Document · PDF

‘Desiree Houkema – inventarisatie gemeenten op thema begaafdheid en talentontwikkeling d.d. 11 juli 2022’.

Politieke Avond 13 juli 2022, gemeente ArnhemBij agendapunt: 18.45 uur - 20.45 uur: Agenderingsverzoek "Kansengelijkheid voor hoogbegaafden"38.629 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Van: Desirée Houkema Verzonden: donderdag 7 juli 2022 Aan: Willem Lammmers Onderwerp: RE: Expertmeeting hoogbegaafdheid Beste Willem, Dank voor deze snelle follow-up. Ik ben graag aanwezig bij de volgende vergadering en mijn contactgegevens mogen ook gedeeld worden. Zoals ik na de bijeenkomst al noemde, kan het helpend zijn voor de raadsleden als ze de artikelreeks gelezen hebben die ik kort voor de vorige bijeenkomst deelde (voor het geval ze hier i.v.m. de korte termijn nog niet aan toe gekomen zijn). Verder ben ik ondertussen bezig om via mijn landelijke netwerk diverse voorbeelden te inventariseren van andere Gemeenten die op het thema begaafdheid en talentontwikkeling al in ontwikkeling zijn. Hierbij alvast een gevarieerd spectrum met voorbeelden ter inspiratie:    

 

Gemeente Tilburg (zie bijgevoegde mail met bijlagen die ik mocht delen) Gemeente Leiden: Ontdek en laat zien wat je kunt! | LATO (deleidseaanpak.nl) Gemeente Amstelveen: HB+ voorziening Elementa | School of Understanding Amstelveen Stedelijk initiatief ‘Studiezalen’ in Amsterdam en Zaandam: Ondersteuning van jouw ontwikkeling op school en als persoon (studiezalen.com), zie ook https://www.youtube.com/watch?v=5-AxfXy_zf0, het initiatief van Abdelhamid Idrissi dat in 2021 een Mensa Fonds Award won Digibende, een initiatief dat landelijk met meerdere Gemeenten de samenwerking wil zoeken: Professional (Onderwijs, Gemeenten, Zorg) – Digibende Webinar van 6 juli door de landelijke Stichting Hoogbegaafd!: D66 College 2 Hoogbegaafdheid - 6 juli 2022 - YouTube

Verder goed om te weten. In de regio Arnhem-Nijmegen zijn ook de volgende initiatieven ontstaan vanuit HB-professionals, gericht op verbinding en samenwerking:  Support Netwerk voor Creativiteit & Talentontwikkeling  Peers4Parents - Arnhem-Nijmegen – een regionaal netwerk van facilitators van oudergroepen dat ook deel uitmaakt van het landelijke netwerk Peers4Parents voor ouders van begaafde kinderen  Expertisenetwerk HB ‘Helderheid in Complexiteit‘ - een appgroep van een aantal gespecialiseerde HB-professionals in de regio Arnhem-Nijmegen die gebruikt wordt om rondom complexe situaties of andere aan begaafdheid gerelateerde vragen elkaars expertise te benutten en door te verwijzen  Daarnaast weten diverse gespecialiseerde organisaties (waaronder Welzien en OPUS) elkaar goed te vinden, hoewel nóg meer verbinding en samenwerking wel nodig blijft Met vriendelijke groet, Desirée Houkema

Zie hieronder de linken naar de sfeerimpressies. Van iedere avond/middag is een verslag gemaakt, zie bijlagen. Themamiddag 1 HB jongeren Themamiddag 2 HB kinderen Thema-avond 3 ouders van HB

Themabijeenkomst Ouder zijn van een hoogbegaafd kind Regio Tilburg

Mariëtte van Hazendonk aan het woord tijdens de themabijeenkomst

Tilburg, 24 mei 2022

THEMABIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE KINDEREN VAN 0 – 18 - REGIO TILBURG 2022

Op dinsdagavond 24 mei vond de derde (en laatste) themabijeenkomst plaats, geïnitieerd vanuit het programma Meer- en Hoogbegaafdheid van regio Tilburg en Midden-Brabant. Dirk Anton van Mulligen en Kim Castenmiller gingen in gesprek met vier ouders uit de Tilburgse regio over het samenwerken met school, gezien en begrepen worden in de (soms unieke) opvoeduitdagingen in het opvoeden van meerbegaafde, hoogbegaafde en uitzonderlijk hoogbegaafde kinderen en jongeren. ‘Voor ons als ouders is het ons leven’ Aanleiding: analyse HB-keten regio Tilburg In de periode januari – april 2021 vond in opdracht van de regio een analyse plaats waarbij het huidige onderwijs- en ondersteuningsaanbod in de totale keten van meer- en hoogbegaafde kinderen en jongeren van 0 tot 23 jaar afgezet is tegen de behoeften van meer- en hoogbegaafde kinderen, jongeren, hun ouders en onderwijsprofessionals. De analyse leidt tot drie kernconclusies die in het rapport zijn beschreven: De eerste conclusie luidt: ‘Regio Tilburg loopt voorop: nu vasthouden en uitbouwen’. Binnen de regio is al het nodige geïnvesteerd in het (onderwijs- en ondersteunings-)aanbod. Nu ligt er de uitdaging deze positie van ‘voorop lopen’ vast te houden én verder uit te bouwen. Want de regio is er nog niet: er is nog veel onbenut potentieel.

De gemeente kan hierin een (nog) sterkere rol vervullen en het voortouw nemen door te stimuleren dat er aanbod komt voor creatief begaafden (al dan niet in samenwerking met de cultuursector en bedrijfsleven), meer aandacht te hebben voor vroegsignalering gezien de preventieve werking en voor meer- en hoogbegaafde jongeren binnen het mbo. De tweede kernconclusie is dat er meer ruimte mag komen voor écht nieuwe onderwijsconcepten. Dit is niet alleen voorbehouden aan het onderwijsveld: Met de wet Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen1 welke per 1 juni 2021 is ingegaan, worden ook initiatiefnemers van buiten het onderwijs (denk aan ouders) uitgenodigd om nieuwe scholen te vestigen met onderwijsconcepten die aansluiten bij een behoefte. De gemeente kan hierin een stimulerende rol vervullen. Ook het ontwikkelen van nieuwe onderwijscombinaties (zoals mhbo-concepten) kunnen bijdragen aan het uitbouwen van meer (passende) ontwikkelmogelijkheden voor meer- en hoogbegaafde kinderen en jongeren zodat er in de toekomst geen (school)uitval meer is in deze doelgroep.

1 https://vng.nl/nieuws/meer-ruimte-voor-nieuwe-scholen/

VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMABIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE KINDEREN VAN 0 – 18 - REGIO TILBURG 2022

Ten derde is geconcludeerd dat er mogelijkheden zijn om de bestaande activiteiten voor de doelgroep verder te versterken. Zo kan er meer ondersteuning en begeleiding van ouders worden geboden maar ook als vervolg op de kennisontwikkeling van onderwijsprofessionals geïnvesteerd worden in de persoonlijke ontwikkeling zodat onderwijsprofessionals nog beter kunnen aansluiten bij deze doelgroep. De bevindingen zijn opgeschreven in een rapport en zijn de aanleiding geweest voor het opzetten van een programmatische aanpak om verder vorm en inhoud te geven aan de aanbevelingen vanuit het rapport. Het doel van het programma is meer ontwikkelmogelijkheden voor deze doelgroep. Lees meer in dit nieuwsbericht van 28 januari jl. op de website van gemeente Tilburg. Het rapport is op te vragen bij de teamcoördinator van het regionaal team Leerplicht/RMC (mariette.van.hazendonk@tilburg.nl).

1 De derde themabijeenkomst: vijf ouderbehoeften staan centraal Op 24 mei 2022 vond het derde ‘tafelgesprek’ van een serie van drie gesprekken plaats. Het gesprek vond plaats in het werkcafé van het Tilburgse stadhuis. Dirk Anton van Mulligen en Kim Castenmiller gingen in gesprek met de tafelgasten en het publiek, aan de hand van de vijf behoeften van ouders, zoals beschreven in de bovengenoemde analyse.

