uitvinder en uitvindingen (uit de prehistorie of van recenter datum) op onze
paarden. Een jaar later reden de motoren voor het eerst op het geheel vernieuwde
website. Dat deden we in samenwerking met het Hunebedcentrum.
parcours van 7,7 kilometer. Oktober Kindermaand Preuvenement Het Drents Archief was beide dagen van het Preuvenement in Assen aanwezig met een
Een weeskind in Veenhuizen was dit jaar ons thema van Oktober Kindermaand. De kinderen werden ontvangen door de weesmoeder die ze inschreef in het wezenregister.
stand. Bezoekers konden een quiz doen over de geschiedenis van Assen. Dat leverde
Aan de hand van het opdrachtenboekje leerden ze onder meer weven, net als de
veel reacties en nieuwe nieuwsbrief-abonnees op.
weeskinderen in de 19de eeuw. Tot slot werd hun ontslagbrief ondertekend, en mochten ze het weeshuis weer verlaten.
Open Monumentendag Open Monumentendag Assen, waarin het Drents Archief participeert, koos dit jaar als
Opa- en Omadagen
locatie het kazerneterrein. Daar vonden rondleidingen plaats en was een
In de herfstvakantie stonden de Opa- en Omadagen in het teken van Vincent van Gogh
tentoonstelling rondom de geschiedenis van de markante kazernegebouwen. Meer dan
en zijn verblijf in Drenthe. De activiteiten in het Drents Museum en het Drents Archief
1600 bezoekers kwamen langs om een kijkje te nemen.
vulden elkaar prachtig aan. Zo'n 380 (groot)ouders en kinderen ontdekten van alles over de reis die Van Gogh door Drenthe maakte.
Vincent van Gogh
Van collectie naar connectie
22
Jaarstukken 2023
Kerstfilm Het dierenpark van mijn vader In de kerstvakantie draaide in de Studio van het Drents Archief de documentaire Het dierenpark van mijn vader, gemaakt door RTV Drenthe. Jan Oosting, zoon van de oprichter van de dierentuin in Emmen, groeide op tussen de olifanten, giraffes en andere dieren. Op woensdag 27 en donderdag 28 december kwam een aantal mensen naar onze Studio om te genieten van deze nostalgische beelden.
Verdeling bezoekers per leeftijd
senioren 65+: 23% kinderen 0-12: 32%
Jongeren 12-18: 6% volwassenen 18-65: 38%
kinderen 0-12
Van collectie naar connectie
2.192
Jongeren 12-18
431
volwassenen 18-65
23
2.620
senioren 65+
1.583
Jaarstukken 2023
3.6 Projecten Badan Persatuan
Geheugenvandrenthe.nl
Dit verslagjaar is begonnen met het inventariseren van het archief van de Molukse
Sinds de lancering van geheugenvandrenthe.nl in 2016 is voortdurend gewerkt aan
eenheidspartij Badan Persatuan en haar voorganger Badan Perwakilan (1950 – ca.
uitbreiding van de informatie op dit platform. In de verslagperiode is samen met de
2015). Badan Persatuan kwam op voor de belangen van de Molukse samenleving in Nederland en steunde de Republiek der Zuid-Molukken. Omdat het archief volgens het
Drentse Historische Vereniging (DHV) gewerkt aan planvorming voor digitalisering van de tijdschriften van historische verenigingen in Drenthe en plaatsing op
plan van aanpak tevens in het Maleis dient te worden opgesteld, is een gekwalificeerd
geheugenvandrenthe.nl. Daarvoor is in 2023 een nieuwe softwareoplossing
oud-medewerker van de afdeling DIV bij de gemeente Assen aangetrokken. Zij heeft een
geselecteerd: Erfgoednet 3.0 van Picturae. Er is een bijeenkomst voor alle historische
Molukse achtergrond en kennis van het Maleis. Het archief omvat twintig meter en het
verenigingen in Drenthe georganiseerd waar het product gepresenteerd en toegelicht
inventarisatieonderdeel loopt tot eind februari 2024, vervolgens worden de andere
werd. Naast het toevoegen van tijdschriften van deze historische verenigingen is
projectonderdelen opgepakt.
eveneens besloten ook de huidige informatie van geheugenvandrenthe.nl over te brengen naar de nieuwe oplossing.