Behoefte 1. Serieus genomen worden Uit de analyse: ‘Ouders van een hoogbegaafd kind kennen het al sinds de geboorte. Ze hebben de ontwikkeling van hun kind vanaf het begin kunnen volgen, het kind in verschillende situaties en contexten gezien en zijn daarmee dé expert waar het hun kind betreft. Ook zien zij hoe hun kind thuiskomt van school, wat school met hun kind doet. Zeker wanneer kinderen aanpassingsgedrag laten zien op school, is het inzicht van ouders waardevol om een kind goed in beeld te krijgen. Toch ervaren ouders nog wel eens dat ze als lastig worden gezien.’ Anja Groen, moeder van twee hoogbegaafde zoons: “Ik kon merken dat leerkrachten zoiets hadden van ‘daar komt ze weer’.” Machteloos en met haar ziel onder de arm, totdat Anja een hulpverlener trof die het begreep. “Ik merkte het aan de tegenvragen die ze stelde. Ze begreep het. Er zat een mens tegenover me.” Een verademing, in een wereld waarin veel draait om cijfers, zegt Anja. Ze doet een appel op menselijkheid. Inmiddels hebben beide zoons hun draai gevonden op school, ‘op de middelbare school ging het beter’, en is er weer perspectief. De oudste maakt de overstap naar een beroepsopleiding, die aansluit bij zijn talent. Hoogbegaafde kinderen kunnen een ander pad lopen, en met hulp van het onderwijs en de juiste begeleiding, is er veel mogelijk.

“Door alles te willen meten, in cijfers te vatten, vergeten we de mens. Een hb’er is géén project” ~ Anja Groen, moeder van twee hoogbegaafde zoons

VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMABIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE KINDEREN VAN 0 – 18 - REGIO TILBURG 2022

Behoefte 2. Partnerrol met school Uit de analyse: ‘In het ideale geval werken ouders en leerkrachten eendrachtig samen om de ontwikkeling van een hoogbegaafd kind optimaal te begeleiden. Deze gezamenlijke inspanning is geen overbodige luxe, omdat hoogbegaafde kinderen doorgaans meer en andere leerbehoeften hebben dan de meeste andere kinderen in de klas.’ Sander Bakkers, vader van twee uitzonderlijk hoogbegaafde dochters, vertelt over hoe ze, als ouders, samen de regie nemen: “Wij voeren de regie bij onderwijs, zorg en, uiteraard, de opvoeding. Dat geeft nog wel eens fronsende wenkbrauwen bij gesprekspartners. Dit is ongebruikelijk, dat hebben we vaak gehoord.” Het is niet erg als de kennis op een school beperkt is, als er maar de bereidheid is om samen te werken. Dat staat voor Sander op één. Toen de kinderen vastliepen op school, gaf het lucht dat iemand tegen hen als ouders zei: ‘Kijk naar school als een supermarkt, kijk verder als het aanbod niet meer past.’ En: ‘Zoek niet een school, maar een relatie, een persoon waar je samen mee kunt werken.’ Deze twee adviezen hielpen. Met de huidige school verloopt de samenwerking ook goed met behulp van de inzet van de variawet en een maatwerkarrangement vanuit het samenwerkingsverband. Vanuit de zaal komt de vraag: ‘Hoe doe je dit in combinatie met werk?’ Sander steekt er veel tijd in, sommige weken kost het wel een halve werkweek.

Een flexibele werkgever helpt. Andere ouders vertellen hoe zij gestopt zijn met werken omdat de combinatie niet meer te doen was. Ouders hebben behoefte aan ondersteuning hierin. “Voor ons als ouders is het ons leven”, zegt Sander. “Neem ouders serieus als deskundige, en stel het hoogbegaafde kind centraal. Niet het systeem of de procedure” ~ Sander Bakkers, vader van twee hoogbegaafde dochters

Behoefte 3. Erkenning én ondersteuning als opvoeder van hoogbegaafde(n) Uit de analyse: ‘Het opvoeden van een hoogbegaafd kind vraagt veel. Daarin gezien en erkend worden, is belangrijk. Begrip hiervoor van de kant van externe partijen zoals school maar ook andere instanties, maakt komen tot een goed partnerschap makkelijker. Ondersteuning bij het opvoeden is geen overbodige luxe. Een aanpak die bij het gemiddelde kind goed werkt, kan juist averechts werken bij hoogbegaafden.’ Marie-Louise Brands kan hier als moeder van vier uitzonderlijk hoogbegaafde kinderen in de leeftijd van 10 tot 18 jaar over mee praten: “Dan kwam er iemand bij ons thuis meekijken, kreeg ik tips, en dan dacht ik, dat ga ik écht niet doen.” Vier uitzonderlijk hoogbegaafde kinderen vormen een uitdaging thuis. “De intensiteit wordt alleen maar groter, zeker nu ze allemaal in de puberteit zijn.” Het gezin heeft systeembegeleiding gehad om rust te brengen in de gezinsdynamiek. Op school loopt het nu met alle vier ook goed. “Als ik de verhalen van andere ouders hoor, denk ik, oh, ja, dat hebben wij óók meegemaakt. Een hoop vergeet je weer. Gelukkig maar.” Marie-Louise zette dagelijks drie kleintjes in de auto om de oudste naar voltijds hoogbegaafdenonderwijs te brengen. In leerlingenvervoer werd niet voorzien, en de benzinekosten liepen op VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMABIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE KINDEREN VAN 0 – 18 - REGIO TILBURG 2022

tot honderden euro’s per maand. “Wanneer je als ouder kiest voor een school op grotere reisafstand vanwege religie of omdat je kind een beperking heeft, is die vergoeding er wel.” Ze hebben zelf veel therapieën, begeleiding en onderzoeken betaald, waar ze andere dingen voor hebben moeten laten. Geen sportclubjes bijvoorbeeld. Door de extra zorgen maar ook bijvoorbeeld het niet ‘passen’ in kinderopvang en naschoolse kinderopvang, was het onmogelijk om allebei als ouders te werken. Marie-Louise is inmiddels weer gaan werken, als HB-coördinator in het speciaal onderwijs. “Misschien verrassend”, zegt Marie-Louise, “maar juist in het speciaal onderwijs komen veel hoogbegaafde kinderen terecht.” Deze vorm van onderwijs, met kleinere klassen en gespecialiseerde leerkrachten, kan goed aansluiten, zegt Marie-Louise. “Het onderwijs is wel erg cognitief, terwijl het ook gewoon kinderen zijn. Die combinatie is soms wat het ouderschap zo uitdagend maak: Het ene moment heb je een professor tegenover je, het andere moment gewoon een speels kind” ~ Marie-Louise Brands, moeder van vier uitzonderlijk hoogbegaafde kinderen

Behoefte 4. Ondersteuning bij de eigen hoogbegaafdheid Uit de analyse: ‘Niet zelden is het hebben van een hoogbegaafd kind de trigger om tot inzicht te komen zelf hoogbegaafd te zijn. Dankzij je hoogbegaafde kind vallen er vele kwartjes omtrent je eigen verleden. Jouw biografie kan ineens in een heel ander daglicht komen te staan dan dat heeft een grote impact. Veel hoogbegaafde volwassenen gaan zien wat ze zelf tekort zijn gekomen en wat het gemis aan goede begeleiding hen gekost heeft. Aan kansen, ontplooiing, levensjaren en puur levensgeluk. Dat vraagt om verwerking en door een rouwproces heengaan. Goede begeleiding bij de eigen hoogbegaafdheid is niet alleen in het belang van de ouder zelf. Wanneer ouders veel van de ervaringen van hun kind herkennen, kan dat makkelijk leiden tot overmatige betrokkenheid door projectie van de eigen ervaringen.” Mariëtte van Hazendonk, moeder van drie (uitzonderlijk) hoogbegaafde én dyslectische zoons, herkent dit als geen ander: “Door de geboorte van mijn kinderen ben ik zelf opnieuw geboren.” Dat projectie een keerzijde kan hebben, herkent ze ook. “Pas kwam ik in mijn werk een kind tegen dat geen kinderfeestjes had, tot groot verdriet van moeder, die de eenzaamheid uit haar eigen jeugd herinnerde.