Verhalen uit de Koloniën – Archief Wil Schackmann Dit project kwam moeizaam op gang, maar nam een vlucht na de zomervakantie. De
Drentse Soldaten in de Grande Armée
versnelling kwam tot stand doordat we in oktober een Erfgoedstarter konden
Met het project Drentse soldaten in de Grande Armée willen we de geschiedenis
toevoegen aan dit project. Dankzij een subsidie van het Mondriaanfonds konden we deze Erfgoedstarter aannemen voor een periode van elf maanden, waarin hij zich onder
zichtbaar maken van de Drentse soldaten die dienden in het Franse leger van keizer Napoleon in de periode 1812-1814. Dit doen we in de vorm van een documentaire, een
andere zal bezighouden met dit specifieke project. In het kader van dit project organiseerden we op 14 oktober 2023 een
educatief programma, een historische uitgave geschreven door hoogleraar Geschiedenis en politiek van Rusland, Hans van Koningsbrugge en een slotsymposium. Daarnaast bekijken we de mogelijkheid van een (online) expositie. In het verslagjaar
publieksevenement in het Nationaal Gevangenismuseum in Veenhuizen. De zoektocht naar voorouders in de Koloniën van Weldadigheid via de website allekolonisten.nl was
zijn filmopnames gemaakt, er is gewerkt aan de uitgave en het educatieprogramma. Het project is een samenwerking tussen Garage TDI, het Nederland-Rusland centrum,
die dag dermate populair dat er zelfs een wachtrij ontstond.
Chronoscoop film en het Drents Archief. Daarnaast betrekken wij het Franse Musée de l’Armée en het Nederlandse Nationaal Militair Museum in dit project.
Om de verhalen uit de Koloniën blijvend te bewaren is eind 2023 een start gemaakt met het opnemen van de podcast Arme familie, rijke geschiedenis. Deze podcast vertelt de verschillende familieverhalen tijdens en na de periode van de Maatschappij van Weldadigheid en heeft als doel geïnteresseerden te inspireren zelf onderzoek te doen naar hun voorouders.
Van collectie naar connectie
24
Jaarstukken 2023
4. Bestuur en beleid
Van collectie naar connectie
25
Jaarstukken 2023
Het RHC Drents Archief is een openbaar lichaam op grond van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen (WGR). Daarmee hebben de betrokken overheden, het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en de gemeente Assen, taken die zij wettelijk verplicht zijn uit te voeren aan het Drents Archief overgedragen zonder de bestuurlijke verantwoordelijkheid uit handen te geven. In de gemeenschappelijke regeling (GR) is vastgelegd dat het Drents Archief bestuurd wordt door een bestuur waarin zowel het Rijk als de gemeente Assen en een onafhankelijk extern lid vertegenwoordigd zijn.
Dit bestuur bestaat volgens de WGR uit een algemeen bestuur, een dagelijks bestuur en een voorzitter. Bestuur en organisatie van het Drents Archief nemen de Governance Code Cultuur in acht. Deze code biedt een normatief kader voor goed bestuur en toezicht in culturele organisaties.
Naast de reguliere beleidszaken is in 2023 de toekomst van het Drents Archief na uittreding van het Rijk een belangrijk onderwerp van gesprek geweest. Er is een nieuwe tekst voor de GR opgesteld die voldoet aan de nieuwe Wet Gemeenschappelijke Regelingen (die uiterlijk op 1-7-2024 geïmplementeerd moet zijn) en waarin de nieuwe partner Waterschap Drents Overijsselse Delta is opgenomen. De nieuwe regeling is in december door het bestuur, inclusief de nieuwe toetreder, akkoord bevonden en voor het einde van het jaar toegestuurd aan de zittende partners, de gemeente Assen en het Rijk.