Maar het kind zelf had er helemaal niet zo’n moeite mee.” Vanuit haar werk als teamcoördinator Leerplicht/RMC zet Mariëtte zich in om ouders te ondersteunen in hun rol als opvoeder en het opzoeken van de samenwerking met school en vinden van de juiste oplossing voor hun kind. “Juist bij ouders van hoogbegaafde kinderen is het opstellen als partner heel belangrijk. Een mismatch met school of het niet begrijpen van het gedrag van een kind, mag niet leiden tot Veilig Thuis-meldingen.” Vanuit haar eigen ervaring als ouder van inmiddels volwassen zoons, steekt Mariëtte de aanwezige ouders een hart onder de riem: “Het komt goed. Verwachtingen ten aanzien van het ontwikkelen op school bijstellen en school wat minder groot en belangrijk maken, heeft hierbij geholpen. Ontwikkelen kun je ook buiten VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMABIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE KINDEREN VAN 0 – 18 - REGIO TILBURG 2022

school doen. Kijk naar wat je doel is en wat je nodig hebt aan diploma’s. Zie het als een portfolio dat je vult voor je toekomst.” “Hoogbegaafd ben je van de wieg tot het graf. Het is niet meer of minder, niet beter of slechter, maar anders. Als je dat accepteert, en jezelf accepteert, dan helpt dat enorm. Thuis voeren we onze quote: ‘Anders dan gewoon, gewoon omdat het anders kan’. Dat houdt het luchtig” ~ Mariëtte van Hazendonk, moeder van drie volwassen hoogbegaafde zoons

Behoefte 5. Contact met gelijken Uit de analyse: ‘Wanneer je hoogbegaafde kind in problemen komt, kan je dat als ouder volledig absorberen. Je wereld wordt kleiner en kleiner, en draait meer en meer om de problematiek van je kind en daardoor verschuiven andere sociale relaties naar de achtergrond. Je krijgt bovendien de indruk de enige te zijn die hiermee te maken krijgt. Het is dan erg belangrijk om dan te weten dat je niet alleen bent. Ouders van hoogbegaafden ervaren een enorme opluchting wanneer ze eindelijk andere ouders ontmoeten met wie ze ouderschapservaringen kunnen delen.’ Anja Groen organiseert sinds kort huiskamergesprekken voor ouders. Een veilige plek waar ouders ervaringen kunnen delen en tips uit kunnen wisselen, zonder de druk dat er ‘iets moet’. De bijeenkomst gaf meer inzicht in wat ouders nodig hebben, én voorzagen ook in behoeften die ouders van meerbegaafde, hoogbegaafde en/of uitzonderlijk hoogbegaafde kinderen kunnen hebben. De avond was een goede afsluiting van een serie van drie bijeenkomsten.

“We vonden het een hele fijne avond gisteren. We kregen voor het eerst in onze zoektocht eindelijk het idee dat we niet alleen zijn en dat er wel degelijk initiatieven zijn die dit onderwerp serieus nemen en hier ook echt iets aan willen doen” ~ Reactie achteraf van aanwezige ouders

“Heel erg bedankt voor de fijne bijeenkomst van gisteravond. Het was erg fijn om herkenning bij de anderen te horen, waar wij ook al jaren mee worstelen. Fijn om te weten dat onze zoon niet gek is maar gewoon een ander brein heeft, het brein van een hoogbegaafde, want soms ga je twijfelen aan alles” ~ Reactie achteraf van aanwezige ouders

Van de themabijeenkomst is een sfeerimpressie gemaakt. Deze bekijk je hier.

VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMABIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE KINDEREN VAN 0 – 18 - REGIO TILBURG 2022

2 Hoe verder? Het programma Als follow-up van het onderzoek en het rapport, is sinds september 2021 gestart met het opzetten van een programma Meer- en Hoogbegaafdheid voor de regio Tilburg en Midden – Brabant met als overkoepelend doel: meer en betere ontwikkelmogelijkheden bieden voor hoogbegaafde kinderen en jongeren. Binnen de centrumgemeente Tilburg is een klein programmateam van start gegaan dat samen met hoogbegaafde jongeren, hun ouders, het onderwijs, het bedrijfsleven en diverse experts hier vorm aan geeft. Een aantal initiatieven worden opgezet en verkend: • • • • • • •

Doorontwikkelen bestaand hoogbegaafdenonderwijs en ontwikkelen van nieuwe onderwijsconcepten Pilot ouderbegeleiding vanuit Leerplicht/RMC PGB aanvragen verbeteren voor zorgondersteuning van hoogbegaafde kinderen en jongeren Verkennen nieuwe mogelijkheden met SBB2, zoals praktijkverklaringen voor meer- / hoogbegaafde vsv’ers Schakelklas universiteit / hbo, tussenjaar Creatieve werkplaatsen Versterken Talentnetwerk, samenwerking POINT013

Nu het eerste jaar van het programma er grotendeel opzit en de drie themabijeenkomsten zijn afgerond, wordt voor aankomend schooljaar focus aangebracht in de projectinitiatieven. Hou de website en LinkedIn van de gemeente Tilburg in de gaten voor updates. Of neem contact op met Mariëtte van Hazendonk, ook wanneer je op de hoogte wilt worden gehouden.

2 SBB is de samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs en Bedrijfsleven

VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

Themabijeenkomst Hoogbegaafde jongeren Regio Tilburg

Thomas Kolmans aan het woord tijdens de themabijeenkomst met Jouke van Beerendonk

Tilburg, 27 januari 2022

THEMA BIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE JONGEREN REGIO TILBURG 2022

Op donderdag 27 januari 2022 vond de eerste themabijeenkomst plaats, geïnitieerd vanuit het programma Meer- en hoogbegaafd van regio Tilburg en MiddenBrabant. Wethouder Marcelle Hendrickx ging samen met Dirk Anton van Mulligen in gesprek met twee hoogbegaafde jongeren uit de Tilburgse regio, twee experts vanuit de wetenschap, de teamcoördinator van het regionaal team Leerplicht/ RMC en een Tilburgse ondernemer. ‘Ik leerde me binnen het schoolsysteem voort te bewegen en er creatief om heen te bewegen’

Aanleiding: analyse HB-keten regio Tilburg In de periode januari – april 2021 vond in opdracht van de regio een analyse plaats waarbij het huidige onderwijs- en ondersteuningsaanbod in de totale keten van meer- en hoogbegaafde kinderen en jongeren van 0 tot 23 jaar afgezet is tegen de behoeften van meer- en hoogbegaafde kinderen, jongeren, hun ouders en onderwijsprofessionals. De analyse leidt tot drie kernconclusies die in het rapport zijn beschreven: De eerste conclusie luidt: ‘Regio Tilburg loopt voorop: nu vasthouden en uitbouwen’. Binnen de regio is al het nodige geïnvesteerd in het (onderwijs- en ondersteunings-)aanbod. Nu ligt er de uitdaging deze positie van ‘voorop lopen’ vast te houden én verder uit te bouwen. Want de regio is er nog niet: er is nog veel onbenut potentieel. De gemeente kan hierin een (nog) sterkere rol vervullen en het voortouw nemen door te stimuleren dat er aanbod komt voor creatief begaafden (al dan niet in samenwerking met de cultuursector en bedrijfsleven), meer aandacht te hebben voor vroegsignalering gezien de preventieve werking en voor meer- en hoogbegaafde jongeren binnen het mbo. De tweede kernconclusie is dat er meer ruimte mag komen voor écht nieuwe onderwijsconcepten. Dit is niet alleen voorbehouden aan het onderwijsveld: Met de wet Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen1 welke per 1 juni jl.

is ingegaan, worden ook initiatiefnemers van buiten het onderwijs (denk aan ouders) uitgenodigd om nieuwe scholen te vestigen met onderwijsconcepten die aansluiten bij een behoefte. De gemeente kan hierin een stimulerende rol vervullen. Ook het ontwikkelen van nieuwe onderwijscombinaties (zoals mhbo-concepten) kunnen bijdragen aan het

1 https://vng.nl/nieuws/meer-ruimte-voor-nieuwe-scholen/

VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMA BIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE JONGEREN REGIO TILBURG 2022

uitbouwen van meer (passende) ontwikkelmogelijkheden voor meer- en hoogbegaafde kinderen en jongeren zodat er in de toekomst geen (school)uitval meer is in deze doelgroep. Ten derde is geconcludeerd dat er mogelijkheden zijn om de bestaande activiteiten voor de doelgroep verder te versterken. Zo kan er meer ondersteuning en begeleiding van ouders worden geboden maar ook als vervolg op de kennisontwikkeling van onderwijsprofessionals geïnvesteerd worden in de persoonlijke ontwikkeling zodat onderwijsprofessionals nog beter kunnen aansluiten bij deze doelgroep. De bevindingen zijn opgeschreven in een rapport en zijn de aanleiding geweest voor het opzetten van een programmatische aanpak om verder vorm en inhoud te geven aan de aanbevelingen vanuit het rapport. Het doel van het programma is meer ontwikkelmogelijkheden voor deze doelgroep. Lees meer in dit nieuwsbericht op de website van gemeente Tilburg. Het rapport is op te vragen bij de teamcoördinator van het regionaal team Leerplicht/RMC (mariette.van.hazendonk@tilburg.nl).

1 De eerste themabijeenkomst: de tafelgasten Op 27 januari 2022 vond het eerste tafelgesprek van een serie van drie gesprekken plaats in het werkcafé van het Tilburgse stadskantoor. Zes tafelgasten kwamen bijeen in een setting met (vanwege corona) een klein publiek.

Jouke van Beerendonk: hoogbegaafde jongere Jouke van Beerendonk is 21 en derdejaars student van de hbo opleiding pedagogiek. Hij loopt stage bij ‘Uit de verf’ in Hilvarenbeek waar hoogbegaafde kinderen, jongeren en ouders worden begeleid. Zijn eigen ervaring heeft hem ertoe aangezet nu anderen te gaan helpen. “Ik wil kinderen besparen wat ik zelf heb meegemaakt” ~ Jouke van Beerendonk

Jouke is als kind al op jonge leeftijd getest en kreeg op de basisschool verrijkingswerk. Hij sloeg een klas over en kwam jong op de middelbare school terecht. Daar liep hij vast, kreeg last van de structuren die niet strookten met zijn eigen manier van leren. Ook had hij last van de vele prikkels. Met de nodige hulp lukte het hem wel om de middelbare school af te ronden en kwam hij als zeventienjarige terecht op de universiteit. Na twee mislukte pogingen, besloot hij: ‘Dit is niks voor mij’. Het hbo paste hem als omgeving beter. “Geef mij een boek en ik ken het binnen een uur in mijn hoofd. Maar hoogbegaafdheid is meer dan slim zijn. Als kinderen moeite hebben op school, speelt er vaak meer. De vele prikkels, het anders denken. Bij mijn stagebedrijf kom ik ze ook tegen. Dat is wat mij nu drijft, ik wil andere kinderen besparen wat ik zelf heb meegemaakt, de moeizame schoolloopbaan maar ook niet passende hulp. Ik ging naar school voor mijn vrienden en het leek me handig om een diploma te hebben. Deels heb ik me aangepast, en deels ook niet. Ik leerde me voortbewegen in het schoolsysteem en er creatief om heen te bewegen.” Jouke is de ambassadeur van het programma Meer- en Hoogbegaafdheid in de regio Tilburg en Midden – Brabant. VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMA BIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE JONGEREN REGIO TILBURG 2022

Thomas Kolmans: hoogbegaafde jongere Thomas Kolmans is een jonge ondernemer. Inmiddels heeft hij zo’n veertig mensen aan het werk in zijn bedrijf. De basisschool heeft Thomas nog zonder veel problemen doorgelopen, maar op de middelbare school liep hij vast. Zijn interesses lagen vooral buiten school. “Tien jaar was ik toen ik begon met programmeren.” Met dertien jaar had hij zijn eerste bedrijfje in de software. Zijn andere passie was wildwaterkajakken. Hij zette zijn zinnen op een school in Amerika en belde met leerplicht totdat hij een vrijstelling had. Na het afronden van zijn highschool ging hij rondtrekken. Toen hij terug kwam in Nederland bleek zijn diploma hier niet mee te tellen, en kreeg hij brieven van RMC omdat hij nog kwalificatieplichtig was. Hij kwam via RMC in contact met Dennis van den Broek, ondernemer. Daar werd hij vakvolwassen. Na zijn derde tijdelijke contract, was de tijd gekomen om te gaan: “Ik wilde geen vast contract.” “Ik heb geen kaders nodig, maar speerpunten” ~ Thomas Kolmans

Thomas is het schoolvoorbeeld van een hoogbegaafde jongere die zijn eigen weg vindt. “Zodra ik kaders krijg, wil ik eruit. Maar buiten de kaders is er niks. Wat ik nodig heb, zijn speerpunten.” Volgens het schoolsysteem heeft Thomas gefaald: want geen diploma. Maar volgens de maatschappelijke maatstaven is hij wél succesvol. Hij vroeg zichzelf ook wel af ‘waarom maak ik het mijzelf zo moeilijk?’ Maar de typische gedrevenheid die vele hoogbegaafden hebben, zet je niet zomaar even uit. “Ik doe de dingen anders. Mijn havo boeken zijn niet uit het plastic geweest. Neem wiskunde: ik leerde tijdens een toets hoe het werkte.”

Mariëtte van Hazendonk: teamcoördinator Leerplicht/RMC gemeente Tilburg en regio Midden Brabant Mariëtte van Hazendonk werkt ruim tien jaar bij Leerplicht/RMC. Zelf moeder van drie (uitzonderlijk) hoogbegaafde, dyslectische zoons, is ze ervaringsdeskundige en inmiddels ook expert. In haar team hebben meerdere leerplichtambtenaren een eigen specialisme. Van Mariëtte is dat hoogbegaafdheid. Ze weet nog goed dat haar collega tegen haar zei: “Ik heb er één gespot.” Ze kwam in gesprek met Thomas, en die maakte meteen indruk op haar. ‘Ik wil zo’n pand gevuld met personeel’, zei hij tegen haar, wijzend naar het kantoorpand aan de overkant van wel acht verdiepingen. “En ik geloofde hem. Hij heeft doelen en gaat ze waar maken. Ik dacht meteen, ik mag zijn ontwikkelingsproces niet onderbreken. Ook al staat hij te boek als voortijdig schoolverlater. Ik wilde geen spelbreker zijn. We moeten niet afgerekend worden op uitvallers maar kijken naar het verhaal.” “Ik wilde zijn ontwikkelingsproces niet onderbreken” ~ Mariëtte van Hazendonk

VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMA BIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE JONGEREN REGIO TILBURG 2022

De doelgroep ligt Mariëtte na aan het hart. “Wanneer hoogbegaafdheid niet herkend of erkend wordt, kan dat onder andere tot depressies, trauma, negatief zelfbeeld en eenzaamheid leiden. Het psychische drama is hartverscheurend. Hoogbegaafde kinderen moeten ook vijf dagen per week naar school terwijl ze dat vaak niet nodig hebben. Daarom spreek ik liever van leerrecht dan leerplicht. Kunnen we oordeelloos kijken naar de behoeften? Wij mensen zijn net plantjes, de één heeft veel licht nodig, en de ander weinig. We hebben allemaal verschillende behoeften.”

Dennis van den Broek: werkt bij Indicia en ziet met regelmaat hoogbegaafden voorbij komen Dennis van den Broek is één van de directeuren bij het Tilburgse ict-bedrijf Indicia en niet onbekend met het thema hoogbegaafdheid. Met Thomas was er direct een klik: “We voerden vier gesprekken in één gesprek. Ik gaf hem uitdagende vragen van klanten en daar gaf Thomas zinnige antwoorden op. Hij had er eigenlijk geen zin in, om in dienst te komen. Hij wilde al meteen afspreken wanneer hij ontslag nam.” Dennis is vader van drie jongens. Eén van de drie heeft dyslexie maar werkte daar dankzij zijn hoogbegaafdheid omheen. “Er wordt dan gevraagd, hoezo heb je moeite met school als je zo slim bent? Maar hoge intelligentie wordt verward met hoogbegaafdheid. Het betekent zoveel meer. Het valt me op dat het moeilijk is voor scholen om erop in te spelen.” Wat maakt dat binnen het bedrijf waar Dennis werkt hoogbegaafden wel uit de verf komen? “Hier krijgen ze de ruimte om anders te kijken. Je wordt niet veroordeeld.” “Het valt me op dat het moeilijk is voor scholen om erop in te spelen” ~ Dennis van den Broek

Anouke Bakx: bijzonder hoogleraar Begaafdheid Radboud Universiteit en lector Fontys Hogeschool Anouke Bakx is lector en bijzonder hoogleraar. Ook staat zij aan de wieg van de onderwijs-onderzoekwerkplaats POINT013. “Dé hoogbegaafde bestaat niet. Er zijn wel kenmerken, naast hoge intelligentie hebben hoogbegaafden vaak een creatieve manier van denken en een grote gedrevenheid. Althans, als zij ergens echt voor gaan of interesse in hebben. Anders zijn en anders voelen is iets wat hoort bij iedere minderheidsgroepering, en dus ook voor de mensen met kenmerken van (hoog)begaafdheid: zij zijn in de minderheid. En dus moet je dat oordeelloos verkennen. Herkennen, erkennen en verkennen ‘wat helpt jou?’ Dat kan veel schade voorkomen.” Wanneer de mismatch tussen wat leerlingen in het basisonderwijs nodig hebben en wat ze krijgen te groot wordt, gaat het mis. Er kunnen dan sociale of emotionele problemen ontstaan, en kinderen kunnen gaan onderpresteren: ‘ik zit mijn dagje wel uit.’ Meisjes passen zich meer aan en houden het vaak langer vol. Jongens gaan vaker externaliserend gedrag vertonen en worden daardoor eerder herkend. “Verkennen ‘wat helpt jou’, kan veel schade voorkomen” ~ Anouke Bakx

VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMA BIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE JONGEREN REGIO TILBURG 2022

Patricia van Casteren: onderzoeker naar hoogbegaafdheid op de werkvloer Patricia van Casteren is arbeid- en gezondheidspsycholoog, geeft trainingen en doet onderzoek naar hoogbegaafdheid op de werkvloer. “De overgang naar werk kan lastig zijn, want daar ontmoeten ze kaders en het zijn vrije geesten. Hoogbegaafden moet je een doel geven, en dan loslaten. Dat moet je maar passen als leidinggevende. Voor veel hoogbegaafden staat ethiek hoog in het vaandel. Daarin zijn ze rigide en dat kan reden zijn voor vertrek uit een functie. Maar wie moet zich dan aanpassen? Het bedrijf of de hoogbegaafde?” Patricia spreekt over de vooroordelen die ze tegenkomt: hoogbegaafden zijn autistisch of arrogant. Die beeldvorming klopt niet. “Ik zeg altijd, je moet je HB rijbewijs halen. Jezelf leren kennen en goed aan een ander kunnen uitleggen wat jij nodig hebt.” Wanneer hoogbegaafden zich te lang aanpassen, kunnen ze een burn-out ontwikkelen. Juist hoogbegaafden kunnen héél lang compenseren. Uiteindelijk breekt dat op. “Je moet je HB rijbewijs halen” ~ Patricia van Casteren

Van de themabijeenkomsten is een sfeerimpressie gemaakt. Deze bekijk je hier.

Ook verscheen er naar aanleiding van de bijeenkomst een artikel in het Brabants Dagblad. Dat lees je hier.

VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMA BIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE JONGEREN REGIO TILBURG 2022

Doorontwikkelen bestaand hoogbegaafdenonderwijs en ontwikkelen van nieuwe onderwijsconcepten Pilot ouderbegeleiding vanuit Leerplicht/RMC PGB aanvragen verbeteren voor zorgondersteuning van hoogbegaafde kinderen en jongeren Verkennen nieuwe mogelijkheden met SBB2, zoals praktijkverklaringen voor meer- / hoogbegaafde vsv’ers Schakelklas universiteit / hbo Creatieve werkplaatsen Versterken Talentnetwerk, samenwerking POINT013

Na de geslaagde bijeenkomst op 27 januari waarbij hoogbegaafde jongeren centraal stonden, volgen nog twee bijeenkomsten. In april een bijeenkomst waarin kinderen tot 18 jaar centraal staan en de gemeente in gesprek gaat met o.a. kinderen, hun ouders en het onderwijs. En in mei volgt er een bijeenkomst met enkel ouders om specifiek hun behoeften te onderzoeken.

“Dit is de weg. Deze verhalen moeten gedeeld worden om ermee aan de slag te gaan. Dit kun je niet vanachter het bureau doen” ~ Marcelle Hendrickx, wethouder Onderwijs, Cultuur en Jeugdzorg

Hou de website van de gemeente Tilburg in de gaten voor updates, of neem contact op met Mariëtte van Hazendonk.

2 SBB is de samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs en Bedrijfsleven

VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

Themabijeenkomst Hoogbegaafd: van de wieg tot achttien Regio Tilburg

Vijftienjarige Linne aan het woord tijdens de themabijeenkomst

THEMABIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE KINDEREN VAN 0 – 18 - REGIO TILBURG 2022

Tilburg, 20 april 2022 Op woensdagmiddag 2o april vond de tweede themabijeenkomst plaats, geïnitieerd vanuit het programma Meer- en Hoogbegaafdheid van regio Tilburg en Midden-Brabant. Wethouder Marcelle Hendrickx ging samen met Dirk Anton van Mulligen in gesprek met vier meer-/hoogbegaafde kinderen jongeren uit de Tilburgse regio, twee ouders en vier experts vanuit de wetenschap, de lerarenopleiding, een voorziening voor hoogbegaafde drop-outs en bovenschoolse peers ontmoetingsdag. ‘Hoogbegaafd zijn is geen probleem, maar ons onderwijs is een probleem voor hoogbegaafden’ Aanleiding: analyse HB-keten regio Tilburg In de periode januari – april 2021 vond in opdracht van de regio een analyse plaats waarbij het huidige onderwijs- en ondersteuningsaanbod in de totale keten van meer- en hoogbegaafde kinderen en jongeren van 0 tot 23 jaar afgezet is tegen de behoeften van meer- en hoogbegaafde kinderen, jongeren, hun ouders en onderwijsprofessionals. De analyse leidt tot drie kernconclusies die in het rapport zijn beschreven: De eerste conclusie luidt: ‘Regio Tilburg loopt voorop: nu vasthouden en uitbouwen’. Binnen de regio is al het nodige geïnvesteerd in het (onderwijs- en ondersteunings-)aanbod. Nu ligt er de uitdaging deze positie van ‘voorop lopen’ vast te houden én verder uit te bouwen. Want de regio is er nog niet: er is nog veel onbenut potentieel.

De gemeente kan hierin een (nog) sterkere rol vervullen en het voortouw nemen door te stimuleren dat er aanbod komt voor creatief begaafden (al dan niet in samenwerking met de cultuursector en bedrijfsleven), meer aandacht te hebben voor vroegsignalering gezien de preventieve werking en voor meer- en hoogbegaafde jongeren binnen het mbo. De tweede kernconclusie is dat er meer ruimte mag komen voor écht nieuwe onderwijsconcepten. Dit is niet alleen voorbehouden aan het onderwijsveld: Met de wet Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen1 welke per 1 juni 2021 is ingegaan, worden ook initiatiefnemers van buiten het onderwijs (denk aan ouders) uitgenodigd om nieuwe scholen te vestigen met onderwijsconcepten die aansluiten bij een behoefte. De gemeente kan hierin een stimulerende rol vervullen. Ook het ontwikkelen van nieuwe onderwijscombinaties (zoals mhbo-concepten) kunnen bijdragen 1 https://vng.nl/nieuws/meer-ruimte-voor-nieuwe-scholen/

VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMABIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE KINDEREN VAN 0 – 18 - REGIO TILBURG 2022

aan het uitbouwen van meer (passende) ontwikkelmogelijkheden voor meer- en hoogbegaafde kinderen en jongeren zodat er in de toekomst geen (school)uitval meer is in deze doelgroep. Ten derde is geconcludeerd dat er mogelijkheden zijn om de bestaande activiteiten voor de doelgroep verder te versterken. Zo kan er meer ondersteuning en begeleiding van ouders worden geboden maar ook als vervolg op de kennisontwikkeling van onderwijsprofessionals geïnvesteerd worden in de persoonlijke ontwikkeling zodat onderwijsprofessionals nog beter kunnen aansluiten bij deze doelgroep. De bevindingen zijn opgeschreven in een rapport en zijn de aanleiding geweest voor het opzetten van een programmatische aanpak om verder vorm en inhoud te geven aan de aanbevelingen vanuit het rapport. Het doel van het programma is meer ontwikkelmogelijkheden voor deze doelgroep. Lees meer in dit nieuwsbericht van 28 januari jl. op de website van gemeente Tilburg. Het rapport is op te vragen bij de teamcoördinator van het regionaal team Leerplicht/RMC (mariette.van.hazendonk@tilburg.nl).

1 De tweede themabijeenkomst: de tafelgasten Op 20 april 2022 vond het tweede ‘tafelgesprek’ van een serie van drie gesprekken plaats. Dit keer in De Harmonie in het centrum van Tilburg. In drie rondes gingen Dirk Anton van Mulligen en Marcelle Hendrickx in gesprek met de tafelgasten.