De samenstelling van het bestuur was in 2023 als volgt: Voor het Ministerie van OCW: de heer M.J.M. Hoogeveen, voorzitter Algemeen (AB) en Dagelijks bestuur (DB); de heer J. Seton (AB).
Eind november vond het jaarlijks overleg van de voorzitter en directeur met de provincie Drenthe plaats. Momenteel heeft het Drents Archief te maken met twee gedeputeerden: één voor archieven en de ander heeft cultuur in zijn portefeuille. In het gesprek in november ging het over archiefzaken; de verrichte prestaties werden verantwoord en er werd vooruitgeblikt naar de activiteiten in 2024. Ook de deelname aan het e-depot per 2025 kwam ter sprake, dat is ook het moment dat de nieuwe beleidsperiode van de provincie ingaat. Het gesprek met de gedeputeerde cultuur vindt in januari 2024 plaats.
Voor de gemeente Assen: de heer B.J. ten Oever (AB en DB); de heer M.L.J. Out (AB). Onafhankelijk extern lid: de heer H. Hartog (DB).
In de juli-vergadering heeft het bestuur een zelfevaluatie gehouden. Het is de bedoeling dit jaarlijks te herhalen.
Van collectie naar connectie
26
Jaarstukken 2023
5. Paragrafen
Van collectie naar connectie
27
Jaarstukken 2023
5.1 Bedrijfsvoering Personeel Per 31 december 2023 staan 36 medewerkers bij het Drents Archief op de loonlijst, waarvan twee medewerkers (1,8 fte) op tijdelijke (project)basis en één medewerker (1 fte) op detacheringsbasis werkzaam zijn.
Zonder hulp van onze 36 vrijwilligers kunnen wij onze werkzaamheden niet uitvoeren. Onze vrijwilligers verrichten de werkzaamheden vanuit huis of op locatie bij het Drents Archief. Dit jaar heeft een aantal vrijwilligers, vanwege uiteenlopende moverende redenen, hun jarenlange inzet voor het Drents Archief beëindigd. Tegelijkertijd hebben we acht nieuwe vrijwilligers mogen verwelkomen.
In 2023 verwelkomde het Drents Archief maar liefst tien nieuwe medewerkers. Voor een organisatie met de grootte van het Drents Archief is dat een ongekend groot aantal. Als gevolg van de uitdiensttreding van drie medewerkers zijn (vervangings)vacatures opengesteld voor de functies van educatiemedewerker, communicatiemedewerker en manager Collecties & Publiek. Daarnaast zijn vanwege de uitbreiding van de teams behoud, e-depot en archiefbewerking medewerkers geworven. Ondanks de krapte op de arbeidsmarkt zijn alle vacatures succesvol ingevuld zonder dat concessies zijn gedaan ten aanzien van de functievereisten.
Het Drents Archief neemt zijn verantwoordelijkheid in de bevordering van arbeidsparticipatie door het aanbieden van stages, werkervaringsplaatsen en leerwerktrajecten. Dit werpt zijn vruchten af. Na een proefplaatsing van drie maanden, die aan beide kanten positief is beoordeeld, is een medewerker ingestroomd op basis van een tijdelijke arbeidsovereenkomst. Naast de begeleiding vanuit de werkgever krijgt de medewerker ondersteuning van een externe jobcoach.
In verband met het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd in de zomer van 2023, heeft de manager Collecties & Publiek in maart het stokje overgedragen aan zijn opvolgster. Aan het eind van het jaar werd tijdens de kerstbijeenkomst aandacht besteed aan het 40-jarig jubileum in overheidsdienst van één van onze medewerkers. Van de 40 jaar in overheidsdienst werkt hij ruim 38 jaar bij het Drents Archief als respectievelijk behoudsmedewerker/depotbeheerder en medewerker dienstverlening.