Ronde 1. We maken kennis met Linne (15), Tijn (12), Rowan (10) en Ella (8) “De pauzes op de basisschool vond ik vreselijk, maar daar had ik een oplossing voor. Ik deed gewoon mijn werkjes niet en dan moest ik binnenblijven tijdens de pauze” ~ Linne, 15 jaar, havo 4

Al vrij jong had Linne door dat ze ‘anders’ is. Op de basisschool kreeg ze extra werkjes, deed leuke projecten en is zowel naar Intermezzo (orthopedagogische plusklas: ‘dat vond ik geweldig’) als de Talentklas (voltijds hb-onderwijs) geweest. Ze begon op het vwo en maakte de overstap naar de havo (‘in de derde kwam ik in de problemen’). Linne vertelt over haar perfectionisme (‘het vwo heb ik wel verpest’), het onbegrip (‘dan zei een docent tegen mij: “huh, jij bent hoogbegaafd, hoezo kun jij dit nu niet snappen”) en het eeuwige denken (‘ik slaap moeilijk omdat ik niet kan stoppen met denken: het gaat door en door’). Linne weet inmiddels goed wat ze wil: ‘Ik maak de havo af, dan ga ik maatschappelijke veiligheid doen in België en dan criminologie in Rotterdam’. Ze wil naar het buitenland, want ‘in Nederland is er te weinig misdaad’. “Muziek maken is mijn hobby. Ik ben ook dj en producer” ~ Tijn, 12 jaar, vmbo 2

Op de basisschool liep Tijn al snel voorop. ‘In groep 2 kon ik al dingen die andere kinderen niet konden’. Hij kon groep 3 overslaan. Rond zes jaar werd gezegd dat Tijn autisme zou hebben, ‘maar dat klopte niet’. Een misdiagnose bleek later. Dit komt vaker voor bij erkende en ook niet-erkende hoogbegaafdheid. Last had hij VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMABIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE KINDEREN VAN 0 – 18 - REGIO TILBURG 2022

er niet van, wel voordeel: ‘Ik kreeg een Autipas en hoefde niet in de rij in de Efteling’. Tijn vertelt ook over de eenzaamheid: ‘In groep 5, vond ik het eenzaam worden: ik was anders dan de rest. Buiten school had ik maar één vriend.’ Tijn zou wel naar een creatieve werkplaats willen, want ‘mijn IQ zit in mijn handen’. Het schoolse, zoals plannen en leren, gaat hem niet makkelijk af: ‘ik weet niet hoe ik moet leren. Ik heb nu wel een strategiekaart met stapjes.’ Dat helpt Tijn wel. Maar ‘ik vind school niet per se heel leuk ofzo’. Ook Tijn ontmoet onbegrip, wat dan demotiveert: ‘Zei de wiskundedocent “je had wel meer gekund”, wanneer ik een 7 had voor een toets en daar al heel blij mee was.’ Net als Tijn komen meer kinderen terecht op het vmbo en later mbo. Ze hebben een voorkeur voor praktisch leren, of presteren onder omdat het onderwijsaanbod niet aansluit. “Scholen moeten flexibeler worden gemaakt in niveau. Dat je langzamer of sneller kan gaan. En de basisschool en middelbare school bij elkaar: dan kan je in groep 6 wel het werk doen van de eerste klas” ~ Rowan, 10 jaar, gymnasium

Rowan groeit op met hoogbegaafdheid: ‘We zijn thuis met zijn zessen, allemaal hoogbegaafd’. Rowan is de jongste. In de kleuterklas vond hij spelen al ‘pure tijdsverspilling’. Nu op het gymnasium leert hij Chinees. Ook Rowan wordt niet altijd begrepen: ‘Ik heb hele andere humor. Donkere humor, die begrijpen ze dan niet’. Met leeftijdsgenoten had hij weinig aansluiting, want ‘andere kinderen kijken geen journaal’. Liever praat hij met volwassenen, ‘dan kun je er het uitgebreider over hebben’. Rowan heeft last van concentratieproblemen. Hij wordt geholpen door Top Track, en dat helpt voor meer rust in zijn brein. Broodnodig, want ‘het is altijd bezig in mijn hoofd’. Toetsen en opdrachten vind hij maar ingewikkeld: ‘de ene keer krijg ik te horen dat ik stappen oversla en de andere keer dat ik teveel opschrijf’. Toetsen geven hem stress, ‘daar raak ik gespannen van en dan vergeet ik alles’. “Ook met genoeg sociale contacten kun je je eenzaam voelen. Ik zit met andere kinderen in de klas en ik praat ook wel met ze. Maar ik denk dan: jullie doen wel of ik erbij hoor, maar dat voelt niet zo” ~ Ella, 8 jaar, groep 8

Ella merkte in groep 1 al dat ze anders was. Ze vroeg zich af: ‘Waarom zit ik op school? Knutselen en spelen: dat kan ik toch ook thuis.’ Ze mocht meteen naar groep 3. In groep 6 werd het haar weer te makkelijk en stapte ze halverwege het schooljaar over naar groep 7. Nu zit ze in groep 8. ‘Ik ben altijd overal de jongste’. Dat is ze wel gewend. Minder leuk vind ze het wanneer er verkleinwoordjes worden gebruikt als er met haar gesproken wordt. ‘Ik zit in groep 8, behandel me gewoon als een 12-jarige.’ Ook Ella kent eenzaamheid: ‘Dan gebruik ik moeilijkere woorden en vragen andere kinderen wat het betekent. Als ik het dan uitleg, dan zeggen ze na twee zinnen al, stop maar weer.’ Door de inzet van de variawet, gaat Ella drie dagen naar school. Op de andere twee dagen heeft ze begeleiding, of maakt ze muziek. ‘Daar wil ik later in mijn werk wat mee doen. Of met dieren. Of met dans.’ Ook heeft ze eens per twee weken een vaste afspreekdag. ‘Met een vriendin die verder weg woont, maar net zo is als ik’.

VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMABIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE KINDEREN VAN 0 – 18 - REGIO TILBURG 2022

Ronde 2. Twee ouders aan het woord: Mirjam en Desirée “Kinderen mag je niet laten vallen” ~ Mirjam, moeder van een hoogbegaafde zoon

Hoogbegaafde kinderen kunnen een uitdaging zijn voor het onderwijs, maar is dat ook voor ouders. Twee moeders nemen plaats op de bank. Mirjam vertelt: ‘Mijn zoon is nu 14 en zit eindelijk lekker in zijn vel’. Op de basisschool ging het in groep 1 al niet lekker en dacht de leerkracht aan ADHD. Maar dat was het niet. Mirjam’s zoon hing de clown uit: pure verveling. Bij Intermezzo, één dag per week, zat hij wel op zijn plek. Op school zat hij één dag per week bij de directeur, omdat ‘de juf hem niet wilde’. Nu op de middelbare neemt hij genoegen met zesjes, is sportief en heeft veel sociale contacten: ‘zijn interessegebied ligt buiten school’. Hij heeft weinig met de traditionele vakken, maar projecten waarbij hij ‘buiten de lijntjes mag kleuren’, zijn des te leuker. Als ouder moet je sterk in je schoenen staan, zegt Mirjam. ‘Dan zit je ineens tegenover vijf mensen die iets vinden van je kind’, bij een leerlingbespreking. Er wordt geoordeeld naar aanleiding van gedrag, maar niet gekeken naar waar dat gedrag vandaan komt, is haar ervaring. ‘Terwijl als je weet waar de oorzaak zit, kun je ook de oplossing gaan zoeken. Hoe kunnen we gedrag voorkomen?’ “Doen we kinderen geen geweld aan door ze maar in het systeem te houden als het niet gaat?” ~ Desirée, moeder van twee hoogbegaafde kinderen

Desirée heeft vier kinderen, waarvan twee hoogbegaafd. Haar jongste zoon vroeg zich al snel af: ‘Waarom moet ik naar school?’ Niet veel later weigerde hij ook. Begreep niet waarom hij de analoge klok moest leren, terwijl hij de digitale klok kon lezen. Hij voelde zich niet begrepen en moest van school worden opgehaald, met hoofdpijn en buikpijn. ‘Er was eigenlijk maar één moment op de basisschool waarop hij het leuk vond. Tijdens een project waarbij hij een film mocht maken. We zagen ineens een andere jongen staan, eentje die de regie nam.’ Desirée’s dochter zou autistisch zijn, maar ook zij bleek hoogbegaafd. Door alle prikkels in de klas, sloot ze zich af. Veel gedrag is een afweermechanisme, dat is niet wie ze werkelijk zijn. ‘Dit type kinderen schopt vaak tegen het systeem aan’, vertelt Desirée die als leerkracht ook werkt bij de bovenschoolse ontmoetingsdag Xpeers. Waar haar zoon het liefste school zou afzwaaien, wil haar dochter wel door. ‘Ze wil psychologie studeren en daarvoor moet ze wel het vwo hebben doorlopen.’ Het heeft voordelen om leerkracht te zijn, vertelt Desirée, ‘maar het is ook lastig’. Want ze heeft veel kennis van hoogbegaafdheid en denkt er minstens net zoveel over na. ‘Wanneer laat je los, en wanneer hou je anders vast?’