In het kader van hun studie aan de Hogeschool Windesheim hebben drie studenten hun stage-opdracht Maak de website van het Drents Archief compatible met de nieuwe versie, met succes afgerond. De bevindingen worden gebruikt voor de inrichting van de nieuwe website.
Personeel
2023
2022
Formatie per 31-12
28,1
23,2
Begrote formatie
24,0
22,5
Tijdelijke inzet per 31-12
2,8
1,4
Medewerkers per 31-12
36
29
36.733
32.650
Gerealiseerde uren Stagiaires
3
2
Vrijwilligers
36
37
Van collectie naar connectie
28
Jaarstukken 2023
Ontwikkeling medewerkers
arbeidsomstandigheden. De medewerker tevredenheid wordt sinds eind 2020 continu gemeten via de FRANK-app. De uitkomsten worden op organisatie- en afdelingsniveau
Onze medewerkers zijn ook in 2023 gestimuleerd om te werken aan hun professionele ontwikkeling. Medewerkers hebben individueel of in groepsverband diverse trainingen en/of opleidingen gevolgd.
gemonitord en geëvalueerd. 85% van de medewerkers heeft de app gedownload. De indicator werkbeleving op organisatieniveau wordt gewaardeerd met 7.0. Van de medewerkers voelt 60% zich vitaal/energiek. De actuele scores en de trends, sinds de start van FRANK, zijn in een medewerkersbijeenkomst besproken.
Aan de workshop Omgaan met geëmotioneerde bezoekers, die is gegeven door het ARQ kenniscentrum Oorlog, Vervolging en Geweld, hebben naast onze medewerkers ook vrijwilligers deelgenomen. De achtergrond van het aanbieden van deze workshop is dat bezoekers emotioneel kunnen reageren bij het inzien en lezen van documenten die op
CAO Rijk Vooruitlopend op de aanstaande uittreding van het Rijk is aan een externe organisatie de opdracht verstrekt voor het opstellen van de vergelijking tussen de cao Rijk en andere cao's van potentiële nieuwe toetreders tot de GR zoals Samenwerkende
hun familie betrekking hebben, iets wat sinds de openbaarheid van WOII-archieven vaker voorkomt.
Gemeentelijke Organisaties (SGO), provinciale sector en waterschappen. Daarnaast zijn voorbereidingen getroffen voor een herwaarderingstraject van functies op basis van FUWASYS (het functiewaarderingssysteem van het Rijk) dat in het vierde kwartaal van 2023 is gestart.
Dit jaar is verder uitvoering gegeven aan het in 2021 gestarte project Procesgericht
samenwerken . De procesbegeleiding vanuit de externe organisatie is overgedragen aan de projectleider van het Drents Archief. Het Nationaal Archief biedt workshops aan die het procesgericht samenwerken bevorderen. Om die reden wil zij het Drents Archief daarbij graag als test-case benutten. Zo is het idee geboren om met het Nationaal Archief een workshop te organiseren met als onderwerp het digitaal beschikbaar stellen van fysiek materiaal. Een aantal medewerkers is vanuit hun specifieke rol en kennis uitgenodigd om aan deze workshop deel te nemen. De resultaten van de workshop worden in de organisatie gedeeld. Het vervolg van het traject in 2024 wordt bepaald aan de hand van de evaluaties van de workshop.