Ronde 3. Vier experts laten hun licht schijnen op de onderwerpen die voorbij zijn gekomen: Ton van Houtert (pabo Fontys), Anouke Bakx (lector Fontys, onderzoeker en bijz. hoogleraar Radboud Universiteit), Carla van Moorsel (o.a. orthopedagoog Top Track en HB coördinatie Portvolio) en Daniëlle Goos (o.a. coördinatie bovenschoolse wijkgerichte ontmoetingsdag) Ton van Houtert werkt op de pabo als docent en is tevens docent-onderzoeker. ‘Er zijn zoveel mooie kanten van deze kinderen. Maar je moet er wel tegen kunnen dat ze soms meer weten dan jij als leraar. Zie de lol VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMABIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE KINDEREN VAN 0 – 18 - REGIO TILBURG 2022

ervan in’, zegt Ton. In de jaren ’90 kwam hij als kleuterleerkracht in aanraking met een hoogbegaafd kind. Hij verdiepte zich erin en werd erdoor gegrepen. Door naar de pabo te gaan, kon hij studenten, toekomstige leerkrachten, ‘infecteren’ met zijn passie. Er is wel iets verandert in de afgelopen dertig jaar, maar ‘nog altijd voelen veel mensen de urgentie niet.’ Hoogbegaafdheid zélf is ook geen probleem, zegt Ton, maar ‘het onderwijs is wel een probleem voor hoogbegaafden’. Anouke Bakx heeft sinds de jaren ’90 onderwijsvernieuwingen zien komen, die niet per se een verbetering waren, zoals het studiehuis. ‘Hiermee werd een groot beroep gedaan op zelfstandig leren. Uit onderzoek is gebleken dat dit niet voor iedereen positief uitpakte.’ Dit heeft te maken met dat er een vrij groot beroep gedaan op de executieve functies, zoals plannen en organiseren, vertelt Anouke. ‘Kinderen met hoogbegaafdheidskenmerken kunnen dat wel, maar sommige leerlingen hebben deze functies niet goed ontwikkeld omdat ze ze minder hebben hoeven in te zetten tijdens de basisschooltijd.’ Dat de aanwezige kinderen allen vroeg doorhadden dat ze ‘anders’ waren, komt ook overeen met verschillende studies: ‘Het jezelf anders voelen heeft invloed op je zelfbeeldontwikkeling. Deze leerlingen vormen een minderheidsgroep, afhankelijk van de definitie hebben we het over 2,5 tot 10% van de kinderen.

In je omgeving heb je dan al snel minder rolmodellen en spiegels. Ook gaan ze sneller door de zelfbeeldontwikkeling heen en weten zij met een jaar of vijf of zes bijvoorbeeld al dat ze slim zijn.’ Carla van Moorsel vult daarop aan: ‘Er is niet één hoogbegaafde, ze zijn allemaal anders. Wel willen deze kinderen het vaak meteen perfect hebben en zijn sommige leerlingen liever ook bezig dan via het denken leren.’ Scholen komen daarmee in een spagaat, want die hebben zich aan de eindtermen te houden, vertelt ze. Carla werkt o.a. bij Top Track, voor hoogbegaafde uitvallers of leerlingen die dreigen uit te vallen: ‘We moeten meer naar de kracht van deze kinderen kijken. Ze hebben een onorthodoxe manier van denken. Daar moeten we ook meer gebruik van maken.’ Daniëlle Goos had op de pabo les van Ton. Haar scriptie verdween in de kast, totdat ze uitgedaagd werd er wat mee te gaan doen. Dat werd de wijkgerichte bovenschoolse ontmoetingsdag voor hoogbegaafde kinderen in de wijk: Xpeers. Het liefste ziet ze dat iedere wijk zo’n dag heeft. Dat contact met peers is heel belangrijk. Nu doet ze er onderzoek naar, ‘dan hoor ik het ook terug.

Kinderen zeggen dan: “Op die dag mag ik mezelf zijn.” Dat is geweldig maar ik denk dan ook: en die andere vier dagen?’ Daniëlle werkt samen met POINT013, de onderwijsonderzoek-werkplaats, aan een routekaart waarin duidelijk wordt waar scholen aan moeten voldoen, welke ondersteuningsniveau’s er zijn en waarvoor je waar terecht kan. ‘Dat moet leerkrachten en ouders gaan helpen.’

Vanuit het publiek Het punt dat Mirjam aandroeg, jong klaar met de middelbare school, en dan?, vindt herkenning bij het publiek. Een andere moeder, ook werkzaam in het onderwijs, geeft aan: ‘mijn dochter is straks met 16 jaar klaar, te jong voor het hbo of wo, kunnen we die niet iets gaan bieden? Een georganiseerd tussenjaar?’ Ook wordt onderstreept vanuit het publiek dat het van belang is dat er naast de pabo, ook op de lerarenopleidingen voor middelbare schooldocenten, meer aandacht aan hoogbegaafdheid in het onderwijs, wordt besteed. Ton sluit af: ‘Alles wat wij doen, met Fontys, het Talentnetwerk en POINT013, is nog veel gebaseerd op toevalligheid, door mensen die voortrekker zijn. Het zou meer en beter ingebed moeten zijn.’ VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMABIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE KINDEREN VAN 0 – 18 - REGIO TILBURG 2022

Van de themabijeenkomst is een sfeerimpressie gemaakt. Deze bekijk je hier.

Na de eerste geslaagde bijeenkomst op 27 januari waarbij hoogbegaafde jongeren centraal stonden, en deze bijeenkomst waarbij kinderen tot 18 jaar centraal stonden, gaat de gemeente op 24 mei tijdens de derde themabijeenkomst in gesprek met enkel ouders om specifiek hun behoeften te onderzoeken. 2 SBB is de samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs en Bedrijfsleven

VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

THEMABIJEENKOMST HOOGBEGAAFDE KINDEREN VAN 0 – 18 - REGIO TILBURG 2022

“Dit is de weg. Deze verhalen moeten gedeeld worden om ermee aan de slag te gaan. Dit kun je niet vanachter het bureau doen” ~ Marcelle Hendrickx, wethouder Onderwijs, Cultuur en Jeugdzorg

Hou de website en LinkedIn van de gemeente Tilburg in de gaten voor updates, of neem contact op met Mariëtte van Hazendonk.

VOOR CONTACT: MARIETTE.VAN.HAZENDONK@TILBURG.NL

Analyse hoogbegaafdheidsketen Regio Tilburg

RAPPORT ANALYSE H B-K ETEN REGIO TILBU RG 2021

Inhoudsopgave Rapport Analyse HB-keten Regio Tilburg Managementsamenvatting

1. Aanleiding en context

2. Doelstelling van de analyse

3. Opzet van de analyse

3.1 De aanpak 3.2 De hypothesen 3.3 De impact van de analyse 3.4 Vormgeving en begrenzing van dit rapport

4. Van hoogbegaafd naar thuiszitten: hoe zit dat?

4.1 Wat is hoogbegaafd? 4.2 Wat zijn bekende uitvaloorzaken?

5 Bevindingen vanuit interviews en deskresearch 5.1 5.2 5.3 5.4

Algemene bevindingen Het aanbod regio Tilburg De behoeften vanuit literatuur en interviews Concluderend

6 Aanbevelingen vanuit onderzoek en de Nederlandse praktijk

6.1 Belemmeringen 6.2 Succescondities voor (passend) onderwijs aan hoogbegaafden 6.3 De rol van de gemeente

7 Conclusies

7.1 Reflectie op de hypothesen 7.2 Drie kernconclusies

8 Aanbevelingen en vervolgstappen

9 Over de auteurs

Verantwoording en bronnen

Bijlagen

RAPPORT ANALYSE H B-K ETEN REGIO TILBU RG 2021

Managementsamenvatting Dit rapport is het resultaat van de analyse die van januari tot en met april 2021 is uitgevoerd naar het onderwijs- en ondersteuningsaanbod voor meer-/hoogbegaafden kinderen en jongeren, hun ouders en onderwijsorganisaties in de regio Tilburg. Deze analyse laat zien waar de behoefte zit aan ontwikkelingsmogelijkheden en ondersteuning, waar het huidige aanbod reeds in voorziet en waar nog lacunes zijn. De regio Tilburg is al heel wat jaren actief en voortvarend aan de slag als het gaat om het voorkomen van thuiszitters en voortijdig schoolverlaters. In deze groep bevinden zich ook meer-/hoogbegaafden waarbij juist de begaafdheid een rol heeft gespeeld in de schooluitval. In dit rapport verkennen we uitvaloorzaken voor zover deze bekend zijn uit onderzoek en de literatuur. De regio Tilburg wil echter niet alleen uitval voorkomen, maar vooral ook kinderen en jongeren de kansen bieden die zij nodig hebben om hun talenten te ontplooien en hun plek in de samenleving weten te vinden. Het terugdringen van het aantal thuiszitters en voortijdig schoolverlaters is dan ook niet het primaire doel. In deze analyse heeft de vraag centraal gestaan wat er nodig is aan aanbod om de groep meer-/hoogbegaafde kinderen en jongeren te helpen om zich maximaal te ontplooien en ook om de omgeving van deze kinderen en jongeren hierin te ondersteunen.