Vertrouwenspersoon Het Drents Archief heeft in de Gedragscode integriteit Drents Archief een aantal zaken vastgelegd, onder meer over ongewenste omgangsvormen. Medewerkers en vrijwilligers kunnen incidenten melden bij een externe vertrouwenspersoon. De vertrouwenspersoon rapporteert in het jaarverslag 2023 dat er geen klachten of meldingen zijn geweest
Ondernemingsraad
Ziekteverzuim en arbo
Hoewel een ondernemingsraad (OR) voor een organisatie van minder dan 50 medewerkers niet verplicht is, heeft het Drents Archief wel voor de instelling van een OR
Het gemiddelde ziekteverzuim is in 2023 ten opzichte van 2022 gedaald van 5,7% naar 3,4%. Het ziekteverzuimpercentage in 2022 was het gevolg van lang (gedeeltelijk) verzuim van twee medewerkers. In 2023 is dit nog op één medewerker van toepassing. In de gezamenlijkheid van werknemer, bedrijfsarts, arbeidsdeskundige en werkgever zijn stappen gezet in het kader van de re-integratie. Het gemiddelde aantal ziekmeldingen
gekozen. Aan het begin van het jaar trad één van de leden van de ondernemingsraad uit dienst en heeft kort daarna een medewerker tijdelijk de vacante plek ingevuld. Tegelijk is een procedure opgestart voor OR-verkiezingen, waarvoor twee medewerkers zich als kandidaat hebben gemeld. Doordat een zittend OR-lid besloot om te stoppen
laat een daling zien van 1,52 in 2022 naar 1,28 in 2023.
met het OR-werk, werden beide kandidaten automatisch lid. Vanaf september is de OR daarmee weer op sterkte. Er vonden in het verslagjaar drie overlegvergaderingen van de OR met de bestuurder plaats. Daarin is o.a. het functieherwaarderingstraject besproken.
De medewerkers werken deels thuis en deels op het kantoor. Dit stelt eisen aan de arbeidsomstandigheden op kantoor en thuis. Er is blijvend aandacht geweest voor de
Van collectie naar connectie
29
Jaarstukken 2023
5.2 Onderhoud gebouw en terrein Met ingang van 2019 is het onderhoud van het pand aan de Brink 4 te Assen overgedragen van het Rijksvastgoedbeheer (RVB) aan het Drents Archief. Dit was eerst als pilot voor de duur van drie jaar. In 2021 is een evaluatie hiervan gedaan.
energierekening. In één van de depots aan de Brink is geëxperimenteerd met het mondjesmaat uitzetten van de klimatisering ‘s nachts. Door continu te monitoren is gekeken naar de effecten ervan op de temperatuur en het relatieve ruimtevocht in het
Besluitvorming naar aanleiding van de evaluatie liet op zich wachten, maar dit wordt in
depot. De effecten bleken minimaal, waarna deze instellingen ook stapsgewijs zijn
2024 weer opgepakt en afgerond. Door de overheveling is er een voorziening voor groot onderhoud getroffen. Het doel van deze voorziening is de kosten van het groot
toegepast op de andere twee depots. De klimatisering staat nu buiten kantoortijden (van 19.00 tot 07.00 uur) op non-actief. Tijdens deze uren daalt het energieverbruik met
onderhoud evenredig over de jaren te kunnen verdelen. Aan deze voorziening ligt een
ca. 75%, wat een besparing van ca. 150 KWh per nacht opbrengt. Dit is terug te zien in
meerjarenonderhoudsplanning ten grondslag. De dotatie aan de voorziening wordt bepaald aan de hand van deze mjop. In 2023 was de dotatie € 95.000,-. Het
het jaarlijks energieverbruik: was het verbruik in 2020 nog totaal 199.158 KWh, in 2023 is dit teruggebracht naar 140.169 KWh.
totaalbedrag van de voorziening was aan het einde van het jaar € 462.823,-. De reguliere onderhoudswerkzaamheden aan het pand en de installaties zijn in 2023 conform planning uitgevoerd. Op het gebied van duurzaamheid zijn, samen met de andere RHC’s en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, stappen gezet richting een betere klimaatbeheersing van onze depots, met als trigger het terugdringen van de
5.3 IT In 2023 heeft het Drents Archief geïnvesteerd in een nieuwe inrichting van de back-up.
een slimme en eenduidige werkwijze te kunnen behalen.