Uit de analyse blijkt dat de regio Tilburg al goed op weg is. Zowel qua aanbod, samenwerking, rol die leerplicht vervult, als ook in het ontplooien van een aantal initiatieven. We noemen: de behoorlijke investering die is gedaan in expertiseontwikkeling ten aanzien van (hoog)begaafdheid, POINT013, het regionale Talentnetwerk en de projecten van Talent in Beeld. Gezien onze kennis van en ervaring met andere regio’s, durven we te constateren dat Tilburg bij de voorlopers hoort. De kunst is nu om dat vast te houden, ook gezien de ingezette transitie binnen Plein013, én verder uit te breiden. We hebben ook geconstateerd dat de inzet en het aanbod binnen het onderwijs vooral tegemoet komen aan de cognitieve behoeften van deze groep kinderen en jongeren, terwijl er meer behoeften ingevuld moeten worden om deze groep te helpen zich te ontwikkelen tot evenwichtige volwassenen, die hun plek in de samenleving volwaardig kunnen innemen. Meer-/hoogbegaafdheid is niet alleen een complex begrip, ook meer-/hoogbegaafde mensen zijn ook complex van aard. De asynchrone ontwikkeling matcht niet altijd met hoe het regulier onderwijs is ingericht.

In de conclusies en aanbevelingen is verder ook te lezen dat er meer aanbod mogelijk is dat aansluit op de grote creatieve kracht waar veel meer-/hoogbegaafden over beschikken én op de karakterologische kant van het hoogbegaafd-zijn, zowel voor de hoogbegaafden zelf. Ook kan het ondersteuningsaanbod voor de ouders en voor de professionals hierop aansluitend worden uitgebreid. Er is binnen de regio zeker ruimte voor nieuwe onderwijsconcepten, en daarmee ook een grotere variëteit in onderwijsaanbod, als ook ruimte voor het zoeken van meer samenwerking met het bedrijfsleven, door bijvoorbeeld het inrichten van creatieve werkplaatsen. Tot slot kan er meer geïnvesteerd worden in (het versterken van) vroegsignalering en in het aanbod passend bij het jonge kind in de voorschoolse leeftijd van nul tot vier jaar en hun ouders.

RAPPORT ANALYSE H B-K ETEN REGIO TILBU RG 2021

1 Aanleiding en context Binnen de Tilburgse regio is het voorkomen van thuiszitters en het terugdringen van het aantal voortijdig schoolverlaters1 een belangrijk speerpunt. Vanuit Gemeente Tilburg, actief in regio Tilburg2 en RMC MiddenBrabant3, wordt geïnvesteerd in een preventieve aanpak gericht op voorkomen van uitval, óók als gevolg van meer-/hoogbegaafdheid. Wethouder Marcelle Hendrickx, verantwoordelijk voor jeugdzorg en onderwijs, is ervan overtuigd dat wanneer het onderwijs aansluit bij de behoeften van deze groep kinderen en jongeren, dat daarmee een hoop leed en ook onnodige jeugdhulp kan worden voorkomen. “Toen ik zeven jaar geleden startte als wethouder, bracht ik een bezoek aan Feniks Talent, een plek voor hoogbegaafde dropouts. Daar ben ik echt geschrokken en geraakt door de problematiek van jongeren die niet op tijd geholpen waren omdat ze niet herkend en erkend waren in hun hoogbegaafdheid. Ik dacht bij mezelf: ‘wat doen we kinderen aan in het systeem?’ De beeldvorming van hoogbegaafdheid is ook zo tegengesteld aan wat het echt is. Dat merkte ik ook in gesprekken met het onderwijsveld. In die tijd was er nog maar nauwelijks aandacht voor. Het Leonardo traject was stopgezet. Gelukkig hebben we sinds die tijd wel stappen gezet. Er zijn mensen gekomen met initiatieven voor deze groep. Dan zie je dat je veel meer kunt doen.

Deze groep kinderen en jongeren kunnen ook van grote waarde zijn voor de samenleving als je ze op waarde weet te schatten. Nu we zeven jaar verder zijn, is het moment daar om de balans op te maken. Wat doen we al goed, wat kunnen we nog beter of meer doen? En daarover het goede gesprek met elkaar voeren.” Deze analyse biedt daar alle input voor.

1 Definitie voortijdig schoolverlaters: “Vsv’ers zijn jongeren van 12 tot 23 jaar die zonder startkwalificatie het onderwijs verlaten. Een startkwalificatie is een havo of vwo diploma of minimaal een mbo-2 diploma.” Ontleend aan: www.onderwijsincijfers.nl, geraadpleegd 8 april 2021 2 Samenwerkingsverband Plein013 omvat Tilburg, Oisterwijk, Goirle, Alphen-Chaam en Hilvarenbeek en Samenwerkingsverband Portvolio omvat Tilburg, Oisterwijk, Goirle, Alphen-Chaam, Dongen en Hilvarenbeek 3 RMC regio 35: Dongen, Gilze Rijen, Goirle, Hilvarenbeek, Loon op Zand, Oisterwijk, Waalwijk en Tilburg ©2021 DRS. DIRK ANTON VAN MULLIGEN & DRS . KIM CASTENMILLER

RAPPORT ANALYSE H B-K ETEN REGIO TILBU RG 2021

Meer dan IQ Hendrickx gaf het al aan: de beeldvorming ten aanzien van hoogbegaafd klopt niet. Meer-/hoogbegaafdheid is ook een complex concept, omdat enkel IQ enigszins meetbaar en objectief vast te stellen is, terwijl de meeste experts het erover eens zijn dat hoogbegaafdheid meer behelst dan hoogintelligent. Op de definitiekwestie gaan we in deel 4 van dit rapport nader in, omdat het tevens een fundament biedt voor het inrichten van passend onderwijs (en ondersteuning/zorg) voor deze groep kinderen en jongeren. Vanuit de praktijkervaringen bij Centrum voor Creatief Leren4 en opvolger Feniks Talent,5 en ook vanuit literatuur en onderzoek6 weten we dat door het niet effectief inspelen op zowel de ontwikkel- als ondersteuningsbehoeften van zowel deze kinderen en jongeren, als van ouders7, van onderwijsorganisaties en van leraren, er juist grotere problemen kunnen ontstaan (zoals 2e en 3e orde effecten). Dit kan de gemeenschap onnodig geld kosten, denk aan oplopende jeugdzorgkosten of uitkeringen.8 Een harde business case is niet eenvoudig te maken, maar dat er naast het welzijn van de kinderen, jongeren, hun ouders ook een kostenaspect zit aan niet-passend onderwijs, staat buiten kijf.

Integrale, wijkgerichte én talentgerichte benadering Gemeente Tilburg investeert al langer in integraal werken wanneer het gaat om de jeugd. Dat wordt o.a. zichtbaar in de portefeuilleverdeling waarbij zowel jeugd(zorg) als onderwijs bij één wethouder is belegd. Tilburg hanteert de wijkgerichte aanpak met het programma ‘In de buurt gebeurt het’. Het doel is dat er rondom het kind alles in de buurt aanwezig is, zodat kinderen die iets extra’s nodig hebben, daarvoor niet hun eigen wijk uit hoeven. Lokaal passend – want ‘iedere wijk is weer anders’ – en inclusief onderwijs is de ambitie. “Wanneer je beleid alleen op stedelijk niveau houdt, kun je geen recht doen aan de diversiteit. We zijn een grote stad met ruim 220 duizend inwoners. De wijken zijn heel verschillend in hun DNA. Door het schaalniveau op buurtniveau te brengen, doe je hier recht aan.” ~ Marcelle Hendrickx, wethouder Onderwijs, Cultuur en Jeugdzorg

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Arnhem&id=7363307c-aba8-4d35-a0aa-c404eec884c2