De interne disk voor de back-up is vervangen door een externe offsite tape back-up. Deze back-up methode is ingezet voor alle op locatie aanwezige archiefdata. Het gaat
Binnen de bedrijfsvoering wordt gebruik gemaakt van het softwarepakket AFAS. Ook in
hierbij om alle gedigitaliseerde scans, films en foto’s van de online collectie. Back-up- én
2023 is flink gewerkt aan de inrichting en implementatie van de diverse onderdelen van
archiefdata zijn offsite het best beveiligd, om de simpele reden dat deze archiefdata dan niet ongeoorloofd beschadigd kunnen raken door ransomware, hackers of
AFAS binnen het Drents Archief. Zo is per 1 januari 2023 AFAS-HR geïmplementeerd. De salarisverwerking, de (verlof)urenregistratie en de verzuimregistratie worden sindsdien
sabotage. Daarnaast is deze methode duurzamer. Uiteraard kunnen data ook per
via dit systeem geregeld. Ook de meeste personele declaraties worden via Afas
ongeluk beschadigd worden, bijvoorbeeld door een foutieve handeling. Deze laatste wijze heeft geen extra beveiliging nodig, omdat hiervoor juist de back-up is bedoeld.
afgehandeld. Vaak begeleid door diverse ingerichte workflows. De HRM inrichting is verder uitgebreid en ingericht met bijvoorbeeld een self service keuzebudget-portaal.
Daarnaast zijn we in 2023 samen met Het Drentse Landschap gestart met de
Verder is de contractenmodule ingericht, is de CRM-module ingericht en voor het edepot in gebruik genomen en is er een documentenopslag functionaliteit ontwikkeld
werkgroep MS365. Deze werkgroep buigt zich over gebruikersregels, instructies en werkprocessen binnen het MS365 platform, om zo gezamenlijk efficiencyvoordelen en
voor lang te bewaren AFAS-HR en te archiveren documenten.
Van collectie naar connectie
30
Jaarstukken 2023
5.4 Weerstandsvermogen en risico Het weerstandsvermogen geeft de relatie aan tussen de risico’s waar geen maatregelen voor zijn getroffen en de capaciteit die een overheidsorganisatie heeft om de niet begrote kosten op te vangen (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV), artikel 11).
Weerstandsvermogen De weerstandscapaciteit bestaat uit de financiële middelen en mogelijkheden om onverwachte, niet begrote kosten te kunnen dekken. Als weerstandsvermogen wordt een algemene reserve aangehouden. Eind 2023 is de stand van het eigen vermogen (exclusief de bestemmingsreserves) € 157.736,-. Het vermogen van het Drents Archief mag op grond van de Gemeenschappelijke Regeling niet groter zijn dan 10% van de gezamenlijke bijdragen van de partners van dat jaar, tenzij deze gezamenlijk een ander percentage vaststellen. Het eigen vermogen (exclusief bestemmingsreserves) is aan het eind van dit verslagjaar 6,7% van de gezamenlijke bijdragen. Dit biedt het Drents Archief de mogelijkheid om kleine risico’s op te kunnen vangen.
Risicobeleid Om risico’s binnen het Drents Archief zo goed mogelijk te beheersen is een risicobeleid opgesteld. Via de planning- en controlcyclus worden bij het opstellen van de tussentijdse rapportages eventuele risico’s per onderdeel in beeld gebracht. Dit is een continu proces, waarbij eventuele risico’s geïdentificeerd en op waarde geschat worden. Daarbij worden de kansen op en de gevolgen van risico’s in kaart gebracht net als de maatregelen om die risico’s zoveel mogelijk te verminderen. Daarnaast worden bij de aansturing van alle (lopende) projecten de projectrisico’s met hun (financiële) consequenties in kaart gebracht. Binnen deze projectmethodiek worden de risico’s bewaakt. Ook wordt jaarlijks door het managementteam een risico-inventarisatie uitgevoerd.